Các yếu tố ảnh hưởng đến dự định trở về nước của du học sinh việt nam

CH NGăTRỊNHăGI NGăD YăKINHăT ăFULBRIGHT ---o0o--- BÙIăTHANHăYểNăTH O LU NăV NăTH CăS ăCHệNHăSÁCHăCÔNG TP.ăH ăChíăMinhăậ N mă2015... CH NGăTRỊNHăGI NGăD YăKINHăT ăFULBRIGHT ---o0o---

CH NGăTRỊNHăGI NGăD YăKINHăT ăFULBRIGHT

-o0o -

BÙIăTHANHăYểNăTH O

LU NăV NăTH CăS ăCHệNHăSÁCHăCÔNG

TP.ăH ăChíăMinhăậ N mă2015

CH NGăTRỊNHăGI NGăD YăKINHăT ăFULBRIGHT

-o0o -

BÙIăTHANHăYểNăTH O

Chuyên ngành: Chính sách Công

Mã ngành: 60340402

LU NăV NăTH CăS ăCHệNHăSÁCHăCÔNG

TS.ă inhăCôngăKh i

TP.ăH ăChíăMinhăậ N mă2015

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n nƠy lƠ do chính tôi th c hi n M i trích d n vƠ s li u trong

lu n v n đ u đ c d n ngu n v i m c đ chính xác cao nh t trong kh n ng hi u bi t c a tôi Lu n v n nƠy không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a Tr ng i h c Kinh T Tp.HCM hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

Tp.H Chí Minh, ngày 8 tháng 06 n m 2015

Tác gi

Bùi Thanh Yên Th o

L IăC Mă N

u tiên tôi g i l i c m n chơn thƠnh đ n th y inh Công Kh i, ng i tr c ti p h ng

d n tôi trong su t quá trình nghiên c u lu n v n nƠy Th y đƣ kiên trì góp ý, cho tôi nh ng

l i khuyên chơn thƠnh trong nh ng lúc tôi th t s hoang mang vì l a ch n h ng phơn tích

và đ khó c a quá trình l y m u, đ ng viên tinh th n tôi, vƠ ch nh s a cách di n đ t đ hoƠn thƠnh bƠi nghiên c u Tôi c ng chơn thƠnh cám n cô Qu nh Trơm vì nh ng góp Ủ quỦ báu trong các đ t xê-mi-na

Tôi xin đ c bƠy t lòng c m n sơu s c đ n các th y cô c a tr ng đƣ nhi t tình giúp tôi chia s bƠi kh o sát đi n t c ng nh nh ng t v n khi tôi m i hình thƠnh Ủ t ng đ tƠi Tôi chơn thƠnh c m n b n bè, các b n du h c sinh Vi t Nam vƠ t p th MPP6 đƣ s n sƠng

h tr tôi đ t đ c s l ng kh o sát trên mong đ i trong th i gian ng n cho nghiên c u

Cu i cùng, l i c m n sơu s c v i gia đình, ng i thơn đƣ ng h tôi quay tr l i con

đ ng h c t p vƠ t o đi u ki n cho tôi t p trung h c trong 2 n m v a qua

Tp.H Chí Minh, ngày 11 tháng 06 n m 2015

Tác gi

Bùi Thanh Yên Th o

TịMăT T

Theo báo cáo ắThúc đ y khoa h c, công ngh , vƠ đ i m i sáng t o tr thƠnh đ ng l c cho

t ng tr ng b n v ng t i Vi t Nam” do Ngơn hƠng Th gi i vƠ T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t (2014) th c hi n, ch y máu ch t xám gia t ng lƠ m t trong ba thách th c trong h th ng đ i m i sáng t o t i Vi t Nam tƠi ti n hƠnh nghiên c u toƠn di n các

có đi u ch nh các y u t phù h p v i th c tr ng Vi t Nam Ph ng pháp nghiên c u

đ nh tính vƠ đ nh l ng theo mô hình probit có th t đ c s d ng trong nghiên c u nƠy Nghiên c u cho th y s khác bi t v thu nh p không ph i lƠ nhơn t quy t đ nh thu hút DHSVN tr v i v i nhóm sinh viên, các y u t lƠm t ng kh n ng d đ nh v nh : rƠng bu c tr v c a h c b ng, lí do v n c đ kh i nghi p, môi tr ng lƠm vi c có th

áp d ng ki n th c vƠ kinh nghi m h c n c ngoƠi Các y u t nh h ng đ n d đ nh không v nh : d đ nh ban đ u không v n c; nhóm ngành khoa h c-k thu t-công ngh

vƠ y; s ng h c a gia đình trong quy t đ nh l i n c ngoƠi vƠ có v /ch ng đi theo; vƠ thi u c h i đƠo t o nơng cao chuyên môn n c nhƠ T đó, tác gi có m t s khuy n ngh chính sách Th nh t, c n m r ng c ch t ch cho ho t đ ng nghiên c u khoa h c,

vƠ t ng c ng khuy n khích doanh nghi p đ u t cho ho t đ ng R&D nh m thu hút du h c sinh nhóm ngành khoa h c-k thu t-công ngh vƠ y Th hai, t o môi tr ng kh i nghi p thu n l i v kh n ng ti p c n v n, chính sách n đ nh, c ch minh b ch, rõ rƠng Th ba,

c ch tr ng d ng ng i tƠi vƠ c ch đánh giá theo n ng l c, theo s n ph m giúp đi u

ki n rƠng bu c v n c c a h c b ng du h c đ t hi u qu cao Cu i cùng, nh ng u đƣi, quan tơm đ n thƠnh viên gia đình DHS giúp DHS an tơm vƠ g n bó v i công vi c

T khóa: Du h c sinh, h c n c ngoài, ế đ nh tr v n c, ch y máu ch t xám;

Overseas students, study abroad, return intention, brain drain, human capital flight

M CăL C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C CÁC T VI T T T vi

DANH M C B NG vii

DANH M C HÌNH viii

DANH M C PH L C ix

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 B i c nh 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Câu h i chính sách 3

1.4 i t ng nghiên c u 3

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 K t c u đ tài 4

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ T NG QUAN NGHIÊN C U TR C 5

2.1 Khái ni m 5

2.2 C s lý thuy t 5

C s lý thuy t đ c tham kh o t Güngör và Tansel (2003) 5

2.2.1 Lý thuy t v n con ng i v di c 5

2.2.2 Mô hình lý thuy t v ch y máu ch t xám d a trên lý thuy t v n con ng i 6

2.3 T ng quan các nghiên c u tr c v các y u t nh h ng đ n d đ nh tr v 9

2.3.1 c đi m cá nhân 9

2.3.2 Các y u t l c hút ậ l c đ y 10

2.3.3 Các y u t khác liên quan đ n d đ nh tr v 12

CH NG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN C U VÀ PH NG PHÁP NGHIểN C U 15

3.1 Quy trình nghiên c u 15

3.2 Mô hình nghiên c u 17

3.2.1 Bi n ph thu c và mô hình h i quy probit có th t 17

3.2.2 Bi n gi i thích cho mô hình nghiên c u 19

3.2.2.1 c đi m cá nhân 19

3.2.2.2 Các y u t l c hút ậ l c đ y 21

3.2.2.3 Các y u t khác liên quan đ n v hay l i n c ngoài 21

3.3 Ph ng pháp ch n m u 25

3.4 Ph ng pháp xác đ nh kích th c m u 25

CH NG 4: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 26

4.1 Mô t d li u m u 26

4.2 Gi i thích k t qu h i quy 30

4.2.1 Các y u t ph c h p 31

4.2.1.1 Nhóm ngành h c 31

4.2.1.2 D đ nh làm vi c trong khu v c h c thu t (sau khi h c xong 5 n m) 32

4.2.2 Các y u t l c hút và l c đ y 32

4.2.3 Các y u t lƠm t ng d đ nh tr v 33

4.2.4 Các y u t lƠm t ng d đ nh không tr v 34

4.3 Th o lu n k t qu t góc đ chính sách 35

CH NG 5: K T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 39

5.1 K t lu n 39

5.2 xu t các g i ý chính sách 39

5.3 H n ch vƠ h ng phát tri n c a đ tài 42

TÀI LI U THAM KH O 43

DANHăM CăCÁCăT ăVI TăT T

T ăvi tăt t Ti ngăVi t Ti ngăAnh

DANHăM CăB NG

B ng 2.1 Minh h a m t s l c hút ậ l c đ y nh h ng đ n d đ nh không v 8

B ng 2.2 Các khó kh n vƠ thích nghi v i môi tr ng theo Güngör và Tansel (2003) 13

B ng 2.3 Các lí do tr v đ c đ xu t b i Güngör vƠ Tansel (2003) 14

B ng 3.1 Bi n ph thu c d đ nh tr v c a nhóm sinh viên 18

B ng 3.2 Các bi n l c đ y 21

B ng 3.3 Các bi n l c hút 22

B ng 3.4 Các lí do đ n đ t n c hi n t i dùng cho mô hình 23

B ng 4.1 D đ nh hi n t i vƠ rƠng bu c tr v 27

B ng 4.2 M i quan h gi a d đ nh hi n t i vƠ l c hút ậ l c đ y, nhóm sinh viên 29

B ng 4.3 Xác su t c a d đ nh hi n t i đ i v i ngƠnh ngh 31

B ng 4.4 Xác su t c a d đ nh tr v đ i v i khu v c d đ nh lƠm vi c sau 5 n m 32

B ng 4.5 Xác su t c a d đ nh tr v đ i v i rƠng bu c tr v c a h c b ng 34

DANHăM CăHỊNH

Hình 3.1 Quy trình nghiên c u 16

Hình 3.2 Mô hình các y u t tác đ ng đ n d đ nh tr v 17

Hình 4.1 Phơn ngƠnh h c 2 nhóm 26

Hình 4.2 Phơn ph i t n su t c a d đ nh tr v c a DHSVN - nhóm sinh viên 30

Hình 4.3 Xác su t c a d đ nh hi n t i đ i v i ngƠnh ngh vƠ d đ nh lƠm vi c trong khu h c thu t 32

