LỊCH SỬ KIẾN TRÚC PHƯƠNG ĐÔNG KIẾN TRÚC VIỆT NAM PHẦN 02 A

KIẾN TRÚC TÔN GIÁOKIẾN TRÚC PHẬT GIÁO Tháp: tháp tưởng niệm Phật và tháp mộ sư. Hình vuông, lục giác, bát giác. Số tầng 1->5 tháp mộ, 9->13 thờ Phật Chùa: nơi thờ, lễ Phật và tu hành của phật tử, có thêm một số chức năng phụ khác như thôø thaàn, thaùnh, người có công, nôi sinh hoaït coäng ñoàng laøng (tröôùc khi coù ñình làng),... Phật giáo buổi đầu dung hợp với tín ngưỡng dân gian và Phật hóa các vị thần bản địa → Chùa Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện). Hiện còn dấu tích ở nhiều chùa Bắc bộ.

KIẾN TRÚC TƠN GIÁO

KIẾN TRÚC PHẬT GIÁO

 Tháp : tháp tưởng niệm Phật và tháp mộ sư

Hình vuơng, lục giác, bát giác Số tầng 1->5 tháp

mộ, 9->13 thờ Phật

 Chùa: nơi thờ, lễ Phật và tu hành của phật

tử, cĩ thêm một số chức năng phụ khác như

thờ thần, thánh, ng i ườ cĩ cơng, nơi sinh hoạt

cộng đồng làng (trước khi có đình làng),

 Phật giáo buổi đầu dung hợp với tín

ngưỡng dân gian và Phật hĩa các vị

thần bản địa → Chùa Tứ Pháp (Pháp

Vân, Pháp Vũ, Pháp Lơi, Pháp Điện) Hiện cịn

dấu tích ở nhiều chùa Bắc bộ.

KT chùa Dâu ( Pháp Vân tự)

- Bắc Ninh Ngơi chùa xưa nhất VN, cĩ từ đầu CN Ban đầu cĩ bố cục kiến trúc hướng tâm

Chùa Diên Hựu (chùa Một cột ) - 1049

Bố cục hương tâm

Dựng theo giấc mơ của vua Lý Thái Tông để cầu phúc thọ cho vua

Kiểu KT tháp - Phật điện : Một cột đá to

được dựng ở giữa hồ, trên làm tòa sen thờ

Quan Âm, có đường đi vòng quanh để nhà

sư tụng kinh, về sau đào thêm hồ nước bao

quanh, bắt cầu qua lại (Mô tả trong thư tịch)

Chùa Phổ

Minh-Nam Định (1262)

 Chùa cĩ bố c ïc ụ đối xứng qua trục:

 Tháp xây trước Phật điện trên một hồ vuông có lan can bao bọc (tượng trưng hoa sen) Dáng cao đẹp, in bóng xuống mặt hồ, đi m nhấn bố cục.ể

 Ph t đi n đ c m r ng kiểu nội công ngoại quốc ậ ệ ượ ở ộ

g m: tiền đường, thiêu hương, thượng điệnồ (Tam

B o)ả , nhà hậu, hành lang hai bên

 Kết cấu vì kèo “giá chiêng”

Chùa Bút Tháp- Ninh Phúc tự

(1642) Bắc Ninh.

 Chùa gắn với làng.

 Bố cục có lớp lang thứ tự, đối xứng qua trục, dài 150m Gồm: Tam quan, gác chuông, tiền đường, thiêu hương thượng điện, Tích Thiện Am, nhà Trung, phủ thờ và hậu đường, hành lang hai bên

 Hình thức mái to rộng trải dài theo phương ngang.

 Thượng điện rộng 3 gian 2

chái Vì kèo nĩc giá chiêng

kết hợp chồng rường.

 Tịa Tích Thiện am chứa

tháp quay Cửu Phẩm Liên

Hoa 9 tầng Tịa nhà cao

hơn 10m cĩ 3 tầng mái.

Tháp Bao Nghiêm,

m t b ng ặ ằ bát giác cao

5 tầng,13m, bằng đá

 Nằm ở cửa sông lớn, phong cảnh đẹp

Quay về hướng Nam

 Bố cục “nội công ngoại quốc”, nhiều dãy

nhà ngang dọc bố trí có lớp lang bao

quanh ba phía là hồ nước

 Gồm: tam quan, điện Phật (tiền đường,

thiêu hương, thượng điện), tòa Giá Roi,

điện Thánh (bái đường, thiêu hương,

hậu cung), hành lang hai bên Cuối hành

lang nối với nhà hậu đường, kẹp lấy gác

chuông ở giữa

Chùa Keo (Thần Quang tự) Thái Bình (1632)

Chùa Keo

 Kết cấu chồng rường- giá chiêng- k (ẻ bẩy)

 Gác chuơng cao 11,6m gồm 3 tầng Mặt

bằng vuông Kết cấu: 4 cột cái và 12 cột

con, mái 2 tầng trên được đỡ bằng hệ thống đấu củng

 M t đ ng KT ặ ứ t ng th ổ ể cơng trình tr i ngang ả

ầu

Đ đao các gĩc mái uốn cong làm di u b t ệ ớ

c m ả giác to nặng của bộ mái

 Trang trí điêu khắc các cấu kiện gỗ

Chùa Tây Phương

(Sùng Phúc tự) xây lại

năm 1794

Bố cục chữ Tam (≡), (nhà hạ - trung - thượng song song nhau) khối trước và sau 5 gian, kh i ố giữa 3 gian, 3 mặt xây tường bít kín Các khối cách nhau 1,6m tạo thành 2 sân thiên tĩnh có hồ nước nhỏ, để ánh sáng, đủ độ ẩm để gỗ không nứt và tạo không khí huy n ảo ề

