Khảo sát thói quen tiêu thụ đồ uống có cồn ở việt nam

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n, thông tin, s li u trích

d n s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong

ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a

tr ng i h c Kinh t TP H Chí Minh hay ch ng trình gi ng d y kinh t Fulbright

TP H Chí Minh ngày 06 tháng 05 n m 2015

Tác gi

Nguy n Ph ng Y n

L I C Mă N

L i đ u tiên tôi xin chân thành c m n các th y cô giáo t i Ch ng trình gi ng d y kinh

t Fulbright đư luôn t n tình h ng d n, giúp đ t o m i c h i t t nh t cho tôi trong

su t th i gian h c t p t i tr ng Cám n các anh ch nhân viên khác tr ng c ng đư

luôn h tr h t mình cho tôi c ng nh các b n c a tôi trong su t khóa h c

Tôi trân tr ng và bi t n s c m thông, quan tâm và đ ng viên tôi hoàn thành lu n v n

này c a các th y cô, đ c bi t s h ng d n c a TS Hu nh Th Du

Và, cám n gia đình tôi, ba m hai bên, anh và các con gái nh đư luôn đ ng viên và h

tr m i m t đ tôi có th yên tâm theo h c t i ch ng trình trong su t th i gian g n hai

n m

Nguy n Ph ng Y n

M C L C

L IăCAMă OAN 0

L I C Mă N ii

M C L C iii

DANH M C T VI T T T vi

DANH M C B NG vii

DANH M C CÁC HÌNH V viii

TÓM T T ix

Ch ngă1:ă B I C NH NGHIÊN C U VÀ T NGăQUANă TÀI 1

1.1 B i c nh 1

1.2 M c đích và câu h i nghiên c u 2

1.2.1 M c đích nghiên c u 2

1.2.2 Câu h i nghiên c u 3

1.3 Ph m vi và ph ng pháp nghiên c u 3

1.4 B c c c a đ tài 3

1.5 Tóm t t ch ng 1 4

Ch ngă2: C ăS LÝ THUY T VÀ CHÍNH SÁCH CAN THI P C A NHÀ N Că I V Iăă U NG CÓ C N 5

2.1 C s đ nhà n c th c hi n các can thi p vào th c u ng có c n 5

2.1.1 Các tác h i đ u ng có c n 5

2.1.2 Gánh n ng đ i v i n n kinh t và xã h i 7

2.2 Các hình th c can thi p c a nhà n c đ i v i hàng hóa có ngo i tác tiêu c c 7

2.3 Tóm t t ch ng 2: 8

Ch ngă3: ỄNHăGIỄăV L NG TIÊU TH U NG CÓ C N VI T NAM 9

3.1 L ng đ u ng có c n đ c tiêu th Vi t Nam 9

3.1.1 c tính c a WHO 9

3.1.2 S li u c a T ng c c Th ng kê 10

3.1.3 c tính c a tác gi 11

3.2 APC Vi t Nam so v i các n c trong khu v c và th gi i 12

3.4 Tóm t t ch ng 3 14

Ch ngă4: PHÂN TÍCH K T QU KH O SÁT THÓI QUEN TIÊU TH U NG CÓ C N VI T NAM 16

4.1 Tu i b t đ u u ng 16

4.2 L ng u ng r i ro chi m t l cao 17

4.3 N i u ng và v n đ lái xe khi u ng r u bia 19

4.4 Ch ng lo i u ng 20

4.5 U ng trong gi làm vi c 21

4.6 Các h u qu c a vi c tiêu th đ u ng có c n 21

4.6.1 T n nhi u th i gian 21

4.6.2 Tai n n giao thông và các v u đư, xô sát 22

4.6.3 V n đ s c kh e 23

4.6.4 Tác đ ng đ n các m i quan h trong gia đình ho c ng i yêu 23

4.7 Ý th c v tác h i c a đ u ng có c n 24

4.8 Tóm t t ch ng 4 24

Ch ngă5: PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH CAN THI P C AăNHĨăN C VI T NAMă I V Iă U NG CÓ C N 25

