Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư tại dự án xây dựng đường đt 477 và dự án xây dựng khu công nghiệp phúc sơn trên địa bàn thành phố ninh bình

Qua đây ta có thể hiểu bản chất của công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư trong tình hình hiện nay không chỉ đơn giản là việc bồi thường bằng tiền, vật chất khác cho người dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Tác giả luận văn

Lê Thị Thương

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các thầy, cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của cơ quan, đồng nghiệp và nhân dân địa phương

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới thầy giáo hướng dẫn TS Nguyễn Quang Học đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn

thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa Quản lý Đất đai - Trường Học Viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng thành phố Ninh Bình, Phòng Tài chính và Kế hoạch thành phố Ninh Bình, các phòng, ban, cán bộ và nhân dân các xã Ninh Nhất, Ninh Tiến và phường Ninh Sơn của thành phố Ninh Bình đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Tác giả luận văn

Lê Thị Thương

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG, BIỂU vi

DANH MỤC HÌNH vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ Ý NGHĨA viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích, yêu cầu 2

2.1 Mục đích 2

2.2 Yêu cầu 2

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư 5

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường bồi thường, hỗ trợ, tái định cư .6

1.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của các tổ chức và một số nước trên thế giới 8

1.2.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của tổ chức WB và ADB 8

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số nước trên thế giới 9

1.3 Quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam qua các giai đoạn 14

1.3.1 Giai đoạn trước khi có Luật Đất đai năm 1987 14

1.3.2 Giai đoạn Luật Đất đai năm 1987 có hiệu lực 16

1.3.3 Giai đoạn Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực 17

1.4 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 28

1.5 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của thành phố Ninh Bình 31

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 34

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 34

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 34

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 34

2.2 Nội dung nghiên cứu 34

2.3 Phương pháp nghiên cứu 35

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp 35

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 35

2.3.3 Phương pháp thống kê và xử lý số số liệu thống kê (sử dụng phần mềm Microsoft Excel) 36

2.3.4 Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia 36

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 37

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Ninh Bình 37

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 37

3.1.2 Điều kiện kinh tế- xã hội 38

3.2 Thực trạng quản lý, sử dụng đất đai tại thành phố Ninh Bình 39

3.2.1 Tình hình thực hiện quản lý đất đai 39

3.2.2 Tình hình sử dụng đất đai 43

3.3 Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng thực hiện tại 2 dự án nghiên cứu 44

3.3.1 Giới thiệu khái quát 2 dự án nghiên cứu trên địa bàn thành phố Ninh Bình 44

3.3.2 Xác định đối tượng và điều kiện được bồi thường 52

3.3.3 Kết quả bồi thường về đất tại 02 dự án 59

3.3.4 Kết quả bồi thường, hỗ trợ về tài sản, vật kiến trúc, cây cối hoa màu 62

3.3.5 Chính sách hỗ trợ 64

3.3.6 Chính sách tái định cư 68

3.4 Đánh giá tác động về bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của các

hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất 72

3.4.1 Tác động đến kinh tế 75

3.4.2 Tác động đến xã hội 77

3.4.3 Những kiến nghị của người dân: 80

3.4.4 Đánh giá chung về công tác tổ chức thực hiện bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình qua hai dự án 83 3.5 Đề xuất các giải pháp thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Ninh Bình 86

3.5.1 Các giải pháp chung 86

3.5.2 Các giải pháp cụ thể 87

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

2 Kiến nghị 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 95

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 3.1: Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 của thành phố Ninh Bình 42

Bảng 3.2 Tổng hợp diện tích, loại đất thu hồi bồi thường tại dự án 1 49

Bảng 3.3: Xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường 59

Bảng 3.4: Tổng hợp bảng giá đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Ninh Bình 60 Bảng 3.5 Tổng hợp đơn giá bồi thường về đất ở tại dự án 1 60

Bảng 3.6 Bảng kết quả thực hiện bồi thường tài sản, cây cối hoa màu 64

Bảng 3.7 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ cho các hộ gia đình, cá nhân tại dự án 1 67

Bảng 3.8 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ cho các hộ gia đình, cá nhân tại dự án 2 68

Bảng 3.9: Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường 73

Bảng 3.10: Ý kiến của người dân về việc sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ tại hai dự án 75

Bảng 3.11 Tình hình an ninh trật tự xã hội sau thu hồi đất 77

Bảng 3.12: Đánh giá của người dân bị thu hồi đất về thực trạng môi trường 79

Bảng 3.13 Những kiến nghị của người dân bị thu hồi đất 81

Biểu đồ 3.1: Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến tình trạng an ninh trật tự xã hội ……… 78

Biểu đồ 3.2: Ảnh hưởng của dự án tới việc tiếp cận cơ sở hạ tầng và công trình phúc lợi của người dân tại địa phương sau thu hồi 78

Biểu đồ 3.3: Biểu đồ thể hiện ý kiến của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến tình trạng môi trường 80

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Sơ đồ vị trí 2 dự án nghiên cứu 34

Hình 3.1 Thi công đường ĐT477 đoạn qua thành phố Ninh Bình 50

Hình 3.2 Mặt bằng xây dựng khu Công nghiệp Phúc Sơn 52

Hình 3.3 Khu tái định cư phía Nam trường Đại học Hoa Lư 70

Hình 3.4 Một số nhà máy tại Khu Công nghiệp Phúc Sơn đã đi vào sản xuất 82 Hình 3.5 Đoạn đường ĐT477 hoàn thành qua xã Ninh Tiến, thành phố Ninh Bình82

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ Ý NGHĨA

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nước ta, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ

và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ Nước

ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhiều dự

án như các khu công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị mới, khu dân cư đang được triển khai xây dựng một cách mạnh mẽ

Để thực hiện được các nhiệm vụ trên và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước và ảnh hưởng đến cả tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước Thực hiện đường lối đổi mới

do Đảng ta khởi xướng, trong các năm gần đây kinh tế tiếp tục tăng trưởng với tốc độ ổn định, các lĩnh vực văn hoá, giáo giục, khoa học, xã hội ngày càng được cải thiện Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là quỹ đất dành cho xây dựng phát triển kinh tế ngày càng hạn hẹp Vì vậy việc thu hồi đất của người sử dụng đất để phục vụ các dự án đầu tư xây dựng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công công, phục vụ quốc phòng – an ninh, phục vụ mục đích phát triển kinh tế là một tất yếu Theo thống trên địa bàn thành phố Ninh Bình năm 2013 có 33 dự án đầu tư phát triển với tổng diện tích thu hồi là 14,56 ha;

Việc thực hiện công tác bồi thường , hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Ninh Bình đã đạt được kết quả nhất định như như phần lớn bàn giao mặt bằng cho các dự án đầu từ trên địa bàn, các dự án đầu tư trọng điểm được thực hiện đúng tiến độ Tuy nhiên, nó còn nhiều hạn chế như: Tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định và thực hiện giải phóng mặt bằng của một số dự án còn chậm, chưa đáp ứng kế hoạch đề ra Việc giải quyết tồn tại, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi

đất có lúc, có nơi chưa kịp thời; một số trường hợp chưa được sự đồng thuận cao của người bị thu hồi đất

