Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất đối với một số dự án giao thông trên địa bàn quận thanh xuân, thành phố hà nội

Có thể nói bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là khâu đầu tiên cũng là khâu quyết định việc thực hiện dự án đầu tư, nếu không thực hiện tốt sẽ ảnh hưởng lớn đến tiến độ của dự án, gây lãn

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

NGUYỄN THÁI THỤY

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐỐI VỚI MỘT SỐ DỰ ÁN GIAO THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, năm 2014

Trang 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

NGUYỄN THÁI THỤY

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐỐI VỚI MỘT SỐ DỰ ÁN GIAO THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Trang 3

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ luận văn nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Thái Thụy

Trang 4

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page ii

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các nhà khoa học, các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của cơ quan, đồng nghiệp và nhân dân địa phương

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng tới TS Nguyễn Đình Bồng giáo viên hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa Quản lý đất đai – Học viện Nông nghiệp Việt Nam, lãnh đạo UBND quận Thanh Xuân, phòng Tài nguyên và Môi trường quận Thanh Xuân, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận Thanh Xuân, các phòng, ban, cán bộ và nhân dân các phường Khương Mai, Khương Trung, Phương Liệt

đã giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Thái Thụy

Trang 5

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page iii

1.1 Cơ sở lý luận về bồi thường, giải phóng mặt bằng 5

1.2 Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở một số nước và

Trang 6

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page iv

1.4 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi

1.4.1 Khái quát về tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong cả nước 18 1.4.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn một số tỉnh thành phố 20 1.4.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội 23

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

2.2.2 Tình hình quản lý đất đai và thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố

2.2.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu

2.2.4 Đánh giá kết quả thực hiện thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ

2.2.5 Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường,

hỗ trợ trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội 29

2.3.1 Phương pháp điều tra thu thập tài liệu thứ cấp 29 2.3.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp 29 2.3.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích và xử lý số liệu 30

Trang 7

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page v

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội quận Thanh Xuân, TP Hà Nội 31

3.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của quận

3.3.3 Tình hình thực hiện chính sách BTHTTĐC khi Nhà nước thu hồi đất

3.4 Đánh giá chung kết quả thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội 83

Trang 8

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page vi

Trang 9

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page vii

3.7 Đánh giá của người dân bị thu hồi đất về thực trạng môi trường 80 3.8 Những kiến nghị của người dân bị thu hồi 81

Trang 10

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page viii

DANH MỤC HÌNH

3.1 Bản đồ hành chính quận Thanh Xuân, TP Hà Nội 31

3.2 Một số hình ảnh quận Thanh Xuân trên con đường CNH-HĐH 40

3.3 Bản đồ quy hoạch sử dụng đất quận Thanh Xuân, TP Hà Nội 43

3.4 Cơ cấu diện tích đất quận Thanh Xuân năm 2013 51

3.5: Quy trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 61

3.6 Một số hình ảnh đường Trường Chinh thuộc dự án VĐ2 69

3.7 Một số hình ảnh thi công Hồ Đầm Chuối - phường Khương Đình 71

3.8 Mục đích sử dụng tiền BTHT của người dân bị thu hồi đất 72

3.9 Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi

đất đến sự tiếp cận cở sở hạ tầng, phúc lợi xã hội 79

3.14 Biểu đồ kiến nghị của người dân về vấn đề thu hồi đất 81

Trang 11

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page ix

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Trang 12

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 1

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài sản vô cùng quý giá của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn xây dựng và phát triển dân sinh, kinh tế sản xuất, an ninh quốc phòng

Đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức, Hà Nội đã và đang thực hiện thành công rất nhiều dự án xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng đô thị Tuy nhiên trong quá trình thực hiện lại nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, khó khăn Một trong những vấn đề nan giải mang tính cấp bách là công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư phát triển Đây là một trong những vấn đề phức tạp, thậm chí nóng bỏng, bởi nó không chỉ liên quan đến phát triển kinh tế mà còn liên quan đến ổn định chính trị, giữ vững an ninh, bảo đảm trật tự an toàn xã hội Có thể nói bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là khâu đầu tiên cũng là khâu quyết định việc thực hiện dự án đầu tư, nếu không thực hiện tốt sẽ ảnh hưởng lớn đến tiến

độ của dự án, gây lãng phí về tài chính và đất đai; vì vậy hoàn thiện chính sách, cơ chế bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là công việc mà các nhà quản lý cần làm một cách thường xuyên

Bồi thường hỗ trợ tái định cư (BTHTTĐC) khi Nhà nước thu hồi đất

là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, nó tác động tới mọi vấn đề đời sống kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng của cộng đồng dân cư ảnh hưởng trực tiến đến Nhà nước, Chủ đầu tư, đặc biệt là đối với người dân có đất bị thu hồi Chính vì vậy trong quá trình xây dựng chính sách pháp luật đất đai, Nhà nước rất quan tâm hoàn thiện chính sách bồi thường

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Trang 13

Sau khi có Luật Đất đai năm 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/NĐ-CP ngày 17/8/1994 về “Đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng”

và Nghị định số 22/NĐ-CP Ngày 24/04/1998 thay thế nghị định 90/NĐ- CP

Từ khi có Luật Đất đai 2003 Chính phủ đã ban hành Nghị định 197/2004/NĐ – CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 quy định bổ sung về việc cấp GCN QSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền SDĐ, trình tự thủ tục BTHTTĐC khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết tranh chấp đất đai và Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 quy định bổ sung về việc lập quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Hiện nay, việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định bổ sung về việc lập quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Các quy định mới của pháp luật đất đai về BTHTTĐC khi Nhà nước thu hồi đất đã có hiệu quả, phù hợp với nguyện vọng của đa số nhân dân, khắc phục được nhiều tồn tại, vướng mắc mà các văn bản trước đây chưa