N i th t trang trí tượng và sử lý ánh sáng d i nh ộ ấ ụ ẹ

Hệ kết cấu chồng rường-giá chiêng và bẩy ngang Cột trốn, đứng trên xà nách, đở mái tầng trên,

Cửa sổ tròn tượng trưng cho triết lý“sắc-không”

Sự nổi tiếng của chùa còn ở những bức tượng điêu khắc

Chùa cịn giữ được bộ tượng thờ đặc sắc: bộ Di Đà Tam tơn, Tuyết Sơn, Di Lặc, Văn Thù, Phổ Hiền và Kim Cương, 18 La Hán.

Tượng Tuyết sơn và tượng La Hán

Kiến trúc miếu- Văn miếu

 Chức năng: nơi thờ Khổng Tử và dạy học

 Văn miếu (Hà Nội) xây 1070, Quốc Tử Giám (đại học đầu tiên của nước ta) Khu đất hình chữ nhật 70x350m, kiến trúc ảnh hưởng của Khổng

miếu-TQ B ố cục đăng đối trên trục bắc-nam, g m ồ 5 sân n i ti p nhau.ố ế

 Cơng trình gắn hài hịa với thiên nhiên: Thái Hồ n m tr c v n mi u, ằ ướ ă ế ở giữa có gò Kim Châu, trong sân thứ 3 có hồ Thiên Quang Tĩnh

 Điện Đại thành, gồm 2 toà nhà song song nối liền nhau gọi là bái đường và thượng cung, thờ Khổng tử, 2 bên là nhà vu

 Hai bên đặt nhà bia thờ 72 học trò của Kh ng T và các danh nho VNổ ử

 Kiến trúc các toà nhà theo kiểu truyền thống, gốc mái uốn cong

 Kết cấu chồng rường-giá chiêng-kẻ-bẩy

 Trang trí bờ nóc hình rồng Nội thất sơn son thếp vàng.

Khuê Văn các -xây tk XIX

 Mặt bằng vuông (c nh 6,8m) ạ , gồm 2 tầng: dưới là 4 trụ gạch, trên xây gỗ, mái chồng diêm

 KT tượng tr ng cho ư sao khuê, tỉ lê cân đối, soi mình xuống mặt hồ, thanh thoát nhẹ nhàng, hài hoà với thiên nhiên:

Kiến trúc

đình làng

 Công năng: Kiến trúc tín ngưỡng và công cộng của làng

 Nơi thờ thành hoàng, vị thần bảo hộ làng

 Nơi sinh hoạït chính trị và văn hoá cộng đồng

 Vị trí xây dựng: n m trung ằ ở tâm sinh ho t làng, thế đất rạ ộäng thoáng

 Các thành phần l n l t xu t hi n đ y đ g mầ ượ ấ ệ ầ ủ ồ :

 Đại đình (bái đường) nơi t ch c lễ và sinh hoổ ứ ạït c a c ng đ ngủ ộ ồ ;

 Hậu cung (nội cung) nơi khu trú của thần linh, (tk XVI n m chung ằ

trong bái đường), giữa tk XVII tách riêng thành chuơi vồ làm hậu cung);

 Nhà tiền tế (TK XIX), tả vu và hữu vu;

 Ngoài ra có sân rộng, tam quan hay trụ cổng Trước đình thường có

hồ nước, cây cổ thụ

 Bố cục tổng thể tậäp trung, đối xứng qua trục trung tâm, nhấn mạnh tính

hoành tráng

 Phân loại kiến trúc: có sàn ho cặ không, có hậu cung riêng ho cặ không.

Đại đình

Hậu cung Nhà tiền tế

Tả vu Hữu vu

Đình làng tiêu biểu

Đình Chu Quyên (Hà Tây) tk XVII

 MB chữ nhật, 5 gian 2 chái, 13,5x

25m Sàn gỗ cao 0,8m, lan can thấp

chung quanh

 Bộ mái lớn đặc trưng.

 Kết cấu khung gỗ vì kiểu chồng

rường C t ộ cĩ th th ế ượ ng thu h ạ

thách

 Trang trí chạm khắc các cấu kiện gỗ

kẻ cong

Sàn lát gỗ ván cao 0,8m

Đình Bảng-Bắc Ninh, tk XVIII

 D ng giữa làng, quay hướng nam, trông ra ao ự

 Qui mô lớn, xây dựng công phu

 MB hình chữ công: Đại đình 7 gian 2 chái (30m), hậu cung 3 gian nối

qua ống muống.

 Kết cấu vì chồng rường- giá chiêng

 4 mặt dựng cửa bức bàn

 Gian giữa, trước cung thờ lát gạch, ph n ầ còn lại lát ván sàn.

 Chiều cao mái chi m ế khoảng 2/3, lợp ngói mũi hài, đầu đao uốn cong

 Trang trí điêu khắc trên cấu ki n g ệ ỗ,

cửa bức bàn vì chồng rường giá chiêng

Gian giữa trước cung thờ lát gạch, còn lại lát ván sàn

- Lợp ngói mũi hài

- Đầu đao uốn cong