Việc kiến nghị, khiếu nại liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất còn nhiều, nhất là xung quanh giá đất, tài sản bồi thường, chế độ hỗ trợ các loại, chế độ tái định cư,…; trong đó có một số kiến nghị, khiếu nại rất khó giải quyết, ví dụ như: Việc xác định đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chế độ hỗ trợ đất nông nghiệp trong khu dân cư ; chế độ hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp của các hộ phi nông nghiệp; chế độ tái định cư đối với hộ bị thu hồi đất có diện tích lớn

Để nhìn nhận đầy đủ về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của tỉnh Ninh Bình nói chung cũng

như của thành phố Ninh Bình nói riêng, dưới sự hướng dẫn của TS.Nguyễn Quang Học – Giảng viên Khoa Quản lý đất đai – Trường Học Viện Nông

Nghiệp Việt Nam, tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công

tác bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư tại dự án xây dựng đường

ĐT 477 và dự án xây dựng khu công nghiệp Phúc Sơn trên địa bàn thành phố Ninh Bình”

2 Mục đích, yêu cầu

2.1 Mục đích

Đánh giá thực trạng công tác thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại hai dự án trên địa bàn thành phố Ninh Bình Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn nghiên cứu

2.2 Yêu cầu

- Nắm vững các văn bản, chính sách có liên quan đến công tác bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thu thập những tài liệu, số liệu một cách đầy đủ chính xác và phản ánh đúng quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số dự

án trên địa bàn thành phố

- Các số liệu thu thập được phân tích và đánh giá một cách khách quan

- Rút ra những kết quả đạt được và những vấn đề còn tồn tại trong thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở địa phương

- Các kiến nghị có tính khả thi phù hợp với điều kiện thực tế của thành phố Ninh Bình

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.1.1 Bồi thường

Ta có thể hiểu: “ Bồi thường” có nghĩa là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác Và

“ Giải phóng mặt bằng” có nghĩa là quá trình thu hồi đất từ các chủ thể sử dụng

đất để lấy mặt bằng thi công xây dựng các công trình (Hoàng Phê, 2000)

Trong thực tế có thể thấy quá trình bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để GPMB, nhằm phục vụ thực hiện các dự án đầu tư đó là quá trình giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể được Nhà nước giao đất, với các hình thức bồi thường có thể bằng tiền hoặc các vật chất khác, tùy theo điều kiện hoàn cảnh cụ thể nhằm bù đắp lại những lợi ích đã bị mất mát trong quá trình thu hồi đất và quá trình này phải được thực hiện dựa trên những chính sách, quy định pháp luật của Nhà nước

1.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ có nghĩa đó là những chính sách của Nhà nước nhằm giúp đỡ, tạo điều kiện cho những đối tượng bị thu hồi đất có được cuộc sống mới ổn định bằng hoặc tốt hơn trước khi có dự án như: thông qua đào tạo nghề mới, hỗ trợ

kinh phí để di dời dân đến nơi ở mới (Hoàng Phê, 2000)

1.1.1.3 Tái định cư

Đó là những chính sách, biện pháp của Nhà nước nhằm thông qua các hoạt động hỗ trợ để giúp đỡ những người bị thu hồi đất nằm trong diện phải di dời khi có dự án đầu tư, đến nơi ở mới được ổn định đời sống, ổn định sản xuất

để phát triển kinh tế xã hội (Hoàng Phê, 2000)

Theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thì việc bố trí tái định cư cho các hộ dân được thực hiện bằng các hình thức có thể là: bồi thường bằng nhà

ở hoặc giao đất ở mới và có thể bồi thường bằng tiền để người bị thu hồi đất tự lo chỗ ăn ở, sinh hoạt của mình

Qua đây ta có thể hiểu bản chất của công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư trong tình hình hiện nay không chỉ đơn giản là việc bồi thường bằng tiền, vật chất khác cho người dân bị ảnh hưởng bởi quá trình thu hồi đất mà Nhà nước phải quan tâm đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất, phải có những chính sách, biện pháp nhằm đảm bảo lợi ích cho những người dân, đảm bảo cho họ có được chỗ ăn ở ổn định, có điều kiện sinh sống bằng hoặc tốt hơn

nơi ở cũ để người dân có thể yên tâm sản xuất phát triển kinh tế xã hội (Đào Trung Chính, 2010).

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có tính phức tạp và tính đa dạng cao

a/ Tính phức tạp

Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trọng đời sống kinh

tế - xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời

sống dân cư sau này (Hoàng Thị Nga, 2010).

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán của người dân là ngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên; thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng

yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống

bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển

b/ Tính đa dạng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do

đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và

a/Yếu tố khách quan: Công tác quản lý Nhà nước về đất đai; giá đất, giá tài sản

để tính bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể:

+ Công tác cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải được thực hiện một cách đúng nguyên tắc, chính xác để khi tiến hành xét duyệt đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được dễ dàng và khách quan

+ Công tác chỉnh lý biến động, công tác này rất quan trọng vì chỉ có chỉnh

lý biến động kịp thời thì việc kiểm kê diện tích sử dụng đất mới chính xác, không xẩy ra hiện tượng bồi thường, hỗ trợ chồng chéo giữa các các quyết định thu hồi đất của nhiều dự án khác nhau trên cùng một thời điểm và cùng một chủ sử dụng đất + Công tác thống kê, kiểm kê: Công tác này cần phải được thực hiện một các nghiêm túc có trách nhiệm để không gây thiệt hại cho cả người bị thu hồi đất

và chủ đầu tư Việc kiểm kê sai dẫn tới khiếu nại kéo dài thời gian thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dẫn tới chậm bàn giao mặt bằng, gây thiệt hại về kinh tế cũng như an ninh trật tự

+ Các quy định về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: việc xác định nguồn gốc đất ở, đối tượng và điều kiện được bồi thường; đối tượng và điều kiện được hỗ trợ; đối tượng và điều kiện để được hưởng tái định cư;

- Giá đất để tính bồi thường đây là nguyên nhân chính ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường , hỗ trợ và tái định cư, trên thực tế giá đất do UBND tỉnh ban hành hàng năm chưa sát với giá thị trường, do vậy sẽ xẩy ra hiện tượng người bị thu hồi đất không đồng ý và phải xác định lại giá đất dẫn đến việc kéo giài thời gian thực hiện công tác và tốn kém kinh phí

- Giá tài sản và cách xác định giá đất và giá tài sản để tính bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

b/Yếu tố chủ quan gồm: Năng lực tài chính của chủ đầu tư; phương thức quản lý lưu trữ hồ sơ; phong tục tập quán sinh hoạt, sản xuất của người có đất bị thu hồi

- Năng lực tài chính của chủ đầu tư: Yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, chủ đầu tư có năng lực tài chính mạnh việc giải ngân diễn ra nhanh chóng, kịp thời đẩy nhanh được tiến độ bồi thường,

hỗ trợ tái định cư;

