Sự khác biệt giữa câu bị động tiếng việt và tiếng anh

Và cũng từ các động từ bị động ấy, trong thực tế sử dụng của tiếng Việt, người ta lại tạo ra những câu bị động với những cấu trúc khác nhau.. Với những nghiên c u tác gi viết về cấu trúc

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CÂU BỊ ĐỘNG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

Nguyễn Văn Đen 1

Khi xem xét các đơn vị ngôn ngữ, các nhà ngôn ngữ học Việt Nam

đã nêu ra những nhìn nhận, đánh giá khác nhau về kiểu câu bị động Từ việc tiếp cận và khảo nghiệm vấn đề, chúng tôi cho rằng, câu bị động trong tiếng Việt và tiếng Anh có khá nhiều sự khác biệt Bài viết tập trung tìm hiểu những khác biệt của kiểu câu này giữa tiếng Việt và tiếng Anh

1 Mở đầu

Khi xem xét các đơn vị ngôn ngữ, các nhà ngôn ngữ học Việt Nam đã nêu ra những

nhìn nhận đánh giá khác nhau về kiểu câu bị động Theo đó, trong tiếng Việt, câu bị động

được thể hiện chủ yếu thông qua các động từ bị động là “bị” và “được” Và cũng từ các động

từ bị động ấy, trong thực tế sử dụng của tiếng Việt, người ta lại tạo ra những câu bị động với

những cấu trúc khác nhau Chính điều đó đã tạo ra những sự khác biệt khi xem xét nó trong

sự đ i chiếu với câu bị động của tiếng nh Kh o sát vấn đề, chúng tôi nhận thấy, câu bị

động tiếng Việt và câu bị động tiếng nh khác nhau ba điểm động từ thể bị động, cách

th c thành lập câu bị động và các loại bị động

2 Nội dung

Trong tiếng Việt có ba loại động từ được d ng trong câu bị động động từ ngoại động,

động từ nội động và động từ tác động ây đều là các thuật ngữ được các nhà ngữ pháp học

sử dụng trong quá trình nghiên c u cấu trúc bị động

Th nhất, tác gi Nguy n Kim Th n sử dụng thuật ngữ động từ tác động Theo

quan điểm của tác gi , động từ tác động là một loại n m trong động từ chủ động

Th hai, tác gi ê uân Thại sử dụng thuật ngữ động từ ngoại động Với

những nghiên c u tác gi viết về cấu trúc bị động tiếng Việt thì thuật ngữ này ch áp dụng với

động từ ngoại động chi ph i một b ngữ

Th ba, tác gi ữu Châu và các đ ng sự sử dụng thuật ngữ “động từ ngoại

động” và “động từ nội động” Thú vị thay, theo tác gi , động từ nội động cũng được sử dụng

trong câu bị động Thuật ngữ “động từ ngoại động” và “động từ nội động” được áp dụng cho c

động từ chi ph i một b ngữ và động từ chi ph i hai b ngữ

C n tác gi iệp uang an và Nguy n Thị Thuận thì sử dụng thuật ngữ “động

từ ngoại động” Theo quan điểm của các tác gi này, động từ ngoại động bao g m c động từ

ngoại động chi ph i một b ngữ và động từ ngoại động chi ph i hai b ngữ

1

ThS, trường ĐHSP Hà Nội 2

Trong khi đó tiếng nh, động từ được sử dụng trong thể bị động có tám loại hệ từ, động từ ch trạng thái, động từ nội động, động từ ngoại động, động từ chi ph i hai b ngữ, động từ ph c, cụm động từ và động từ tường thuật c d những thuật ngữ có thể được sử dụng khác nhau, nhưng xét chung thì có ba loại hệ từ, động từ nội động và động từ ngoại động

Tác gi andolph uirk và các đ ng sự sử dụng thuật ngữ hệ từ, động từ ch trạng thái, động từ ngoại động và động từ nội động Theo các tác gi , hệ từ sử dụng trong câu

bị động là động từ ch kết qu

ộng từ trạng thái là những động từ ch thái độ ho c mu n ộng từ ngoại động c n

đi k m với tân ngữ là cụm từ ho c mệnh đề Khi động từ ngoại động đ ng trước tân ngữ là cụm từ thì những động từ này được sử dụng trong cấu trúc bị động Tuy nhiên cũng có những động từ ngoại động không được sử dụng trong cấu trúc bị động Khi động từ ngoại động

đ ng trước tân ngữ là mệnh đề thì h u hất những động từ này đều được sử dụng trong cấu trúc bị động Ngoài ra, những động từ này cũng được sủ dụng trong cấu trúc bị động khi chủ ngữ gi “it” ho c chủ ngữ của mệnh đề tân ngữ biến thành chủ ngữ ngữ pháp trong cấu trúc

bị động

Tác gi ohn inclair và các đ ng sự sử dụng thuật ngữ “động từ tường thuật”,

“cụm động từ”, “động từ trạng thái”, “động từ ngoại động”, “động từ chi ph i hai b ngữ”, và

“động từ ph c”

Theo các tác gi , ph n lớn các động từ ngoại động được sử dụng trong cấu trúc bị động Ngoài ra, có rất nhiều cụm động từ nội động và những cụm động từ g m ba thành t được sử dụng trong cấu trúc bị động Tác gi ohn inclair và các đ ng sự nhấn mạnh r ng cũng có một s động từ ngoại động không được sử dụng trong cấu trúc bị động

Như đã đề cập trên về m i quan hệ giữa câu bị động của hai ngôn ngữ, tiếng Việt sử dụng ngh a thực của động từ và trật tự s p xếp các từ trong câu để hình thành nên cấu trúc bị động Ví dụ, “được” và “bị” có thể là những động từ thực ho c động từ ch c n ng là động từ thực hay động từ ch c n ng phụ thuộc vào quan điểm của các nhà ngữ pháp khác nhau được

đ t trước động từ tác động, động từ nội động, động từ ngoại động để hình thành nên vị ngữ bị động ơn nữa, những thay đ i trong trật tự từ có thể d n đến việc hình thành những cấu trúc khác nhau chủ động hay bị động , đ c biệt khi không có sự tham gia của “bị” và “được” ưới đây là các ví dụ minh họa

= > (They pushed the boat off.)

= > (The boat was pushed away from them.) Tuy nhiên, trong tiếng nh, cấu trúc bị động được hình thành b i các trợ động từ, dạng

th c của động từ và trật tự từ Ví dụ, trợ động từ “be” được đ t trước quá kh phân từ của

động từ chính để hình thành nên cụm động từ bị động trong h u hết các trường hợp và dạng

th c của cụm động từ bị động phụ thuộc vào thời, thể, th c

c d trật tự s p xếp từ trong tiếng nh không quá kh t khe như trật tự từ trong tiếng Việt b i l câu bị động tiếng nh có thể được nhận diện một cách d dàng b ng cách nhìn vào dạng th c của động từ , nhưng câu bị động tiếng nh lại có những thay đ i nhất định liên quan đến các thành ph n trong câu chủ động trong quá trình chuyển hóa

Ví dụ

Mary gave me a book yesterday

ary đưa cho tôi cu n sách này ngày hôm qua

= > A book was given to me by Mary yesterday

= > I was given a book by Marry yesterday

Tiếng Việt và tiếng nh có nhiều loại câu bị động ự khác nhau về cấu trúc giữa hai ngôn ngữ được trình bày dưới đây

Trước tiên, theo tác gi Nguy n Kim Th n, câu bị động tiếng Việt có chủ ngữ là vật vô tri vô giác

Tóc đã c t xong

(The hair has been cut)

Tuy nhiên, chủ ngữ trong cấu trúc bị động có thể là đ i tượng có c m xúc ho c vô tri vô giác Ví dụ

Ngôi nhà này đã đư c xây xong

và

Mary was presented with a teddy bear có c m xúc

ary được t ng một con gấu nh i bông Tác gi Nguy n Kim Th n cũng kh ng định r ng động từ tác động trong vị ngữ của câu bị động không đ ng trước đại từ tương h

Ví dụ như câu

Tuyết bị b đánh

(Tuyet was beaten by her father)

Không được xem là câu bị động b i động từ tác động “đánh” có thể đ ng trước đại từ tương h “nhau” Trong tiếng nh không ph i lúc nào trường hợp này cũng đúng úng là cấu trúc chủ động tiếng nh với sự tham gia của đại từ tương h thì không thể được chuyển

hóa thành cấu trúc bị động Tuy nhiên, theo tác gi andolph uirk và các đ ng sự, quá trình chuyển hóa v n có thể di n ra khi “each other” và “one another” bị tách riêng Trong trường hợp này, “each” ho c “one” s tr thành chủ ngữ câu bị động và “other” ho c

“another” s tr thành “the other” đ ng sau “by” Ví dụ

We don’t know each other

Chúng tôi không biết gì về nhau

= >? Each other is not known

= > Each is not known by the other

Th hai, tác gi ê uân Thại kh ng định r ng chủ ngữ của cấu trúc bị động có thể là một cụm động từ, một cụm tính từ ho c cum chủ – vị Ví dụ

ãng ph , xa hoa bị chê trách

Cụm tính từ

Trong ví dụ trên, “ ãng ph , xa hoa là cụm tính từ có vai tr là chủ ngữ trong câu Tuy

nhiên, nếu sang tiếng nh thì cụm đó không thể làm chủ ngữ trong câu chủ ngữ, trừ khi những cụm này thay đ i dạng th c thành cụm từ đóng vai tr làm danh từ

Waste and luxury are reproached

ự lãng phí, xa hoa s bị chê trách Cũng theo tác gi ê uân Thại , trong tiếng Việt cấu trúc bị động không có m i quan hệ chuyển hóa với th c mệnh lệnh Trong khi đó, khác với tiếng Việt, câu mệnh lệnh tiếng nh có thể được chuyển hóa thành cấu trúc bị động với sự tham gia của các trợ động từ tình thái như “must” ph i , “should” nên Kh ng định đ c trưng đó, các tác gi outsou

và arker đã nêu ví dụ

Take the book away

= > The book must/ should be taken away

Th ba, tác gi ữu Châu và các đ ng sự giới thiệu ba loại câu bị động tiếng Việt

Chủ ngữ bị được danh từ

Nam đư c điểm ch n

(Nam got mark nine)

Chủ ngữ bị được tính từ

Tôi bị đói r i

(I am hungry)

Chủ ngữ bị được động từ nội động

Cậu ta bị ngã

(He had a fall)

Trong tiếng nh không có những cấu trúc kiểu “thực bị động” mà ch có những cấu trúc như

I am bored with the lesson

Tớ chán ngấy học hành r i

Are you finished?

m đã làm xong chưa

The water is drinkable

Nước này u ng được

Trong ba ví dụ trên, bored , finished , và drinkab e có tính chất của tính từ nhưng ch c n ng lại khác nhau Trong câu th nhất, sự tham gia của bored làm cho câu tr thành bán bị động Trong trường hợp th hai, sự tham gia của finished làm cho cấu trúc tr thành “gi bị động” Trong trường hợp th ba, drinkab e có ngh a gi ng như can be drunk nhưng câu đó xét về m t cấu trúc không ph i là câu bị động

Th tư, tác gi iệp uang an cho biết một câu tiếng Việt không được xem là

bị động nếu trợ động từ tình thái ch sự c n thiết hay kh n ng đ ng giữa chủ ngữ và “bị”,

“được” Ví dụ

Vấn đề này c n phải đư c giải quyết

(This problem needs solving/ to be solved)

Trái lại, câu bị động tiếng nh với sự tham gia của must , shou d , needn’t v n

t n tại Ví dụ cấu trúc

He must be told the truth

nh ấy c n ph i được biết sự thật

là một cấu trúc bị động hoàn ch nh

Th n m, tác gi andolph uirk và các đ ng sự nghiên c u về câu bị động tiếng nh với sự tham gia của chủ ngữ gi “it” Ví dụ

It was decided that there would not be a press release

Người ta đã quyết định s không họp báo nữa Tuy nhiên, tiếng Việt không có loại câu bị động như vậy Thay vì di n t ngh a câu

bị động, tiếng Việt sử dụng cấu trúc chủ động b t đ u với “người ta ”

Ví dụ

It is supposed that he is lazy

Người ta cho là anh ta lười

uan điểm cu i c ng là tiếng nh có cấu trúc bị động have- something done di n

một người không chuyên nhờ một người chuyên trong ngành làm giúp việc gì đó Theo tác

gi icheal Vince thì cấu trúc này cũng là cấu trúc bị động Khác với tiếng nh, tiếng Việt sử dụng cấu trúc bị động có ch a từ “đi” Ví dụ

I had my hair cut yesterday

(Hôm qua tôi đi c t tóc

3 Kết luận

Từ việc tiếp cận và kh o nghiệm vấn đề, chúng tôi cho r ng, câu bị động trong tiếng Việt và tiếng nh có khá nhiều sự khác biệt Khái quát lại, chúng không đ ng nhất với nhau các yếu t động từ được sử dụng trong câu bị động, cách cấu thành nên bị động, và các dạng th c bị động Về c n b n, các yếu t đó là những đơn vị cơ b n có vai tr tạo nên câu trong hệ th ng ngữ pháp của một t ch c ngôn ngữ Trên thực tế, m i ngôn ngữ lại có những quy định riêng về cách kết hợp các yếu t để tạo nên những ch nh thể lớn hơn ự khác biệt giữa câu bị động trong tiếng Việt và tiếng nh là một minh ch ng thể hiện điều đó

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 iệp uang an, Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Giáo dục à Nội,

2 iệp uang an, Nguy n Thị Thuận, ại bàn về câu bị động trong tiếng Việt Tạp chí

Ngôn ngữ s , Tr -21, 2000

3 ê V n , Sơ thảo ngữ pháp Việt Nam, Trung tâm học liệu, ộ Giáo dục và ào tạo,

1968

4 ê uân Thại, Câu bị động trong tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ s , Tr -15, 1989

5 Nguy n Kim Th n, Động từ trong tiếng Việt, Nxb KHXH, 1977

6 Vince, M, First Certificate Language Practice, Oxford: Heinemann, 1993

7 Vince, M, Advanced Language Practice, Oxford: Heinemann, 1994

DIFFERENCES BETWEEN VIETNAMESE

AND ENGLISH IN PASSIVES

Nguyen Van Den

Abstract

Taking language units into consideration, Vietnamese linguists have expressed their views and made comments on passive sentence types By approaching and investigating into the issue, we have discovered that Vietnamese and English passives have a large number of differences The article is focused on the diffreences between Vietnamese and English in this

sentence type