5.1 Lưnh đ o, nh n th c và cam k t 25

5.2 ng phó c a d ch v y t 27

5.3 Hành đ ng c a c ng đ ng 27

5.4 U ng r u bia và lái xe 28

5.5 Qui đ nh tính s n có c a r u 29

5.6 V n đ qu ng cáo, ti p th c a đ u ng có c n 30

5.7 Chính sách giá 31

5.8 Gi m h u qu tiêu c c c a vi c u ng r u 31

5.9 Gi m s tác đ ng s c kh e c a r u l u và r u s n xu t phi chính th c 32

5.10 Theo dõi và giám sát 32

5.11 Tóm t t ch ng 5 33

Ch ngă6:ăK T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 35

6.1 K t lu n 35

6.2 Khuy n ngh chính sách 36

6.2.1 H th ng thu th p thông tin, qu n lý và theo dõi 36

6.2.2 T ng qu n lý giám sát và thi hành lu t đ i v i lái xe vi ph m n ng đ c n 36

6.2.3 Gi m s ti p c n v i đ u ng có c n c a thanh thi u niên 37

6.2.4 Can thi p chuyên sâu và cung c p thông tin c a ngành y t 37

6.2.5 Gi m tác h i c a tiêu th đ u ng có c n 38

6.2.6 Nghiên c u các chính sách thu c a các n c khác 38

6.2 Tóm t t ch ng 6 38

TÀI LI U THAM KH O 40

PH L C … 44

DANH M C T VI T T T

AMR Region of the Americas Châu M

APC Alcohol per capita consumption L ng c n nguyên ch t bình quân

đ u ng i

BAC Blood alcohol concentration N ng đ c n trong máu

EUR European Region Châu Âu

GDP Gross domestic product T ng s n ph m qu c n i

WHO World Health Organization T ch c y t th gi i

DANH M C B NG

B ng 3.1 S n l ng r u bia s n xu t trong n c giai đo n 2008-2012 10

B ng 3.2 APC Vi t Nam t r u m nh và bia n m 2010 10

B ng 3.3 B ng so sánh APC theo các ngu n khác nhau 12

B ng 3.4 APC c a các n c khu v c WPR 12

B ng 3 5 APC c a các n c ông Nam Á 13

B ng 3.6 APC c a các n c có GDP bình quân 1000-3000 usd 14

B ng 4.1 Tu i b t đ u u ng 16

B ng 4.2 L ng trung bình m t l n u ng 17

B ng 4.3 S gi trung bình m i l n u ng 22

B ng 4.4 S l n t ng b TNGT ho c u đư do r u bia 22

B ng 4.5 Tác đ ng c a r u bia đ i v i s c kh e 23

B ng 5.1 Thu TT B đ i v i r u bia 29

B ng 5.2 Tóm t t các khuy n ngh chính sách c a WHO và tình hình Vi t Nam 33

DANH M C CÁC HÌNH V

Hình 4.1 Tu i u ng r u l n đ u 10

Hình 4.2 L ng c n trung bình m t l n u ng 11

Hình 4.3 T l u ng nhi u trong nhi u ngày liên ti p 11

Hình 4.4 T l s l n u ng đ n m c không nh gì 11

Hình 4.5 Lái xe sau khi u ng nhi u r u bia 11

Hình 4.6 Lo i r u bia th ng đ c s d ng 12

Hình 4.7 T l u ng r u bia trong gi làm vi c 13

Hình 4.8 S gi u ng trung bình m i l n u ng 14

Hình 4.9 T l t ng b TNGT ho c u đ 14

Hình 4.10 T l ng i t ng g p v n đ s c kh e do r u bia 15

Hình 4.11 Tác đ ng c a r u bia đ i v i các m i quan h tình c m 15

TÓM T T

S li u v l ng tiêu th bình quân đ u ng có c n Vi t Nam d a trên ba ngu n là

WHO, T ng c c Th ng kê và theo kh o sát c a tác gi là khá th ng nh t Theo đó,

l ng c n nguyên ch t bình quân đ u ng i (APC) Vi t Nam là 6,6 lít, không nhi u

nh t nhì th gi i nh các ph ng ti n truy n thông v n đ a tin, mà ch cao h n m c

trung bình c a toàn th gi i m t chút (APC bình quân c a th gi i là 6,2 lít) Tuy nhiên, khi so v i các n c trong khu v c ông Nam Á hay so v i các n c có cùng m c thu

nh p bình quân đ u ng i, Vi t Nam l i nhóm n c có m c APC cao

u ng có c n gây nhi u ngo i tác tiêu c c cho b n thân ng i tiêu th và cho n n

kinh t Thêm vào đó, nh ng thói quen trong vi c tiêu th đ u ng có c n Vi t Nam

nh u ng quá nhi u trong m i l n u ng, u ng r u bia và lái xe, u ng các đ u ng có

c n không chính th c nh các lo i r u tr ng, r u ngâm không đ m b o ch t l ng càng làm làm t ng các nguy c r i ro cho b n thân ng i tiêu th và xã h i

gi m tác h i c a đ u ng có c n Vi t Nam, Nhà n c c n th c hi n m t chính sách đ ng b t các qui đ nh và đ m b o hi u qu trong th c thi các qui đ nh pháp lu t

Khuy n ngh đ u tiên và quan tr ng nh t trong l nh v c này là c n th c hi n m t cu c

kh o sát c p qu c gia, và có h th ng theo dõi, đánh giá các t n h i liên quan đ n đ

u ng có c n N u ch a th th c hi n riêng các kh o sát đ i v i đ u ng có c n, tác gi

đ xu t xem xét th c hi n kèm trong cu c đi u tra kh o sát m c s ng h gia đình đang

đ c th c hi n m i hai n m c a T ng c c Th ng kê i u này giúp các nhà làm chính

sách có nh ng s li u c n thi t, có c s khoa h c đ a ra các gi i pháp phù h p và hi u

qu nh t

Ngoài ra, m t s vi c có th th c hi n đ c ngay đ gi m tác h i c a tiêu th đ u ng

có c n nh : giám sát x ph t vi ph m n ng đ c n thông qua h th ng camera nh m

làm gi m tiêu c c; s d ng t r i v tác h i đ cung c p thông tin cho các đ i t ng ph

n trong đ tu i mang thai t i nhà thu c hay các phòng khám thai, phòng khám ph

khoa; h n ch qu ng cáo đ gi m s ti p c n r u bia c a thanh thi u niên

C h ng 1:

1.1 B i c nh

Cho dù nh ng ch tiêu kinh t c a Vi t Nam trong QuỦ I n m 2015 r t kh quan, so v i

cùng k n m 2014, GDP t ng 6,03% (cao nh t trong vòng 5 n m qua); ch s giá tiêu dùng bình quân t ng 0,74% (m c t ng th p nh t trong 10 n m) (TCTK, 2015), nh ng v n có r t

nhi u ý ki n nghi ng v nh ng k t qu này C th nh báo BBC ti ng Vi t có bài vi t

t ng h p v i t a đ “Vì sao GDP Vi t Nam cao b t ng ?”, hay nhi u t báo trong n c

nh Công An nhân dân, Báo m i đ ng bài “Ch s GDP quỦ 1 t ng 6,03% là con s

th c?” i u này th hi n ni m tin c a công chúng hi n nay d ng nh khá tiêu c c

Trong khi nh ng k t qu tiêu c c th ng b nghi ng , nh ng k t qu không tích c c l i b

th i ph ng Ví d , khi Hà N i và TP.HCM l t vào danh sách 120 thành ph có n ng l c

c nh tranh toàn c u cao nh t do t ch c Economist Intelligence Unit bình xét, đây là m t

tin tích c c, tuy nhiên l i b các ph ng ti n truy n thông ch trích là hai thành ph này

“x p chót b ng n ng l c c nh tranh” (Ph ng Anh, 2012) T ng t , các ph ng ti n

truy n thông cho r ng, Vi t Nam là m t trong nh ng n c tiêu th r u bia hàng đ u khu

v c và th gi i (Nguyên Nga – Mai Ph ng, 2014) Tiêu th bia r u Vi t Nam li u có

b th i ph ng nh các nh cách nhìn tiêu c c trên

u ng có c n đ c xem là hàng hóa gây ngo i tác tiêu c c Nó là nguyên nhân gây ra

h n 200 lo i b nh t t, gây ra kho ng 3,3 tri u ca t vong toàn c u m i n m, chi m kho ng

5,9% s ca t vong (WHO, 2014) c tính chi phí c a ch t u ng có c n chi m t 3,3% GDP các n c (Rehm, 2009) Do v y, h u h t các qu c gia đ u có các chính sách

