Nghiên cứu ứng dụng bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho đội tuyển nữ bóng chuyền bãi biển thành phố hải phòng

Tuy nhiên, trận đấu càng kéo dài thể lực của VĐV ngày cànggiảm sút, do đặc điểm của môn BCBB là hoạt động thi đấu đòi hỏi ở các VĐV phảichịu sức cản lớn là cát trong di chuyển và thực hi

MỞ ĐẦUThể thao là một bộ văn hóa-xã hội là một mặt quan trọng không thể thiếuđược trong hệ thống xã hội chủ nghĩa (XHCN) Nó được coi là phương tiện hữuhiệu giáo dục con người triển toàn diện về thể chất và tinh thần Sự phát triển toàndiện chế độ XHCN phát triển Do đó có sự thống nhất giữa mục tiêu và hiệm vụ xãhội cùng những khả năng kinh tế thực tại, Thể dục thể thao (TDTT) trong chủnghĩa xã hội mở rộng thêm những tiền đề và điều kiện cho sự phát triển nhân cáchhài hòa và toàn diện Kết hợp với các mặt giáo dục khác TDTT góp phần xây dựngcon người mới XHCN, đáp ứng được yêu cầu xã hội hiện đại.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của TDTT trong cuộc sống đổi mới và xâydựng đất nước, sự nghiệp TDTT được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Bêncạnh những môn thể thao mũi nhọn phát triển và đạt thành tích cao trong các cuộcthi ở khu vực và thế giới là việc khôi phục và phát triển rộng rãi các môn thể thaokhác, trong đó có Bóng chuyền nói chung và Bóng chuyền bãi biển(BCBB) nóiriêng, nhằm hướng tới một nền TDTT đại chúng toàn diện

Bóng chuyền bãi biển từ tên gọi chính thức là Beach Volleyball xuất hiện lầnđầu tiên tại các bãi biển ở Stanta Monica thuộc bang California (Mỹ) Năm 1987,giải Vô địch thế giới BCBB lần thứ nhất tổ chức tại Rio de Janneriro (Braxin) với 7nước tham gia Năm 1989 FIVB chính thức than lập Ủy ban chuyên môn về BCBB

để chăm lo, mở rộng môn thể thao này trên toàn thế giới Năm 1996 BCBB đãđược đưa vào chương trình thi đấu Olympic ở Atlanta (Mỹ)

Ở Việt Nam, môn BCBB cũng đã phát triển khá nhanh trong vài năm trở lạiđây Trong thi đấu,BCBB có tính đối kháng cao thể hiện rõ và mãnh liệt ở khâu tấncông và phòng thủ Tuy nhiên, trận đấu càng kéo dài thể lực của VĐV ngày cànggiảm sút, do đặc điểm của môn BCBB là hoạt động thi đấu đòi hỏi ở các VĐV phảichịu sức cản lớn (là cát) trong di chuyển và thực hiện các kỹ thuật trong thời gian

dài Chính vì vậy, vai trò của sức bền đặc biệt quan trọng, nó liên quan trực tiếpđến thành tích của VĐV cũng như của đội bóng

Những năm gần đây, phong trào BCBB thành phố Hải Phòng được phát triểnmạnh mẽ Là một thành phố của Việt Nam, Hải Phòng có nhiều bãi biển đẹp như:

Đồ Sơn, Cát Bà, điều đó tạo điều kiện cho môn BCBB ở Hải Phòng phát triển.Trong những năm gần đây đội BCBB của Thành Phố Hải Phòng luôn là một trongtốp những đội mạnh toàn quốc Từ năm 2008-2010 đội BCBB nữ Thành phố HảiPhòng luôn giữ vị tri số 1 toàn quốc Và đã có nhiều VĐV BCBB của quốc giađược đào tạo từ Hải Phòng như: Đỗ Thị Vĩnh Linh, Nguyễn Thị Tiệp, Trương ThịYến, Nguyễn Thị Mãi….Do đó môn BCBB được xếp vào một trong những mônthể thao mũi nhọn của Thành phố Nhưng trên thực tế BCBB của Việt Nam nóichung, BCBB Hải Phòng nói riêng trình độ thi đấu còn thấp hơn so với một số độibóng trong khu vưc và thế giới

Do đó để đảm bảo cho VĐV BCBB có một trình độ chuyên môn tốt giảiquyết được các nhiệm vụ đặt ra đòi hỏi phải có một chương trình kế hoạch huấnluyện có tính khoa học Và chú trọng tới công tác huấn luyện thể lực toàn diện, thểlực chuyên môn một cách bền vững Trong mối quan hệ giữa các tố chất thể lực thìsức bền chuyên môn cũng đóng vai trò quan trọng Huấn luyện sức bền được gắnliền với yêu cầu chuyên môn trong thi đấu BCBB

Xuất phát từ những vấn đề trên, nhằm mục đích nâng cao hiệu quả trong tậpluyện cũng như thi đấu chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu ứng dụng bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho đội tuyển nữ bóng chuyền bãi biển thành phố Hải Phòng”

Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở xác định được các chỉ tiêu, test để đánh giá sức bền chuyên môncho VĐV BCBB, đề tài tiến hành lựa chọn và ứng dụng các bài tập nhằm phát triểnsức bền chuyên môn cho nữ VĐV BCBB nói chung và đội tuyển BCBB thành phốHải Phòng nói riêng, góp phần nâng cao thành tích thi đấu của đội

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu 1: Nghiên cứu các chỉ tiêu, test để đánh giá sức bền chuyên môn cho nữ VĐV BCBB.