D ANHăM CăPH ăL C

PH L C A 47

Ph l c A 1 B ng câu h i m , c u trúc 47

Ph l c A 2 Danh sách DHS góp ý thi t k b ng kh o sát 50

Ph l c A 3 B ng kh o sát đi n t 51

Ph l c A 4 Thông tin đi u ch nh thang đo trong quá trình nghiên c u 71

Ph l c A 5 Ki m tra m u và mã hóa d li u 71

Ph l c A 6 M t s ngh đ nh v thu hút, s d ng, tr ng d ng nhân l c trong t ch c khoa h c và công ngh 72

Ph l c A 7 Danh sách bi n và kì v ng 73

PH L C B 78

B ng B 1 Th ng kê mô t và quan h gi a bi n gi i thích và bi n ph thu c (ki m đ nh 2 bi n), nhóm sinh viên 78

B ng B 2 Gi i tính và nhóm DHS 82

B ng B 3 Tình tr ng hôn nhân và nhóm DHS 82

B ng B 4 Th i gian n c hi n t i và nhóm DHS 82

B ng B 5 D đ nh ban đ u và d đ nh hi n t i c a nhóm sinh viên 83

B ng B 6 N c DHS đang 84

B ng B 7 Khó kh n chính n c hi n t i và gi i tính (nhóm sinh viên), nhóm DHS 85

B ng B 8 T l l a ch n l c hút-l c đ y nh lƠ y u t quan tr ng nh h ng đ n d đ nh không tr v c a DHS 86

B ng B 9 Ràng bu c tr v n c và nhóm ngành h c, nhóm sinh viên 87

B ng B 10 Lí do đ n đ t n c hi n t i và gi i tính (2 nhóm) 88

PH L C C 89

Ph l c C 1 B ng h s h i quy, mô hình probit có th t , nhóm sinh viên 89

Ph l c C 2 H s tác đ ng biên c a các bi n đ c l p lên bi n ph thu c, mô hình probit có th t , nhóm sinh viên 91

Ph l c C 3 Tác đ ng biên c a các nhân t lên d đ nh ch c ch n tr v c a DHSVN, nhóm sinh viên 92

Ph l c C 4 Tác đ ng biên c a các nhân t lên d đ nh không tr v c a DHSVN, nhóm sinh viên 93

Ph l c C 5 K t qu m t s ki m đ nh và thông s cho mô hình h i quy, nhóm sinh

viên 94

Ph l c C 6 Xác su t vƠ tác đ ng biên c a l c đ y l ng th p lên d đ nh hi n t i 96

Ph l c C 7 Phơn tích tác đ ng c a m t s y u t khác lên d đ nh hi n t i 96

PH L C D 99

Hình D 1 Lí do đ n đ t n c đang c a nhóm sinh viên 99

Hình D 2 Lí do chính đ n đ t n c đang c a nhóm đi lƠm 99

Hình D 3 Nhân t quan tr ng giúp DHS thích nghi v i cu c s ng n c ngoài 100

Hình D 4 Nh ng lí do chính làm DHS tr v Vi t Nam 100

CH NG 1: GI I THI U

1.1 B i c nh

Hi n t ng ch y máu ch t xám đƣ vƠ đang lƠ v n đ quan tơm c a nhi u n c đang phát tri n nh Trung Qu c, n vƠ Th Nh K T l du h c sinh (DHS) Trung Qu c không

v n c khá cao C th , trong giai đo n 1978-2007, Trung Qu c có trên 1,21 tri u ng i

đi h c vƠ nghiên c u n c ngoƠi, tuy nhiên, ch kho ng 25% tr v n c (Cao, 2008)

Th Nh K , vƠo nh ng n m 2000, lƠn sóng di c c a các chuyên gia vƠ quy t đ nh l i

n c ngoƠi c a DHS Th Nh K đ n m c báo đ ng, t o m i quan tơm, lo ng i cho chính

ph (CP) b i s m t đi m t l ng l n v v n con ng i s nh h ng nghiêm tr ng đ n phát tri n vƠ t ng tr ng c a đ t n c trong dƠi h n Nh ng đ án nghiên c u v hi n

t ng ch y máu ch t xám nh ng n c nƠy đ c hình thƠnh v i hƠng lo t các c i cách v kinh t , chính tr vƠ xƣ h i đ ng th i kêu g i, thu hút s tr v c a nh ng ng i có trình đ

vƠ nguy n v ng đóng góp cho đ t n c

Hi n t ng ch y máu ch t xám c ng đang gióng lên h i chuông báo đ ng Vi t Nam

L ng m t mát v n con ng i có ch t l ng cao nƠy đ i v i n c nhƠ s lƠm nh h ng

đ n s phát tri n đ t n c trong dƠi h n vƠ t o hi u ng b y đƠn cho nhi u th h sau n u

CP thi u s quan tơm vƠ dƠnh nh ng chính sách đ thu hút s tr v c a nhóm ng i nƠy

T xa x a, ông cha ta đƣ kh ng đ nh ắHi n tƠi lƠ nguyên khí c a qu c gia, nguyên khí

v ng thì th n c m nh vƠ th nh, nguyên khí kém thì th n c y u vƠ suy, cho nên các

đ ng thánh đ minh v ng không ai không ch m lo xơy d ng nhơn tƠi” (Trích Bia V n

Mi u ậ Qu c T Giám) NgƠy nay, trong th i kì đ i m i ậ m c a phát tri n n n kinh t

th tr ng, m r ng giao th ng vƠ h p tác v i b n bè trên th gi i, Vi t Nam c ng nh n

th c rõ t m quan tr ng c a v n con ng i đ i v i s phát tri n đ t n c T n m 2000, hƠng lo t các đ án đ a sinh viên, cán b đi du h c, ti p thu ki n th c, v n hóa tinh túy trên th gi i b ng ngơn sách nhƠ n c ( án 322, án 911,ầ), đ ng th i c ng m c a cho các tr ng đ i h c n c ngoƠi vƠo tuy n sinh Theo ông Nguy n Xuơn Vang - C c

tr ng C c đƠo t o v i n c ngoƠi c a B Giáo d c vƠ Ơo t o, Vi t Nam có h n 100,000 DHS1 đang h c g n 50 n c trên th gi i (2012) v i kho ng 10% DHS theo di n h c

b ng vƠ 90% lƠ du h c t túc (Thanh Lam, 2013) Tuy nhiên, theo báo cáo ắThúc đ y khoa

1 Qui c: ắ,”: phơn cách ph n nghìn; ắ.”: phơn cách ph n th p phơn đ th ng nh t v i k t qu c a Stata

h c, công ngh , vƠ đ i m i sáng t o tr thƠnh đ ng l c cho t ng tr ng b n v ng t i Vi t Nam” c a Ngơn hƠng Th gi i vƠ T ch c H p tác vƠ Phát tri n Kinh t (2014), ch y máu

ch t xám lƠ m t trong ba thách th c cho t ng tr ng b n v ng c a Vi t Nam2

S l ng sinh viên Vi t Nam h c các n c phát tri n theo di n h c b ng và t túc đ u

t ng Theo Australian Education International (2013), Vi t Nam x p th 4 v s du h c sinh t i Úc (sau Trung Qu c, n , vƠ HƠn Qu c) Theo ngơn hƠng HSBC, Vi t Nam x p

th 8 v s du h c sinh t i M (Thanh Xuân, 2014) Nh ng n c ti p nh n DHS có nh ng chính sách t o đi u ki n thúc đ y con đ ng du h c c a h c sinh, sinh viên Vi t Nam

Ch ng h n, Úc s n sƠng c p gi y phép l i lƠm vi c cho ng i có trình đ cao; Singapore

c ng đ ng Ủ cho DHS l i sau khi t t nghi p n u đ c m t công ty ti p nh n (Y n Anh, 2008); Anh cho phép sinh viên t t nghi p sau đ i h c đ c l i phát tri n k n ng (Ministry of Foreign Affairs in Vietnam, 2012) Do đó, DHS cƠng có c h i l i n c ngoƠi sau th i gian h c t p

Trong khi đó, hi n nay Vi t Nam đang có nhu c u cao v nhơn l c có k n ng nh m đóng góp vƠ thúc đ y quá trình công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c vƠ h i nh p qu c t HƠng lo t các chính sách phát tri n khoa h c, k thu t, công ngh (KH-KT-CN) cao thu c nhi u l nh v c nh : nông nghi p, công ngh vi m ch,ầNh ng d án t nh ng chính sách nƠy th ng mang tính đ t phá nên c n s đóng góp c a DHS ậ nh ng ng i ti p c n n n giáo d c tiên ti n trên th gi i v d n d t VƠ c ng chính l c l ng ch t l ng cao nƠy s

t o ngo i tác tích c c ậ chuy n giao công ngh , t o môi tr ng trao đ i h c h i, nơng cao chuyên môn trong nhóm lƠm vi c DHS còn tham gia phát tri n doanh nghi p ho c t kh i nghi p t i n c nhƠ M t môi tr ng kinh doanh c nh tranh công b ng s thu hút nhi u t p đoƠn qu c t l n đ u t vƠ s hình thƠnh các doanh nghi p có ti m l c phát tri n

T n m 2011, Th t ng CP giao cho B Ngo i giao ch trì xơy d ng đ án ắXây ế ng c

ch , chính sách thu hút, b trí s ế ng tài n ng tr h c t p, công tác, sinh s ng n c ngoài v n c tham gia phát tri n đ t n c” T đó đ n nay, nhi u c ch , chính sách m i

liên quan đ n vi c thu hút vƠ tuy n d ng nhơn tƠi tr trong vƠ ngoƠi n c đƣ đ c các B trình CP vƠ đ c ban hƠnh (Ph l c A.6) Tuy nhiên, k t qu th c hi n không nh mong

2

T heo m t vƠi kh o sát, kho ng 70% DHS không tr v n c sau khi t t nghi p Do Vi t Nam ch a có s

li u t ng h p chính th c, tác gi s u t m thêm t nhi u ngu n trên các trang m ng chính th c nh

http://nld.com.vn/giao-duc-khoa-hoc/60000-du-hoc-sinh-nguon-nhan-luc-tuong-lai-243931.htm

đ i u n m 2014, B Chính tr (BCT) đƣ có k t lu n v chính sách thu hút, t o ngu n

cán b t sinh viên t t nghi p xu t s c vƠ cán b khoa h c tr thông qua K t lu n s KL/TW BCT nh n xét chính sách thu hút nhìn chung ch a đ s c thu hút m nh m và

86-đ ng th i c ng 86-đ a ra nguyên nhơn ch y u lƠ ắếo công tác c a nhi u c p u , chính quy n

t Trung ng đ n c s … còn thi u nh t quán, ch a đ y đ và m nh m ; h th ng c

ch , chính sách ch a phù h p, thi t th c, thi u kh thi đ i v i t ng đ i t ng, l nh v c c n thu hút; t ch c th c hi n còn mang tính ch p vá, hình th c” kh c ph c tình tr ng

này, BCT c ng ch đ o nh ng nhi m v vƠ gi i pháp ch y u vƠ c th đ thu hút sinh viên

t t nghi p xu t s c vƠ cán b khoa h c tr nh chính sách tuy n ế ng, b nhi m, l ng, nâng ng ch công ch c viên ch c, nhà , tôn vinh và khỀn th ng

Tuy nhiên đ ho ch đ nh vƠ tri n khai chính sách thu hút DHS có hi u qu , thi t th c vƠ

g n k t v i nguy n v ng c a DHS c n nghiên c u toƠn di n các y u t nh h ng đ n d

đ nh tr v hay không v n c c a du h c sinh Vi t Nam (DHSVN)

1.3 Câu h i chính sách

C n c vƠo m c tiêu nghiên c u, đ tƠi t p trung tr l i ba cơu h i sau:

i Các y u t nƠo nh h ng đ n d đ nh v n c hay l i n c ngoƠi c a DHSVN?

ii Nh ng y u t nƠy có m c đ tác đ ng nh th nƠo đ n d đ nh tr v hay không v

i t ng nghiên c u: d đ nh tr v c a DHSVN (g m c d đ nh ch c ch n không v ) tƠi kh o sát d đ nh tr v c a 2 nhóm DHSVN: (1) Nhóm sinh viên g m nh ng DHS đang h c t p n c ngoài; (2) Nhóm đi lƠm g m nh ng DHS đƣ t t nghi p n c ngoƠi,

vƠ đang lƠm vi c n c ngoƠi

Tuy nhiên, s quan sát thu đ c c a nhóm đi lƠm không đ cho mô hình h i quy probit có

th t nên d li u thu đ c c a nhóm này ch dùng đ so sánh v i nhóm sinh viên

1.5 Ph ngăphápănghiênăc u

Nghiên c u d a trên mô hình l c hút ậ l c đ y c a Güngör và Tansel (2003) đ xơy d ng các y u t có th nh h ng đ n d đ nh tr v c a DHSVN tƠi s d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh tính thông qua ph ng v n c u trúc/bán c u trúc đ hi u ch nh thang đo Sau đó, ph ng pháp đ nh l ng (h i quy probit có th t ) đ c s d ng đ xác đ nh các nhơn t có nh h ng vƠ tác đ ng biên c a các y u t nƠy đ n d đ nh tr v c a DHSVN Tác gi d a vƠo m c đ tác đ ng biên c a các y u t lên d đ nh tr v c a DHS vƠ t l DHS l a ch n các y u t nƠy đ đ xu t, khuy n ngh chính sách

D li u s d ng cho nghiên c u lƠ d li u s c p thu đ c t kh o sát b ng b ng h i đi n

t vƠ ph ng v n c u trúc/bán c u trúc, k t h p v i d li u th c p t các bài báo, nghiên

c u khoa h c qu c t vƠ trong n c v phơn tích các y u t tác đ ng đ n d đ nh v hay không v c a DHS

1.6 K t c uăđ tài

Ch ng 1 gi i thi u b i c nh chính sách, m c tiêu nghiên c u, cơu h i nghiên c u, đ i

t ng, và ph ng pháp nghiên c u Ch ng 2 trình bƠy c s lỦ thuy t, và l c kh o k t

qu nghiên c u tr c Ch ng 3 trình bày quy trình nghiên c u, mô hình nghiên c u và

ph ng pháp ch n m u, xác đ nh kích thích m u Ch ng 4 trình bƠy k t qu nghiên c u

vƠ các th o lu n Ch ng 5 g m k t lu n, đ xu t các g i Ủ chính sách, vƠ các h n ch ,

h ng nghiên c u ti p theo

CH NG 2: C ăS LÝ THUY T VÀ T NG QUAN NGHIÊN C UăTR C

Ch ng 2 trình bày khái ni m c b n, c s lỦ thuy t vƠ t ng quan các nghiên c u tr c

đ xơy d ng mô hình các y u t nh h ng đ n d đ nh tr v c a DHSVN

2.1 Khái ni m

Ch y máu ch t xám là hi n t ng nh ng ng i có trình đ cao chuy n sang s ng vƠ lƠm

vi c nh ng n i có đi u ki n vƠ môi tr ng s ng t t h n (Güngör và Tansel, 2003)

Ch y máu ch t xám mang l i l i ích cho c ba đ i t ng (triple-win): n c ngoƠi, n c nhƠ vƠ cá nhơn i v i n c ngoƠi, l ng ch t xám nƠy s bù đ p s thi u h t l c l ng lao đ ng k n ng trong n c ho c bù đ p s l ng b thu hút b i n c phát tri n khác, v i

m c l ng th p h n l ng tr cho dơn b n x v i v trí t ng ng i v i n c nhƠ (th ng lƠ n c đang phát tri n), l ng ki u h i g i v n c cho ng i thơn giúp c i thi n

đ i s ng gia đình c a ng i lƠm vi c xa x vƠ đ u t phát tri n kinh t trong n c Riêng

v i b n thơn ng i lƠm vi c n c ngoƠi, đ i s ng, m c l ng, k n ng vƠ chuyên môn

c a h đ c nơng cao c bi t đ i v i nh ng sinh viên du h c, sau khi t t nghi p, lƠm

vi c chính đ t n c h theo h c s giúp sinh viên v n d ng vƠo th c t nh ng ki n th c

h c tr ng, giúp t ng c ng chuyên môn vƠ k n ng nhanh chóng, thay vì b lƣng phí

n u v n c mƠ không có môi tr ng áp d ng GS Nguy n Thi n Nhơn c ng cho r ng không nên đ t yêu c u t t c DHS ph i v n c, th m chí còn đ c đ ngh ph i h c thêm,

tr thƠnh ng i tƠi r i hƣy tr v (Qu nh Trang, 2014) Tuy nhiên, bên c nh l i ích trên,

ch y máu ch t xám s gơy thi t h i cho n c đang phát tri n v lơu dƠi do ngày càng thi u

h t ngu n v n con ng i ch t l ng cao vƠ l ng ki u h i g i v ph c v cho nhi u m c đích khác nh chi tiêu thay vì đ u t kinh doanh Do đó, tùy m i qu c gia, m i giai đo n

mƠ v n đ đ c nh n đ nh vƠ có gi i pháp thích h p

2.2 C ăs lý thuy t

C s lý thuy t đ c tham kh o t Güngör và Tansel (2003)

2.2.1 Lý thuy t v năconăng i v diăc ă

Trong nhi u lỦ thuy t kinh t v di c trong n c hay gi a các qu c gia, quy t đ nh di c

t n i nƠy sang n i khác khi s di c đó mang l i l i ích kinh t ròng cho cá nhơn di c Theo Sjaastad (1962), di c x y ra ch khi th c thu t thay đ i môi tr ng (M) đ t đ c

d ng M đ c tính t chênh l ch giá tr hi n t i c a dòng ti n khi thay đ i n i , tr đi t t

c các lo i chi phí b ng ti n vƠ chi phí tinh th n (C) đ thích nghi v i môi tr ng m i Chi phí b ng ti n nh chi cho tái đ nh c , di chuy n,ầ vƠ c chi phí v tinh th n đ thích nghi môi tr ng m i, s ng xa gia đình, b n bè

r

wwT

t

t

H t F

2.2.2 Mô hình lý thuy t v ch y máu ch t xám d a trên lý thuy t v năconăng i

Nhi u nghiên c u khoa h c v hi n t ng ch y máu ch t xám d a trên lỦ thuy t v n con

ng i v di c đƣ xu t hi n t nh ng n m 1960 và 1970 Theo các nghiên c u nƠy, y u t chính c a quá trình di c c a ng i có trình đ cao lƠ do chênh l ch v l ng gi a các

qu c gia S khác bi t nƠy lƠ do khác bi t v n ng su t, hay sơu xa h n lƠ khác bi t v đ u

t v n v t ch t gi a n c nhƠ vƠ n i đ n Các n c phát tri n th ng d i dƠo v n v t ch t lƠm t ng n ng su t vƠ t đó l ng c ng đ c bù đ p t ng x ng NgoƠi ra s khác bi t chính này còn đ c gi i thích b i các lỦ thuy t sau:

B tăcơnăx ngăthôngătin - Information Asymmetry

Theo Kwok-Leland (1982) trong nghiên c u v DHS Ơi Loan không tr v n c, s khác

bi t v l ng gi a 2 qu c gia không nh ng do khác bi t v v n đ u t v t ch t mƠ còn do

s khác bi t v kh n ng c a cá nhơn đ c nhìn nh n b i nhƠ tuy n d ng DHS đ c đánh giá đúng th c l c n c s t i vƠ đ c tr l ng t ng x ng v i kh n ng c a t ng cá nhơn; trong khi đó, n c nhƠ h ch đ c đ ngh m t m c l ng t ng ng v i n ng

su t trung bình c a nhóm DHS quay v mƠ không d a vƠo n ng l c c a m i cá nhơn S khác bi t nƠy lƠ do nhƠ tuy n d ng n c s t i đ c l i th có ki n th c vƠ thông tin v

n n giáo d c c a đ t n c c ng nh kinh nghi m v công tác tuy n d ng đ c tích l y so

v i nhƠ tuy n d ng n c nhƠ c a DHS Tuy nhiên, kh o sát này ch h ng đ n đ i t ng DHS, không thu th p d li u t nhƠ tuy n d ng nên đ tƠi không dùng cách gi i thích này