1,3-nh m h n ch s tiêu th đ u ng có c n N m 2014, Th t ng Chính ph Vi t Nam đư

ban hành chính sách qu c gia v phòng ch ng tác h i c a l m d ng đ u ng có c n đ n

n m 2020 Quy t đ nh này có thông đi p rõ ràng ngay t i u 1 “Nhà n c không

khuy n khích ng i tiêu dùng s d ng r u bia và đ u ng có c n khác” Trong khi đó,

l ng tiêu th các ch t u ng có c n v n ti p t c t ng qua các n m và đ c d báo v n s

t ng lên trong nh ng n m t i Theo th ng kê s b c a y ban An toàn Giao thông, có ít

nh t 20% s v tai n n giao thông trong chín ngày ngh T t âm lch 2015 có liên quan đ n

r u bia và theo báo cáo c a B Y t , nh ng ngày T t 2015 ti p nh n h n 6.200 ca ch n

th ng do đánh nhau, m t ph n nguyên nhân là nh ng va ch m sau khi chúc t t, u ng

r u bia m ng n m m i (Ngô ng, 2015)

S đóng góp c a ngành s n xu t r u bia và các ngành d ch v đi kèm trong n n kinh t

Vi t Nam, bao g m t o công n vi c làm, s n xu t đáp ng nhu c u trong n c, n p ngân sách nhà n c là r t đáng k Tuy nhiên s d ng và l m d ng r u bia c ng đư đ c

ch ng minh là gây nên nh ng tác h i, t n th t cho b n thân ng i s d ng, cho nh ng

ng i xung quanh và cho n n kinh t nh đư nói trên Các chính sách can thi p vào th

tr ng đ u ng có c n đư và đang là v n đ c a nhi u qu c gia, trong đó có Vi t Nam,

nh m cân b ng đ c nh ng l i ích và t n th t do vi c s n xu t và l m d ng trong s d ng

do ngành công nghi p này mang l i

Hi n nay, các c quan nhà n c đang n l c th c hi n chính sách qu c gia v phòng ch ng

tác h i c a th c u ng có c n b ng nhi u bi n pháp nh tuyên truy n, các d th o lu t liên

t c đ c đ a ra và g p không ít s ph n đ i c a các thành ph n trong xã h i Nhi u d

th o đ c cho là không th c t , hay các nhà làm lu t “ng i trong phòng kín làm lu t” hay

“ng i trên tr i làm chính sách” Vi t Nam ch a có m t cu c nghiên c u qui mô v s d ng

các th c u ng có c n c ng nh nh ng gánh n ng, t n h i do r u bia L ng c n nguyên

ch t mà ng i Vi t tiêu th nhi u hay ít c ng là con s nhi u tranh cãi, các thông tin c n

thi t đ có th có các chính sách h p lý, hi u qu c ng vì th mà g p nhi u khó kh n

Nghiên c u phân tích các thói quen s d ng th c u ng có c n Vi t Nam đ ph n nào có

m t cái nhìn t ng quan s b v v n đ này

1.2 M c đích và câu h i nghiên c u

1.2.1 M căđíchănghiênăc u

Nghiên c u nh m tìm hi u th c s l ng tiêu th bình quân đ u ng có c n Vi t Nam

đ ng đâu so v i th gi i và khu v c; thông qua kh o sát đ tìm hi u các thói quen có h i

trong tiêu th đ u ng có c n Vi t Nam đ ng th i xem xét nh ng can thi p c a Nhà

n c Vi t Nam hi n nay so v i các khuy n ngh c a WHO T đó ki n ngh m t vài chính

sách c th nh m làm gi m các tác h i c a vi c s d ng đ u ng có c n Vi t Nam

1.2.2 Câu h i nghiên c u

Nghiên c u s t p trung tr l i các câu h i sau:

- M c tiêu th bình quân đ u ng có c n c a Vi t Nam có thu c nhóm cao trên th

gi i?

- Nh ng thói quen nào là có h i trong tiêu th đ u ng có c n c a ng i Vi t Nam?

- So v i khuy n ngh c a WHO, Vi t Nam đư và không th c hi n nh ng chính sách can thi p nào?

1.3 Ph m vi và ph ng pháp nghiên c u

B ng ph ng pháp nghiên c u đ nh tính, th ng kê mô t , đ tài nghiên c u v các thói

quen s d ng và l ng tiêu th các th c u ng có c n Vi t Nam Thông qua nhi u nghiên

c u tr c trên th gi i đ hi u thêm v các tác h i, chi phí kinh t xã h i do các th c u ng

có c n gây ra Nghiên c u s d ng các s li u và thông tin th c p có đ c t nh ng cu c

đi u tra kh o sát và nh ng nghiên c u tr c đây, k t h p kh o sát

Kh o sát tr c tuy n đ n các cá nhân trên 15 tu i, k t h p v i kh o sát tr c ti p trên qui mô

nh , đ tìm hi u thói quen tiêu th đ u ng có c n, các ho t đ ng liên quan và m t vài lo i

h u qu mà nh ng ng i tham gia kh o sát đư g p ph i khi tiêu th đ u ng có c n Ngoài

ra, tác gi c ng đi v m t vài mi n nông thôn c a Hà T nh, B n Tre và aklak đ tìm hi u

thêm thông tin c n phân tích

1.4 B c c c aăđ tài

Ngoài các l i cam k t, danh m c tài li u tham kh o, n i dung chính c a lu n v n đ c

chia thành sáu ch ng

Ch ng 1: B i c nh nghiên c u và t ng quan đ tài

Ch ng 2: C s lý thuy t và chính sách can thi p c a Nhà n c đ i v i th c u ng có c n

Ch ng 3: ánh giá v l ng tiêu th đ u ng có c n Vi t Nam

Ch ng 4: Phân tích k t qu kh o sát thói quen tiêu th đ u ng có c n Vi t Nam

Ch ng 5: Phân tích chính sách can thi p c a nhà n c Vi t Nam đ i v i đ u ng có c n