- Phương thức quản lý lưu trữ hồ sơ; khả năng tổ chức và thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư; trình độ hiểu biết pháp luật của người dân; công tác tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện các quy định của Nhà nước

về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Phong tục, tập quán sinh hoạt, tập quán sản xuất của người dân vùng bị thu hồi đất Khi tìm hiểu rõ được phong tục tập quán sinh hoạt, tập quán sản xuất của người dân vùng bị thu hồi đất sẽ việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ được thực hiện theo nhu cầu thực tế của người dân, giảm bớt được tình trạng các

hộ gia đình cá nhân chuyển đến khu tái định cư nhưng không thực hiện được sản xuất, và phong tục sống bị đảo lộn; Trình độ, năng lực, và trách nhiệm của người

làm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư rất quan trọng, các cán bộ làm việc

có trách nhiệm sẽ đẩy nhanh được tiến độ thực hiện, thông qua cán bộ có thể tuyên

truyền phổ biến quy định của pháp luật (Phạm Phương Nam và Nguyễn Thanh Trà, 2011)

1.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của các tổ chức và một số nước trên thế giới

1.2.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của tổ chức WB và ADB

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) và các tổ chức phi chính phủ thì bản chất việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để họ có cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Để thực hiện được phương châm đó thì trong công tác BT và TĐC phải thực hiện chính sách phát triển con người là trung tâm chứ không phải chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm

đó chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự án được sử dụng bằng giá thay thế, sao cho đời sống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ trước khi có dự án Tuy vậy các chính sách này cũng có những khác biệt so với chính sách của nhà nước Việt Nam, như:

Theo ADB và WB thì thiếu chứng thư hợp pháp về đất sẽ không ảnh hưởng tới bồi thường cho một số nhóm dân bị ảnh hưởng và được mở rộng đối với cả đối tượng không bị thiệt hại về đất và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng tới mặt tinh thần Ở Việt Nam trước kia chỉ bồi thường cho những người có chứng thư hợp pháp nhưng ở Nghị định 197/2004/NĐ-CP đã mở rộng khái niệm hợp pháp, đồng thời có quy định rõ ràng các trường hợp không được bồi thường về đất, nếu xét thấy cần được hỗ trợ thì UBND tỉnh ra quyết định đối với từng trường hợp cụ thể

Theo chính sách của ADB thì việc BT, HT và TĐC bao giờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành công trình xây dựng, trong khi ở Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về thời hạn này, rất nhiều dự án vừa tiến hành giải

phóng mặt bằng vừa triển khai thi công, thực hiện thi công đối với phần đất đã được giải phóng mặt bằng nhằm tránh bị lấn chiếm đất

Quy định của ADB là không những phải thông báo đầy đủ các thông tin

về dự án cũng như chính sách BT, TĐC của dự án cho các hộ nông dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thoả mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình kế hoạch hoá cũng như thực hiện công tác tái định cư Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủ nội dung này là rất khó khăn, vì việc thu hồi đất là quyền của Nhà nước, nhưng việc di chuyển theo kế hoạch như thế nào, tái định cư ra sao thì hầu như không trả lời ngay được

Theo quy định của ngân hàng ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải thuê một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin khách quan Các chính sách hiện hành tại Việt Nam chưa có quy định

cụ thể về giám sát độc lập về tái định cư Cho nên việc giám sát độc lập công tác tái định cư là công tác khá mới mẻ ở Việt Nam và ít cá nhân thành thạo với công việc này

Phạm vi ảnh hưởng của dự án phải quan tâm theo ADB là rất rộng còn

theo chính sách hiện hành của Việt Nam thì vẫn còn có những hạn chế (Ánh Tuyết, 2002)

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số nước trên thế giới

Mỗi một quốc gia trên thế giới đều có những đặc thù riêng về cách triển khai và thực thi chính sách bồi thường, GPMB sao cho phù hợp, thuận lợi nhất đối với từng nước Với nỗ lực không ngừng của các Chính phủ ở các nước trong việc hoàn thiện và nâng cao chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn nhằm khôi phục cuộc sống và khôi phục nguồn thu nhập cho người

bị ảnh hưởng, song mỗi chính sách của mỗi nước đều có những ưu điểm và nhược điểm khác nhau, để từ đó Nhà nước ta có những cách nhìn nhận đúng đắn, tiếp thu những tích cực nhằm hoàn thiện hơn nữa hệ thống chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để trong thời gian tới chúng ta đưa việc thực thi chính sách này vào thực tế đạt hiệu quả cao Ta có thể đi tìm hiểu chính sách bồi

1.2.2.1 Trung Quốc

Trung Quốc là một nước khá thành công trong việc thực hiện công tác bồi thường tái định cư Nguyên nhân chính của thành công này là do nước này đã có một hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật đất đai nói riêng rất đầy đủ, chi tiết đồng bộ, phù hợp với công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất năng động, khoa học, cùng một nhà nước pháp quyền vững chắc, năng lực thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức chấp hành pháp luật nghiêm minh Bên cạnh đó, việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy, thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa

Về bồi thường thiệt hại về đất đai: Do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên không có chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Tuỳ trường hợp cụ thể, Nhà nước cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi

Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường, bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới

Giá bồi thường theo tiêu chuẩn giá thị trường Nhưng đồng thời được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, điều chỉnh rất linh hoạt phù hợp với thực tế (Phạm Phương Nam và Nguyễn Thanh Trà, 2011)

Đối với các dự án phải BT,GPMB kế hoạch tái định cư chi tiết được chuẩn bị trước khi thông qua dự án cùng với việc dàn xếp kinh tế, khôi phục cho từng địa phương từng hộ gia đình và từng người bị ảnh hưởng Các chủ sử dụng đất bị thu hồi khi phải di chuyển luôn được chính quyền Nhà nước quan tâm về điều kiện việc làm Với các đối tượng chính sách thì có chế độ quan tâm đặc biệt hơn Công tác vận động, tuyên truyền cho các hộ di chuyển chỗ ở đã được các

cơ quan chức năng ở Trung Quốc thực hiện rất tốt ( Ánh Tuyết, 2002)

1.2.2.2 InĐônêxia

Ở Inđônêxia vấn đề di dân, bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được coi là sự “ hi sinh” mà một số người phải chấp nhận vì lợi ích cộng

đồng Các chương trình bồi thường, tái định cư chỉ giới hạn trong phạm vi bồi thường theo luật cho đất bị dự án chiếm dụng hoặc một số ít trường hợp bị thu hồi đất được xây dựng khu tái định cư Theo chính sách của Chính phủ Inđônêxia thì vấn đề tái định cư được thực hiện dựa trên 3 tiêu chí cơ bản sau:

+ Bồi thường đối với tài sản bị thiệt hại, nghề nghiệp và thu nhập bị mất trong quá trình thu hồi đất

+ Hỗ trợ di chuyển, bố trí nơi ở mới với các dịch vụ và phương tiện phù hợp với cuộc sống của người dân

+ Trợ cấp khôi phục lại thu nhập cho người dân để đảm bảo ít nhất người

bị ảnh hưởng có được mức sống gần bằng trước khi có dự án

Cũng theo quy định của Chính phủ thì việc lập kế hoạch là yếu tố không thể thiếu trong việc lập dự án đầu tư mà ở đó phải giải quyết vấn đề di dân, tái định cư cho người dân trên cơ sở đó phải đảm bảo những nguyên tắc cơ bản sau:

+ Nghiên cứu kỹ phương án khả thi của dự án để giảm thiểu việc di dân bắt buộc khi triển khai dự án

+ Người bị ảnh hưởng phải được bồi thường, hỗ trợ để triển vọng về kinh

tế, xã hội của họ được thuận lợi bằng trước khi có dự án

+ Các dự án về tái định cư phải đạt hiệu quả càng cao càng tốt

+ Người bị ảnh hưởng được thông báo đầy đủ, được tham khảo ý kiến chi tiết về các phương án bồi thường

+ Chú ý đến tầng lớp người nghèo nhất trong đó có những người không hoặc chưa có quyền hợp pháp về đất đai ( Ánh Tuyết, 2002)

Việc chuẩn bị khu tái định cư được chính quyền Nhà nước quan tâm, luôn đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư, cho nên họ chủ động được công tác này

Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiện rất tốt, việc bố trí cán bộ có phẩm chất, năng lực phục vụ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng rất được quan tâm góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

Tuy nhiên vẫn có trường hợp bên bị thu hồi không chấp nhận, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sẽ kiểm tra, xem xét một lần nữa, xem đã hợp lý hay chưa, nếu người bị thu hồi không chuyển đi thì sẽ bị cưỡng chế thực hiện.Việc khiếu nại sẽ tiếp tục do toà án giải quyết ( Ánh Tuyết, 2002)

Đối tượng được bồi thường về đất: Tất cả những người đang sử dụng đất

mà bị Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu, kể cả những người thiếu chứng chỉ hợp pháp về đất đai, chiếm đất bất hợp pháp trước ngày Nhà nước thực hiện thu hồi đất hoặc trưng thu đất mà đã tồn tại không có tranh chấp hoặc khiếu nại đều được bồi thường Hay nói cách khác là tất cả những người có đất bởi dự án đều có quyền được bồi thường

Phương thức bồi thường đất: Việc bồi thường được thực hiện theo hai

phương thức là bồi thường bằng hiện vật (đất, nhà, lương thực, vật liệu xây dựng v.v) hoặc bồi thường bằng tiền cho đất đai bị thiệt hại Tuy nhiên, dù thực hiện theo phương thức nào thì cũng đều phải xác định giá trị đất bị thu hồi để làm cơ

sở thực hiện việc bồi thường

Giá trị đất bị thu hồi, trưng thu: Giá trị đất bị thu hồi hoặc trưng thu được

tính trên cơ sở giá trị thực của đất Nguyên tắc chung là giá bồi thường, giá trưng thu phải là giá thị trường hoặc giá thay thế

Chính sách hỗ trợ khi bị thu hồi đất, trưng thu đất: Ngoài việc bồi thường

cho người bị thu trưng thu, trưng mua hoặc thu hồi đất, các quốc gia còn quy định việc hỗ trợ cho người bị thu hồi đất hoặc bị trưng thu đất Đó là các khoản

hỗ trợ bổ sung ngoài bồi thường nhằm tạo điều kiện cho người bị thu hồi đất hoặc bị trưng thu đất ổn định và cải thiện đời sống, sản xuất, thu nhập, chuyển

đổi nghề nghiệp (Đào Trung Chính, 2010)

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của một số nước và ngân hàng thế giới, Việt Nam chúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường GPMB nói riêng;

- Thực hiện thống nhất trình tự, thủ tục thu hồi đất, GPMB và thực hiện tốt quy định về thẩm định, phê duyệt, giám sát thực hiện phương án bồi thường, GPMB; quan tâm hơn nữa tới việc quy hoạch và xây dựng nơi TĐC, tạo việc làm của người có đất bị thu hồi; xử lý hài hoà mối quan hệ lợi ích giữa người sử dụng đất, Nhà nước và nhà đầu tư;

- Bổ sung thêm một số giải pháp nhằm hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định cuộc sống, đặc biệt là đối với lao động trên 35 tuổi (kinh nghiệm dưỡng lão của Trung Quốc)

1.3 Quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam qua các giai đoạn

1.3.1 Giai đoạn trước khi có Luật Đất đai năm 1987

Trong thời kỳ phong kiến từ triều Hồ Quý Ly (Đầu thế kỷ XV) đến thời

kỳ nhà Nguyễn (Đầu thế kỷ XIX), chính sách bồi thường cho người bị thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, đã được xác lập và chủ yếu tập trung vào bồi thường ruộng đất canh tác và phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, điều kiện địa lý, đất ở không được quan tâm nhiều so với các loại đất khác Hình thức bồi thường chủ yếu bằng tiền qua từng triều đại được hình thành và phát triển rõ rệt, mức bồi thường ngày càng được quy định chặt chẽ, tương xứng với thiệt hại của người bị thu hồi đất Tuy nhiên xét về bản chất, những chính sách nêu trên mục đích là để phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị của các triều đại phong kiến đương thời

Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, ngoài một số hiệp ước bất bình đẳng

để chiếm hữu đất không bồi hoàn, Nghị định của Toàn quyền Đông Dương ngày

17 tháng 12 năm 1913 là những văn bản chính thức định ra những nguyên tắc nhượng địa, núp dưới hình thức mua bản để chiếm đoạt tài sản đất đai, mục đích chủ yếu là để cho tư bản Pháp khai thác tài nguyên của đất nước ta

Sau khi Cách mạng Tháng 8 thành công, chúng ta tiến hành xóa bỏ chế độ chiếm hữu ruộng đất của địa chủ, thiết lập quyền sở hữu ruộng đất cho nhân dân Đến năm 1953, Nhà nước ta thực hiện cải cách ruộng nhằm phân phối lại ruộng đất cho nhân dân với khẩu hiệu: “Người cày có ruộng” và từ đó luật cải cách ruộng đất được ban hành Đồng thời Nhà nước ta cũng khẳng định đất đai được tồn tại dưới 3 hình thức đó là: sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân Hiến pháp năm 1959, một lần nữa Nhà nước tái khẳng định việc tồn tại hình thức sở hữu đất đai nước ta gồm có sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân Thời kỳ này quan hệ đất đai trong bồi thường chủ yếu là thỏa thuận sau đó thống nhất giá trị bồi thường mà không cần cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường

Nghị định 151/TTg ngày 15/4/1959 của Thủ tướng Chính phủ quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất, đây là văn bản pháp quy đầu tiên liên

quan đến việc bồi thường và tái định cư bắt buộc ở Việt Nam Nghị định này quy định những nguyên tắc cơ bản trong việc trưng dụng ruộng đất của nhân dân trong việc xây dựng công trình do Nhà nước quản lý, đó là: “Đảm bảo kịp thời và

đủ tiện ích cần thiết cho công trình xây dựng đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Những người có ruộng đất được trưng dụng, được bồi thường và trong trường hợp cần thiết được giúp giải quyết công

ăn việc làm ”

Ngày 06/07/1959 Uỷ ban kế hoạch Nhà nước và Bộ Nội vụ ban hành Thông tư liên bộ số 1424/TTLB về việc thi hành Nghị định 151-TTG để làm địa điểm xây dựng các công trình kiến thiết cơ bản với nguyên tắc : “Đảm bảo kịp thời và đủ diện tích cần thiết cho công trình xây dựng, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống cho người có ruộng đất Chỉ được trưng dụng số ruộng đất thật cần thiết, không được trưng dụng thừa Hết sức tiết kiệm ruộng đất cày cấy, trồng trọt…” Về bồi thường cho những người có ruộng đất bị trưng dụng thì: “Có hai cách bồi thường: bồi thường bằng ruộng đất, bồi thường bằng tiền Nhưng bồi thường bằng ruộng đất là tốt nhất và là chủ yếu Giá bồi thường căn cứ vào sản lượng của ruộng đất đã dùng để tính thuế nông nghiệp…bồi thường chủ yếu nhằm những ruộng đất có sản lượng và hoa lợi…”

Bên cạnh đó còn có các thông tư khác liên quan, cụ thể, chi tiết hơn, phù hợp với tình hình thực tế của những biến động xã hội thời kì này: Thông tư số 47/CP ngày 15/01/1946 do Uỷ ban kiến thiết cơ bản Nhà nước ban hành về thể lệ tạm thời về lựa chọn địa điểm công trình và quản lý đất xây dựng Đặc biệt Thông tư số 1792/TTg ngày 11/01/1970 của Thủ tướng Chính phủ quy định một

số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa, đất đai và cây cối lâu năm, hoa màu cho nhân dân xây dựng vùng kinh tế mới, mở rộng thành phố trên nguyên tắc: “ Phải đảm bảo thỏa đáng quyền lợi hợp pháp của Hợp tác xã và nhân dân” Tuy nhiên, Thông tư vẫn còn điểm hạn chế đó là chỉ mới quy định việc bồi thường tài sản trên đất chứ chưa quy định cụ thể về việc bồi thường về đất

1.3.2 Giai đoạn Luật Đất đai năm 1987 có hiệu lực

Hiến pháp năm 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý và điều này được khẳng định tại điều 19 của Hiến pháp: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm mỏ, tài nguyên thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa là của Nhà nước - đều thuộc sở hữu toàn dân” Và quan hệ đất đai thời kỳ này chỉ đơn thuần là mối quan hệ “ Giao-thu” giữa Nhà nước và người sử dụng

Trên tinh thần của Hiến pháp năm 1980 Luật Đất đai năm 1987 được ban hành, tiếp tục khẳng định lại đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Về việc thu hồi đất và bồi thường thiệt hại thì Luật Đất đai 1987 không nêu cụ thể việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, mà chỉ nêu phần nghĩa vụ của người sử dụng đất: “Đền bù thiệt hại cho người sử dụng đất để giao cho mình bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của Pháp luật”

Tại Nghị định số 186/HĐBT ngày 31/5/1990 của Hội đồng Bộ trưởng quy định về việc bồi thường đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang mục đích khác Tại điều 1 của Nghị định này nêu rõ: Mọi tổ chức, cá nhân được giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác phải bồi thường về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Tiền bồi thường tài sản trên mặt đất và tài sản trong lòng đất cho chủ sử dụng hợp pháp không thuộc các khoản tiền thiệt hại về đất Khung mức giá bồi thường do UBND tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương quy định cụ thể, mức bồi thường đối với từng quận, huyện, thị

xã, thành phố thuộc tỉnh sát với giá địa phương nhưng không được thấp hơn hoặc cao hơn khung định mức bồi thường của Chính phủ

Hiến pháp năm 1992 công nhận và bảo vệ QSDĐ của các tổ chức, cá nhân

và quyền sở hữu cá nhân về tài sản và sản xuất Tại Điều 23 của Hiến pháp quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hóa, trong trường hợp thật cần thiết vì lý do An ninh - Quốc phòng, lợi ích quốc gia mà Nhà nước trưng mua hay trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hay tổ chức theo giá thị trường”

1.3.3 Giai đoạn Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực

Luật Đất đai 1993 có hiệu lực từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 thay thế cho Luật đất đai 1987 Đây là văn bản pháp luật quan trọng nhất đối với việc thu hồi đất và bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Luật đất đai quy định các loại đất sử dụng, các nguyên tắc sử dụng từng loại đất, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất Một thủ tục rất quan trọng và là cơ sở pháp lý cho người sử dụng đất là họ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà Chính điều này làm căn cứ cho quyền được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Để xác định nghĩa vụ của người sử dụng đất đối với Nhà nước, Điều 12 Luật đất đai 1993 đã quy định: “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian” Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người thu hồi đất được đền bù thiệt hại”

Để thực hiện Luật Đất đai 1993 được ban hành, Nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản dưới Luật như Nghị định, Thông tư và các văn bản pháp quy khác về quản lý đất đai nhằm cụ thể hoá các điều luật để thực hiện các văn bản

đó, bao gồm:

- Nghị định 90/NĐ-CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 quy định cụ thể các chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý để xem xét tính hợp pháp của thửa đất để lập kế hoạch bồi thường GPMB theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng và mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Xét về tính chất, nội dung, Nghị định đã đáp ứng được một số yêu cầu nhất định, so với các văn bản trước, Nghị định này là văn bản pháp lý mang tính toàn diện cao và cụ thể hoá việc thực hiện chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, việc bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng, cùng hạng đất…

- Nghị định 87/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chinh phủ về việc ban hành khung giá các loại đất

- Thông tư Liên bộ số 94/TTLB ngày 14 tháng 11 năm 1994 của Liên bộ Tài chính - Xây dựng - Tổng cục Địa chính - Ban vật giá Chính phủ hướng dẫn thi hành Nghị định 87/CP

- Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998, thay thế Nghị định 90/CP nói trên và quy định rõ phạm vi áp dụng, đối tượng phải bồi thường, đối tượng được bồi thường, phạm vi bồi thường, đặc biệt người có đất bị thu hồi

có quyền được lựa chọn một trong ba phương án bồi thường bằng đất, bằng tiền hoặc bằng đất và bằng tiền Những nội dung mới đề cập trong Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 cụ thể như sau:

+ Về điều kiện được bồi thường về đất có những quy định cụ thể các đối tượng được bồi thường Giá đất để tính bồi thường thiệt hại được xác định trên

cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định của Chính phủ nhân với hệ

số K để đảm bảo giá đất tính bồi thường phù hợp với khả năng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở địa phương

+ Về bồi thường tài sản trên đất hợp pháp và có khả năng hợp pháp hoá được bồi thường 100 % giá trị tài sản, tài sản trên đất hợp pháp sẽ được trợ cấp

70 % đến 80 % mức bồi thường

+ Về mức bồi thường, tài sản được bồi thường theo mức độ thiệt hại thực

tế, bằng giá trị hiện có của nhà và công trình, nhưng tổng mức bồi thường tối đa không lớn hơn 100 % và tối thiểu không nhỏ hơn 60 % giá trị của nhà, công trình phụ độc lập được bồi thường 100 % theo bảng giá xây dựng mới