Hi uăsu t/l iăt căt ngătheoăquyămôăv i trìnhăđ ăgiáoăd căcaoăậ Increasing Returns to

Scale in Advanced Education

Mô hình c a Miyagiwa (1991) v l i th tích t hay thuy t l i th t ng theo quy mô v v n con ng i n c s t i gi i thích cho s khác bi t v l ng Miyagiwa (1991) t p trung vƠo đ i t ng có b ng c p cao đ c t p trung vƠo cùng m t n i, gơy hi u ng lan t a ậ chia s ki n th c, Ủ t ng, cùng h p tác đ hoƠn thƠnh công vi c, lƠm t ng n ng su t lƠm

vi c c a m i cá nhơn trong khu v c i u nƠy có ngh a lƠ nh ng ng i có k thu t cao

đ c lƠm vi c các trung tơm nghiên c u hi n đ i vƠ cùng lƠm vi c v i nhóm ng i c ng

có trình đ cao s có c h i trao đ i, h c h i vƠ phát tri n chuyên môn vƠ tay ngh ; t đó,

t ng n ng su t lƠm vi c, t ng l ng Do đó, các n c phát tri n d dƠng thu hút ng i có

k n ng qua lƠm vi c b i ngo i tác tích c c nƠy

Ơoăt oăthôngăquaăcôngăvi căậ On-the-job Training

Mô hình Chen và Su (1995) gi i thích v ch y máu ch t xám d a vƠo y u t đƠo t o thông qua công vi c sau khi DHS hoƠn thƠnh vi c h c n c ngoƠi Trong mô hình nƠy, l ng

ph thu c vƠo 3 y u t : (1) v n v t ch t vƠ v n con ng i, (2) ngƠnh ngh c a cá nhơn, và (3) k n ng Y u t k n ng không nh ng đ c tích l y trong quá trình h c t p môi

tr ng giáo d c ch t l ng mà còn đ c ti p t c tích l y trong quá trình lƠm vi c n c ngoƠi so v i n u tr v n c lƠm vi c i v i ngƠnh ph thu c v n (capital dependent disciplines/hard sciences) nh y, khoa h c vƠ k thu t, sau khi h c xong, ti p t c lƠm vi c

n c ngoƠi, DHS nh n đ c nhi u đƠo t o chuyên môn, giúp t ng k n ng, t ng n ng

su t nên có xu h ng không tr v n c nhƠ so v i sinh viên thu c ngƠnh không ph thu c

v n nh lu t vƠ nhơn v n Do đó, đ i v i nhóm ngƠnh ph thu c v n, DHS nh n đ c l i

th khi h c t p vƠ lƠm vi c nh ng n c phát tri n

Công trình c a Becker (1993, n b n đ u tiên n m 1964) v v n con ng i c ng ch ra

r ng n ng su t lƠm vi c t ng ph thu c vƠo th i gian lƠm vi c, s l ng vƠ lo i hình đƠo

t o Ơo t o công vi c cƠng đ c tr ng cho ngƠnh, cho công vi c c a công ty, ng i lƠm

vi c cƠng ít di chuy n vì t n chi phí cho m i l n chuy n vi c Tuy nhiên, y u t lo i hình đƠo t o liên quan đ n nhóm đi lƠm nên phù h p v i h ng nghiên c u ti p theo

Tíchăl yăkinhănghi măquaăcôngăvi c ậ Learning-by-Doing

Trong mô hình tích l y kinh nghi m qua công vi c, k th a t mô hình Solow (1957) và Arrow (1962), ki n th c đ t đ c thông qua h c t kinh nghi m lƠm vi c, lao đ ng, s n

xu t Wong (1995) áp d ng mô hình này vƠo phơn tích di c lao đ ng cho nhóm lao đ ng

tr Ông ta cho lƠ ng i lao đ ng có khuynh h ng ch n n i lƠm vi c mƠ h có th tích l y nhi u kinh nghi m, t đó, lƠm t ng n ng su t Kinh nghi m lƠm vi c t ng d n t i n ng su t

t ng vƠ l ng t ng Tuy nhiên, y u t này liên quan đ n nhóm đi lƠm nên phù h p v i

h ng nghiên c u ti p theo

Môăhìnhăl căhútăậ l căđ yătrongănghiênăc uăc aăGüngörăvƠăTanselă(2003)

Nghiên c u c a Güngör và Tansel (2003) đ c thi t k d a trên mô hình l c hút ậ l c đ y

v di c đ i v i ch y máu ch t xám c a Th Nh K đ xơy d ng các y u t có kh n ng

nh h ng đ n d đ nh tr v c a 2 đ i t ng sinh viên vƠ ng i đang đi lƠm n c ngoài L c hút g m các y u t c a n c ngoài có tác ế ng làm t ng ế đ nh không tr v

n c c a đ i t ng kh o sát L c đ y g m các y u t c a n c nhà có tác ế ng làm t ng

ế đ nh không tr v n c Các y u t l c hút vƠ l c đ y thu c nhi u l nh v c nh kinh t ,

xƣ h i, chính tr , th ch , vƠ ngh nghi p (B ng 2.1) T đó, dòng v n con ng i di chuy n

t n i t o l c đ y đ n n i phát sinh l c hút

B ngă2.1 Minhăh aăm tăs ăl căhútăậ l căđ y nhăh ngăđ năd ăđ nhăkhôngăv

Y uăt ăl căđ yă(t ăn cănhƠ) Y uăt ăl căhútă(c aăn căngoƠi)

Thu nh p th p

Không có c h i đ c đƠo t o nơng cao

trong l nh v c chuyên môn

T ch c quan liêu, không hi u qu

B t n kinh t

L ng cao h n Môi tr ng lƠm vi c t t h n

G n các trung tơm sáng t o vƠ nghiên c u quan

tr ng

C h i giáo d c t t h n cho con cái

i t ng kh o sát đ c h i v m c đ quan tr ng c a t ng y u t 3 có th lƠm b n thơn quy t đ nh không v n c ho c hoƣn v n c (ngay c cơu h i v d đ nh hi n t i đ c tr

l i v hay không v n c) Cách h i nƠy v i kì v ng m c đ cƠng quan tr ng c a m i y u

t cƠng có m i quan h v i d đ nh hi n t i không v n c

3 5 m c c a thang đo Likert: 1: HoƠn toƠn không quan tr ng; 2: Không quan tr ng; 3: ệt quan tr ng; 4: Quan

tr ng; 5: R t quan tr ng

2.3 T ng quan các nghiên c uătr c v các y u t nhăh ngăđ n d đ nh tr v

T c s lỦ thuy t vƠ m t s nghiên c u tr c khác, chênh l ch m c l ng th ng lƠ y u

t quan tr ng nh h ng đ n d đ nh tr v c a lao đ ng có k n ng nói chung hay DHS nói riêng Tuy nhiên, theo Güngör và Tansel (2003), còn nhi u y u t khác k t h p t o tác

đ ng đ n d đ nh nƠy nh : kinh t , tơm lỦ, xƣ h i, chính tr vƠ th ch Nh ng y u t c a

mô hình lỦ thuy t c a Becker (1993) và Wong (1995) ch liên quan đ n nhóm đi lƠm, không liên quan đ n nhóm sinh viên nên không dùng cho mô hình đ nh l ng

Tu i: Start vƠ Bloom (1985) cho r ng ng i đi lƠm l n tu i ít có xu h ng chuy n ch

h n ng i đi lƠm tr tu i do t n th t tinh th n t ng theo tu i tác ngh a lƠ DHS cƠng l n

tu i đang n c ngoƠi cƠng ít kh n ng v n c Tuy nhiên, theo Chen vƠ Su (1995),

ng i tr tu i ít tr v n c h n do giá tr hi n t i ròng c a thu nh p n c ngoƠi cao h n nhi u so v i n c nhƠ; khi cƠng l n tu i, v h u, con ng i cƠng có xu h ng tr v

n c, tr v c i ngu n

Th i gian s ng n c hi n t i: Güngör và Tansel (2003) đ c t th i gian s ng n c

hi n t i lƠ s n m s ng n c đang Y u t nƠy gi i thích cho hi u ng quán tính, ngh a

lƠ khi th i gian s ng n i nƠo đó t ng, con ng i s quen d n v i cu c s ng, cƠng lƠm

t ng kh n ng l i n c ngoƠi c a DHS

Tình tr ng hôn nhân: Tình tr ng hôn nhơn đ c dùng nh m t rƠng bu c gia đình Theo

Güngör và Tansel (2003), kh n ng không v t ng khi k t hôn v i ng i n c ngoƠi đ i

v i nhóm chuyên gia

Ngành h c: Mô hình Chen vƠ Su (1995) cho r ng tính ch t đ c đƠo t o thông qua công

vi c lƠm cho nhóm ngƠnh ph thu c v n nh KH-KT-CN có xu h ng không v nhi u

h n nhóm ngƠnh không ph thu c v n nh ngôn ng , th ng m i vƠ lu t4 D a vƠo mô hình Chen và Su (1995), k t qu th c nghi m c a Güngör vƠ Tansel (2003) gi i thích thành công xu h ng không v c a nhóm ngƠnh ph thu c v n NgoƠi ra Güngör và Tansel (2003) tách riêng nhóm ngƠnh ki n trúc, kinh t vƠ qu n tr - nhóm ngành ít ho c không ph thu c v n vƠ ch ng minh nhóm nƠy c ng lƠm t ng xu h ng d đ nh không v