Ch ng 6: Khuy n ngh chính sách

1.5 Tóm t tăch ngă1

Trong b i c nh xã h i hi n nay, khi mà ni m tin c a công chúng vào các thông tin t t đ p

c a xã h i d b nghi ng , trong khi các thông tin x u th ng b th i ph ng Vi c tiêu th

r u bia gia t ng trong nh ng n m qua là có th t, và làm d ng r u bia đ c ch ng minh

là có nhi u tác h i cho cá nhân ng i tiêu th và xã h i, tuy nhiên li u thông tin Vi t Nam

u ng r u bia nhi u nh t nhì th gi i có ph i là s th t

Lu n v n th c hi n nghiên c u thông qua ph ng pháp nghiên c u đ nh tính, th ng kê mô

t v i s li u th c p k t h p v i đi u tra kh o sát nh m m c đích xem xét l ng tiêu th

bình quân đ u ng có c n Vi t Nam đ ng đâu trên th gi i và trong khu v c, đ ng th i

xem xét các thói quen có h i trong tiêu th đ u ng có c n và các can thi p c a Nhà n c

Vi t Nam

Ch ngă2:

C ăS LÝ THUY T VÀ CHÍNH SÁCH CAN THI P

Nhà n c th c hi n can thi p vào th tr ng nh m s a ch a nh ng th t b i c a th tr ng

nh đ c quy n, b t cân x ng thông tin, ngo i tác, hàng hóa công Các qu c gia trên th

gi i h u h t có các chính sách can thi p vào đ u ng có c n V y đ u ng có c n thu c

nhóm hàng hóa nào trong các nhóm hàng hóa c n can thi p trên?

2.1 C ăs đ nhƠăn c th c hi n các can thi p vƠoăđ u ng có c n

Th c u ng có c n là hàng hóa có ngo i tác tiêu c c (WHO, 2014) Ngo i tác x y ra khi

m t bên làm t ng hay gi m chi phí, l i ích c a m t hay m t s bên khác nh ng không

thông qua giao d ch th tr ng và không đ c ph n ánh qua giá Ngo i tác tiêu c c làm c a

đ u ng có c n x y ra làm l ng s n xu t và tiêu th nhi u h n m c t i u đ i v i t ng

th n n kinh t , gây t n th t xã h i

Nhi u nghiên c u đư đ c th c hi n cho th y th c u ng có c n ngoài vi c gây ra nhi u tác

h i cho s c kh e và tài chính và các v n đ cá nhân khác c a ng i s d ng và gia đình,

nó còn là gây nên gánh n ng b nh t t đ i v i h th ng y t công c ng, các v n đ và các

chi phí kinh t khác nh tr t t xã h i, an toàn giao thông, suy gi m n ng su t… Gánh

n ng chi phí đ i v i vi c l m d ng các th c u ng có b phân b cho nhi u thành ph n khác nhau ngoài ng i tr c ti p s và gia đình h nh các n n nhân c a các t i ph m và các v

tai n n liên quan đ n th c u ng có c n, t ch c b o hi m t nhân, c quan qu n lý nhà

n c (US Report, 2000)

2.1.1 Cácătácăh iăđ u ngăcóăc n

ư có r t nhi u nghiên c u ch ra r ng, u ng nhi u các đ u ng có c n s ch u nhi u tác

h i c trong ng n h n và dài h n đ i v i cá nhân và gia đình ng i s d ng u ng có

c n là m t trong n m nguyên nhân hàng đ u gây ra các lo i b nh t t và t vong trên toàn

th gi i, liên quan đ n h n hai tr m các lo i b nh t t và t n th ng khác nhau c ng nh

các lo i b o l c, ch n th ng do tai n n giao thông… c tính n m 2012, trên toàn th

gi i có 3,3 tri u ca t vong, chi m 5,9% s ca t vong, (tính riêng nam gi i là 7,6%, n

gi i là 4,0%) có nguyên nhân t vi c tiêu th các th c u ng có c n ng th i, có 5,1%

các ca b nh t t trên toàn th gi i là do l m d ng các th c u ng có c n (WHO, 2014)

Khi u ng các th c u ng có c n, l ng c n trong máu t ng lên, tác đ ng lên não, lên h

th n kinh, làm góc nhìn b thu h p, th i gian ph n ng ch m h n, nh ng nó l i gây kích thích làm t ng s kích đ ng, gi m t ch , gi m s phán đoán và gi m ý th c v m i m t

Rehm (2011) đư ch ra r ng trong ng n h n đ u ng có c n có th gây ra m t s tác h i

Th nh t, sau khi u ng r u bia, do b gi m s nhanh nh y trong ph n ng, có kh n ng b

ho c gây ra các tai n n và ch n th ng nh tai n n giao thông, té ngã, ch t đu i ho c cháy

n …

Th hai, s d ng r u là làm gia t ng tình tr ng b o l c, trong đó bao g m c gi t ng i,

t t và l m d ng tình d c Vi t Nam c ng nh nhi u n c trên th gi i, nhi u v án

x y ra trong đó b cáo gây án trong ho c sau khi u ng khá nhi u r u bia Nguyên nhân có

th do thi u kh n ng ki m ch ho c không th suy ngh thông su t d i s tác đ ng c a

r u bia mà n u t nh táo bình th ng s không x y ra

Th ba, khi u ng nhi u l ng c n trong máu t ng, có kh n ng gây ra tình tr ng ng đ c

r u, nh có th gây choáng, khó th ph i ch m sóc và can thi p y t

Th t , u ng r u bia còn làm gia t ng các hành vi tình d c nguy hi m nh quan h không

đ c b o v , có th d n đ n tình tr ng mang thai ngoài ý mu n ho c các b nh lây truy n

nguy hi m nh HIV, l u, giang mai…

Ngoài ra, ph n mang thai u ng r u bia, c ng có nh ng b ng ch ng cho th y s gây r i

ro cho thai nhi nh làm cho tr sinh ra b nh cân, thi u cân, s y thai t nhiên ho c gây ra

m t s khuy t t t b m sinh cho đ a tr

U ng nhi u r u bia và kéo dài s gây ra nh ng r i nhi u h n cho s c kh e b ng các b nh

mãn tính nh các b nh v gan X gan có nguyên nhân nhi u nh t là t l m d ng r u bia,

và đây đ c cho là m t trong m i nguyên nhân t vong hàng đ u trên th gi i L m d ng

r u bia còn gây các b nh v huy t áp, các r i lo n liên quan đ n h tiêu hóa, tim m ch và

c m t s b nh ung th ….Nó c ng là nguyên nhân gây ra m t s v n đ v trí nh , s c

kh e tâm th n

Ngoài vi c nh h ng ch y u đ n s c kh e ng i tiêu dùng, tiêu th r u bia nh h ng

đ n v n đ tài chính c a cá nhân và gia đình nh chi phí mua r u bia, chi phí cho các

gánh n ng s c kh e c ng nh các chi phí do gi m thu nh p do v n đ s c kh e, ch t s m

hay do gi m n ng su t làm vi c L m d ng r u bia c ng đ c ch ng minh là có liên quan