Các Nghị định trước đây hầu như mới chỉ quan tâm đến nội dung bồi thường cho đất bị thu hồi và các tài sản gắn liền với đất bị thu hồi thì Nghị định này đã đưa các nội dung về công tác tổ chức thực hiện, quy định trách nhiệm của UBND cá cấp và Hội đồng bồi thường GPMB cấp huyện trong việc chỉ đạo lập phương án bồi thường, xác định mức bồi thường hoặc trợ cấp cho từng tổ chức

hộ gia đình, cá nhân và tổ chức thực hiện bồi thường theo phương án đã được

phê duyệt, tạo sự chủ động cho các địa phương trong việc lựa chọn phương án bồi thường phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội quỹ đất của địa phương

Nội dung mới được quy định là ngoài các đối tượng bị thiệt hại về đất và các tài sản gắn liền với đất, cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp phải di chuyển khi Nhà nước thu hồi đất cũng được công nhận là những người bị ảnh hưởng bởi dự án và được hưởng trợ cấp ngừng việc trong thời gian ngừng sản xuất kinh doanh nhưng không quá một năm

+ Về phương thức và mức bồi thường đối với đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất làm muối, nuôi trồng thuỷ sản bồi thường bằng đất có cùng diện tích và chất lượng, nếu không có đất mới bồi thường bằng tiền; nếu đất được bồi thường có diện tích nhỏ hơn và chất lượng kém hơn đất bị thu hồi, người bị ảnh hưởng được bồi thường bằng tiền phần chênh lệch về diện tích và giá trị đất, nếu đất bồi thường

có giá trị cao hơn đất bị thu hồi thì người bị ảnh hưởng không phải nộp tiền phần chênh lệch đó

+ Quy trình tiến hành nhận tiền bồi thường: Việc lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 34: có thể tiến hành sau khi có quyết định thu hồi đất hoặc trước khi có quyết định thu hồi đất Dựa trên cơ sở bản kê khai diện tích, hạng đất, loại đất, số lượng tài sản… Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư kiểm tra, kiểm kê thực tế từ đó xác định thiệt hại về đất và tài sản của các tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất vị thu hồi và tài sản bị phá dỡ, tổng hợp lập án bồi thường trình các ngành các cấp

có liên quan

+ Về cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo, đối với các dự án khi bồi thường

hỗ trợ, và tái định cư nếu người bị thu hồi đất thấy quyết định bồi thường không đúng với quy định của pháp luật, thì được quyền khiếu nại và được giải quyết theo quy định của Pháp lệnh khiếu nại và tố cáo Tuy nhiên, trong khi chờ giải quyết khiếu nại vẫn phải chấp hành di chuyển GPMB và giao đất đúng kế hoạch

- Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 1998, 2001.Luật sửa đổi

một số điều của Luật Đất đai năm 1998 được Quốc hội thông qua ngày

02/12/1998 Về cơ bản, Luật Đất đai sửa đổi năm 1998 vẫn dựa trên nền tảng cơ

bản của Luật cũ, chỉ một số điều được bổ sung thêm cho phù hợp thực tế

Tháng 10/1999, Cục quản lý Công sản - Bộ Tài chính đã tiến hành dự thảo lần thứ nhất về sửa đổi bổ sung Nghị định 22/1998/NĐ-CP về việc bồi thưòng thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Trong đó, một số điều cơ bản đã được đề nghị sửa đổi như xác định mức đất để tính bồi thường, giá bồi thường, lập khu tái định

cư, quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải chuyển đến nơi ở mới, các chính sách hỗ trợ và các điều kiện bắt buộc phải có của khu tái định cư, Hội đồng bồi thường GPMB và thẩm định phương án bồi thường GPMB

- Thông tư 145/1998/TT-BTC ngày 04 tháng 11 năm 1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định 22/1998/NĐ-CP bao gồm các phương pháp xác định

hệ số K, nội dung và chế độ quản lý, phương án bồi thường và một số nội dung khác

- Văn bản số 4448/TC-QLCS ngày 04 tháng 9 năm 1999 của Cục quản lý Công sản, Bộ Tài chính hướng dẫn xử lý một số vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB

- Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 2001 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 29 ngày 6 năm 2001 quy định cụ thể hơn

về việc bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng

Nghị định 22/1998/NĐ-CP đã thể hiện tính bất cập trong việc áp dụng thi hành và có nhiều quy định không phù hợp với chính sách bồi thường và TĐC của các tổ chức đó, phần nào hạn chế hiệu quả đầu tư, tiến độ thực hiện và chính sách bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất Cần thiết phải có một văn bản pháp luật mới thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP về chính sách bồi thường GPMB và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các nhu cầu sử dụng và lợi ích quốc gia

1.3.4 Giai đoạn Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực đến nay

Trên cơ sở tổng kết 10 năm thi hành Luật Đất đai và xuất phát từ yêu cầu của giai đoạn mới, Hội nghị lần thứ VII Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX

đã ra Nghị quyết về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước Nghị quyết này là định hướng rất quan trọng để

Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ 4 thông qua Luật Đất đai mới vào ngày 26 tháng 11 năm 2003

Luật Đất đai năm 2003 là luật có phạm vi điều chỉnh bao quát nhất, thể hiện đầy đủ nhất hơi thở của cuộc sống so với các Luật Đất đai đã ban hành trước

đó Luật có rất nhiều nội dung mới, trong đó đáng chú ý tập trung vào các vấn đề đang đặt ra trong quản lý sử dụng đất đai sau:

- Làm rõ nội dung quyền sở hữu toàn dân về đất đai với những quyền định đoạt, quyền được hưởng lợi cụ thể và vai trò của Nhà nước với tư cách là người đại diện chủ sở hữu;

- Hoàn chỉnh chính sách đất đai đối với khu vực nông nghiệp phù hợp với nền kinh tế thị trường và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến trình CNH-HĐH nông nghiệp và nông thôn;

- Coi trọng chính sách đất đai đối với khu vực công nghiệp và dịch vụ, tự tạo ra sự chủ động về chuyển đổi cơ cấu sử dụng quỹ đất đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp và dịch vụ trong quá trình CNH-HĐH đất nước;

- Thiết lập sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, xoá bỏ cơ bản sự khác biệt giữa người nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài và thu hẹp đáng kể sự phân biệt giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài trong việc tiếp cận đất đai, thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất;

- Xoá bỏ bao cấp về đất đai trên cơ sở coi đất đai là nguồn vốn, nguồn nội lực to lớn của đất nước cần phải được định giá theo đúng quy luật của kinh tế thị trường và phải được đối xử như một loại hàng hoá có tính đặc thù trong quá trình giao dịch bất động sản;

- Khuyến khích phát triển các giao dịch dân sự về quyền sử dụng đất trên

cơ sở coi quyền sử dụng đất là tài sản của người sử dụng đất, hạn chế sự can thiệp về hành chính không cần thiết trong thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, tặng cho các quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất;

- Khắc phục cơ bản những bất cập trong chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế thông qua cơ chế giá đất bồi thường, chính sách tái định cư và hạn chế phạm vi dự án phải thu hồi đất;