Để giải quyết mục tiêu trên đề tài triển khai nghiên cứu các vấn đề sau:

- Tìm hiểu cơ sở lý luận để lựa chọn test đánh giá sức bền chuyên môn cho

nữ VĐV BCBB

- Cơ sở thực tiễn sử dụng test trong kiểm tra và đánh giá sức bền chuyênmôn nữ VĐV BCBB

- Tiến hành phỏng vấn để lựa chọn test

Mục tiêu 2: Lựa chọn và ứng dụng các bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho nữ VĐV BCBB.

Để giải quyết mục tiêu trên đề tài triển khai nghiên cứu các vấn đề sau:

- Lựa chọn các bài tập để phát triển sức bền chuyên môn cho nữ VĐV BCBB

- Sắp xếp các bài tập trong kế hoạch huấn luyện

- Đánh giá hiệu quả bài tập đã lựa chọn để phát triển sức bền chuyên môncho nữ VĐV BCBB

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Đặc điểm hoạt động tập luyện và thi đấu Bóng chuyền bãi biển

1.1.1 Đăc điểm về kỹ thuật

Trong những năm gần đây phong trào tập luyện môn bóng chuyền nói chung

và bóng chuyền bãi biển nói riêng đã không ngừng phát triển nhanh chóng cả về sốlượng và chất lượng ở mọi đối tương trong cả nước và thế giới Những trận thi đấubóng chuyền bãi biển ở trình độ cao đã thực sự hấp dẫn và lôi cuốn đông đảo khángiả, chính vì vậy bóng chuyền bãi biển đã góp phần không nhỏ trong các hoạt độngvăn hóa thể thao lành mạnh của quần chúng nhân dân

Bóng chuyền bãi biển là môn thi đấu tập thể, vì vậy để có thể tạo lên chiến thắng chung của đội mỗi thành viên trong đội phải có đầy đủ phẩm chất và kỹ thuật cơ bản tốt nhất.

Các chuyên gia đã khẳng định : Kỹ thuật của bài tập là cách thức sắp xếp tổchức và thực hiện hệ thống các động tác để giải quyết nhiệm vụ vận động

Kỹ thuật thể thao chính là cách thức giải quyết nhiệm vụ vận động hợp lý,hiệu quả nhất bằng chuỗi hành động, động tác của thân thể người

Nằm trong dòng chảy của môn bóng chuyền nói chung, bóng chuyền bãibiển cũng mang sắc thái của bóng chuyền trong nhà về kỹ thuật, chiến thuật, đólà

sự phân chia kỹ thuật thành hai loại: kỹ thuật tấn công và kỹ thuật phòng thủ

+ Kỹ thuật tấn công trong bóng chuyền bãi biển bao gồm: Phát bóng, chuyềnbóng, đập bóng

+ Kỹ thuật phòng thủ trong bóng chuyền bãi biển bao gôm : Chắn bóng, yểm

hộ, đỡ phát bóng và đỡ đập bóng

Căn cứ vào đặc điểm tính chất hoạt động trong quá trình thi đấu mà người taphân chia chúng thành hai nhóm.

+ Nhóm các hoạt động di chuyển không bóng bao gồm: Tư thế chuẩn bị, đi,chạy, nhảy

+ Nhóm hoạt động với bóng bao gồm: Các kỹ thuật với bóng được các VĐVlựa chọn, ứng dụng trong quá trình thi đấu tùy thuộc vào những tình huống diễnbiến thi đấu để đạt hiệu quả cao nhất

Mặc dù có sự tương đương về kỹ thuật giữa bóng chuyền trong nhà và bóngchuyền bãi biển nhưng BCBB và Bóng chuyền trong nhà cũng có sự khác nhau,mang tính đặc trưng riêng, sự khác biệt nhất của bóng chuyền bãi biển so với bóngchuyền trong nhà đó là trong một trận đấu chỉ có hai VĐV tham gia thi đất trên sâncát, sân không có đường phân cách giữa sân và các VĐV được phép đánh bóng rồingã sang sân đối phương nhưng không được gây cản trở đối phương đánh bóng, dovậy kỹ thuật trong bóng chuyền bãi biển đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêucầu về kỹ thuật độ chính xác Vì vậy đòi hỏi các VĐV phải có trình độ kỹ thuậtđiêu luyện, thể lực tốt, tâm lý ổn định, năng lực sáng tạo, đặc biệt là biến hóa linhhoạt các kỹ thuật động tác trên sân

* Kỹ thuật chuyền hai

Chuyền bóng là kỹ thuật rất quan trọng để tổ chức tấn công- phản công Nó

có vai trò chính là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho VĐV tấn công hoàn thành đậpbóng Bằng cách thực hiện kỹ thuật chuyền hai như: Chuyền hai thấp tay, chuyềnhai cao tay để tạo điều kiện thuận lợi cho VĐV tấn công đạt hiệu quả cao

Kỹ thuật chuyền bóng cao tay bằng hai tay là kỹ thuật tương đối khó đòi hỏiVĐV phải tập luyện một cách công phu về thể lực và kỹ thuật, về kỹ thuật khcs vớibóng chuyền trong nhà, trong thi đấu BCBB các VĐV thi đấu trên sân cát ở ngoài

trời vì thế đồi hỏi VĐV có thể lực tốt, kỹ thuật cơ bản điêu luyện Về kỹ thuật khichuyền bóng, VĐV phải có tư thế đúng (chân trước chân sau, hoặc hai chân rộngbằng vai), hình tay chuẩn (các ngón trỏ và ngón cái tạo thành hình tam giác).