đ n các v n đ khác trong gia đình nh các m i b t hòa, ch t l ng nuôi d y con cái…

2.1.2 Gánhăn ngăđ iăv iăn năkinhăt ăvƠăxƣăh i

S d ng l m d ng các th c u ng có c n không ch gây nên nhi u t n h i s c kh e, tài chính c a ng i u ng và gia đình, nó làm t ng gánh n ng cho chi phí ch m sóc s c kh e

c a h th ng y t công, chi phí qu n lý c a lu t pháp và nh ng chi phí gián ti p khác nh

chi phí xã h i do n ng su t ng i lao đ ng b gi m do s d ng r u bia

U ng r u bia gây nh h ng đ n tình tr ng tr t t an ninh xã h i, tình tr ng t i ph m và

đ c bi t nh h ng đ n an toàn giao thông khi ng i u ng r u bia tham gia giao thông

thu c nhi u y u t nh l ng tiêu th bình quân, h th ng ch m sóc y t , h th ng lu t

pháp, thu nh p bình quân đ u ng i…

2.2 Các hình th c can thi p c aănhƠăn căđ i v i hàng hóa có ngo i tác tiêu c c

V i hàng hóa gây ngo i tác tiêu c c, vi c s n xu t và tiêu dùng v t quá m c t i u, gây

t n th t vô ích cho n n kinh t Nhà n c th ng có các hình th c can thi p đ đ a m c

s n xu t và tiêu dùng v m c t i u cho n n kinh t Vi c can thi p đ i v i hàng hóa có

ngo i tác tiêu c c có th đ c th c hi n thông qua các bi n pháp đi u ti t và giáo d c

Nhà n c th c hi n đi u ti t, can thi p b ng th ch và chính sách đ n i hóa ngo i tác và

h n ch tiêu dùng nh : đánh thu , qui đ nh c p phép s n xu t, c p phép nh p kh u, qui

đ nh phân ph i nh gi i h n đi m bán và th i gian bán, qui đ nh v gi i h n tu i mua và

tiêu th , qui đ nh v gi i h n hay c m qu ng cáo, và các qui đ nh liên quan khác nh m làm

gi m m c s n xu t và tiêu th

Ngoài ra, Nhà n c c ng có th th c hi n can thi p đ i v i hàng hóa có ngo i tác tiêu c c

thông qua tuyên truy n và giáo d c c ng đ ng nh m t ng c ng hi u bi t, kêu g i l ng

tâm và trách nhi m cá nhân, hay nh m khuy n khích, c ng ch c ng đ ng thay đ i quan

ni m, thói quen tiêu dùng đ gi m l ng tiêu dùng các hàng hóa có ngo i tác tiêu c c

(Stiglitz và Rosengard, 2015)

Nh m làm gi m vi c s d ng có h i c a các đ có c n đ i v i s c kh e ng i s d ng,

gi m gánh n ng kinh t xã h i cho các qu c gia, WHO (2010, 2014) khuy n ngh các qu c gia áp d ng m t chính sách can thi p toàn di n, bao g m m i nhóm h tr và b sung cho

nhau g m: 1) Lưnh đ o, nh n th c và cam k t; 2) ng phó d ch v y t ; 3) Hành đ ng

c ng đ ng; 4) Các chính sách và bi n pháp đ i phó v i v n đ u ng r u lái xe; 5) Qui

gây nhi u ngo i tác tiêu c c cho n n kinh t , và đó là c s đ nhà n c Vi t Nam c ng

nh các n c khác th c hi n can thi p vào th tr ng đ u ng có c n

WHO đư nghiên c u, t ng k t và đ a ra 10 nhóm khuy n ngh nh li t kê cu i m c 2.2

trên, nh m làm gi m tác h i c a vi c tiêu th đ u ng có c n trên toàn th gi i

Ch ngă3:

VI T NAM

đánh giá l ng tiêu th đ u ng có c n c a Vi t Nam, tr c tiên tác gi d a trên s li u

tính toán c a WHO, th hai là d a trên s li u c a T ng c c Th ng kê và th ba là d a trên s li u c tính t kh o sát c a tác gi S li u so sánh đ c qui v l ng c n nguyên

ch t bình quân đ u ng i

3 1ăăăL ngăđ u ng có c năđ c tiêu th Vi t Nam

3 1.1ăă cătínhăc aăWHO

APC (Adult per capita alcohol consumption), là l ng c n nguyên ch t bình quân đ u

ng i tiêu th , đ c tính toán trên l ng c n nguyên ch t đ c tiêu th chia cho nh ng

ng i t 15 tu i tr lên trong qu c gia trong vòng m t n m L ng th c u ng có c n này

bao g m c l ng th c u ng có c n đ c ghi l i trong th ng kê chính th c và c không

chính th c S l ng th c u ng có c n không đ c th ng kê chính th c đ c WHO c

l ng thông qua nhi u ngu n thông tin nh báo cáo thu , bán hàng…và b ng nhi u k

thu t khác nhau V i nh ng qu c gia vùng mi n có nhi u khách du l ch, nh ng c l ng

c ng đư tính toán đ lo i tr l ng r u bia mà du khách tiêu th

Các s li u th ng kê trong và ngoài n c đ u cho th y, l ng tiêu th các th c u ng có

c n Vi t Nam t ng nhi u và t ng đ u qua các n m, ch y u t n m 2000 đ n nay Bình quân giai đo n 2003-2005, APC c a Vi t Nam ch m i 3,8 lít thì giai đo n 2008-2010

l ng tiêu th các th c u ng có c n đư t ng g n g p đôi, lên 6,6 lít và d báo l ng tiêu

th s lên thành 8,6 lít vào n m 2015 (WHO, 2014)

N m 2010, v i qui mô dân s là 89.047.000 ng i, trong đó s ng i t 15 tu i tr lên

chi m 77%, WHO đư tính đ c ACP c a Vi t Nam là 6,6 lít nêu trên Trong đó, h n hai

ph n ba l ng đ u ng có c n Vi t Nam không đ c th ng kê chính th c (4,6 lít), ch

th ng kê chính th c đ c ch a t i 2 lít L ng đ u ng có c n đ c tiêu th không qua

th ng kê chính th c bao g m các lo i r u bia nh p kh u, nh p l u, s n xu t nh l h gia

đình không đ c th ng kê, và c các lo i r u bia đ c làm gi các nhãn hi u khác đ c

nh p l u ho c s n xu t trong n c…

Trong 6,6 lít c n nguyên ch t bình quân mà ng i Vi t Nam tiêu th giai đo n 2008- 2010,

WHO báo cáo có 97,3% l ng tiêu th là bia các lo i, r u m nh chi m 2,1%, còn l i là

r u nh và các lo i khác T tr ng bia trong tiêu th đ u ng có c n Vi t Nam cao th

hai th gi i (sau Yemem: 100% là bia v i APC ch 0.3 lít)

3.1.2 S ăli uăc aăT ngăc căTh ngăkê

Theo s li u chính th ng c a T ng c c Th ng kê, s n l ng bia r u s n xu t trong n c qua các n m nh sau:

B ng 3.1 S n l ng r u bia s n xu t trong n c giai đo n 2008-2012

Bia các lo i (tri u lít) 1.847,2 2.007,5 2.420,2 2.625,7 2.978,0

Ngu n: T ng c c th ng kê

V i s n l ng bia r u n m 2010 t c c th ng kê, gi s tính chung n ng đ c n c a bia

là 5%, r u m nh và r u tr ng là 35% và dân s trên 15 tu i c a Vi t Nam n m 2010

chi m 70% t ng dân s (T ng dân s n m 2010 là 89.047.000 ng i) L ng c n nguyên

ch t t r u m nh và bia mà ng i Vi t Nam tiêu th đ c tính theo b ng sau:

B ng 3.2 APC Vi t Nam t r u m nh và bia n m 2010

(Ngu n: Tính toán d a trên s li u c a T ng c c th ng kê)

Nh v y, n u ch tính l ng th ng kê chính th c c a T ng c c th ng kê theo s n l ng bia

r u s n xu t trong n c, APC đ c th ng kê chính th c n m 2010 đư 3,9 lít ch không

ph i ch là 2 lít nh WHO tính toán

c tính trên toàn th gi i, nh ng n c có thu nh p trung bình th p, l ng c n nguyên

ch t tiêu th không đ c th ng kê chi m kho ng 39% (WHO, 2011) N u dùng con s 39% l ng c n tiêu th không đ c th ng kê cho Vi t Nam, thì n m 2010, t ng APC

Vi t Nam kho ng 6,4 lít (3,9 lít đ c th ng kê và 2,5 lít không đ c th ng kê)

WHO đư c tính l ng APC Vi t Nam n m 2010 là 6,6 lít, d báo n m 2015 là 8,6 lít,

t c đ t ng trung bình hàng n m giai đo n này kho ng 4,51%/n m Theo t c đ d báo

này, APC d báo n m 2014 kho ng 8,2 lít

Kh o sát đ c th c hi n đ u n m 2015, thông tin tr l i có th đ c xem nh c a n m

2014 Tác gi th c hi n ki m đ nh gi thuy t: APC kh o sát (7,73 lít) b ng v i APC d báo n m 2014 là 8,2 lít

V i đ tin c y 95%, th c hi n ki m đ nh trên cho k t qu ch a đ b ng ch ng bác b gi

B ng 3.3 B ng so sánh APC theo các ngu n khác nhau

Lo iăđ ău ng WHO T ngăc că

Th ngăkê đ uă2015 Kh oăsátă

chi m 0,6%)

3.2 APC Vi t Nam so v iăcácăn c trong khu v c và th gi i

So v i toàn th gi i, m c c n nguyên ch t bình quân mà Vi t Nam tiêu th không thu c nhóm có m c tiêu th cao, không ph i “Vi t Nam u ng r u bia cao nh t nhì th gi i”

Châu Âu (EUR) và Châu M (AMR) là nh ng khu v c có m c tiêu th các th c u ng có

c n bình quân cao nh t, APC c a EUR là 10,9 lít và AMR là 8,4 lít APC bình quân c a

th gi i giai đo n 2008-2010 là 6,2 lít C a Vi t Nam là 6,6 lít, x p th 91/191 qu c gia3

2 ây không ph i s c tính c a t ng c c th ng kê, mà tác gi c tính d a trên th ng kê c a WHO, các n c có thu

nh p trung bình th p, l ng c n tiêu th không đ c th ng kê chi m 39% t ng c n tiêu th (WHO, 2011)

3

Ph l c 3: Tiêu th c n c a các n c trên th gi i

Trong 11 n c ông Nam Á, Vi t Nam c ng n m trong nhóm ba n c có m c APC cao

nh t g m Vi t Nam, Lào và Thái Lan Trong khi đó, các n c còn l i có m c tiêu th các

th c u ng có c n khá th p

B ng 3.6 APC c a các n c có GDP bình quân 1000-3000 USD

( VT: lít)

STT Qu căgia GDP bình quân

2013(USD)

APC (2010) STT Qu căgia GDP bình quân

2013(USD)

APC (2010)

Ngu n: T ng h p t Worldbank và WHO, 2014

Trong 30 n c có thu nh p bình quân đ u ng i t 1000$ - 3000$ n m 2013, v i m c tiêu

th APC 6,6 lít/ n m, Vi t Nam x p th 5/30, ch ít h n Sao Tom and Principe, Lào,

Cameroon và Nigeria

3.3 Tóm t tăch ngă3

APC tác gi c tính d a trên s c a T ng c c th ng kê và s li u t kh o sát cho th y

l ng c n tiêu th Vi t Nam t ng đ i phù h p v i l ng tính toán và c tính c a

WHO

Theo s li u c a WHO, APC c a Vi t Nam n m 2010 (6,6 lít) trên m c trung bình m t

chút so v i m c trung bình c a toàn th gi i (6,2 lít) V i l ng tiêu th c n nh trên, Vi t

Nam ch tiêu th l ng c n ít h n Lào và Thái Lan n u so sánh riêng trong nhóm m i

m t n c ông Nam Á Trong nhóm 30 n c có thu nh p bình quân đ u ng i t 1.000 usd đ n 3.000 usd, Vi t Nam c ng n m trong nhóm 5 n c có l ng c n tiêu th cao nh t

Nh v y, n u xét l ng c n tiêu th bình quân đ u ng i, Vi t Nam không ph i thu c nhóm n c có m c tiêu th r u bia cao so v i trung bình toàn th gi i, nh ng so v i các

n c trong khu v c hay các n c có m c thu nh p t ng đ ng, Vi t Nam tiêu th khá

nhi u đ u ng có c n

Tuy nhiên, nh ng s so sánh trên tác gi ch d a trên s li u v l ng tiêu th c n nguyên

ch t bình quân đ u ng i Trong khi đó, theo m u kh o sát, 23% s ng i u ng nhi u nh t

tiêu th t i 71% t ng l ng c n đ c tiêu th , nên s so sánh trên c ng ch m i ch là m t

ph n trong đánh giá và so sánh l ng tiêu th Do kh n ng h n ch , tác gi ch a có s so sánh l ng tiêu th đ u ng có c n c a riêng nh ng ng i tiêu th ch y u c a Vi t Nam

v i các n c khác

Ch ng 4:

PHÂN TÍCH K T QU KH O SÁT THÓI QUEN TIÊU TH

U NG CÓ C N VI T NAM

Kh o sát đ c th c hi n tr c tuy n k t h p v i kh o sát tr c ti p trên qui mô nh v i các

cá nhân trên 15 tu i, Có 478 ng i tr l i kh o sát (39 m u kh o sát tr c ti p)

B ng câu h i đ c thi t k d a trên s tham kh o t các b ng câu h i c a các T ch c nh

T ch c H i đ ng Qu c gia v L m d ng r u c a M , câu h i t cu c kh o sát tiêu th

c n Qu c gia c a M n m 2013, các câu h i trong Ki m tra nh n d ng vi c l m d ng đ

u ng có c n c a WHO, đ ng th i các câu h i c ng đ c thi t k d a trên s quan tâm c a

tác gi liên quan đ n các thói quen gây h i và h u qu c a l m d ng đ u ng có c n

Tác gi c g ng đa d ng m u c a kh o sát bao g m các y u t nh : s cân b ng t ng đ i

v t lên nam n ; t l nông thôn, thành th; đ tu i và ngành ngh Tác gi đư g i nh b n

bè, ng i thân Thành ph và c các vùng nông thôn giúp đ đ g i đi các kh o sát Tuy

nhiên, do kh n ng h n ch , m u kh o sát thu đ c không th t s nh mong mu n, có 284

nam (59,4%) và 194 n (40,6%); t l thành th và nông thôn g n 70/30 và ngành ngh khá

D i 15

tu i 15-<18 tu i 18-22 tu i Trên 22 tu i

Kh o sát cho th y, thanh niên u ng r u l n đ u t p trung ch y u t 15-22 tu i, l a tu i

h c ph thông trung h c và đ i h c, chi m g n 67% Nh ng ng i b t đ u u ng d i 18

tu i khá nhi u, chi m h n 50%

4.2 L ng u ng r i ro chi m t l cao

Vi n Qu c gia v L m d ng r u và Nghi n r u (The National Institute on Alcohol

Abuse and Alcoholism) và t ch c s c kh e ngh nghi p Liên bang (Federal occupation Health) c a M đư khuy n ngh l ng u ng cho nam gi i và n gi i nh sau:

Th i gian ngày ngày ngày ngày tu n tu n 2 gi 2 gi

Ngu n: US -Drinking hangout

Các t ch c trên c ng đ a ra khuy n cáo r ng, ng i u ng có th v n s g p nguy hi m

ngay c khi u ng trong gi i h n ít r i ro, tùy theo s c kh e và th tr ng c a m i ng i

K t qu kh o sát cho th y, trung bình, nh ng ng i u ng r u bia Vi t Nam u ng khá

nhi u trong m i l n u ng, đa s v t m c v a ph i theo b ng trên

12 và nhi u h n

S ăng i

U ng nhi u trong m t l n u ng có th có nhi u lí do, nh ng theo tác gi , đó m t ph n là

k t qu c a v n hóa u ng Trong nh ng cu c nh u, chè chén, thói quen m i ng i v n

th ng m i nhau, thúc ép nhau c n ly, c n chai d n đ n u ng khá nhi u

K t qu kh o sát cho th y, có 52% s ng i đ c h i tr l i r ng, h t ng ph i u ng nhi u

h n m c mà h mong mu n vì nhi u áp l c khác nhau nh do ph i ti p khách hàng, do

ng i c p trên, ng i b n bè c i chê hay ng i m i ng i u ng cùng không vui nên c g ng

u ng Trong đó lỦ do ng i b n bè c i hay e ng i nh ng ng i u ng cùng không vui đ c

r t nhi u ng i l a ch n

Khi u ng nhi u l ng c n trong máu t ng lên, n ng đ c n trong máu (MAC - blood

alcohol concentrations) nhi u đ n m c 0,08% s gây nhi u r i ro cho ng i u ng MAC s

lên m c 0,08% ho c cao h n khi u ng nhi u h n 5 đ n v (nam) và 4 đ n v (n ) trong

kho ng 2 gi U ng nhi u trong m i l n u ng và u ng trong nhi u ngày liên ti p vì th s

làm t ng thêm r i ro cho ng i u ng

Ngu n: Tác gi

Không nh ng u ng nhi u trong m i l n u ng, nhi u ng i đư t ng u ng nhi u trong nhi u

ngày liên ti p, 33,2% tr l i th nh tho ng, và 2,7% tr l i th ng xuyên cho câu h i “u ng

nhi u r u bia trong nhi u ngày liên ti p” Th m chí, m t t l không nh u ng đ n m c

sáng hôm sau t nh d y không nh đ c chuy n gì đư x y ra

Ngu n: Tác gi

4.3 N iău ng và v năđ lái xe khi u ngăr u bia

Ngu n: Tác gi

Theo k t qu kh o sát, h n 73% ng i nói r ng h th ng u ng r u nhà hàng, quán

nh u i u này c ng có th là nguyên nhân s ng i u ng r u và lái xe n c ta r t cao

V i câu h i “Anh/ch đư t ng lái xe sau khi u ng nhi u r u bia?”, k t qu ch có 33% s

ng i đ c h i là ch a t ng hành đ ng r i ro nh v y S ng i nhi u l n lái xe sau khi

u ng nhi u là khá l n, kho ng 25%

Hành đ ng này d n đ n nhi u k t qu đáng lo ng i “ Theo Vi n Pháp y qu c gia, có t i

34% s n n nhân ch t do tai n n liên quan đ n r u bia” (Báo Giao Thông, 2015) ”;

“Nghiên c u trên 100 ng i t vong do TNGT có liên quan đ n r u bia do tr ng i

h c Y Hà N i và B nh vi n Vi t c th c hi n cho th y, 82% n n nhân có n ng đ c n trong máu v t quá 50mg/100ml” (Gia V n, 2015); hay trong tháng 12/2014 và d p t t

2015, 38,8% TNGT trên đ a bàn Hà N i liên quan đ n vi c u ng r u bia tr c khi lái xe (Cao Kh ng, 2015) Nh ng con s trên tuy khác nhau nh ng đ u ph n ánh tình tr ng r i

ro đáng s t vi c lái xe khi u ng r u bia

Khi tác gi h i tr c ti p m t s b n bè t i sao l i lái xe sau khi u ng nhi u nh th a s

câu tr l i là vì m i ng i đ u nh v y, và vì n u không ch y xe v thì đ xe đâu, v nhà

b ng gì, h không mu n t n thêm nhi u chi phí và đ c bi t là nh ng b t ti n n u sáng hôm sau không có xe làm c bi t nh ng vùng quê, ngoài ph ng ti n cá nhân nh xe máy,

xe đ p, h không có s l a ch n nào khác nh xe ôm hay taxi

4.4 Ch ng lo i u ng

K t qu kh o sát cho th y ng i Vi t u ng nhi u bia so v i các lo i khác, bia đóng chai

s n xu t trong n c là ph bi n nh t, ti p theo là các lo i bia nh p kh u R u nh p kh u

và các lo i r u n u ho c ngâm không có nhãn hi u c ng đ c nhi u ng i u ng

Ngu n: Tác gi

Có th , do m u kh o sát ph n l n là th dân nên có k t qu này Khi h i tr c ti p nh ng

ng i dân xã Th ch ài, Th ch Ti n, Hà T nh, k t qu ng i dân u ng nhi u nh t là

các đám gi , ho t đ ng x y ra r t th ng xuyên c a ng i dân trong làng, và r u tr ng là

R u đóng chai có nhưn nhi u s n xu t trong …

R u nh p kh u Các lo i r u th công không có nhưn hi u

S ăng iă

Hìnhă4.6ăLo iăr uăbiaăth ngăđ căs ăd ng

kh o sát c ng cho th y nhi u ng i u ng cho r ng u ng r u bia làm cho các m i quan h

và công vi c t t h n, hay kho ng 5% s ng i u ng nói r ng, vi c u ng c a h giúp cho

m i quan h tình c m c a h tr nên vui v , t t đ p h n Tuy nhiên, kh o sát l i cho th y

vô s nh ng tác h i và h u qu M t s h u qu t kh o sát nh sau:

4.6.1 T nănhi uăth iăgian

K t qu kh o sát cho th y, l ng th i gian tiêu t n cho vi c “lai rai” là r t l n, ph bi n

nh t là t m t đ n ba gi (chi m h n 61% s ng i u ng) H n 7% th ng xuyên tiêu t n

h n 4 gi cho m i l n u ng Kh o sát này có 64% là nh ng ng i tr d i 35 tu i, nh ng

ng i trong đ tu i đi h c và làm vi c Th i gian dùng đ “lai rai” có th không d ng l i

nh ng con s trên, vì th ng sau khi u ng, ng i u ng th ng m t thêm m t kho ng th i

gian n a m i có th t nh táo, minh m n cho nh ng công vi c khác

66%

32%

2% Hìnhă4.7ăU ngăr uăbiaătrongăgi ălƠmăvi c

Th ng xuyên

giao thông (TNGT), u đư, xô sát có nguyên nhân t vi c u ng r u bia Nh ng n n nhân

này có th là ng i tr c ti p u ng ho c do ng i khác u ng gây ra Nh đư trình bày

m c 4.3, vi c lái xe sau khi u ng r u bia là r t ph bi n, và h u qu là các v TNGT đư

và đang x y ra ngày càng t ng, m c dù các c quan ch c n ng đư t ng c ng x lý các vi

4.6.3 V năđ ăs căkh e

B ng 4.5 Tác đ ng c a r u bia đ i v i s c kh e

G p v n đ v s c kh e do tác đ ng c a r u bia S ng i T l

ư t ng ho c đang b ít nh t 1 b nh mà bác s b o do u ng

Tôi ngh là có nh ng ch a đi khám ho c ki m tra 167 36,5%

Tôi hoàn toàn không ch u tác đ ng nào đ n s c kh e 204 44,5%

Ngu n: Tác gi

Hình 4.10 T l ng i t ng g p v n đ s c kh e do r u bia

Ngu n: Tác gi

u ng có c n gây ra r t nhi u lo i b nh khác nhau nh đư nói ph n m đ u Kh o sát

cho th y có 19% ng i u ng tham gia kh o sát t ng ít nh t m t l n b các b nh mà bác s

kh ng đ nh là do u ng nhi u r u bia, con s này c ng ch a ph i là t t c vì nh ng ng i

kh o sát đa s đ u r t tr , và r u bia s tác đ ng m t cách t t , âm th m lên s c kh e

n u u ng trong kho ng th i gian dài

4.6.4 Tácăđ ngăđ n cácăm iăquanăh ătrongăgiaăđìnhăho c ng iăyêu

5%

56%

35%

4%

Hìnhă4.11ăTácăđ ngăc aăr uăbiaăđ iăv iăcácăm iăquanăh ătìnhăc m

Vui v , h nh phúc h n vì tôi u ng r u bia Không có b t k nh h ng nào

Bu n phi n nh ng không nh h ng nghiêm tr ng đ n các m i quan h

nh h ng nghiêm tr ng đ n các m i quan h , b t hòa th ng xuyên ho c có nguy c đ v