- Đẩy mạnh cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai bằng việc phân cấp toàn bộ các quyền quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích

sử dụng đất cho chính quyền địa phương; quy định cụ thể thủ tục và trình tự thực hiện các thủ tục hành chính về quản lý và sử dụng đất;

- Đổi mới công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai theo hướng phát huy vai trò của toà án trong giải quyết các tranh chấp dân sự và các khiếu nại hành chính về đất đai; khắc phục tình trạng đùn đẩy trách nhiệm dẫn tới khiếu kiện kéo dài vượt cấp

Hiện nay, có rất nhiều các dự án phát triển cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp, khu thương mại đang được thực hiện và trong tương lai con số các dự án

sẽ tăng lên rất nhanh Sau khi Luật đất đai 2003 được ban hành, Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật để cụ thể hoá các điều luật về giá đất, bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất

a/ Một số văn bản quy phạm pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi thi hành Luật Đất đai năm 2003

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 7 năm 2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 116/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chính

về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm

2004 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15 tháng 6 năm 2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định số 69/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định

bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Thông tư số 57/2010/TT-BTC ngày 16 tháng 4 năm 2010 của Bộ Tài chính quy định việc lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí tổ chức thực hiện bồi thương, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

b/ Nội dung chủ yếu của một số văn bản quy phạm pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Những nội dung chủ yếu của Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng

12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

+ Điều kiện được bồi thường về đất đã có những quy định cụ thể các đối tượng được bồi thường Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thời điểm có quyết định thu hồi đất do UBND cấp tỉnh công

bố theo quy định của Chính phủ; không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng

+ Chi trả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Điều 3 quy định: Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất thì bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của Nghị định này được tính vào vốn đầu tư của dự án; tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất có trách nhiệm chi trả trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Nghị định này và được trừ số tiền đã trả vào tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất phải nộp

+ Bồi thường, hỗ trợ cho người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định tại Nghị định này được quy định như sau: Bồi thường hoặc hỗ trợ toàn

bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi; bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu tư vào đất bị Nhà nước thu hồi; hỗ trợ di chuyển,

hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và hỗ trợ khác cho người

bị thu hồi đất; Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định cư

+ Tái định cư

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định tại Nghị định này mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: Bồi thường bằng nhà ở; Bồi thường bằng giao đất ở mới; Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

+ Nghị định quy định cụ thể về bồi thường hỗ trợ về đất khi Nhà nước thu hồi đất đối với đất sử dụng trước và sau ngày 15 tháng 10 năm 1993 mà không

có giấy tờ về quyền sử dụng đất; bồi thường, hỗ trợ về đất khi Nhà nước thu hồi đối với đất được giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 nhưng đã nộp tiền để được sử dụng đất mà chưa được cấp Giấy chứng nhận; bồi thường, hỗ trợ về đất khi Nhà nước thu hồi đất đối với trường hợp diện tích đo đạc thực tế khác với diện tích ghi trên giấy tờ về quyền sử dụng đất; bồi thường bằng đất ở khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

+ Trình tự, thủ tục thu hồi đất và thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định một cách cụ thể: Xác định công bố chủ trương thu hồi đât; chuẩn bị hồ sơ địa chính cho khu đất bị thu hồi; Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lập thẩm định xét duyệt phương án tổng thể bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thông báo về việc thu hồi đât; sau khi thông báo về việc thu hồi đất UBND ra quyết định thu hồi đất; sau khi quyết định thu hồi đất được đưa ra nếu có khiếu nại về quyết định thu hồi đất thì giải quyết khiếu nại trong khi chưa có quyết định giải quyết khiếu nại thì vẫn tiếp tục thực hiện quyết định thu hồi đất (nếu có kết luận là thu hồi đất trái pháp luật thì dừng việc thu hồi đất); sau khi có quyết định thu hồi đất Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có nhiệm vụ kê khai kiểm kê xác định nguồn gốc đất đai;

+ Sau khi kê khai xác định nguồn gốc đất đai tiến hành lập, thẩm định, xét duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, trình tự như sau: Lập phương

án bồi thường hỗ trợ tái định cư; lấy ý kiến của người dân về phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư; hoàn chỉnh phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư; thẩm định và trình duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

+ Nghị định này quy định việc chi trả bồi thường, giải quyết khiếu nại đối với quyết định bồi thương, hỗ trợ, tái định cư hoặc quyết định cưỡng chế thu hồi đât; quy định việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành tiểu dự án riêng và trách nhiệm tổ chức thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với

dự án đầu tư thuộc các Bộ, ngành

- Những nội dung chủ yếu của Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Nghị định 69/2009/NĐ-CP sửa đổi một số điều của Nghị định 197/2004/NĐ-CP như sau:

+ Về nguyên tắc bồi thường: Người sử dụng đất có đủ điều kiện bồi thường về đất thì được bồi thường; Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng

sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền

sử dụng đất tính theo giá đất tại thời điểm quyết định thu hồi đất; người sử dụng đất được bồi thường mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai thì số tiền

đó được trừ vào tiền bồi thường; Nhà nước điều tiết một phần lợi ích từ việc thu hồi đât, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện hỗ trợ cho các đối tượng bị thu hồi

+ Về chi trả bồi thường, hỗ trợ tái định cư: Đối tượng được bồi thường thực hiện ứng trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng theo phương án đã được xét duyệt thì được ngân sách nhà nước hoàn trả bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp; tổ chức, cá nhân trong nước; người Việt Nam định cư ở nước ngoài; tổ chức, cá nhân nước ngoài được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai mà được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất thì tiền bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư và kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án đã phê duyệt được tính vào vốn đầu tư của dự án

+ Nghị định này bổ sung về các khoản hỗ trợ: Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở; hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp; hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cư; đất vườn, ao không được công nhận là đất ở; hỗ trợ khác

+ Căn cứ quy mô thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư, cơ quan có thẩm quyền phê duyệt dự án đầu tư có thể quyết định tách nội dung bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư thành tiểu dự án riêng và tổ chức thực hiện độc lập

Từ thực tế tình hình quản lý nhà nước và các chính sách đất đai, chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất qua các thời kỳ và hiện tại, chúng tôi nhận thấy rằng việc chỉnh lý, bổ sung chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là cần thiết nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ GPMB thực hiện CNH-HĐH, ổn định đời sống nhân dân

c/ Công tác tổ chức thực hiện bồi thường , hỗ trợ, tái định cư

+ Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Căn cứ vào tình hình thực tế

ở địa phương, UBND cấp tỉnh giao việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường gồm: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, Tổ chức phát triển quỹ đất

+ Tổ chức phát triển quỹ đất có chức năng tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với trường hợp Nhà nước thu hồi đất sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được xét duyệt và quản lý quỹ đất thuộc khu vực đô thị và khu vực có quy hoạch phát triển đô thị mà Nhà nước đã thu hồi nhưng chưa giao, chưa cho thuê