Ngh nghi p và ho t đ ng ngh nghi p: Ho t đ ng nhóm nghiên c u vƠ phát tri n

(R&D) g m nghiên c u ng d ng, nghiên c u c b n, vƠ phát tri n (OECD, 1994: ắFrascati Manual 1993”) Theo NSF (1997), nhóm ng i lƠm vi c thu c nhóm nƠy có xu

h ng ít tr v h n b i công vi c có tính đ c thù, khó phát tri n Th Nh K T ng t , ngh thiên v h c thu t (lƠm vi c tr ng h c, vi n nghiên c u, ) th ng g n li n v i

ho t đ ng R&D nên c ng có xu h ng ít v n c h n nh ng ngh khác

2.3.2 Các y u t l c hút ậ l căđ y

Các y u t l c hút ậ l c đ y đ c đ xu t trong nghiên c u c a Güngör vƠ Tansel (2003)

đa d ng v nhi u l nh v c nh kinh t , chính tr , xƣ h i, Thang đo dùng trong kh o sát cho nhóm y u t nƠy lƠ thang đo Likert g m 5 m c5, tuy nhiên, ch dùng thang đo đ nh danh (1=quan tr ng; 0=không quan tr ng) cho mô hình h i quy

Thu nh p: Chênh l ch v thu nh p gi a 2 n i th ng lƠ y u t kinh t quan tr ng nh

h ng đ n d đ nh v n c hay l i n c ngoƠi c a m i cá nhơn DHS M c l ng n c nhà th p th ng lƠ y u t l c đ y lƠm t ng d đ nh không v n c c a DHS, vƠ m c

l ng cao h n n c ngoài lƠ y u t hút DHS l i

Xa hay g n các trung tâm nghiên c u hi n đ i và sáng t o: Y u t l c đ y xa các trung

tâm nghiên c u hi n đ i và sáng t o vƠ l c hút g n các trung tâm sáng t o và nghiên c u

quan tr ng minh h a cho lỦ thuy t c a mô hình Miyagiwa (1991) v l i th tích t v n con

ng i DHS có xu h ng l i n c ngoƠi lƠ do h đ t đ c l i th v kho ng cách v t lỦ,

đ c lƠm vi c, th o lu n v i nhi u chuyên gia, nhƠ nghiên c u gi i các n c phát tri n

4 K t qu th c nghi m c a Chen vƠ Su ch a thƠnh công đ lí gi i đi u nƠy

5 5 m c c a thang đo Likert: 1: HoƠn toƠn không quan tr ng; 2: Không quan tr ng; 3: ệt quan tr ng; 4: Quan

tr ng; 5: R t quan tr ng

Các y u t liên quan đ n công vi c: Các l c đ y liên quan đ n công vi c t n c nhƠ vƠ

l c hút t n c ngoƠi lƠm DHS có xu h ng không v n c nh : c h i đ c đào t o, làm

vi c trong l nh v c chuyên môn, và c h i đ c phát tri n s nghi p Môi tr ng làm vi c

hi n đ i, chuyên nghi p, c nh tranh nh ng công b ng, n c ngoƠi c ng thu hút DHS

l i lƠm vi c, h c h i cách th c lƠm vi c hi u qu Môi tr ng lƠm vi c c ng lƠ m t trong

nh ng lí do lƠm cho gi i chuyên gia hƠng đ u Trung Qu c ch a v n c trong nghiên c u

c a Cao (2008) Các y u t nƠy nh h ng đ n kinh nghi m lƠm vi c, n ng su t lƠm vi c

vƠ kéo theo s chênh l ch v l ng gi a n c nhƠ vƠ n c ngoƠi

Các y u t v phong cách, v n hóa: L c hút cu c s ng có t ch c, th t h n và th a

mãn cu c s ng v n hóa, xã h i nhi u h n t n c ngoƠi; vƠ l c đ y th a mãn cu c s ng

v n hóa và xã h i ít h n t n c nhƠ lƠm cho nh ng DHS thích l i s ng nƠy có xu h ng

l i n c ngoƠi

Các y u t v kinh t - tài chính: l c đ y thi u ngu n tài chính, c h i đ kh i nghi p và

b t n kinh t n c nhƠ có kh n ng tác đ ng lƠm DHS ch n s ng môi tr ng kinh t

n đ nh, nhi u ngu n h tr kh i nghi p n c ngoƠi

Các y u t v chính tr - xã h i: Các l c đ y nh v thi u an ninh xã h i; b t hòa v chính

tr ; t ch c quan liêu, không hi u qu c ng có xu h ng lƠm t ng d đ nh không v c a

DHS Tình hình chính tr vƠ v n đ xƣ h i c ng lƠ lí do chính mà các nhƠ nghiên c u t b

n c nhƠ, sang các n c phát tri n trong nghiên c u đ nh tính c a Nawab và Shafi (2011)

Các y u t khác: Các l c hút tr c ti p tác đ ng đ n thƠnh viên trong gia đình vƠ b n thơn

có th có tác đ ng m nh đ n d đ nh l i n c ngoƠi nh : s thích n c ngoài c a

v /ch ng hay công vi c n c ngoài c a v /ch ng; mong mu n c h i giáo ế c t t cho

con cái; hay đ n gi n ch n c ngoƠi đ hoàn thành ế án hi n t i Công vi c c a

v /ch ng vƠ môi tr ng h c t p cho con cái c ng lƠ lí do gi i thích s th c a gi i chuyên gia hƠng đ u Trung Qu c v i chính sách thu hút nhơn tƠi c a CP Trung Qu c trong

nghiên c u c a Cao (2008)

Theo k t qu th c nghi m c a Güngör vƠ Tansel (2003), đ i v i nhóm sinh viên Th Nh

K , các y u t l c đ y lƠm t ng d đ nh không v n c lƠ th a mãn cu c s ng v n hóa và

xã h i ít h n; xa các trung tâm nghiên c u hi n đ i và sáng t o Các l c hút lƠm t ng d

đ nh không v lƠ s thích n c ngoài c a v /ch ng hay công vi c n c ngoài c a

v /ch ng; l ng cao h n; nhìn chung cu c s ng đ c t ch c và có th t i v i nhóm chuyên gia Th Nh K , các y u t l c đ y lƠm t ng d đ nh không v n c là b t n kinh

t , c h i vi c làm trong l nh v c chuyên môn b gi i h n, không có c h i đ c đào t o nâng cao trong l nh v c chuyên môn Các l c hút lƠm t ng d đ nh không v là c h i giáo

ế c t t h n cho con cái, g n các trung tâm sáng t o và nghiên c u quan tr ng, nhìn chung

cu c s ng đ c t ch c và có th t , c h i phát tri n chuyên môn cao h n, th a mãn

cu c s ng v n hóa và xã h i nhi u h n

Ch ng trình h tr kh i nghi p c a CP: lƠ m t trong nh ng y u t quan tr ng thu hút

DHS Trung Qu c Canada trong nghiên c u c a Asia Pacific Foundation of Canada (2010)

2.3.3 Các y u t khácăliênăquanăđ n d đ nh tr v

D đ nh ban đ u: D đ nh ban đ u lƠ d đ nh c a DHS t i th i đi m DHS chu n b đi du

h c Theo nghiên c u c a Zweig vƠ Changgui (1995) v hi n t ng ch y máu ch t xám Trung Qu c, d đ nh lúc đ u v vi c tr v n c nh h ng quan tr ng đ n d đ nh hi n

t i tr v hay l i M c a sinh viên vƠ h c gi Trung Qu c Güngör và Tansel (2003) ti p

t c kh ng đ nh d đ nh ban đ u l i n c ngoƠi có xu h ng lƠm t ng kh n ng không tr

v n c c a DHS so v i d đ nh ban đ u tr v

S ng h c a gia đình trong quy t đ nh l i n c ngoài lâu dài: Y u t nƠy th hi n s

quan tơm c a gia đình, nét v n hóa gia đình ph ng ông Trong nghiên c u c a Güngör

và Tansel (2003), s ng h c a gia đình trong quy t đ nh l i n c ngoƠi lơu dƠi càng cao thì kh n ng không tr v n c c a DHS cƠng l n

3 y u t so sánh v môi tr ng h c t p, làm vi c; khía c nh xã h i và m c s ng gi a

n c hi n t i so v i n c nhà: Môi tr ng h c t p vƠ lƠm vi c bao g m c s v t ch t

hi n đ i, c nh tranh nh ng công b ng, đ y đ trang thi t b nghiên c u/h c t p, Y u t khía c nh xƣ h i xét v môi tr ng b n bè, các quan h xƣ h i Trong nghiên c u c a Güngör và Tansel (2003), môi tr ng xƣ h i lƠm t ng kh n ng d đ nh quay v n c đ i

v i sinh viên; m c s ng cao h n n c ngoƠi lƠm t ng xu h ng không v c a c sinh viên và chuyên gia

11 lí do đ n đ t n c hi n t i đ c đ xu t b i Güngör và Tansel (2003): Các lí do đ n

đ t n c hi n t i đóng vai trò quan tr ng giúp DHS l p k ho ch cho vi c tr v hay l i

n c ngoƠi Theo k t qu nghiên c u c a Güngör vƠ Tansel (2003), các lí do ban đ u có

xu h ng lƠm t ng d đ nh tr v : yêu c u kinh nghi m n c ngoài c a nhà tuy n ế ng trong n c; l i ích ếanh ti ng c a vi c ếu h c; và đi thỀo v /ch ng/ng i thân Lí do có

nh h ng ng c l i: không đ ph ng ti n, trang thi t b th c hi n nghiên c u n c

nhà; thích phong cách s ng n c ngoài; và xa r i môi tr ng chính tr n c nhà

12 y u t khó kh n và 7 y u t thích nghi v i cu c s ng n c ngoài đ c đ xu t b i

Güngör và Tansel (2003) (B ng 2.2): Các y u t nƠy tác đ ng đ n khía c nh tơm lỦ tho i

mái, hay t o áp l c cho DHS Hekmati (1973) cho r ng y u t tơm lỦ đóng vai trò quan

tr ng cho kh n ng thích ng môi tr ng m i, gi i thích lí do DHS v hay không v Chi phí tinh th n t ng vì ph i thích nghi môi tr ng m i (Sjaastad, 1962), lƠm gi m dòng l i nhu n ròng khi r i n c nhƠ sang n c ngoƠi h c t p vƠ lƠm vi c Vì v y, ng i g p khó

kh n có xu h ng tr v h n ng i không c m th y khó kh n nƠo

B ngă2.2 Cácăkhóăkh năvƠ thíchănghiăv i môiătr ngătheoăGüngörăvƠăTanselă(2003)

Khóăkh nă ăn căngoƠi Y uăt ăgiúpăthíchănghiăv iămôiătr ng

J T i ph m, thi u an ninh cá nhơn

K Chi phí sinh ho t (cost of living) cao

hi n nguy n v ng, mong mu n hay b t bu c v n c c a DHS Lí do A là y u t rƠng

bu c tr v n c c a h c b ng, lƠ m t trong nh ng y u t quan tr ng lƠm t ng d đ nh tr

v c a DHS

B ngă2.3 Cácălíădoătr ăv ăđ căđ ăxu tăb i Güngör và Tansel (2003)

A HoƠn thƠnh ngh a v c a h c b ng G Môi tr ng lƠm vi c có th áp d ng ki n th c vƠ kinh nghi m h c n c ngoƠi

B H t th i h n cho phép l i n c ngoƠi H C m th y không an toƠn môi tr ng hi n t i

C Nh gia đình Th Nh K I Môi tr ng h c t p t t cho con cái

D Sau khi dƠnh đ c m t kho n ti t ki m J Mu n ngh h u n c nhƠ

E Sau khi đ t đ c m c tiêu s nghi p K HoƠn thƠnh ngh a v quơn s

F Nh n đ c l i m i lƠm vi c t m t công

ty/t ch c/trung tơm nghiên c u n c nhƠ

CH NG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN C U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Ch ng 3 trình bƠy quy trình nghiên c u, mô hình nghiên c u vƠ ph ng pháp ch n m u, xác đ nh kích th c m u

3.1 Quy trình nghiên c u

Hình 3.1 mô t các trình t th c hi n c b n c a nghiên c u D a vƠo các nghiên c u

tr c vƠ c s lỦ thuy t, tác gi l p danh sách các y u t có kh n ng tác đ ng đ n d đ nh

v hay không v c a 2 nhóm DHS, vƠ thi t k b ng kh o sát ban đ u v i thang đo nháp

Do các DHS thu c đ i t ng kh o sát đ u n c ngoƠi nên vi c ph ng v n tr c ti p vƠ

ph ng v n nhóm khó th c hi n Tác gi thay b ng l p b ng cơu h i m c u trúc g m 10 câu (Ph l c A.1) g i qua m ng xƣ h i cho kho ng 20 DHSVN các n c M , Úc, HƠn

Qu c, Singapore, ụ và Canada Tác gi nh n đ c ph n h i c a 9 DHSVN (trong đó 2 DHS đƣ v n c vƠ s p x p ph ng v n v i 2 DHS, Ph l c A.2) và dùng thông tin nƠy đ

hi u ch nh các y u t thích h p v i Vi t Nam (Ph l c A.4) B ng kh o sát đi n t g m 50 câu cho nhóm đi lƠm và 44 câu cho nhóm sinh viên v i 5 n i dung: thông tin t ng quát,

h c v n, công vi c, thông tin liên quan đ n d đ nh hay v c a DHS, vƠ thông tin khác (Ph l c A.3)

Trong nghiên c u chính th c, tác gi th c hi n th ng kê mô t : giá tr trung bình, đ l ch chu n, giá tr nh nh t, l n nh t; m i quan h vƠ s khác bi t gi a các y u t , gi a y u t

có kh n ng gi i thích v i d đ nh tr v (ki m đ nh t ng quan, Wilcoxon, Chisquare) Sau đó, th c hi n h i quy probit có th t t mô hình t ng quát đ n đ n gi n b ng cách

gi l i nh ng y u t quan tr ng (theo c s lỦ thuy t, y u t quan tr ng đ i v i chính sách,

y u t có m i quan h v i d đ nh tr v trong k t qu ki m tra m i quan h gi a 2 bi n),

lo i b l n l t nh ng y u t không có Ủ ngh a nhi u nh t, không quan tr ng vƠ không

đ c tr l i đ y đ s u tiên lo i b kh i mô hình, k t h p k t qu ki m tra m i quan h

gi a t ng c p bi n b c đ u, vƠ mô hình h i quy ph Mô hình h i quy ph giúp đ n

gi n hóa nhóm bi n, cho th y kh n ng nh h ng trong m t nhóm ít bi n h n, ph n nƠo

lỦ gi i đ c m i quan h trong nhóm bi n nƠy Ki m đ nh Wald test đ c dùng đ ki m

đ nh mô hình phù h p khi lo i b m t ho c nhi u bi n cho mô hình probit có th t Linktest đ ki m đ nh mô hình probit phù h p (_hatsq > 5%) Omodel đ ki m đ nh gi thuy t b h s h i quy gi ng nhau gi a các giá tr c a bi n ph thu c Ki m tra kh n ng

đa c ng tuy n b ng collin vƠ l y thông tin chung v mô hình b ng fitstat (K t qu tham

H i quy probit có

th t Tác đ ng biên

tr v Chính sách hi n t i

vƠ Góp Ủ c a DHS

Hi u ch nh thang đo

Sau khi tìm đ c mô hình h i quy cu i cùng, xác đ nh tác đ ng biên c a các y u t đ n d

đ nh v hay không v c a DHS Tác gi th o lu n k t qu nƠy v i chính sách hi n hƠnh,

th c tr ng Vi t Nam và góp Ủ c a DHS Sau cùng, d a vƠo k t qu th o lu n trên, tác gi

ki n ngh chính sách vƠ đ a ra nh ng h n ch , h ng nghiên c u ti p theo

3.2 Mô hình nghiên c u

Mô hình nghiên c u c a Güngör vƠ Tansel (2003) phù h p v i m c tiêu c a đ tƠi lƠ nghiên c u m t b c tranh toƠn di n các y u t có kh n ng nh h ng đ n d đ nh tr v hay không tr v c a DHSVN Do đó, mô hình nghiên c u d a trên mô hình l c hút ậ l c

đ y c a Güngör vƠ Tansel (2003) vƠ k t h p thêm các y u t khác

Hình 3.2 Môăhìnhăcácăy uăt ătácăđ ngăđ năd ăđ nhătr ăv

Ngu n: Tác gi xơy d ng d a trên t ng quan các nghiên c u tr c.

Hình 3.2 t ng h p các nhóm y u t có th tác đ ng lên d đ nh tr v c a DHS

Gi thuy t Hi+ c a y u t th i trong nhóm l c hút ậ l c đ y có kì v ng lƠm t ng kh n ng

d đ nh không v n c c a DHS

3.2.1 Bi n ph thu c và mô hình h i quy probit có th t

Bi n ph thu c c a mô hình lƠ d đ nh tr v c a DHSVN g m 6 m c đ t ng d n t ch c

ch n v đ n ch c ch n không v v i nhóm sinh viên (B ng 3.1) Do đó, mô hình probit có

th t phù h p đ gi i thích cho bi n ph thu c nƠy (Güngör và Tansel, 2003)

B ngă3.1 Bi năph ăthu căd ăđ nhătr ăv ăc aănhóm sinh viên

Tôi s tr v cƠng s m cƠng t t mƠ không đ i hoƠn thƠnh vi c h c 1

Ch s c a bi n ph thu c cƠng t ng thì m c đ không tr v n c c a sinh viên cƠng

t ng; ngh a lƠ h s h i quy c a bi n đ c l p d ng lƠm t ng kh n ng không tr v c a sinh viên, h s ơm lƠm t ng kh n ng tr v c a sinh viên T ng quát, t p h p các ch s

c a bi n ph thu c: yi 1,2,3, ,J

V i i lƠ ch s đ i t ng quan sát, J s ch s phơn lo i giá tr c a bi n ph thu c (v i

tr ng h p này, J = 6) ơy lƠ t p h p giá tr r i r c có th t

3

* 2

02

)(01

i J

i i i i

i

yif

J

yif

yif

yif

yif

Trong đó, 1,2,3, J1 (chu n hóa  1 v 0) lƠ thông s ng ng n i 2 bi n y vƠ *

)(

)(

)(

)(

)(Pr

' 1 '

' '

1 '

1

* 1

i j

i j

i j

i i j

j i i j

j i j i

XX

Xu

XP

uXP

yP

jyob

j: 1 giá tr trong t p h p J giá tr c a y

Mô hình c l ng nƠy dùng k thu t c l ng h p lỦ c c đ i (ML ậ Maximum Likelihood) ML phù h p v i mô hình không tuy n tính v i k t qu c l ng không thiên

l ch vƠ hi u qu

3.2.2 Bi n gi i thích cho mô hình nghiên c u

B ng tóm t t thông tin các bi n gi i thích xem Ph l c A.7

3.2.2.1 căđi m cá nhân

Gi i tính (female = 1 n u DHS lƠ n ; 0 n u khác): Do Vi t Nam cùng v n hóa ph ng

ông nh Trung Qu c nên n DHSVN có xu h ng d đ nh không v t ng t Zweig và Changgui (1995)

Tu i (bi n age, tính b ng s n m): Tu i cƠng cao kì v ng lƠm t ng d đ nh không v n c

do chi phí thay đ i môi tr ng vƠ hi u ng quán tính (Start vƠ Bloom, 1985) Agesq (bình

ph ng c a age) gi i thích tính phi tuy n c a tu i theo d đ nh tr v c a DSHVN

Th i gian DHS s ng n c hi n t i (bi n staydur, tính b ng s n m): Bi n nƠy ti p t c

gi i thích cho hi u ng quán tính, ngh a lƠ khi th i gian s ng n c ngoƠi t ng, kì v ng lƠm t ng d đ nh không v (Güngör và Tansel, 2003)

Tình tr ng hôn nhân: DHSVN đƣ k t hôn th ng ch u nh h ng c a v /ch ng, con cái

trong nhi u quy t đ nh quan tr ng nh n c ngoƠi hay v Vi t Nam 2 bi n gi đ c dùng cho mô hình:

Spouse_f = 1 n u DHS k t hôn v i ng i n c ngoài; 0 n u khác DHS k t hôn v i ng i

n c ngoƠi đ c kì v ng lƠm t ng d đ nh không v (Güngör và Tansel, 2003)

Spouse_t = 1 n u s ng cùng v /ch ng n c ngoài; 0 n u khác DHS k t hôn v i ng i

qu c t ch Vi t Nam thì kh n ng tr v n c còn tùy theo s thích hay công vi c c a

v /ch ng (l c hút pulli) vƠ s ng xa hay g n v /ch ng DHS s ng cùng v /ch ng đ c kì

v ng có xu h ng t ng d đ nh không v

Nhóm ngành ki n trúc, kinh t và qu n tr (hd1 = 1 n u ngƠnh h c lƠ ngƠnh ki n trúc, kinh

t vƠ qu n tr ; 0 n u ngành khác): NgƠnh ki n trúc, kinh t vƠ qu n tr thu c nhóm ngƠnh ít

ho c không ph thu c v n có kì v ng lƠm t ng d đ nh v do Vi t Nam có nhi u c h i cho DHS phát tri n, kinh doanh h n (khác v i k t qu c a Güngör và Tansel, 2003) Nhóm ngành giáo ế c, ngôn ng , ngh thu t, xã h i h c, và lu t (hd2 = 1 n u ngƠnh h c lƠ

ngƠnh giáo d c, ngôn ng , ngh thu t, xƣ h i h c, vƠ lu t; 0 n u ngành khác): ngành không

ph thu c v n có kì v ng làm t ng d đ nh tr v (Chen và Su, 1995 và Güngör và Tansel, 2003)

Nhóm ngành k thu t công ngh , khoa h c và y (hd3 = 1 n u ngƠnh h c lƠ ngƠnh ph thu c

v n; 0 n u ngƠnh khác): ngƠnh ph thu c v n đ c kì v ng lƠm t ng d đ nh không v vì môi tr ng nghiên c u k thu t, công ngh Vi t Nam còn thi u th n (Chen và Su, 1995

và Güngör và Tansel, 2003) Nhóm ngƠnh nƠy t o bi n t ng tác v i tu i (age) vƠ d đ nh lƠm vi c trong khu v c h c thu t sau khi h c xong 5 n m (s_ctype_5aca): agexhd3 vƠ acaxhd3

D đ nh làm vi c liên quan ho t đ ng R&D sau khi h c xong 5 n m (s_act_5rnd = 1 n u

d đ nh lƠm vi c liên quan ho t đ ng R&D sau khi h c xong 5 n m; 0 n u d đ nh khác):

Ho t đ ng R&D g m nghiên c u ng d ng, nghiên c u c b n, vƠ phát tri n ch a đ c

đ u t h p lỦ Vi t Nam, đ c kì v ng lƠm t ng kh n ng không v (NSF, 1997)

D đ nh làm vi c trong khu v c h c thu t sau khi h c xong 5 n m (s_ctype_5aca = 1 n u

d đ nh lƠm vi c trong khu v c h c thu t sau khi h c xong 5 n m; 0 n u d đ nh khác):

Lo i hình t ch c/công ty mang tính h c thu t (lƠm vi c tr ng h c, vi n nghiên c u, )

mƠ DHS d đ nh lƠm sau khi h c xong 5 n m v i kì v ng lƠm t ng kh n ng không v

n c, t ng t nh ho t đ ng R&D

h s h i quy d ng, lƠm t ng kh n ng không tr v c a DHSVN (B ng 3.2 vƠ 3.3)

B ngă3.2 Cácăbi năl căđ y

pusha2 Thu nh p th p trong ngh c a mình Sjaastad (1962) vƠ nhi u nghiên c u khác pushb2 ệt c h i đ phát tri n ngh nghi p xu t trong Güngör vƠ Tansel (2003) pushc2 C h i vi c lƠm trong l nh v c

chuyên môn b gi i h n Güngör và Tansel (2003)

pushd2 Không có c h i đ c đƠo t o nơng

cao trong l nh v c chuyên môn Güngör và Tansel (2003)

pushe2 Xa các trung tơm nghiên c u hi n đ i

vƠ sáng t o Mô hình Miyagiwa (1991) v l i th tích t Güngör và Tansel (2003) pushf2 Thi u ngu n tƠi chính vƠ c h i đ

3.2.2.3 Các y u t khác liênăquanăđ n v hay l iăn c ngoài

D đ nh ban đ u l i n c ngoài (inistay = 1 n u ế đ nh ban đ u l i n c ngoài; 0

n u ế đ nh ban đ u khác): D đ nh ban đ u l i n c ngoƠi có kì v ng lƠm t ng d đ nh

hi n t i không tr v n c c a DHS (Zweig và Changgui,1995)

B ngă3.3 Cácăbi năl căhút

pulla2 L ng cao h n Sjaastad (1962) Güngör và Tansel (2003)

pullb2 C h i t t h n đ phát tri n ngh

pullc2 Môi tr ng lƠm vi c t t h n (th i gian

lƠm vi c linh ho t,ầ) Cao (2008): môi tr ng lƠm vi c c nh tranh nh ng công b ng pulld2 Tính s n có c a công vi c thu c v

chuyên môn c a tôi xu t trong Güngör vƠ Tansel (2003) pulle2 C h i phát tri n chuyên môn cao h n Güngör và Tansel (2003)

pullf2 Nhìn chung cu c s ng đ c t ch c

pullg2 Th a mƣn cu c s ng v n hóa vƠ xƣ

pullh2 G n các trung tơm sáng t o vƠ nghiên

c u quan tr ng Mô hình Miyagiwa (1991) v l i th tích t Güngör và Tansel (2003) pulli2

S thích n c ngoƠi c a v /ch ng

hay công vi c n c ngoƠi c a

v /ch ng

Cao (2008): công vi c v /ch ng Güngör và Tansel (2003) pullj2 C h i giáo d c t t h n cho con cái Cao (2008): môi tr ng h c t p cho con cái

Güngör và Tansel (2003) pullk2 Ch ng trình h tr kh i nghi p c a

pullo_a Y u t l c kéo khác

D đ nh ban đ u ch a quy t đ nh (iniunsure = 1 n u d đ nh ban đ u ch a quy t đ nh; 0

n u d đ nh ban đ u khác): D đ nh ban đ u có 3 tr ng h p: ch c ch n l i n c ngoƠi,

ch a quy t đ nh vƠ ch c ch n v D đ nh ban đ u ch c ch n tr v đ c ch n lƠm nhóm

đi u khi n (iniunsure = inistay = 0) D đ nh ban đ u không ch c ch n có kì v ng lƠm t ng

d đ nh hi n t i không v so v i d đ nh ban đ u ch c ch n v

S ng h c a gia đình đ i v i quy t đ nh l i n c ngoài lâu ếài (famsup2 có 5 giá tr t

0 đ n 4 t ng ng v i m c đ ng h c a gia đình t ng d n): S ng h c a gia đình trong

quy t đ nh l i n c ngoƠi lơu dƠi cƠng cao thì kì v ng lƠm t ng d đ nh không v (Güngör và Tansel, 2003)

So sánh môi tr ng h c t p, làm vi c hay nghiên c u n c hi n t i so v i n c nhà

(wrkass có 5 giá tr t 1 đ n 5 t ng ng v i m c đ t ng d n t t h n nhi u đ n t t h n

nhi u; vƠ 0 n u không bi t): Y u t nƠy n c ngoƠi cƠng t t thì kì v ng cƠng lƠm t ng d

đ nh không v (đ xu t c a Güngör vƠ Tansel, 2003)

So sánh khía c nh xã h i, quan h b n bè n c hi n t i so v i n c nhà (socass có 5 giá

tr t 1 đ n 5 t ng ng v i m c đ t ng d n t t h n nhi u đ n t t h n nhi u; vƠ 0 n u không bi t): Y u t nƠy n c ngoƠi cƠng t t thì kì v ng cƠng lƠm t ng d đ nh không v (Güngör và Tansel, 2003)

So sánh m c s ng n c hi n t i so v i n c nhà (stdass có 5 giá tr t 1 đ n 5 t ng ng

v i m c đ t ng d n t t h n nhi u đ n t t h n nhi u; vƠ 0 n u không bi t): Y u t nƠy

n c ngoƠi cƠng t t thì kì v ng cƠng lƠm t ng d đ nh không v (Güngör vƠ Tansel, 2003)

12 lí do đ n đ t n c hi n t i(12 bi n gi v i 1 n u lí do liên quan; 0 n u không): T ng

t nh d đ nh ban đ u, 11 lí do c th vƠ 1 lí do khác lƠm DHS đ n đ t n c hi n t i c ng đóng vai trò quan tr ng giúp DHS l p k ho ch cho vi c tr v hay l i n c ngoƠi Các

kì v ng cho DHSVN c ng t ng t nh k t qu c a Güngör vƠ Tansel (2003) (B ng 3.4)

B ngă3.4 Cácălíădoăđ năđ tăn c hi năt iădùngăchoămôăhình

whygoa A H c ngôn ng m i/c i thi n ngo i ng - xu t trong Güngör và Tansel

(2003) whygob B Nhu c u thay đ i/mu n tr i nghi m

whygoc

C Kinh nghi m/h c t p n c ngoƠi

đ c yêu c u b i các nhƠ s d ng lao

whygod D Không th tìm vi c Vi t Nam - xu t trong Güngör vƠ Tansel

(2003) whygoe E Không có ch ng trình chuyên bi t

Cao (2008): môi tr ng h c t p cho con cái

whygok K Xa r i môi tr ng chính tr Vi t

Ghi chú: (a) Kì v ng (+): tác đ ng lƠm t ng xác su t d đ nh không v ;

(- ): tác đ ng lƠm t ng xác su t d đ nh v

12 y u t khó kh n khi n c ngoài (12 bi n gi v i giá tr 1 n u có khó kh n; 0 n u

không): Các bi n gi nƠy đ c t khó kh n mƠ DHSVN g p ph i n c ngoƠi s tác đ ng

đ n khía c nh tơm lỦ c a DHS Tác gi dùng l i 11 y u t t Güngör vƠ Tansel (2003) (11

bi n gi t difabra đ n difabrk t ng ng v i khó kh n t A đ n K B ng 2.2) vƠ 1 y u t

khó kh n khác (bi n gi difabro), ngo i tr y u t l ng th p so v i n c nhà không phù

h p v i đa s DHSVN vì qu c gia mƠ DHSVN đ n đa ph n lƠ n c phát tri n có m c

l ng cao h n Ng i g p khó kh n có kì v ng tr v h n ng i không c m th y khó kh n (Sjaastad,1962 và Hekmati, 1973)

7 y u t thích nghi v i môi tr ng n c ngoài (7 bi n gi v i giá tr 1 n u y u t giúp

DHS thích nghi; 0 n u không): Tuy ng i g p khó kh n có kì v ng tr v h n nh ng y u

t giúp thích nghi v i môi tr ng đ c kì v ng ng c l i, giúp DHS có kh n ng thích ng

v i môi tr ng m i nhanh h n, nên kì v ng không v h n Theo góp Ủ c a DHS, y u t

giúp đ c a đ i s quán h u nh không nh h ng đ n quá trình thích nghi c a DHSVN

nên tác gi ch dùng 6 y u t còn l i c a Güngör vƠ Tansel (2003) (6 bi n gi t adja đ n adjf t ng ng v i y u t t A đ n F B ng 2.2) vƠ y u t thích nghi khác (bi n gi adjo)

11 lí ếo v n c (11 bi n gi v i giá tr 1 n u y u t lƠ lí do DHS có th tr v ; 0 n u

không): Lí do c m th y không an toàn môi tr ng hi n t i ( n c ngoƠi) không có Ủ ngh a chính sách Vi t Nam vƠ lí do hoàn thành ngh a v quân s không b t bu c Vi t

Nam nh Th Nh K nên tác gi ch dùng 9 y u t còn l i c a Güngör vƠ Tansel (2003) (9 bi n gi t whyrea đ n whyrej t ng ng v i lí do t A đ n J, tr lí do H, B ng 2.3) và

lí do khác (bi n gi whyreo) NgoƠi ra, theo Ủ ki n c a DHSVN, lí do kh i nghi p Vi t

Nam (whyreh) đ c b sung đ ph n ánh xu th v n c l p nghi p c a DHS Các lí do nƠy đ u kì v ng lƠm t ng d đ nh v n c nh Ủ ngh a mong mu n v n c c a DHS

Ràng bu c tr v c a h c b ng (compulsory = 1 n u có rƠng bu c tr v ; 0 n u không): là

m t lí do tr v đ c bi t c a DHSVN khi nh n h c b ng chính ph vƠ m t s h c b ng khác, v i kì v ng lƠm t ng d đ nh tr v c a DHS

3.3 Ph ngăphápăch n m u

tƠi s d ng ph ng pháp l y m u m r ng d n (snowball sampling), thu c ph ng pháp ch n m u phi xác su t u tiên, tác gi d a vƠo b n bè, ng i quen bi t tr c ti p thu c 2 đ i t ng trên tham gia kh o sát ho c ng i quen có m i quan h v i DHSVN Sau đó, tác gi nh nhóm ng i nòng c t nƠy chuy n giúp cho nh ng đ i t ng quen bi t

c a h Quy trình đ c ti p di n nh th , s m u đ c m r ng d n

i t ng ng i quen có m i quan h v i DHSVN có th lƠ th y cô, di n đƠn DHS các

n c,ầ Ngoài ra, tác gi đƣ đ ng b ng h i trên kho ng 40 nhóm DHS qua m ng xƣ h i

Ph ng pháp m r ng d n k t h p v i m ng xƣ h i giúp cho vi c l y m u nhanh, ti n l i

vƠ đ c bi t có th thu th p đ c nhi u quan sát nhi u n c trên th gi i

3.4 Ph ng phápăxácăđ nhăkíchăth c m u

i v i ph ng pháp h i tuy n tính thông th ng, công th c xác đ nh c m u t i thi u c n thi t cho mô hình: n = 50 + 8*k (Tabachnick và Fidell, 2001) (k: s bi n đ c l p)

S m u dƠnh cho mô hình probit có th t v n đang đ c tranh lu n, tuy nhiên, th ng

đ c yêu c u l n h n s m u c a h i quy tuy n tính (Institute for Digital Research and Education (IDRE) ậ UCLA)

S m u kh o sát c n thi t còn ph thu c vƠo quy mô t ng th V i t ng th 100,000 DHS đang n c ngoƠi, m c Ủ ngh a 5% thì c m u t i thi u lƠ 278 (Iarossi, 2006, tr 153)

Vì v y, v i nhóm sinh viên, mô hình h i quy cu i cùng có 31 bi n gi i thích có th dùng

v i s quan sát 488 Tuy nhiên, nhóm đi lƠm ch thu đ c 205 quan sát không th th c

hi n h i quy nhi u bi n nh nhóm sinh viên, do đó, tác gi ch s d ng d li u nƠy đ so sánh th ng kê mô t v i nhóm sinh viên

Ki m tra m u vƠ mƣ hóa d li u tham kh o Ph l c A.5

Th i gian s ng n c hi n t i và n c đang s ng

Th i gian s ng n c hi n t i trung bình c a sinh viên lƠ 2.7 n m, c a nhóm đi lƠm là 6.5

n m (Ph l c B, B ng B.4) Các DHS tham gia kh o sát thu c c 2 nhóm đang s ng 34

n c trên th gi i (31 n c v i nhóm sinh viên vƠ 24 n c v i nhóm đi lƠm) trên kho ng

t ng c ng 50 n c DHSVN đ n Trong đó, v i nhóm sinh viên, nhi u nh t lƠ M (24.8%),

Úc (12.3%), Canada (9.4%), HƠn Qu c (6.8%) và Pháp (5.7%) (Ph l c B, B ng B.6)

Hình 4.1 PhơnăngƠnhăh că ă2ănhóm

Nhóm ngành h c

Nhóm ngành khoa h c-k thu t-công ngh (KH-KT-CN) và y (hd3) chi m 50% nhóm sinh

viên, và 58% trong nhóm đi lƠm Nhóm ngành ki n trúc, kinh t , qu n tr (hd1) chi m

kho ng 34-35% m i nhóm Nhóm ngành giáo ế c, ngôn ng , ngh thu t, xã h i h c, và

lu t (hd2) ch chi m 8% nhóm sinh viên, vƠ 4% nhóm đi lƠm (Hình 4.1)

Ràng bu c tr v c a h c b ng (compulsory)

M t s h c b ng c a CP trong vƠ ngoƠi n c th ng kèm theo rƠng bu c DHS v n c

ph c v , đóng góp cho đ t n c sau khi hoƠn thƠnh ch ng trình h c nh h c b ng CP

Vi t Nam ( án 322, 911, ), h c b ng VEF, Fulbright, ADS vƠ m t s h c b ng qu c t khác ơy lƠ m t trong nh ng lí do b t bu c sinh viên ph i quay v n c đ hoƠn thƠnh ngh a v c a mình (lí do A, Ph l c D, Hình D.4), chi m 17% DHS, so v i t ng th là 10% (2012) (theo ông Nguy n Xuơn Vang, trích t Thanh Lam (2013))

RƠng bu c tr v n c có s khác bi t theo ngƠnh h c đ i v i nhóm sinh viên Ba nhóm ngƠnh h c có t l DHS tham gia kh o sát nhi u nh t lƠ KH-KT-CN, kinh t - tài chính và kinh doanh, đ ng th i lƠ 3 nhóm ngƠnh d n đ u v ràng bu c đi u ki n tr v (Ph l c B,

B ng B.9), phù h p v i tr ng tơm phát tri n đ t n c hi n nay theo h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa

B ngă4.1 D ăđ nhăhi năt iăvƠărƠngăbu cătr ăv

yg1 compulsory Total

Các y u t l c hút và l c đ y

DHS đ c h i v m c đ quan tr ng c a các v n đ liên quan đ n Vi t Nam ho c nhơn t liên quan đ n n c ngoƠi lƠm DHS có th không tr v B ng B.8 (Ph l c B) cho bi t t l

ph n tr m m i y u t đ c l a ch n lƠ nhơn t quan tr ng ho c r t quan tr ng lƠm DHS có

th không v Tác gi kì v ng k t qu cơu h i nƠy có m i t ng quan v i cơu h i d đ nh

hi n t i v hay không v c a DHS B ng 4.2 th hi n m i quan h gi a các y u t l c hút ậ

l c đ y đ c l a ch n quan tr ng ho c r t quan tr ng vƠ d đ nh hi n t i c a DHS nhóm sinh viên D đ nh hi n t i đ c chia thƠnh 3 nhóm: v , có th v vƠ không v 6 t ng ng

v i s DHS (n) lƠ 74, 284 vƠ 130 T l ph n tr m c a t ng y u t trong b ng 4.2 lƠ t l

mà DHS đánh giá quan tr ng đ c xét trên m i nhóm c a d đ nh hi n t i Y u t l c đ y quan tr ng nh t nh h ng đ n d đ nh không v c a DHS lƠ t ch c quan liêu, không

hi u qu (92.31% DHS) Nh ng y u t không kém ph n nh h ng ti p theo lƠ ít c h i phát tri n ngh nghi p (84%), thi u an ninh xƣ h i (84%), vƠ thu nh p th p Vi t Nam (83%) Hai nhóm sau ắcó th v ” vƠ ắv ” c a d đ nh hi n t i có t l l a ch n các y u t

l c đ y quan tr ng nƠy gi m d n C th , t ch c quan liêu, không hi u qu v n lƠ y u t quan tr ng hƠng đ u trong nhóm l c đ y nh ng ch v i 82% nhóm ắcó th v ” vƠ 58% nhóm ắv ” T l quan tr ng c a các y u t l c hút c a n c ngoƠi đ i v i DHSVN nhìn chung cao h n nhóm l c đ y t n c nhƠ, có th do cách nhìn tích c c c a DHS vƠ môi