1.1.2 Đặc điểm về chiến thuật

1.1.2.1 Khái niệm

Chiến thuật là việc tổ chức phối hợp của đối tượng trong thi đấu với sự giúp

đỡ của các hoạt mang tính chất cá nhân và toàn đội

Nhiệm vụ hàng đầu của chiến thuật là xác định các phương pháp, phươngtiện phối hợp và hình thức tiến hành thi đấu trong các tình huống cụ thể để chốnglại một đối thủ nào đó.Chiến thuật thi đấu dựa trên trình độ điêu luyện kỹ-chiếnthuật động tác của VĐV Động lực chính của phát triển chiến thuật lạ việc đuatranh giữa tấn công và phòng thủ Sự xuất hiện những phương tiện và phương pháptấn công mới có hiệu quả thì buộc phải tìm kiếm những phương pháp và phươngtiện phòng thủ mới tương ứng

Phương pháp tiến hành thi đấu là tất cả các động tác kỹ thuật và các phươngthức thực hiện chúng

Biện pháp tiến hành thi đấu là tất cả những hoạt động chiến thuật của cánhân, của toàn đội được áp dụng tranh tài với đối phương

Những hành động cá nhân là những hành động của mỗi VĐV nhằm giảiquyết nhiệm vụ chiến thuật nhất định trong một tình huống của trận đấu

Những hành động của toàn đội là sự phối hợp hoạt động của tất cả các VĐVtrong đội nhằm thực hiện các nhiệm vụ nhất định trong tấn công và phòng thủ

Hệ thống thi đấu là việc tổ chức cụ thể các hoạt động của toàn đội, trên cơ sởchức năng của VĐV và sự sắp xếp đội hình trên sân

Phối hợp hành động là sự phối hợp của các VĐV trong đội nhằm tạo ra mộttrong các điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ tấn công hoặc phản công.

Các hình thức thi đấu là đặc tính thể hiện các hoạt động của toàn đội trongthi đấu được thể hiện ở nhịp độ và cách tiến hành thi đấu, ở chiến thuật hội ý, ở sựtuân thủ kỷ luật thi đấu của VĐV và việc thể hiện sự đua tranh trong trận đấu

Kỹ luật thi đấu biểu hện ở ý thức hoạt động của mỗi VĐV trong đội hình thiđấu của đội, nhằm giải quyết các nhiệm vụ đề ra trong từng trận đấu, vòng đấu, tậptrung cao độ và biết cách thay đổi từ hoạt động này sang hoạt động khác cho phùhợp với nhiệm vụ

1.1.2.2 Phân loại chiến thuật

Dựa trên các nguyên tắc tổ chức hoạt động, chiến thuật thi đấu BCBB đượcchia thành: chiến thuật tấn công và chiến thuật phòng thủ Các loại chiến thuật lạiđược chia thành các nhóm chiến thuật: chiến thuật cá nhân và chiến thuật toàn đội

Chiến thuật cá nhân và toàn đội: trong 2 người của đội, phải phân công mỗingười phòng thủ một vùng sân chuyên môn hóa khu vực là nên và cần Đấu thủhàng trước ở gần lưới, người này thường đứng ở khoảng giữa cách lưới 2m để tiệnphản ứng đỡ bóng, cứu bóng Trường hợp đối phương đỡ phát bóng kém, ngườinày sẽ lùi lại tham gia phòng thủ Đấu thủ ở gần lưới còn có nhiệm vụ phát hiện đốiphương và làm hiệu cho đấu thủ hàng sau bằng bàn tay của mình về ý đồ của đốiphương, về hướng mình sẽ chắn bóng Người này giả để đối phương nghi ngờ làanh ta có thể, sẽ hoặc không tiến hành chắn bóng hoặc lùi lại phòng thủ, hoặc giả

vờ sát lưới nhưng lại lùi lại ra sau đỡ bóng, đối phương sẽ đưa vào chỗ trống

Chiến thuật tấn công và phòng thủ:

Tấn công: Tấn công nhanh mạnh và quyết liệt Có khả năng quan sát và baoquát khắp sân Dùng các kỹ thuật tấn công tốt thậm chí nhiều khi không dự địnhtrước được Xem ý của đồng đội cho ta biết chỗ sẽ đập vào.

Phòng thủ: Đỡ bóng thường là mỗi người chịu trách nhiệm 1/2 sân và cả haithường đứng ở khu vực mình phụ trách cách lưới chừng 7m Tất nhiên là tùy theogió mà vị trí này có thể thay đổi ít nhiều về trước về sau hay lệch sang bên Sau đỡphát bóng và tấn công sang sân đối phương rồi thì đấu thủ tấn công chuyển ngaysang làm nhiệm vụ chắn bóng và họ đứng ở khoảng giữa gần lưới cách 2m Đấu thủthư 2 làm nhiệm vụ phòng thủ hàng sau linh hoạt Người phòng thủ, phải xác địnhđược vị trí phòng thủ của mình sau khi đối phương nêu bóng lên, tất nhiên là phảiquan sát tổng hợp cả vị trí người chắn, kiểu đánh đối thủ Trong đỡ phát bóng và đỡđập phòng thủ, việc đỡ bóng lên vùng đã dự định phối hợp là then chốt cho tổ chứcchiến thuật Rõ ràng là không có chuyên môn hóa phòng thủ đỡ phát bóng và tấncông được Cả hai đấu thủ phải nắm được toàn diện mọi kỹ thuật để thực hiện chiếnthuât