+ Trách nhiệm của tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư giúp ủy ban nhân dân cùng cấp lập

và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư; Hội đồng làm việc theo nguyên tắc tập thể và quyết định theo đa số; trường hợp biểu quyết ngang nhau thì thực hiện theo phía có ý kiến của Chủ tịch Hội đồng Hướng dẫn giải đáp thắc mắc của người sử dụng đất về những vấn đề liên quan đến việc bồi thường hỗ trợ tái định cư Các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp lý của số liệu kiểm kê, tính pháp lý của đất đai, tài sản được bồi thường, hỗ trợ hoặc không được bồi thường, hỗ trợ trong phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

d/ Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Quá trình bồi thường, hỗ trợ tái định cư được thực hiện theo 6 bước:

+ Bước 1: Tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái

định cư cố trách nhiệm phổ biến chủ trương, chính sách; phương án và kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

+ Bước 2: Thu thập, phân loại tài liệu liên quan đến tài sản và đất bị thu

hồi thông qua việc phát tờ khai, hướng dẫn kê khai, thu tờ khai của các đối tương

+ Bước 3: Xét tính chính xác, hợp pháp về nhà, đất để xác định mức bồi

thường và vị trí đất để xác định đơn giá bồi thường trên cơ sớ số liệu mà người bị thu hồi đất kê khai về diện tích, hạng đất, loại đất, vị trí của đất, số lượng, chất lượng tài sản hiện có trên đất bị thu hồi, số nhân khẩu, số lao động… để đạt nguyện vọng tái định cư (nếu có) Tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư kiểm tra tờ khai và tổ chức thưc hiện kiểm kê, đo đạc, xác định cụ thể diện tích đất bị thu hồi, tài sản bị thiệt hại có sự tham gia của đại diện chính quyền sở tại, xác nhận của người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản

+ Bước 4: Sau khi tiến hành kiểm kê đo đạc, tổ chức được giao nhiệm vụ

thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lập dự kiến phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư, niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi

để người bị thu hồi đất và cấc đối tượng có liên quan tham gia ý kiên Tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có trách nhiệm tiếp thu ý kiến tham gia, đóng góp, tham gia giải đáp thắc mắc… hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư

+ Bước 5: Tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư

trình UBND cấp huyện phê duyệt hoặc gửi Sở Tài Chính (Hội đồng thẩm định cấp tỉnh) thẩm định trước khi UBND tỉnh phê duyệt (đối với dự án thu hồi đất do UBND cấp huyện phê duyệt)

+ Bước 6: Sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được

UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt, tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có trách nhiệm niêm yết công khai phương án tại trụ

sở làm việc của đơn vị là UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi, thông báo kế hoạch, thời gian chi trả tiền bồi thường, giải quyết tái định cư và thực hiện giải phóng mặt bằng, đồng thời giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư

1.4 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

Tại Việt Nam cũng như các nước đang phát triển, để phục vụ cho sự phát triển kinh tế, xã hội thì đều có một cách thức chung chủ yếu đó là chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp nhằm mục đích phát triển cơ sở hạ

tầng kỹ thuật, giao thông đô thị… bằng nhiều hình thức khác nhau trong đó đặc biệt quan tâm tới biện pháp thu hồi đất để GPMB Ở nước ta, trong thời gian qua công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất đã đi vào cuộc sống của người dân bằng rất nhiều các dự án đầu tư xây dựng và đã tạo nên một diện mạo mới cho Đất nước Việt Nam trên trường Quốc tế Các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, GPMB, Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất sau một thời gian thực hiện, đặc biệt là sau sự ra đời của Nghị định 84/2007/NĐ-CP quy định bổ sung về việc thu hồi đất, thực hiện QSDĐ, trình tự, thủ tục bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và mới đây là Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 thay thế Nghị định 84/2007/NĐ-CP

đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật trong công tác bồi thường GPMB Qua đó tạo điều kiện các dự án đầu tư thực hiện tốt công tác GPMB đã góp phần không nhỏ vào việc thu hút nguồn vốn đầu tư, tạo nguồn lực sản xuất, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý hành chính Nhà nước về đất đai, chuyển đổi cơ cấu sản xuất, phát triển đô thị, đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện và nâng cao tạo bước đà lớn cho sự phát triển KT-

XH Thể hiện ở một số khía cạnh như:

- Đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng được xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao

- Mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiện cho người dân bị thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổ sung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

- Việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu tư cần đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chính

- Trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái định cư đã giải quyết được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhìn chung công tác bồi thường GPMB trong cả nước đang còn tồn tại những tiêu cực, bất cập Đó là còn rất nhiều dự án

“treo”, để đất hoang hóa kéo dài, tình trạng mất dân chủ, thiếu công khai trong công tác bồi thường gây bức xúc cho người dân, các chính sách hỗ trợ chưa được quan tâm đúng mức, rồi đến tình trạng khiếu kiện kéo dài làm cho công tác bồi thường GPMB gặp rất nhiều vướng mắc

Theo thống kê mới nhất đến tháng 10/2013, trên cả nước có khoảng 1.800

dự án “treo” với diện tích khoảng trên 150.000 ha, trong đó có 870 dự án xây dựng

cơ sở sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp với diện tích 48.000 ha; 230 dự án xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội với diện tích 14.000 ha; 180

dự án xây dựng, chỉnh trang khu đô thị và khu dân cư nông thôn với diện tích 3.900 ha Các địa phương có nhiều dự án “treo” gồm: Nam Định với 80 dự án, TP.HCM 50 dự án, Quảng Nam 50 dự án, Đồng Nai 40 dự án, Vĩnh Phúc 32 dự

án, Hà Nội 29 dự án, Cần Thơ 24 dự án, Bà Rịa-Vũng Tàu 24 dự án, Hải Dương 18

dự án, Đà Nẵng 16 dự án, Khánh Hòa 10 dự án (Huyền Ngân, 2009)

Ngoài ra, trên cả nước hiện nay vẫn đang còn tình trạng các khu công nghiệp chiếm đất nhiều nhưng sử dụng thì ít: Có nhiều khu, cụm công nghiệp đã tiến hành thu hồi, san lấp mặt bằng nhưng chậm tiến độ trong xây dựng cở sở hạ tầng và thu hút đầu tư kém, tỷ lệ lấp đầy thấp dẫn đến tình trạng đất bị bỏ hoang hóa, lãng phí trong nhiều năm Cụ thể: tại Hà Nam: nhiều Khu công nghiệp có tỷ

lệ phủ lấp rất khiêm tốn như Hòa Mạc (rộng 131 ha, nhưng mới cho thuê được 4,8 ha), Đồng Văn II (mới cho thuê được 65,8 ha trong tổng số 320 ha), Châu Sơn (chỉ cho thuê được 36,2/115 ha); tại Hưng Yên: trong 4 Khu công nghiệp đã

đi vào hoạt động trên tổng số 13 Khu công nghiệp, chỉ có khu công nghiệp Phố Nối A (diện tích 391,6 ha) có diện tích đã cho thuê là 220,86 ha Còn lại, Khu công nghiệp dệt may Phố Nối diện tích 121 ha, cho thuê là 20 ha; Khu công nghiệp Minh Đức diện tích 198 ha, cho thuê 39,37 ha; Khu công nghiệp Thăng Long II đã cho thuê 45,8 ha Ngoài ra, các địa phương tại khu vực này còn lập