đề cập Tuy nhiên việc thực hiện cũng còn nhiều bất cập, tình trạng khiếu nại về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vẫn còn tiếp dẫn, có nơi có lúc trở thành điểm nóng, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự

xã hội và phát triển kinh tế của các địa phương

Hà Nội là thủ đô, trung tâm kinh tế, chính trị và xã hội của cả nước;

Hà Nội đang đẩy mạnh quá trình CNH-HĐH, cùng với cả nước phấn đấu đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Trong quá trình thực hiện CNH-HĐH, nhu cầu sử dụng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng

Trang 14

kỹ thuật, hạ tầng xã hội, các khu công nghiệp, các khu đô thị mới… ngày càng trở nên cấp thiết để đáp ứng sự phát triển nhanh, mạnh của Thủ đô Thanh Xuân là một quận nội thành Hà Nội, trong quá trình CNH-HĐH nhu cầu về đất cho phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục, thể dục thể thao trên địa bàn quận ngày càng gia tăng Việc thực hiện chính sách BTHTTĐC đã góp phần quan trọng trong sự phát triển của quận; tuy nhiên cũng như các địa phương khác thuộc thành phố và cả nước, bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng đang là vấn đề ”nóng” trong công tác quản lý đất đai của quận;

Xuất phát từ tình hình thực tế trên tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu:

“Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đối với một số dự án giao thông trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội” nhằm đề xuất các giải pháp, góp phần thực hiện

tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Thanh Xuân, góp phần đẩy mạnh tiến trình CNH-HĐH địa phương

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

- Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đối với một số dự án giao thông trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội

- Đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn, chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đối với các dự án giao thông trên địa bàn quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội

3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm vững chính sách, pháp luật đất đai, chính sách về bồi thường

hỗ trợ và các văn bản có liên quan

- Nguồn số liệu, tài liệu điều tra thu thập phải có độ tin cậy chính xác trung thực khách quan, phản ánh đúng quá trình thực hiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ qua một số dự án đã được thực hiện trên địa bàn nghiên cứu

Trang 15

- Đưa ra được các giải pháp hợp lý nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và nâng cao đời sống của nhân dân

nơi có đất bị thu hồi

Trang 16

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận về bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ

1.1.1.1 Các khái niệm chủ yếu

i)Thu hồi đất:

"Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, ủy ban nhân dân xã phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này" (Quốc hội, 2003, Luật Đất đai)

ii) Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

- Bồi thường có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (Quốc hội, 2003, Luật Đất đai)

iii) Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới (Quốc hội, 2003, Luật Đất đai)

1.1.1.2 Một số khái niệm liên quan

- Nhà nước giao đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng quyết định hành chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất

- Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng hợp đồng cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất

Trang 17

- Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng đất ổn định là việc Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người đó

- Nhận chuyển quyền sử dụng đất là việc xác lập quyền sử dụng đất

do được người khác chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật thông qua các hình thức chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất mà hình thành pháp nhân mới

- Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân

xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí

để di dời đến địa điểm mới (Quốc hội, 2003, Luật Đất đai)

+ Tái định cư tập trung;

+ Tái định cư tại chỗ;

+ Tái định cư xen ghép (phân tán) (Từ điển ngôn ngữ, 2013)

1.1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Trong công tác bồi thường, hỗ trợ, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ để xác định đối tượng được

Trang 18

bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Do công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém nên công tác bồi thường hỗ trợ đã gặp rất nhiều khó khăn

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quy hoạch sử dụng đất, nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhược điểm do lịch sử

để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang đặt ra

- Yếu tố giá đất và định giá đất : Một trong những vấn đề đang gây ách tắc cho công tác bồi thường, hỗ trợ hiện nay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất

do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về QSD đất

- Thị trường bất động sản: Khi tiến hành công tác GPMB sẽ tác động

không nhỏ tới giá của bất động sản trong khu vực và khu vực lân cận Từ năm 2011 trở lại đây, thị trường bất động sản đang tự điều chỉnh và dần đi

vào ổn định, phát triển bền vững hơn

- Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển cơ sở hạ tầng: Công tác đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ

tầng kỹ thuật (đường giao thông, cầu, cống) chủ yếu thực hiện theo hình thức xây dựng-kinh doanh- chuyển giao (BOT) và được khuyến khích bằng việc không thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đã góp phần phát triển cơ sở

hạ tầng, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa Sau khi GPMB khu vực đó cở sở hạ tầng được đầu tư phát triển đồng bộ và làm tiền đề

phát triển kinh tế

Trang 19

1.2 Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở một số nước và các tổ chức trên thế giới

1.2.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất của một số tổ chức quốc tế

1.2.1.1 Ngân hàng thế giới (WB)

Ngân hàng thế giới (WB) là tổ chức đầu tiên đưa ra chính sách tái định

cư không tự nguyện, và được từng bước, nghiên cứu phát triển (chu kỳ 4 năm)