1.1.3 Đặc điểm về tâm lý

Trong thi đấu BCBB có tính đối kháng cao thể hiện rõ và mãnh liệt ở khâutấn công và phòng thủ Tuy nhiên trận đấu càng kéo dài thể lực của VĐV ngàycàng giảm sút do đặc điểm thi đấu cuả môn BCBB là hoạt động thi đấu đòi hỏi ởcác VĐV phải chịu sức cản lớn (là cát) trong di chuyển và thực hiện các kĩ thuậttrong thời gian dài do đó đòi hỏi các VĐV phải chịu đựng nặng nề về mặt tâm lý,bởi lòng khát khao chiến thắng, trách nhiệm đối với đồng đội, đôi khi thắng thuacòn gắn liền với sự nghiệp Tâm lý tốt hay xấu chi phối hiệu quả thi đấu Để có tâm

lý tốt liên quan tới trình độ chuẩn bị của VĐV BCBB cần phát triển cao các trạngthái chức năng cơ thể, các chức năng điều hoà hệ thần kinh và tâm lý, các yếu tốvận động và thể lực đảm bảo cho hoạt động chuyên môn

Chuẩn bị sẵn sàng thi đấu là trạng thái của VĐV trong một thời điểm nhấtđịnh tạo điều kiện thúc đẩy hay gây cản trở biểu hiện tối đa trình độ chuẩn bị Trình

độ chuẩn bị sẵn sàng thi đấu cao của VĐV phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó cóyếu tố thể lực, sức bền tốt thì tâm lý sẽ vững và ổn định hơn từ đó VĐV phát huyhết khả năng kỹ chiến thuật của bản thân để giành thành tích cao nhất

Sự đối kháng gián tiếp tâm lý hai chiều được thể hiện rõ nét trong mônBCBB tiêu biểu hoạt tính tâm lý này là phải chống lại những hành động đa dạng vàluôn biến hoá về lực cũng như biến hoá về hình thức của đối phương, do đó VĐVphải tính toán rất cẩn thận về kỹ thuật, chiến thuật của từng hành động để thích ứngvới hoạt động thi đấu VĐV không chỉ nâng cao hiệu quả thi đấu của mình, đồngthời luôn coi trọng năng lực khống chế và điều khiển bản thân ứng biến trước tìnhhuống biến đổi khác nhau, chống đỡ làm giảm khả năng ghi điểm của đối phương.Trong thi đấu, các quá trình cảm xúc, ý chí, hành động luôn thay đổi và tri giác cáctình huống thi đấu trong khoảng thời gian rất ngắn thông qua các giải pháp trong thiđấu

Sự đối kháng tích cực của đối phương tạo nên tính đối lập và mâu thuẫnhuống khi sức ép về tâm lý nặng nề căng thẳng đó một giải pháp chiến thuật cóhiệu quả có thể được thông qua và thực hiện với điều kiện VĐV phải có sức bềntâm lý tốt Bên cạnh những tri giác có độ nhạy bén cao, yêu cầu chính xác về tưduy, tốc độ và sự phán đoán các hành động đối thủ có thể xảy ra ở cuối trận đấu,hoặc ở những trận đấu cuối cùng

Để phát triển tố chất sức bền trong hoạt động tập luyện và thi đấu thì VĐVBCBB phải có đặc trưng cá tính tâm lý: Tính ham thích, tính mục đích (hay động

cơ tập luyện) cùng với những phẩm chất ý chí khác như: tính chủ động, tính kiêntrì, mức độ nỗ lực, tính ổn định tâm lý Như vậy VĐV mới nỗ lực ý chí cao để khắcphục, chống lại mệt mỏi trong các hoạt động tập luyện và thi đấu Mặt khác VĐV

phải có tính cần cù chăm chỉ tập luyện và sẵn sàng chịu đựng lượng vận động lớncủa bài tập, nếu không có tâm lý sẵn sàng tập luyện, sợ cảm giác hoạt động vớikhối lượng lớn trong thời gian dài thì sức bền sẽ không phát triển được Trong tậpluyện người tập phải gánh chịu lượng vận động rất lớn do tính đối kháng cao nênhiện tượng mệt mỏi cảm xúc, mệt mỏi ý chí diễn ra thường xuyên Vì vậy phải biết

tự động viên và tập trung phát huy năng lực dự trữ của cơ thể vì một trong nhữngđặc điểm quan trọng để phát triển sức bền là VĐV vẫn phải tiếp tục duy trì hoạtđộng mặc dù cơ thể mệt mỏi hoặc có cảm giác mệt mỏi Biện pháp duy trì hoạtđộng trong tập luyện khi đã xuất hiện mệt mỏi bằng phương pháp tự động viên nhưsau: Tự ra lệnh cho bản thân và tự giao nhiệm vụ Bên cạnh đó còn phải biết điềukhiển có ý thức sự tập trung chú ý của bản thân vào thực hiện động tác của bài tậpcho hợp lý

Trong hoạt động thi đấu đòi hỏi VĐV môn thể thao này phải có sự nỗ lực ýchí và ganh đua thể thao cao Tất cả những điều đó phản ánh sự cần thiết phảichuẩn bị thể lực tốt, đặc biệt là sức bền chuyên môn trong đó sức bền tâm lý, bởi lẽ

tố chất này đảm bảo cho VĐV BCBB duy trì cường độ thi đấu tốt nhất trong thờigian thi đấu kéo dài, đồng thời đảm bảo chất lượng động tác cao và giải quyết hoànhảo các hoạt động kỹ chiến thuật tới cuối trận đấu

1.1.4 Đặc diểm của sức bền chuyên môn trong tập luyện và thi đấu BCBB

trong việc đánh giá sức bền Tuy nhiên, sức bền được hiểu theo những quan điểm

cơ bản như sau:

* Theo quan điểm lý luận và phương pháp thể dục thể thao:

Sức bền là khả năng cơ thể chống lại sự mệt mỏi hay khả năng vận độngtrong thời gian dài mà không làm giảm hiệu quả hoạt động Sức bền có 2 loại: Sứcbền chung và sức bền chuyên môn

Sức bền chyên môn: Là năng lực của cơ thể duy trì khả năng vận động cactrong những loại hình tập luyện nhất định

* Theo quan điểm sinh lý học.

Trong sinh lý học thể dục thể thao, sứ bền thường đặc trưng cho khả năngthực hiện các hoạt động thể lực kaos dài liên tục từ 2-3 phút trở lên với sự tham giacủa số lượng lớn các nhóm cơ( từ 2/3 số lượng nhóm cơ trở lên) nhờ hấp thụ Oxi đểcung cấp năng lượng cho cơ thể chủ yếu hoặc hoàn toàn bằng con đường ưa khí.Sức bền phụ thuộc vào:

- Khả năng hấp thụ Oxi tối đa của cơ thể

- Khả năng duy trì lâu dài mức độ hấp thụ Oxi cao

Nhờ có trình độ tập luyện sức bền chuyên môn tốt mà chức năng của các hệthống tuần hoàn, hô hấp, điều hòa thân nhiệt và hệ thống thần kinh tốt hơn, tạo điềukiện cho phát triển các tố chất khác Do vậy, việc huấn luyện sức bền chuyên mônphải hướng chủ yếu vào việc nâng cao sức bền ưa khí và năng lực hoạt động ưa khíđồng thời cũng phải hướng vào sự phát triển các phẩm chất cá nhân tương ứng

* Theo quan điểm của tâm lý học

Hoạt động sức bền có liên quan mật thiết đến sự nỗ lực, ý chí Nó biểu hiện ởcác phẩm chất về tâm lý, về tính tự chủ, quyết đoán và về tính mục đích của bàitập Người tập phải tự động viên, phát động mọi năng lực dự trữ của cơ thể để đảmbảo duy trì cường độ vận động trong thời gian dài Sức bền thần kinh, sức bền tâm

lý là khả năng hệ thần kinh của VĐV có thể chịu đựng được lượng vận động caotrong tập luyện và thi đấu, duy trì sự cân bằng cần thiết trong hệ thông đó

Ở một số nước công việc huấn luyện sức bền chuyên môn có thể tiến hànhvới các VĐV trẻ từ 10 tuổi trở lên Vì đó là một trong những nội dung giáo dụctoàn diện trong giảng dạy và huấn luyện thể thao

Khoa học hiện đại đã chứng minh rằng sự tích lũy khối lượng vận động cóquan hệ khăng khít với phat triển sưc bền chung, nếu chúng ta đặt nền móng chosức bền từ nhỏ thì sẽ có lợi cho nâng cao năng lực thích ứng chuyên sâu sau này

Sức bền yếm khí là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thể trong điều kiệndựa vào các nguồn cung cấp năng lượng lactar

- Căn cứ số lượng nhóm cơ tham gia hoạt động và chế độ hoạt động của cơsức bền chia làm 3 loại:

Sức bền cục bộ là sức bền dưới 1/3 các nhóm cơ tham gia hoạt động

Sức bền khu vực là loại sức bền trong các hoạt động có từ 1/3 đến 2/3 khốilượng cơ tham gia.

Sức bền chung là sức bền trong các hoạt động kéo dài với cường độ thấp có

sự tham gia của 2/3 nhóm cơ trở lên

Dưới góc độ tâm lý, Phạm Ngọc Viễn cho rằng tri giác chuyên môn của tốchất sức bền thể hiện dưới cảm giác sức bền tốc độ, sức bền - mạnh, sức bền -mạnh tốc độ Vì cấu trúc tâm lý của tố chất sức bền không biểu hiện rõ nét, vì thếphân chia sức bền chỉ mang tính chất tương đối Tuy nhiên trong mỗi môn thể thaotri giác chuyên môn tố chất sức bền có cấu trúc tâm lý riêng và khác nhau Tổnghợp các quan điểm về phân loại sức bền trên cho thấy: Dưới góc độ khác nhau cócách phân loại khác nhau Tuy nhiên, dù ở góc độ nào thì sức bền đều liên quan tớilượng vận động và cơ chế mệt mỏi Vì thế phân chia sức bền chỉ mang tính chấttương đối

Trong BCBB, do đặc điểm nổi bật các hoạt động bật nhảy và di chuyển liêntục để thực hiện các miếng phối hợp trong tổ chức tấn công và phòng thủ nên yêucầu VĐV phải có sức bền bật nhảy và sức bền tốc độ ở mức độ cao Như vây trongSBCM trong BCBB có thể chia làm 2 loại sức bền bật nhảy và sức bền tốc độ

- Sức bền bật nhảy: Là khả năng thực hiện động tác bật nhảy nhiều lần trongtập luyện và thi đấu với sự nỗ lực co cơ tốt nhất

- Sức bền tốc độ: Là khả năng VĐV thực hiện các động tác kỹ thuật và di

động với tốc độ cao trong suốt thời gian thi đấu

1.2 Phương tiện và phương pháp phát triển sức bền chuyên môn cho VĐV BCBB

1.2.1 Phương tiện phát triển sức bền chuyên môn

Để phát triển năng lực thể thao người ta sử dụng nhiều phương tiện khácnhau Những phương tiện cơ bản là:

- Các bài tập thể chất

- Các phương tiện tâm lý

- Các biện pháp vệ sinh

- Các yếu tố lành mạnh của thiên nhiên

Trong các phương tiện kể trên các bài tập thể chất là phương tiện chuyênmôn quan trọng nhất Vì nó là các kích thích tổng hợp nâng cao khả năng hoạt độngcủa các hệ thống cơ quan rong cơ thể và thống nhất chặt chẽ sự phối hợp hoặc hoạtđộng của các hệ thống cơ quan theo mục đích chung Song việc sử dụng các bài tậpthể chất phải tuân theo các yêu cầu Các bài tập thể chất là phương tiện quan trọngnhất để nâng cao thành tích thể thao, tuy nhiên nó phải được sử dụng phù hợp vớimục đích, nhiệm vụ của quá trình huấn luyện phải có tác dụng các yếu tố của nănglực thể thao và có tác dụng nâng cao thành tích môn thể thao chuyên sâu, thườngxuyên nâng cao khả năng chịu đựng lượng vân động và giải quyết các nhiệm vụ hồiphục Để có thể đáp ứng được các yêu cầu trên cần phân biệt rõ các loại bài tập thểchất hiểu rõ dặc điểm chức năng của từng loại bài tập

1.2.1.1 Khái niệm bài tập phát triển thể chất

Bài tập phát triển thể chất là những hoạt động vận động chuyên biệt do conngười sáng tạo ra một cách có ý thức có chủ đích phù hợp với quy luật giáo dục thểchất để giải quyết nhiệm vụ giáo dục thể chất

Dấu hiệu bản chất của bài tập thể chất là sự lặp lại Chỉ có sự thông qua lặplại nhiều lần một hành động vận động nào đó mới có thể hình thành kỹ xảo vậnđộng và làm phát triển tố chất thể lực

1.2.1.2 Kỹ thuật bài tập phát triển thể chất

Kỹ thuật bài tập phát triển thể chất là cách thức thực hiện động tác mà nhờ

đó nhiệm vụ vận động được giải quyết với hiệu quả tương đối cao hơn Kỹ thuậtbài tập phát triển thê chất không phải là bất biến Nó luôn được bổ sung và hoànthiện do con người ngày càng nhận thức sâu sắc hơn về những quy luật chuyểnđộng, hoàn thiện phương pháp huấn luyện Sự tiến bộ của kỹ thuật bài tập ở mộtchừng mực nào đó còn được quy định bởi ở sự hoàn thiện dụng cụ tập luyện Sựtiến bộ của kỹ thuật bài tập ở nột chừng mực nào đó còn được quy định bởi sự hoànthiện dụng cụ tập luyện Do vậy kỹ thuật của bài tập thể chất ngày càng được bổxung và hoàn thiện hơn Khi phân tích kỹ thuật người ta phân chia thành:

+ Nguyên lý kỹ thuật là tổng hòa những khâu, những điểm trong cấu trúcđộng tác, động lực học và nhịp điệu cần thiết để giải quyết nhiệm vụ vận động Nếuthiếu một khâu nào đó thì nhiệm vụ vận động không được giải quyết

+ Khâu chính của kỹ thuật( khâu cơ bản) là phần quan trọng nhất, nó quyếtđịnh cách thức thực hiện nhiệm vụ vận động là khâu bắt buộc Nếu thiếu hoặc làmsai một khâu nào đó hoặc mối liên hệ nào đó thì sẽ không hoàn thành được nhiệm

vụ vận động

Khâu chi tiêt của kỹ thuật là khâu thứ yếu của động tác, không gây phá vỡ

cơ chế cơ bản của động tác

* Các giai đoạn của động tác

Là các phần của động tác được chia ra theo những dấu hiệu nào đó, phầnnày nối tiếp phần kia theo thời gian

- Giai đoạn chuẩn bị: Có tác dụng tạo thuận lợi để thực hiện động tác ở giaiđoạn chủ yếu

- Giai đoạn chủ yếu bao gồm: Các động tác nhằm trực tiếp giải quyết nhiệm

vụ vận động chúng có vị trí quan trọng nhất của bài tập

- Giai đoạn kết thúc: Các động tác được buông thả một cách thụ động hoặcchủ động hãm người để giữ thăng bằng

1.2.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của bài tập phát triển thể

- Bản thân người tập: Cùng một bài tập ( chạy 1500m) nhưng những người

có lứa tuổi, giới tính, trạng thái sức khỏe khác nhau sẽ chịu tác động khác nhau

- Đặc điểm điều kiện bên ngoài để thực hiện bài tập: Thời tiết, địa hình, dụng

cụ tập luyện sẽ làm thay đổi hiệu quả tác dụng của bài tập

- Phương pháp tập: Phương pháp tập quyết định chủ yếu đến tác động củabài tập

1.2.2 Phương pháp huấn luyện sức bền chuyên môn

Để phát triển sức bền chuyên môn có thể áp dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp tập luyện đồng đều

Phương pháp này được áp dụng rộng rãi trong các giai đoạn đầu của quátrình huấn luyện nâng cao sức bền Đặc điểm của phương phap này là thực hiện bàitập liên tục, không có nghỉ giữa quãng, với tốc độ ở mức gần tới hạn và thời giantập tương đối dài( không dưới 20 phút)

- Phương pháp tập luyện lặp lại và biến đổi

Đó là phương pháp thay đổi tốc độ thực hiện bài tập dự định theo chiềuhướng tăng, cho đến khi xuất hiện thời điểm nợ Oxi và sự nợ này cần được thanhtoán khi tiếp tục thực hiện các bài tập với nhịp độ vừa phải và trong những giaiđoạn dừng để nghỉ Trước khi tăng cường độ, bài tập được thực hiện với mạch đập

từ 140-160 lần/ phút, sau đó là 180 lần/ phút

- Phương pháp tập luyện vòng tròn: Là liên tục thực hiện các bài tập phát

triển sức bền chuyên môn( sức bền bật nhẩy, sức bền tốc độ) với những hình thứcphối hợp khác nhau Các bài tập được thực hiện liên tục theo dạng vòng tròn