Năm 1980 WB đưa ra Chính sách chung cho tái định cư không tự nguyện trong Bản hướng dẫn hoạt động về những vấn đề xã hội trong tái định cư không tự nguyện trong các dự án do WB đầu tư; Năm 2004, WB đưa ra bản hướng dẫn hoạt động về tái định cư không tự nguyện ; Chính sách tái định cư không tự nguyện của WB dựa trên nguyên tắc lựa chọn phương án tái định cư ít nhất và có sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ, đại diện của những người thiệt hại vào thiết kế, khai thác, theo dõi giám sát quá trình công việc tái định cư

Tiếp theo chính sách tái định cư không tự nguyện được các ngân hàng khu vực đưa ra như: Ngân hàng phát triển liên Mỹ ( Inter American Development Bank – IADB) 1993, Ngân hàng phát triển Châu Á- ADB (1995), Sổ tay tái định cư (1998); Ngân hàng phát triển Châu Phi- AfDB (1995) (World Bank (WB, 2009)

1.2.1.2 Chính sách đền bù khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế khác

Năm 1990, một số tổ chức quốc tế như: Trung tâm Liên hiệp quốc về định cư (United Nation Centre of Human Settlement / Habitats; Ủy ban Liên hiệp quốc về quyền con người (United Nation Commission of Human Right-UNCHR); Tổ chức Nông Lương thế giới (Food and Agriculture Organization

- FAO), đã tập trung nghiên cứu vấn đề thu hồi đất - chỗ ở bắt buộc;

Trang 20

Năm 1997, UNCHR đưa ra hướng dẫn thực tiễn thu hồi đất- chỗ ở bắt buộc Các tổ chức này đã đưa ra nguyên tắc chia sẻ lợi ích giữa các bên liên quan đến dự án, chi hối từ pháp luật, chính sách, quy hoạch, thu nhập, thuế ở tầm quốc gia đối với việc triển khai trên thực tế có liên quan đến chính quyền địa phương, nhà đầu tư, cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng và người dân bị thiệt hại với những vấn đề chủ yếu như: Tổ chức tốt việc tái định cư cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng và người dân bị thiệt hại gắn với môi trường sống, việc làm, sinh hoạt của cộng đồng liên quan đến tập quán, văn hóa, tâm linh; Bảo đảm quyền hưởng lợi của địa phương, cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng và người dân bị thiệt hại từ thuế, phí, giá ưu đãi mua sản phẩm của dự án; Sự gắn kết lâu dài giữa dự án và cộng đồng dân cư địa phương nhằm đảm bảo tự chủ, bình đẳng giữa 2 bên với sự gắn kết quyền lợi lâu dài; Nguyên tắc Chia sẻ lợi ích giữa các bên liên quan đến dự án đã được áp dụng trong nhiều dự án đã triển khai ở các nước trên thế giới, đặc

biệt các dự án thủy điện (World Bank (WB, 2009)

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất của một số nước

1.2.2.1 Trung Quốc

Trung Quốc thi hành chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa về đất đai, gồm hai dạng: 1/ đất đô thị thuộc sở hữu nhà nước; 2/ đất nông thôn và ngoại thành, ngoại thị thuộc sở hữu tập thể Hiến pháp lần sửa đổi mới nhất

năm 2005 quy định: “Quốc gia do sự cần thiết vì lợi ích công cộng, có thể

căn cứ vào pháp luật mà trưng thu hay trưng dụng đất đai và trả bồi

thường” Các nhà làm luật giải thích rằng trưng thu áp dụng đối với đất

thuộc sở hữu tập thể do phải chuyển quyền sở hữu tập thể sang sở hữu nhà

nước, còn trưng dụng thì áp dụng đối với đất thuộc sở hữu nhà nước vì chỉ

thay đổi mục đích sử dụng đất mà thôi

Trang 21

Việc trưng thu các đất sau đây phải được Quốc vụ viện (Chính phủ) phê chuẩn: 1/ đất ruộng cơ bản; 2/ đất canh tác vượt quá 35 ha; 3/ đất khác vượt quá 70 ha Trưng thu các đất khác do chính quyền cấp tỉnh phê chuẩn rồi báo cáo Quốc vụ viện

Chính quyền địa phương từ cấp huyện trở lên có nhiệm vụ công bố và

tổ chức thực hiện việc trưng thu đất đai, rồi cung ứng đất thuộc sở hữu nhà

nước cho các đơn vị kiến thiết theo phương thức xuất nhượng có thu tiền

Thế nhưng, các đất xây dựng sau đây nếu được chính quyền cấp huyện trở

lên phê chuẩn thì cung theo phương thức giao sử dụng: 1/ đất cơ quan nhà

nước và đất quân sự; 2/ đất cơ sở hạ tầng đô thị và sự nghiệp công ích; 3/ đất

cơ sở hạ tầng trọng điểm được nhà nước chăm lo về năng lượng, giao thông, thủy lợi ; 4/ các đất khác được văn bản pháp luật, hành chính cho phép Khi trưng thu đất đai thì phải bồi thường theo hiện trạng sử dụng đất lúc đó Chi phí bồi thường bao gồm tiền bồi thường đất, tiền trợ giúp an cư tính theo số nhân khẩu của hộ gia đình và tiền hoa màu Tiền bồi thường đất bằng 6~10 lần, còn tổng số tiền trợ giúp an cư tối đa không quá 15 lần giá trị trung bình sản lượng hàng năm của 3 năm trước trưng thu

Đối với đất thuộc sở hữu nhà nước, khi nhu cầu đất vì lợi ích công cộng hoặc để cải tạo các khu đô thị cũ đã được cấp có thẩm quyền phê

chuẩn thì được thu hồi quyền sử dụng đất có bồi thường Khi đó để thu hồi đất buộc phải di dời nhà cửa, vì vậy năm 1991 Quốc vụ viện ban hành

Điều lệ quản lý di dời nhà cửa đô thị, đến năm 2001 thì thay bằng Điều lệ mới Theo Điều lệ này thì bên di dời phải bồi thường về nhà cửa cho bên bị

di dời bằng tiền tính theo giá thị trường hoặc bằng cách chuyển đổi tài sản Không bồi thường nhà xây trái phép hoặc nhà tạm đã hết hạn Nói chung, chính quyền các thành phố lớn đều dựa trên văn bản pháp quy của nhà

Trang 22

nước để ban hành các quy định, điều lệ của địa phương về trưng thu đất và

di dời nhà cửa (Phạm Sỹ Liêm, 2009)

1.2.2.2 Hàn Quốc

a) Luật “sung công đất” năm 1962: Để thực hiện kế hoạch phát

triển kinh tế thì cần rất nhiều đất công cộng trong một khoảng thời gian ngắn với mục đích cưỡng chế đất cho nên luật “sung công đất” đã được

thiết lập vào năm 1962

b) Luật các trường hợp đặc biệt thu hồi đất phục vụ mục đích công

và đền bù thiệt hại năm 1975: Ngoài mục đích thương lượng thu hồi đất công cộng và đảm bảo quyền tài sản của công nên luật Luật thu hồi đất đã được lập vào năm 1975 và dựa vào hai luật trên Hàn Quốc đã triển khai bồi thường cho đến nay Theo đó, pháp luật về BTGPMB của Hàn Quốc được chia ra thành hai thể chế

- Một là “đặc lệ” liên quan đến BTGPMB cho đất công cộng đã đạt được theo thủ tục thương lượng của pháp luật

- Hai là “sung công đất” theo thủ tục quy định cưỡng chế của công pháp

c) Luật thu hồi đất cho các dự án công và đền bù năm 2000: Luật quy định thực hiện theo ba giai đoạn:

Thứ nhất: Tiền bồi thường đất đai được giám định viên công cộng

đánh giá trên tiêu chuẩn giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Mỗi năm Hàn Quốc cho thi hành đánh giá đất trên 27 triệu địa điểm trên toàn quốc và chỉ định 470.000 địa điểm làm tiêu chuẩn và thông qua đánh giá của giám định để dựa theo đó hình thành giá quy định cho việc bồi thường Giá quy định không dựa vào lợi nhuận khai thác do đó có thể đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

Thứ hai: Pháp luật có quy định không gây thiệt hại nhiều cho người

có quyền sở hữu đất trong quá trình thương lượng chấp thuận thu hồi đất

Trang 23

Quy trình chấp thuận theo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đai, thương lượng, chấp nhận thu hồi

Thứ ba: Nhà nước hỗ trợ tích cực về mặt chính sách đảm bảo sự sinh

hoạt của con người, cung cấp đất đai cho những người bị mất nơi cư trú do thực hiện công trình công cộng cần thiết của Nhà nước

Theo luật bồi thường, nếu như tòa nhà nơi dự án sẽ được thực hiện

có trên 10 người sở hữu thì phải xây dựng cho các đối tượng này nơi cư trú hoặc hỗ trợ 30% giá trị của tòa nhà đó Còn nếu như các dự án xây dựng chung cư nhà ở thì cung cấp cho các đối tượng này chung cư hoặc nhà ở

thấp hơn giá thành (Jang Moon Song Hàn Quốc, 2006)

1.2.2.3 Chính sách thu hồi đất ở Tây Úc

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Tây Úc được quy định tại Đạo luật quản lý đất đai WA1997 Theo Đạo luật này, Ngay sau khi Dự án, kế hoạch được đăng ký, Chính phủ sẽ thông báo về kế hoạch dự kiến bao gồm: Bản miêu tả về khu đất, chi tiết về mục đích của công trình công cộng sẽ xây dựng, thông tin chi tiết về các lợi ích bị ảnh hưởng; Nêu chi tiết về địa điểm mà mọi người có thể xem bản kế hoạch vào những thời gian thích hợp, lí do lựa chọn khu đất để xây dựng công trình công cộng, thời hạn dự kiến tiến hành thu hồi đất, tên của cán bộ đầu mối trong cơ quan chịu trách nhiệm về thu hồi, địa chỉ để khiếu nại, khiếu kiện; Sẽ không có giao dịch nào được tiến hành đối với những tái sản trong khu vực này nếu không có sự phê duyệt của Bộ trưởng

Cơ sở bồi thường: Nguyên tắc “giá trị đối với chủ sở hữu” thừa nhận rằng mức bồi thường cao hơn giá trị thị trường Giá trị đối với chủ sở hữu bao gồm: Giá trị thị trường của lợi ích bị ảnh hưởng; Giá trị đặc biệt do sở hữu hoặc việc sử dụng đất bị thu hồi; Thiệt hại do thửa đất bị chia cắt; Thiệt hại về tiếng ồn hoặc các thiệt hại khác; Không tính đến phần giá trị