- Phương pháp thi đấu: Là phương pháp sử dụng các hình thức thi đấu như:

Thi đấu ít người, tăng số hiệp thi đấu, thi đấu liên tục với thời gian nghỉ giữa hiệpngắn để phát triển sức bền

Phát triển sức bền là làm việc đòi hỏi lâu dài, kiên trì, thường xuyên và nângdần mức độ để cơ thể kịp thời thích ứng Việc xen kẽ tập những bài tập phat triển

sứ bền chung trong các bài tập phat triển sức bền chuyên môn trong bóng chuyềnbãi biển là rất cần thiết Những bài tập như chạy việt dã, bơi lội, bống rổ rất có ýnghĩa để phát triển sức bền đối với VĐV bóng chuyền bãi biển

Sức bền chuyên môn trong bóng chuyền bãi biển bao gôm: Sức bền tốc độ,sức bền bật nhẩy

- Sức bền tốc độ : Để phát triển sức bền tốc độ người ta thường chọn các bàitập phát triển nhanh và được thực hiện lặp lại nhiều lần Các bài tập chạy, các bàitập mô phỏng kỹ thuật và cac bài tập kỹ thuật cơ bản trong bóng chuyền là các biệnpháp thường được sử dụng để phat triển sức bền tốc độ

Trong giáo dục sức bền tốc độ, sự phân định của LVĐ như sau:

Thời gian thực hiện 1 lần lặp lại từ 20-30 giây, cường độ vận động tối đa,nghỉ giưa quãng 1-3 phút, số lần lặp lại 4-10 lần.

- Sức bền bật nhẩy: Các bài tập bật nhảy có mang trọng lượng ( nhỏ) vàkhông mang trọng lượng, các bài tập mô phỏng bật nhảy, các bài tập kỹ thuật cơbản là biện pháp chính để rèn luyện sức bền bật

Thời gian thực hiện một lần lặp lại từ 1-3 phút, cường độ thực hiện liên tụckhông nghỉ giữa các lần lặp lại từ 1-4 phút

1.3 Các công trình nghiên cứu có liên quan

Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề sức bền cho một sốmôn thể thao ở các đối tượng khác nhau như: Nguyễn Hữu Thắng (1998): “Nghiên cứu ứng dụng phương pháp rèn luyện sức bền cho đơn vị bộ binh sau giaiđoạn huấn luyện tân binh” Kết quả đề tài đã cung cấp cho các nhà chuyên mônphương pháp huấn luyện vòng tròn ứng dụng huấn luyện nâng cao sức bền chochiến sỹ Nguyễn Danh Hoàng Việt (2004): “Nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng hệthống bài tập nhằm phát triển sức bền chuyên môn cho Nam vận động viên Bóngbàn lứa tuổi 12-14” Cùng một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề sưc bền ởmột số môn thể thao khác như: Phạm Đông Đức(1998): “Nghiên cứu lựa chọn một

số bài tập sức bền cho vân động viên vật tự do Việt Nam”

Tóm lại, những công trình nghiên cứu trước đây về tố chất thể lực nói chung

và sức bền nói riêng đã có những đóng góp quý báu trong công tác huấn luyện

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 2.1 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết nhiêm vụ của đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiêncứu sau:

2.1.1 Ph ương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu.

Dựa vào những tài liệu lý luận và phương pháp giáo dục thể thao,những tài liệu chuyên môn như: Sách Bóng chuyền bãi biển, giáo trình gảngdạy cho các đối tượng

Căn cứ vào quy luật phát triển lứa tuổi, các giai đoạn của quá trình huấnluyện trên cơ sở xác định các yếu tố ảnh hưởng để lựa chọn ra hệ thống bàitập và ứng dụng trong quá trình huấn luyện để nâng cao thành tích thi đấu

2.1.2 Phương pháp phỏng vấn tọa đàm

Phương pháp này chúng tôi tiến hành phỏng vấn tọa đàm các giáo viên

bộ môn, một số chuyên gia huấn luyện bóng chuyền bãi biển của các câu lạc

bộ mạnh nước ta như: Tân bình-TP HCM, Hải Dương,Vũng Tàu, Hà Nội…

về việc sử dụng các bài tập phát triển sức bền chuyên môn, phương pháp huấnluyện sức bền chuyên môn cho nữ VĐV Bóng chuyền bãi biển thành phố HảiPhòng, những góp ý qua những phiếu hỏi về mức độ ưu tiên sử dụng các bàitập phát triển SBCM

2.1.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Đề tài tiến hành theo dõi, quan sát, phân tích và đánh giá thực tế quátrình huấn luyện thể lực của nữ VĐV bóng chuyền bãi biển thành phố Hải

Phòng và tìm hiểu thực trạng phát triển sức bền chuyên môn của nữ VĐVBCBB thành phố Hải Phòng trong những năm gần đây.