Trang 24

tài sản tăng thêm hay giảm đi do bị thu hồi Giá tính mức bồi thường là giá thị trường hiện tại, được quyết định với cơ quan quản lý với sự tư vấn của người đứng đầu cơ quan định giá Bộ trưởng sau khi tham vấn, phài quyết định các vấn đề có liên quan như quyền, lợi ích, giá trị tài sản,… Giá trị thị trường được xác định là mức tiền mà tài sản đó có thể bán được một cách

tự nguyện, sẵn sàng ở một thời điểm nhất định

Hình thức bồi thường: Bồi thường được trả bằng tiền mặt theo giá thị trường

Pháp Luật cũng quy định về bồi thường cho hoạt động kinh doanh, bao gồm bồi thường cho việc phải gián đoạn và khôi phục sản xuất

Chỉ có chủ sở hữu mới được bồi thường còn người thuê đất thì không Các hộ gia đình bị thu hồi nhà ở được bồi thường $10,000 (có tính đến yếu tố lạm phát so với năm 1989)

Về các biện pháp phục hồi thu nhập: Pháp luật tại Australia không có quy định cụ thể, khoản bồi thường cần phải hợp lý, ngoài ra đã có hệ thống

an sinh xã hội chi trả

Vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Australia cũng ko có hoạt động giám sát

Bộ trưởng sẽ đưa bản copy công bố dự án cho những người sẽ bị ảnh hưởng bởi dự án, cùng với sơ đồ vị trí khu đất mà dự án sẽ triển khai và văn bản nêu tóm tắt các quyền chính cho những người dân bị ảnh hưởng để tham vấn ý kiến của dân cư

Những công trình xây dựng bất hợp pháp sẽ không được bồi thường Tuy nhiên, do việc quản lý đất đai khá chặt chẽ, nên những trường hợp như vậy không nhiều

Việc khiếu nại được thực hiện theo Luật về thu hồi tài sản 1989 Australia có tòa án riêng về đất đai, Luật cũng quy định rơ đối tượng được đòi bồi thường, những gì có thể được bồi thường và cách xử lý bồi thường,

Trang 25

theo đó, chỉ những người có lợi ích bị ảnh hưởng mới có quyền đòi bồi thường Pháp luật cũng không quy định cụ thể về tái định cư, chủ sở hữu sẽ phải tự tìm nhà mới (Bộ Tài nguyên và Môi trường , năm 2012)

1.3 Chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Các văn bản pháp quy về đền bù khi Nhà nước thu hồi đất: Quyết định số 186/HĐBT Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng về việc đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển mục đích sử dụng vào mục đích 1986-1992 là giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới, nền kinh tế chuyển từ cơ chế quản lý kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; nhu cầu của phát triển đòi hỏi phải được cung cấp một lượng lớn đất đai cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, phát triển công nghiệp

nghiệp, mở rộng đô thị… chính sách đền bù thu hồi đất chủ yếu được áp

dụng là đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển mục đích sử dụng vào mục đích khác theo Quyết định số 186/HĐBT Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng

1.3.1.2 Giai đoạn 1993-2003

Trang 26

Hiến pháp 1992 quy định: Đất đai, thuộc sở hữu toàn dân (Điều 17); Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật (Điều 18); Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá (Điều 23 ); Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của

công dân” (Điều 58)

- Luật Đất đai 1993 quy định: Giá đất (Điều 12), Thu hồi đất (Điều 27)

- Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 1998 được Quốc hội thông qua ngày 02/12/1998; về cơ bản, vẫn dựa trên nền tảng cơ bản của Luật cũ, chỉ một số điều được bổ sung thêm cho phù hợp thực tế

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 29/6/2001 quy định cụ thể hơn về việc bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng:

Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường hoặc hỗ trợ

Các văn bản pháp quy về đền bù khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định số 90/CP ngày 17/8/1994

- Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998

Việc thực hiện Chính sách đền bù và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia, đã đạt được những kết quả quan trọng nhưng cũng còn nhiều hạn chế, tồn tại cần được tiếp tục hoàn thiện (Nguyễn Đình Bồng

và ctg, 2010)

1.3.1.3 Giai đoạn 2003-2013

Luật Đất đai năm 2003 đã cụ thể hóa những quy định của Hiến Pháp

1992 và thể chế hóa chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ bẩy Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX

Trang 27

a) Về phạm vi điều chỉnh:

Luật đất đai 2003 quy định về quyền hạn và trách nhiệm của Nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và thống nhất quản lý về đất đai, chế độ quản lý và sử dụng đất đai, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất

- Đối tượng áp dụng:

+ Cơ quan nhà nước thực hiện quyền hạn và trách nhiệm đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai, thực hiện nhiệm vụ thống nhất quản lý nhà nước về đất đai;

+ Người sử dụng đất;

+ Các đối tượng khác có liên quan đến việc quản lý, sử dụng đất

b) Các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:

Các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Mục 4, Chương II của Luật đất đai 2003 Theo Điều 42, quy định về Bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi như sau:

i) Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 50 của Luật này thì người bị thu hồi đất được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều 38 và các điểm b, c, d, đ

và g khoản 1 Điều 43 của Luật này

ii) Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm

có quyết định thu hồi

Trang 28

iii) Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất ở bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó

iv) Trường hợp thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất

mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành nghề, bố trí việc làm mới

v) Trường hợp người sử dụng đất được Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi giá trị nghĩa vụ tài chính chưa thực hiện trong giá trị được bồi thường, hỗ trợ

vi) Chính phủ quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất

bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất

Các quy định về những trường hợp thu hồi đất mà không bồi thường được quy định tại Điều 43 và thẩm quyền thu hồi đất được quy định tại Điều 44 của Luật này

1.3.2 Cơ sở pháp lý hiện hành về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam

Luật Đất đai 2003

Trang 29

Nghị định 84/2007/NĐ - CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ

Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29-10-2004 của Chính Phủ về thi hành Luật Đất đai,

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03-12-2004 của Chính Phủ “Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất”

Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07-12-2004 và số BCT ngày 02/8/2006 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

69/2006/TT-Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 1 năm 2006 (Điều 4 Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 197/2004/NĐ-CP);

Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

Thông tư Số: 14 /2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

1.4 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam

1.4.1 Khái quát về tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong cả nước

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về BTHTTĐC ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, Nghị định 197/2004/NĐ-CP sau một thời gian thực hiện, đặc biệt là sau sự ra đời của

NĐ 84/2007/NĐ-CP đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật Vì thế, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trên một số khía cạnh chủ yếu sau:

Trang 30

Thứ nhất, đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng

được xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao, người nhận đền bù cũng thấy thỏa đáng

Thứ hai, mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiện cho

người dân bị thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổ sung và quy định rất rơ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Thứ ba, việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà

đầu tư cần đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất

Thứ tư, trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái định cư đã giải

quyết được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Thứ năm, các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định Luật

đất đai năm 2003, các Nghị định hướng dẫn thi hành, đã dựa trên sự định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương

để ban hành các văn bản pháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn Chẳng hạn như: Quyết định 143/QĐ-UB sửa đổi bổ sung một

số vấn đề về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của UBND Thành phố Hồ Chí Minh ngày 15/08/2007; Quyết định số 80/2005/QĐ-UB của UBND thành phố Hà Nội…Do đã vận dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường, mặc dù vẫn còn những khiếu nại nhưng con số này ít và không gây trở ngại đáng kể trong quá trình thực hiện

Trang 31

Thứ sáu, nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa nhân văn cũng như

tính chất phức tạp của vấn đề thu hồi đất, tái định cư của các nhà quản lý, hoạch định chính sách, của chính quyền địa phương được nâng lên Chính phủ đã có nhiều nỗ lực để tạo điều kiện vật chất và kỹ thuật trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có năng lực và có nhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự án đầu tư ngày càng được mở rộng và có hiệu quả

Nhờ những cải thiện về quy định pháp luật về phương pháp tổ chức,

về năng lực cán bộ thực thi giải phóng mặt bằng, tiến độ giải phóng mặt bằng trong các dự án đầu tư gần đây đã được rút ngắn hơn so với các dự án

cũ, góp phần giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân cũng như đối với dự án Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã giúp cho đất nước ta xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước, cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người có đất bị thu hồi

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công cũng còn những tồn tại, vướng mắc khi tiến hành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong đó đặc biệt

là vấn đề giá đền bù, gây những tác động tiêu cực đối với thị trường bất động sản.(Nguyễn Thị Dung, 2009)

1.4.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn một số tỉnh thành phố

- Thành phố Hồ Chí Minh: Từ năm 1998 đến 30.7.2007, TP đã triển

khai hơn 700 dự án có thực hiện việc bồi thường, giải tỏa Tổng số hộ bị

Trang 32

thu hồi một phần nhà ở và một phần hoặc toàn bộ đất nông nghiệp là 43.955 hộ với tổng chi phí bồi thường, hỗ trợ là hơn 20.121 tỉ đồng

Một trong những tồn tại lớn nhất trong công tác bồi thường, hỗ trợ là một số chính sách, pháp luật về đất đai về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có nhiều thay đổi và không nhất quán, dẫn đến việc thực hiện vừa chậm, vừa khó khăn Theo khoản 4, Điều 58 NĐ 84/2007 của Chính phủ (quy định những dự án đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trước ngày NĐ 197/2004 có hiệu lực, trường hợp do chậm chi trả hoặc chậm nhận tiền bồi thường, hỗ trợ; trường hợp chưa thực hiện chi trả mà sau đó giá đất cao hơn giá phê duyệt thì phải điều chỉnh giá đất theo quy định tại khoản 2 Điều 9 NĐ197 và khoản 2 Điều 4

NĐ 17/2006); những trường hợp chấp hành tốt chủ trương của Nhà nước đã nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì chịu thiệt nên so bì, dẫn đến khiếu nại sẽ nhiều lên

Do vậy, đối với các dự án lớn, phải chia nhiều giai đoạn thì tiền đền

bù mà dân chưa nhận sẽ nhân lãi suất ngân hàng để tránh thiệt thòi cho dân; đồng thời giữ nguyên giá bán suất tái định cư như phương án đã được duyệt trước đây, không tăng theo giá thị trường

Cách định giá đất để bồi thường, hỗ trợ cũng là vấn đề bức xúc của TP.Hồ Chí Minh Quy định hiện nay của pháp luật là "bồi thường theo giá thị trường trong điều kiện bình thường", nhưng lại đưa ra khung giá tối đa đất nông nghiệp là 135000 đồng/m2, đất ở là 80 triệu/m2 là thiếu hợp lý Không thể vận dụng một lúc 2 nguyên tắc: đảm bảo giá đất sát giá thị trường và không vượt khung Trong thực tế, TP phải vận dụng tối đa các quy định cho phép để hỗ trợ người dân khi giải tỏa, bồi thường, có nơi tiền

hỗ trợ còn cao hơn tiền bồi thường Một số chuyên gia đã đưa ra đề xuất: đối với đất ở đô thị, không nên quy định khung giá trần, mà để tùy điều

Trang 33

kiện từng địa phương tính toán, chi trả cho phù hợp, đúng theo tinh thần

"sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường"

Việc vận dụng đền bù như thế nào cho đúng luật mà dân đỡ thiệt là vấn đề cần nghiên cứu chu toàn hơn Về công tác bồi thường, hỗ trợ, Thành phố cần nghiên cứu thêm những yếu tố tác động đến giá đất, đặc biệt là áp lực đô thị hóa và các yếu tố ảo để quản lý tốt hơn, tránh tình trạng quản lý

"chạy theo giá ảo" Đặc biệt là còn nhiều dự án treo, nhiều dự án triển khai quá chậm, cá biệt như ở Bình Chánh 2/3 số dự án triển khai từ 1-2 năm đến gần chục năm, gây bức xúc cho dân; cần rạch ròi giữa các khoản "đền bù"

và "hỗ trợ" để tránh phát sinh những quan hệ ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác (Đức Trung, 2007)

Trang 34

1.4.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (công tác GPMB) khi Nhà nước thu hồi đất là công việc phức tạp chung của cả nước, mang tính kinh

tế - xã hội tổng hợp Với Thủ đô Hà Nội, công tác GPMB lại càng phức tạp gấp bội lần, chính vì vậy trong những năm qua công tác GPMB luôn được Thành uỷ - Hội đồng nhân dân - Uỷ ban nhân dân Thành phố xác định là một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp và nhạy cảm, là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trước mắt và lâu dài;

Trong thời gian vừa qua, UBND Thành phố đã tích cực chỉ đạo, điều hành thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quan tâm giải quyết các vướng mắc về cơ chế chính sách GPMB, giao Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố cùng Liên ngành nghiên cứu, đề xuất, kịp thời báo cáo UBND Thành phố về các cơ chế chính sách đặc thù để tháo gỡ vướng mắc cho nhiều dự án trọng điểm, dự án dân sinh bức xúc trên địa bàn Thành phố

(như đã giải quyết tại các dự án: xây dựng cầu Nhật Tân, xây dựng đường nối cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, cao tốc Nội Bài - Lào Cai, Quốc lộ

3 mới (đoạn Hà Nội - Thái Nguyên), Khu công nghệ cao Hòa Lạc )

Công tác GPMB thực hiện trong bối cảnh Thành phố tập trung cao

độ cho công tác Bầu cử; đồng thời, cũng là thời điểm Thành phố phải tiếp tục tập trung xử lý, giải quyết những vướng mắc tồn tại từ các dự án trọng điểm được chuyển tiếp từ năm 2010, mặc dù với diện tích đất tồn tại không lớn, số hộ liên quan không nhiều, nhưng tính khó khăn, phức tạp lại rất cao, đòi hỏi mất nhiều thời gian, công sức để nghiên cứu, đề xuất biện pháp giải quyết Cùng với đó các cấp, các ngành toàn Thành phố phải đồng thời triển khai thực hiện các giải pháp kiềm chế lạm phát của Chính phủ theo tinh thần của Nghị quyết 11/NQ-CP

Trang 35

Thành phố đã tăng cường chỉ đạo, tháo gỡ tại chỗ nhiều vấn đề phức tạp, theo từng địa bàn, từng dự án, đảm bảo sự đồng bộ, kế thừa chính sách

cơ chế của các cấp chính quyền đã cam kết theo hướng chú trọng lợi ích chính đáng cho người bị thu hồi đất Ủy ban nhân dân Thành phố đã chỉ đạo UBND các quận, huyện và các Sở, ngành tổ chức đối thoại với các hộ dân bị thu hồi đất ở những dự án, địa bàn phức tạp, tăng cường kiểm tra, giải quyết vướng mắc tại chỗ; Tăng cường cán bộ chuyên môn xuống quận, huyện để hướng dẫn thực hiện công tác GPMB, đảm bảo tính thống nhất chung về cơ chế chính sách GPMB của Thành phố

Bảng 1.1 Tổng hợp kết quả thực hiện giải phóng mặt bằng

Hoàn thành xong GPMB

Hoàn thành theo phân kỳ đầu tư

Nguồn: Ban giải phóng mặt bằng TP Hà Nội

Trong cả năm 2010, trên địa bàn Thành phố đang có 1.159 dự án đầu

tư có liên quan đến GPMB, với quy mô thu hồi đất trên 11.600 ha, liên quan đến hơn 213.152 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân; trên toàn địa bàn

Thành phố đã hoàn thành công tác GPMB tại 462 dự án (259 dự án xong toàn phần và 203 dự án xong theo phân kỳ đầu tư), với diện tích đất đã thu

hồi trên 2.111 ha, đã chi trả trên 13.125 tỷ đồng cho 44.415 hộ, bố trí tái định cư cho 2.996 hộ gia đình, cá nhân

Nhiều dự án trọng điểm, dự án kỷ niệm 1000 năm Thăng Long đã được đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, hoàn thành bàn giao mặt bằng kịp đưa vào sử dụng đúng dịp chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà

Trang 36

Nội như: đường Vành đai 3 nút Mai Dịch, đường Văn Cao - Hồ Tây (đã thông tuyến đến hồ Tây), đường Láng - Hoà Lạc, đường Lê Văn Lương kéo dài, đường 32,

Có thể nói, từ năm 2010 đến nay số lượng các dự án trọng điểm của Chính phủ và Thành phố hoàn thành xong công tác GPMB nhiều nhất từ trước đến nay

Việc giải quyết các vướng mắc về cơ chế chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Thành phố đã tập trung chỉ đạo, giải quyết các cơ chế chính sách đặc thù trên cơ sở các ý kiến tham mưu, đề xuất kịp thời của Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố và Liên ngành để tháo gỡ vướng mắc cho nhiều dự

án trọng điểm trên địa bàn Thành phố

- Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, giảm bớt các thủ tục để nâng cao hiệu quả đối với từng khâu công việc ở từng bộ phận cụ thể (rơ người, rơ việc, rút ngắn thời gian - không khẩu hiệu)

- Song song với công tác tuyên truyền, vận động, giải quyết thỏa đáng cơ chế chính sách bồi thường, hỗ trợ theo quy định, đồng thời áp dụng các biện pháp hành chính cương quyết để cưỡng chế thu hồi đất với

số ít các hộ cố tình không chấp hành quyết định thu hồi đất được làm đồng

bộ, chặt chẽ, được đông đảo các tầng lớp nhân dân đồng tình, ủng hộ

+ Về tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về cơ chế chính sách GPMB: Thành phố đã tập trung tháo gỡ và từng bước giải quyết những tồn tại của các dự án dở dang, chuyển tiếp từ cơ chế chính sách của các tỉnh trước khi hợp nhất về Hà Nội, có dấu hiệu phát sinh “điểm nóng”, đạt kết quả khá,

góp phần ngăn chặn không để tình hình phức tạp xảy ra (như đã giải quyết tại các dự án: Mở rộng đường Nguyễn Khuyến, các khu đô thị Mỗ Lao - Lê Trọng Tấn - Dương Nội - An Hưng, Tháp Thiên niên kỷ trên địa bàn quận Hà Đông, Cụm công nghiệp vừa và nhỏ Sóc Sơn, HTKT xung quanh

hồ Tây – Gói số 18 và vấn đề đất dịch vụ đối với các huyện thuộc tỉnh Hà Tây trước đây và huyện Mê Linh )

Trang 37

+ Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư các dự án dân sinh bức xúc: Thành phố đã giải quyết hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để triển khai các dự án dân sinh bức xúc đơn cử như dự án đường ven sông Tô Lịch trên địa bàn các quận Cầu Giấy, Thanh Xuân,

dự án Cải tạo môi trường các hồ ở nội thành Hà Nội và các dự án xây dựng đường giao thông nông thôn (Thành phố phân cấp cho UBND các quận, huyện, thị xã làm chủ đầu tư thực hiện công tác GPMB và đầu tư xây dựng các tuyến đường này)

+ Về cải cách hành chính trong công tác BT, hỗ trợ, tái định cư:

Sự phối kết hợp giữa các Sở, ban, ngành Thành phố trong việc tham mưu,

đề xuất UBND Thành phố giải quyết các vướng mắc phát sinh là một việc không thể thiếu được trong công tác GPMB Trong 06 tháng đầu năm

2011, sự phối kết hợp này đã tiếp tục được phát huy và đạt hiệu quả cải cách hành chính cao, rút ngắn thời gian giải quyết các vướng mắc của Thành phố

- Thực hiện quy trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương châm dân chủ - công khai - công bằng - đúng pháp luật:

Thành phố tiếp tục quan tâm, chỉ đạo công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư với phương châm công bằng - dân chủ - công khai - đúng pháp luật và coi trọng việc truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua các cơ quan thông tấn báo chí người dân ngày càng hiểu rơ hơn về cơ chế chính sách của Nhà nước, về quy trình GPMB, về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm, từ đó ủng hộ, chấp hành quyết định thu hồi đất, tạo sự đồng thuận trong toàn Thành phố

- Việc tiếp dân, hướng dẫn và giải quyết đơn thư, kiến nghị của công dân:

Trang 38

- Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố nhiều lần tổ chức hoặc chủ trì cùng Liên ngành tiếp xúc, đối thoại với công dân để truyền thông, giải thích về các cơ chế chính sách của Thành phố tại trụ sở Ban Các ngành và UBND các quận, huyện, thị xã đã chủ động giải quyết kịp thời nhiều đơn thư của công dân, tham mưu cho UBND Thành phố ban hành kịp thời các quyết định giải quyết đơn thư theo thẩm quyền, góp phần làm giảm bức xúc và hạn chế thấp nhất các vụ việc khiếu kiện đông người

Về công tác tham mưu, đề xuất điều chỉnh bổ sung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư GPMB: Thực hiện chỉ đạo của UBND Thành phố, Ban chỉ đạo GPMB Thành phố đã chủ trì, nghiên cứu soạn thảo, lấy ý kiến của các Sở, Ngành, UBND các quận, huyện, thị xã báo cáo UBND Thành phố điều chỉnh bổ sung một số nội dung quy định tại Quyết định số 108/2009/QĐ-UBND (Ban giải phóng mặt bằng TP Hà Nội, 2013)

Trang 39

Bảng 1.2 Tổng hợp kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư năm 2010

TT Địa bàn quận huyện

Số dự án trên địa bàn

KẾT QUẢ THỰC HIỆN (Tính đến ngày 31 / 12 /2010)

Số hộ đã được

Số tiền đã chi trả (Tr.đ)

thành xong GPMB

Hoàn thành theo phân

ĐTKS Bố trí TĐC

Nhận tiền BT- HTr

Tổng số

Trong đó Đất ở & Khác Đất NN

Trang 40

Định dạng
Số trang	107
Dung lượng	8,16 MB

Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất đối với một số dự án giao thông trên địa bàn quận thanh xuân, thành phố hà nội

Tình hình quản lý đất đa

Hiện trạng sử dụng đất năm