2.1.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Để giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu, đề tài tiến hành kiểm tra năng lựcsức bền chuyên môn của các VĐV trong thực tiễn quá trình tập luyện và thiđáu vào những thời điểm trước khi bước vào thực nghiệm và sau các giaiđoạn thực nghiệm để đánh giá hiệu quả ứng dụng các bài tập đã lựa chọn

Trong quá trình kiểm tra sư phạm đề tài sử dụng các test chuyên mônđánh giá năng lực sức bền chuyên môn của các nữ VĐV bóng chuyền bãibiển thành phố Hải Phòng

2.1.5.Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Sau khi tham khảo tài liệu liên quan đén kỹ thuật, cơ sở lý luận và tổng kếtcác bài tập nâng cao hiệu quả trong quá trình huấn luyện thể lực cho nữ VĐV bóngchuyền bãi biển thành phố Hải Phòng

Dựa trên cơ sở chọn lọc các phương pháp, bài tập huấn luyện áp dụng chúngtôi tiến hành thực nghiệm cho đối tượng nghiên cứu

2.1.6 Phương pháp toán thống kê

Áp dụng phương pháp này để tổng hợp các số liệu trước và sau thực nghiệm.Chúng tôi đã sử dụng công thức:

Tính trị số trung bình:

n

x x

n

i i

   

2

2 2

B B A

A

n n

x x x

x



So sánh hai số trung bình quan sát:

B A

B A

n n

x x t

2 2

(

%

2 1

1 2

v v

v v W







2.2 Tổ chức nghiên cứu

2.2.1 Thời gian nghiên cứu:

Đề tài tiến hành nghiên cứu từ tháng 12/2009 đến tháng 5/2011

2.2.2 Đối tượng nghiên cứu.

- 10 nữ VĐV Bóng chuyền bãi biển thành phố Hải Phòng

2.2.3.Địa điểm nghiên cứu:

- Trường Đại học TDTT Bắc Ninh

- Sở TDTT Thành phố Hải Phòng

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1 Nghiên cứu các chỉ tiêu, test để đánh giá sức bền chuyên môn cho nữ VĐV bóng chuyền bãi biển.

3.1.1 Cơ sở lý luận để lựa chọn test

Đối với các môn thể thao mang tính đối kháng cao và các môn bóng, đặc biệt

là môn Bóng chuyền, việc xác định các tố chất trội là rất phức tạp vì nó phụ thuộcvào các vấn đề sau:

xử lý thông tin hiệu quả đối với bóng chuyền, quá trình giảng dạy, huấn luyện làgiai đoạn phát triển toàn diện các tố chất thể lực đặc thù chuyên môn, các tri thức,kiến thức chuyên môn, các phương pháp giảng dạy huấn luyện…và tập các kỹ thuật

là chính, do đó xác định các tố chất thể lực đặc trưng và các bài tâp chuyên môn,giảng dạy kỹ thuật căn cứ vào:

- Mối quan hệ giữa các yếu tố thể lực và kỹ thuật

- Mức độ phát triển của từng tố chất thể lực

- Mối tương quan giữa các tố chất thể lực

- Mối tương quan giữa các thể lực và chuyên môn

Phát triển thể lực nhằm giúp VĐV nắm vững kỹ thuật nhanh hơn Ngược lại

kỹ thuật cũng có tác dụng tích cực đến nhóm có nhất định, giúp VĐV phát triển thểlực Vì vậy chúng tôi cho rằng, việc lựa chọn hệ thống các test kiểm tra đánh giáSBCM cho VĐV bóng chuyền nữ cần phải căn cứ vào những luận điểm cơ bản củaquá trình đào tạo VĐV bóng chuyền Như vậy rõ ràng việc lựa chọn các test kiểmtra đánh giá sức bền chuyên môn cho đội tuyển nữ BCBB, tuân thủ nghiêm ngặtcác nguyên tắc lựa chọn sau:

- Nguyên tắc 1: Các bài test lựa chọn phải đánh giá toàn điện về mặt thể

lực, tâm lý, y học, kỹ thuật, chiến thuật, hứng thú.

- Nguyên tắc 2: Việc lựa chọn các test phải đảm bảo đủ độ tin cậy và mang

tính thông báo cần thiết của đối tượng nghiên cứu Nói cách khác việc thực hiện nguyên tắc này là việc chọn các test nhằm đến việc đánh giá khả năng chuyên môn chính, là việc xác định trình độ thể lực và các đặc tính chuyên môn khác, thông thường các test được lựa chọn phải hướng đến việc đánh giá năng lực sức bền chuyên môn.

- Nguyên tắc 3: Các test lựa chọn phải có các chỉ tiêu đánh giá cụ thể, có

hình thức tổ chức đơn giản, phù hợp với điều kiện thực tiễn của công tác huấn luyện và đào tạo VĐV bóng chuyền bãi biển tại Việt Nam.

3.1.2 Cơ sở thực tiễn sử dụng test trong kiểm tra và đánh giá sức bền chuyên môn của nữ VĐV bóng chuyền bãi biển.

Qua tìm hiểu việc sử dụng các test để đánh giá sức bền chuyên môn cho nữVĐV BCBB của các chuyên gia : Lê Đình Phụng, Hà Mạnh Thư, Trần Đức Phấn,Đinh Văn Lẫm thường sử dụng các test sau:

1 Nhóm test đánh giá sức bền bật nhảy:

-Mô phỏng kỹ thuật chắn bóng trong 1 phút

- Bật nhảy lên bục cao 60_80cm

- Bật với bằng 2 chân tại chỗ.

* Đội Vũng Tàu: Đánh giá SBCM cho nữ VĐV BCBB thường sử dụng các test sau:

1 Nhóm test đánh giá sức bền bật nhảy

- Bật nhảy lên bục cao

- Mô phỏng kỹ thuật chắn bóng trong 1 phút

- Bật nhảy với bóng treo

2 Nhóm test đánh giá sức bền tốc độ

- Chạy 200m

- Phòng thủ lăn ngã cứu bóng trong phạm vi cả sân

* Đội Tân Bình-TPHCM: Đánh giá SBCM cho nữ VĐV BCBB thường sử dụng các test sau: