Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công vua cho vận động viên cờ vua trẻ lứa tuổi 13 14 tỉnh bắc ninh

Với mục đích nhằm đạt đượcthành tích thể thao cao, thì một yếu tố hết sức quan trọng và không thể thiếu đượctrong quá trình giảng dạy và huấn luyện Cờ Vua, đó chính là việc sử dụng hệthố

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết: Đổi mới kinh tế xã hội, ổn định chính trị, bảo vệ an ninh tổ

quốc thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, không thểkhông chăm lo đến việc bồi dưỡng phát huy nhân tố con người với tư cáchvừa là động lực, vừa là mục tiêu của cách mạng Định hướng đó đã được đạihội Đảng lần thứ VII chỉ rõ và chỉ thị 36 CT/TW của Ban bí thư về công tácthể dục thể thao trong giai đoạn mới soi sáng và cụ thể hoá: “TDTT là một bộphận quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế – xã hội của Đảng và Nhànước nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người” Chỉ thị cũng chỉ ra

“Phát triển rộng rãi phong trào TDTT quần chúng với khẩu hiệu: Khoẻ để xâydựng và bảo vệ tổ quốc, từng bước xây dựng lực lượng TDTT chuyên nghiệpđỉnh cao Phấn đấu đạt vị trí xứng đáng trong các hoạt động thể thao quốc tếtrước hết là ở khu vực Đông Nam Á

Trước mắt từ nay đến năm 2020 hình thành hệ thống đào tạo tài năngthể thao quốc gia Đào tạo được một lực lượng VĐV trẻ có khả năng nhanhchóng tiếp cận các thành tựu thể thao tiên tiến của thế giới Trước hết là ởcác môn thể thao mà ta có nhiều khả năng

Đồng thời trong chỉ thị 112 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ)

đã nêu: “Thể thao thành tích cao là một trong hai mặt cấu thành nền thể dụcthể thao xã hội chủ nghĩa là động lực thúc đẩy sự phát triển phong trào thểdục thể thao quần chúng Nó đáp ứng nhu cầu hưởng thụ giá trị văn hoá tạo rakhông khó hào hứng, vui tươi trong cuộc sống, thúc đẩy ý chí sáng tạo vươnlên tầm cao mới vượt khả năng của chính mình Sự phát triển của thể dục thểthao thành tích cao là biểu hiện sức mạnh của một xã hội, là nguồn cung cấpnhững cán bộ TDTT lành nghề cho đất nước”

Trên cơ sở định hướng của Đảng và Nhà nước, trong dự án chiến lượcTDTT đến năm 2020 của Uỷ ban TDTT đã xác định: “Thể thao thành tích cao

là một trong ba nhiệm vụ chiến lược của ngành nhằm mục tiêu nhanh chóngtiếp cận với trình độ thể thao của khu vực Đồng thời từng bước hoà nhập với

trình độ thể thao Châu Á và thế giới cụ thể là: Thể thao Việt Nam phải phấnđấu là một trong ba nước hàng đầu khu vực Đông Nam Á vào năm 2013 vàđến năm 2020 phải là một trong 15 nước có thành tích cao trong Châu Á.

Điều này đòi hỏi việc tìm tòi sáng tạo để hoàn chỉnh quy trình đào tạo VĐVmang tính khoa học với tất cả các môn thể thao, đặc biệt là các môn thể thao đượcxác định là môn thể thao mũi nhọn của ngành, trong đó có môn Cờ Vua

Để tiến hành xây dựng được một quy trình đào tạo VĐV khoa học, hoànchỉnh có tính hiệu quả cao, thì việc tìm ra quy luật, những phương tiện phươngpháp phát triển các năng lực chuyên môn đóng một vai trò quan trọng và được sựquan tâm đặc biệt của các nhà chuyên môn Bởi bên cạnh các yếu tố hiểu biết, đạođức, ý chí, thể lực thì kỹ - chiến thuật, chiến lược là một trong những nhân tố hếtsức quan trọng cấu thành trình độ tập luyện của VĐV

Cờ Vua là một môn thể thao mới được du nhập vào nước ta (được bắtđầu phát triển mạnh từ năm 1980), nhưng đến nay Cờ Vua đã trở thành mộtnhu cầu sinh hoạt văn hoá - thể thao của mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt trongthanh thiếu niên và học sinh Đồng thời, trong các môn thể thao mũi nhọn, CờVua cũng được coi là một trong những môn mà các VĐV nước ta có khả nănggiành được nhiều thứ hạng cao ở khu vực và Thế giới, mang lại vẻ vang chonền thể thao nước nhà Nhìn lại những năm qua về thành tích của làng cờ ViệtNam trên vũ đài Cờ Vua quốc tế, Việt Nam đã khẳng định được mình vớitổng số 38 huy chương các loại, nhiều kỳ thủ Việt Nam được Liên đoàn CờVua thế giới (FIDE) phong danh hiệu Đại kiện tướng quốc tế, Kiện tướngFIDE và Kiện tướng quốc tế Đặc biệt là Đào Thiện Hải và Hoàng ThanhTrang được FIDE xếp vào danh sách 20 VĐV mạnh nhất Thế giới

Thành tích mà các VĐV Cờ Vua Việt Nam đã giành được trong khuvực và trên thế giới đã góp phần sớm đưa Liên đoàn cờ Việt Nam ra nhậpLiên đoàn Cờ Vua quốc tế (vào năm 1988) Đây là một bước ngoặt đánh dấu

sự trưởng thành của Cờ Vua Việt Nam

Song bên cạnh mặt tích cực của thể thao Việt Nam nói chung và Cờ Vuanói riêng vẫn còn nhiều hạn chế cần phải hạn chế cần khắc phục và giải quyết,nhất là đối với quá trình đào tạo VĐV Cờ Vua trẻ Với mục đích nhằm đạt đượcthành tích thể thao cao, thì một yếu tố hết sức quan trọng và không thể thiếu đượctrong quá trình giảng dạy và huấn luyện Cờ Vua, đó chính là việc sử dụng hệthống bài tập thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vuacho VĐV Nhưng qua khảo sát sơ bộ quá trình huấn luyện ở một số trung tâm CờVua mạnh trên toàn quốc như: Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, QuảngNinh, Bắc Ninh, Bắc Giang chúng tôi nhận thấy việc sử dụng các bài tập nângcao hiệu quả của thủ pháp tấn công Vua cho VĐV Cờ Vua trẻ lứa tuổi 13-14 ởnước ta hiện nay còn chưa phù hợp, các bài tập sử dụng không mang tính hệ thống

và thiếu sự đa dạng, nên đã làm hạn chế đáng kể thành tích thi đấu của VĐVcũng như hiệu quả của quá trình huấn luyện

Trên cơ sở phân tích ý nghĩa và tầm quan trọng, tính bức xúc của vấn

đề, chúng tôi xác định nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công vua cho vận động viên

cờ vua trẻ lứa tuổi 13-14 tỉnh Bắc Ninh”.

Mục đích nghiên cứu: Lựa chọn các bài tập nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho Vận Động Viên Cờ Vua trẻ lúa tuổi 13-

14.Kết hợp với việc ứng dụng và đánh giá hiệu quả những bài tập đã lựa chọntrong thực tiễn huấn luyện,để từ đó xác định một cách chính xác vai trò củacác bài tập mới lựa chọn trong quá trình huấn luyện

Mục tiêu nghiên cứu:

1 Nghiên cứu cơ sở lí luận và thưc tiễn của việc lựạ chọn một số bàitập nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho VĐV Cờ vua trẻlứa tuổi 13-14

2 Xác định hiệu quả của các bài tập nâng cao hiệu quả sử dụng thủpháp tấn công Vua đó lựa chọn trong thực tiễn huấn luyện

Đối tượng nghiên cứu:Các phương tiện nâng cao hiệu quả thủ pháp

tấn công Vua

Phạm vi nghiên cứu: Bài tập nâng cao hiệu quả thủ pháp tấn công Vua

cho VĐV Cờ Vua trẻ lứa tuổi 13-14 tỉnh Bắc Ninh

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở tâm - sinh lý lứa tuổi 13-14 trong huấn luyện Cờ Vua

1.1.1 Cơ sở tâm lý

Trong hoạt động thể thao, đặc biệt là trong Cờ Vua là môn trí tụê.Chính vì thế mà các quá trình, trạng thái tâm lý có ảnh hưởng rất lớn đến kếtquả tập luyện và thi đấu Do đó, ngay từ khâu tuyển chọn giảng dạy và huấnluyện các em, chúng ta cần nắm được đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi nói chung

và đặc điểm tâm lý của từng em nói riêng Để từ đó có biện pháp điều chỉnh

và phát triển tâm lý thích hợp, phục vụ cho quá trình phát triển và hoàn thiện

về tâm lý thi đấu gắn liền với quá trình giảng dạy và huấn luyện nâng cao cácnăng lực chuyên môn

Mặt khác, khả năng phương huớng tri giác không gian lứa tuổi 13-14

đã khá chính xác Do vậy, khi giảng dạy huấn luyện thủ pháp tấn công nên sửdụng bàn cờ treo, đưa ra các bài tập theo từng chủ đề tấn công với thời gianhạn định khác nhau nhưng thời gian tối thiểu cho việc thực hiện mỗi bài tậpphải là 5 phút trở lên

- Khả năng tập trung chú ý:

Ở tuổi 13-14 có khả năng chú ý vào một đề tài, một đối tượng cao Chú

ý có chủ định chiếm ưu thế Chú ý ở lứa tuổi này bền vững hơn, sự di chuyểnchú ý nhanh và linh hoạt hơn, khối lượng chú ý nhiều hơn so với lứa tuổi nhiđồng Các em có thể chú ý được 2-3 đối tượng Khả năng chú ý có chủ địnhtăng dần theo lứa tuổi Như vậy, chú ý có chủ định, sự tìm tòi, học hỏi, hamhiểu biết có vai trò quan trọng trong quá trình tập luyện và thi đấu Cờ Vua.Cho nên, người giáo viên - huấn luyện viên cần chú ý lựa chọn các bài tập,các thế cờ phù hợp như số lượng quân, các nước cờ dự bị để phát huy tínhsáng tạo của học sinh Ở lứa tuổi này có thể sử dụng được các bài tập có sốlượng quân nhiều với số lượng nước từ 2-3 nước cờ dự bị và độ sâu biến thế

có thể tới 10-12 nước Tuy nhiên, cần phải dựa trên sự định hướng chiến lược

từ trước

- Trí nhớ:

Trí nhớ của học sinh lứa tuổi 13-14 có nhiều biến đổi căn bản so vớilứa tuổi nhi đồng Trí nhớ trừu tượng phát triển mạnh Ghi nhớ chủ định vàghi nhớ ý nghĩa chiếm ưu thế, khả năng ghi nhớ và nhớ lại (tái hiện) có chủđịnh phát triển, các em có ý thức lựa chọn những nội dung chủ yếu để ghinhớ, biết hệ thống và sắp xếp nội dung bài học để các em thực hiện tốt bài tập

cờ Đồng thời trong quá trình giảng dạy, người giáo viên cần tăng dần độ khócủa bài tập, từng giáo án tập luyện phải có hệ thống, kích thích sự nỗ lực ý chí

và tính tích cực tự giác, sáng tạo của các em trong quá trình giảng dạy vàhuấn luyện Cờ Vua Mặt khác, sử dụng hiệu quả trí nhớ, có khả năng diễn đạtbài học, các em thích thú quan sát một cách tỷ mỉ và biết đặt ra những câu hỏi

và giải quyết vấn đề

Với đặc điểm trên, trong quá trình huấn luyện thủ pháp tấn công trong

Cờ Vua không nên đưa ra một lượng kiến thức quá lớn, bắt ép học sinh tiếpthu mà cần hướng dẫn cho học sinh cách tiếp nhận lượng kiến thức bằng cách(so sánh, hệ thống hoá) ghi nhớ logic, thì những kiến thức đó các em ghi nhớrất lâu Người giáo viên – huấn luyện viên cần phải lượng hoá kiến thức, trìnhbày thật rõ ràng những vấn đề cần nêu và làm rõ bản chất, ý nghĩa của bài tậpcũng như các nguyên tắc, quy tắc tấn công để từ đó học sinh có thể tự rút rađiểm giống và khác nhau giữa các dạng thức tấn công trong thực tiễn ván đấu

- Phát triển tư duy:

Lứa tuổi 13-14, tư duy trừu tượng được phát triển nhanh Các em cókhả năng tiếp thu những khái niệm trừu tượng và phức tạp Khi giải quyết vấn

đề, các em dựa vào những khái niệm trừu tượng, phải dựa vào ngôn ngữ chứkhông dựa vào hình ảnh và động tác cụ thể như lứa tuổi nhi đồng - năng lựcphân tích và tổng hợp, năng lực trừu tượng hoá và khái quát hoá, hệ thống hoá

và suy luận hoá còn yếu Đặc biệt, các em chưa chủ động vận dụng hiểu biếtcủa mình để kiểm nghiệm củng cố Vì vậy, trong quá trình huấn luyện thủpháp tấn công trong Cờ Vua, cần phải phát triển được năng lực tư duy và óctưởng tượng, sáng tạo của học sinh bằng cách: Bên cạnh lời giải cho từng thế

cờ với các dạng thức tấn công khác nhau, phải có những bài tập buộc các emphải tự tìm ra lời giải mà không được di chuyển quân trên bàn cờ

- Tưởng tượng:

Ở lứa tuổi 13-14, tưởng tượng có chủ định phát triển ở mức độ tưởngtượng tái tạo: các em tưởng tượng lại những điều đã học, mô tả trong lớp vàđược trình bày trong sách vở để áp dụng và vui chơi, thi đấu Khả năng tưởngtượng ở thiếu niên khá phong phú nhưng còn thiếu thực tế Bởi vậy, khả năngtưởng tượng của học sinh nếu được hướng dẫn nâng cao thì khả năng tưởngtượng sáng tạo trong quá trình giảng dạy Cờ Vua sẽ có tác dụng tốt đến việcnâng cao thành tích sau này của các em

Bên cạnh đó, người giáo viên, HLV phải có ngôn ngữ rõ ràng, cách lậpluận ngắn gọn, chặt chẽ, khái quát kết hợp với lối suy luận của học sinh nhằmgiúp cho quá trình nhận thức và tưởng tượng của các em được phát triểnchính xác và phong phú

- Cảm xúc:

Đặc điểm nổi bật trong tình cảm của thiếu niên lứa tuổi 13-14 là tínhcảm xúc cao (dễ bị kích động) Điều đó là do tính xung động cao của tuổi dậythì, nó phụ thuộc vào đặc điểm của hệ thần kinh; quá trình hưng phấn tạm thời

có ưu thế so với ức chế, làm cho thiếu niên không kìm chế được bản thân.Cho nên khi tham gia bất cứ hoạt động nào các em đều biểu hiện cảm xúc rấtmạnh mẽ và rõ nét

Cảm xúc của lứa tuổi này có nét nổi bật xuất hiện trong quá trình họctập vui chơi là tính ấn tượng, bồng bột, hăng say, tính tự ái ít nhưng không ổnđịnh, dễ bị kích động Thông thường cảm xúc chi phối khá mạnh đến cáchphán đoán cũng như cách sử sự của các em Những đặc điểm này trước hết là

do sự cải tổ của các chức năng sinh lý trong cơ thể thiếu niên có liên quan đến

sự phát dục (dậy thì) Tình cảm của thiếu niên lứa tuổi này bắt đầu phục tùng

lý trí, có khả năng điều chỉnh tình cảm và cảm xúc của mình Các em đã biếtche dấu phần nào sự biểu lộ cảm xúc của các em Tâm trạng của thiếu niêncũng thay đổi dễ dàng nhanh chóng (vui buồn nhất thời) Tâm trạng đóthường ngắn và chuyển hoá sang cho nhau nhanh Vì vậy, trong quá trìnhgiảng dạy, huấn luyện Cờ Vua cho lứa tuổi này cần thận trọng khi phê bình vềmặt tâm lý Mỗi bài giảng, thế cờ cần gây cảm xúc tình cảm cho các em, cần

có những phương pháp điều chỉnh tình cảm kịp thời, thích hợp Bên cạnh đócần sử dụng các phương pháp nhằm nâng cao tính thi đua học tập, tạo tínhhăng say, hứng thú cho các em, khen thưởng, động viên các em kịp thời đúngmực khi các em thực hiện tốt các nhiệm vụ đề ra

- Ý thức

Ở lứa tuổi 13-14, hành vi ý thức đã phát triển, các em thường có nhiềuước mơ táo bạo và đã bắt đầu nghĩ đến lý tưởng (nhưng dễ thay đổi do hiếuđộng), sẵn sàng khắc phục khó khăn, có tính kỷ luật, sự quyết tâm song vẫnchưa cao, tính kiên trì còn yếu Các em thích tìm tòi khám phá nhưng dễ nảnlòng khi kết quả trước mắt không rõ ràng, chưa nghĩ đến mục đích lâu dài Vìthế, trong quá trình giảng dạy Cờ Vua, người giáo viên – huấn luyện viên khi

đề ra mục đích chung cần chưa ra nhiều mục đích cụ thể có tính khái quát dễhiểu, giúp các em thực hiện tốt và có hiệu quả nhất các bài tập đề ra

1.1.2 Cơ sở sinh lý

Các em học sinh lứa tuổi 13-14, quá trình hưng phấn chiếm ưu thế sovới quá trình ức chế, một sự mất cân đối giữa phần dưới vỏ não có xu hướngphát triển nhanh hơn và mãnh liệt hơn so với hoạt động của vỏ não, dẫn đến

sự mất cân bằng tạm thời giữa 2 hệ thống tín hiệu

Sự phát dục (dậy thì): Đây là nhân tố sinh lý – xã hội có ảnh hưởng rấtquan trọng đối với sự phát triển tâm lý và nhân cách của lứa tuổi này Các cơquan thực vật ở lứa tuổi này đã phát triển tương đối Các kích thước tuyệt đốicũng như tương đối của tim tăng dần theo lứa tuổi và chịu sự ảnh hưởng rấtmạnh của tập luyện Hệ tim mạch của cơ thẻ trẻ thích nghi với sự tăng côngsuất hoạt đông Thể lực vẫn kém hơn so với người lớn, thể hiện ở chỗ khi tăngcông suất hoạt động lên 1kg/1giây thì nhịp tim của trẻ 13-14 tuổi tăng lên 5-6lần/phút

Hệ hô hấp của trẻ lứa tuổi 13-14 nói chung có đặc điểm là thở nhanh vàkhông ổn định, thông khí phổi tối đa cũng tăng dần Quá trình hồi phục chậmvới khối lượng vận động lớn, khả năng thích nghi với lượng vận động kém,khả năng hoạt động yếm khí thấp Do vậy ở lứa tuổi này nếu áp dụng vớilượng vận động quá lớn thì sẽ gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển chung của

cơ thể

Tóm lại: Trẻ ở lứa tuổi này có đặc tính là ở trung tâm thần kinh, các

quá trình hưng phấn chiếm ưu thế so với quá trình ức chế, hưng phấn thầnkinh phát triển mạnh hơn so với sự phát triển của ức chế Mặt khác, khinghiên cứu những biến đổi của các chức năng sinh lý trong cơ thể vận độngviên Cờ Vua khi tập trung suy nghĩ, các biến đổi sinh lý khi xử lý các tình thếphức tạp, các chỉ số sinh lý của vận động viên đều tăng hơn nhiều: Mạch tăngđến 170-190 lần/1 phút, huyết áp tối đa tăng đến khoảng 200 mmHg Các quátrình sinh lý tăng cao hơn nhiều so với lúc bình thường Do sự phát triểnmạnh mẽ của hưng phấn thần kinh trong thời gian tương đối dài dẫn đến sựxuất hiện hiện tượng ức chế thời gian dài Khả năng hưng phấn của cơ timgiảm, lực bóp của cơ tim giảm Như vậy có thể kết luận rằng: Trong Cờ Vuakhi thực hiện lượng vận động lớn (suy nghĩ tính toán các biến thế ) thì cácquá trình sinh lý xảy ra trong cơ thể vận động viên tương ứng với một hoạtđộng thể lực (hoạt động cơ bắp) với cường độ dưới cực đại

Như vậy, với lứa tuổi này khi giảng dạy huấn luyện cần phải thận trọngkhi sử dụng lượng vận động lớn và phải có những biện pháp hồi phục thíchhợp sau khi thực hiện lượng vận động

1.2 Cơ sở lý luận về tấn công vua

Cờ Vua là một môn thể thao, song không giống với tuyệt đại đa số cácmôn thể thao khác Cờ Vua không đòi hỏi sự hoạt động cơ bắp mạnh mẽ Cóthể gọi Cờ Vua (theo một cách hình tượng) là môn thể thao bất động Bởi vì,trong suốt quá trình hoạt động sáng tạo thi đấu VĐV Cờ Vua dùng phần lớnthời gian ngồi sau bàn cờ, nghĩa là đưa tới một nếp sống ít hoạt động Với đặcđiểm Cờ Vua là môn thể thao trí lực lượng vận động trong Cờ Vua là lượngvận động tâm lý, tác động trực tiếp vào quá trình tư duy của người tập đây làmột đặc điểm cần phải chú ý trong môn thể tho này Bởi lẽ trong các môn thểthao khác (đặc biệt trong thời kỳ tiến hành thi đáu), sự căng thẳng về cảm xúcthường được kết hợp với việc tăng cường hoạt động cơ bắp Điều này có ýnghĩa quan trọng vì tăng cường hoạt động cơ bắp sẽ bảo vệ cơ thể khỏi ảnhhưởng không có lợi của sự căng thẳng về cảm xúc lên trạng thái chức năngcủa hệ thần kinh và hệ tim mạch Cờ Vua là một dạng hoạt động thể thao với

sự căng thẳng về cảm xúc thần kinh cao độ, dẫn đến một số trường hợp có thểảnh hưởng không tốt đến tình trạng sức khoẻ Trước đây, có một số quanđiểm cho rằng, trên cơ sở tính toán đến những tác động nguy hại của nhữngcăng thẳng về cảm xúc, có thể xây dựng được những biện pháp, thậm chítrong một vài trường hợp có thể dùng cả các chất dược liệu để nhanh chónglàm giảm đi những căng thẳng đó trong thời gian thi đấu Song không nên coi

đó là chuẩn mực, vì rằng bản thân những căng thẳng cảm xúc ở mức độ caolại là một trong những nguyên nhân làm giảm đi khả năng chơi của VĐV –nghĩa là làm mất đi trạng thái sung sức thể thao của VĐV Cờ Vua

Đặc trưng cơ bản của Cờ Vua là ván đấu với 3 giai đoạn đặc trưng làKhai cuộc, Trung cuộc và Tàn cuộc Tuy nhiên, sự phan định ranh giới giữanhững giai đoạn này chỉ được căn cứ vào số lượng quân còn lại trên bàn cờ vàmức độ phức tạp của tình thế Để có thể tiến hành ván đấu có hiệu quả VĐVcần thiết phải thực hiện hợp lý và chính xác các thủ pháp, phương tiện vàphương pháp dẫn dắt ván đấu (sơ đồ 1) Đối với mỗi giai đoạn ván đấu đặc

trưng trong Cờ Vua đòi hỏi VĐV phải thực hiện rất nhiều những kỹ – chiếnthuật đơn lẻ, ngoài ra ở các thời điểm giáp ranh giữa các giai đoạn đó cũngbuộc VĐV phải thực hiện hàng loạt những kỹ – chiến thuật phức tạp như: Đổiquân chuyển về Tàn cuộc, đơn giản hoá tình thế nhằm chuyển về thế cờ hoà,hoặc đổi quân giành ưu thế về lực lượng

Tuy nhiên, sự phân định các kỹ – chiến thuật, chiến lược trong Cờ Vuanhư trên chỉ mang tính khái quát, bởi lẽ sự đa dạng và phức tạp của vấn đềnày lại chứa đựng trong từng thành tố đơn lẻ của ván đấu Cờ Vua Thực tế đãchứng minh rằng lượng kiến thức và các kỹ năng, kỹ xảo cần trang bị choVĐV Cờ Vua nhiều hơn hẳn so với đa số các môn thể thao khác Và cáchthức tiếp cận vấn đề của từng nội dung cũng có rất nhiều hướng khác nhau

Phân tích - đánh giá

Hoàn cu Thắng-Thua

Đặc trưng cơ bản của Cờ Vua

Các giai đoạn của ván đấu

Phương tiện dẫn dắt ván đấu

Các thủ pháp dẫn dắt ván đấu

Phương pháp dẫn dắt ván đấu

Các trạng thái cuối cùng của ván đầu

Thủ pháp trong Cờ Vua là đấu pháp thích hợp trước tình huống cờ màđối phương tạo ra, nhằm mang lại hiệu quả cho ván đấu Thủ pháp sử dụngtrong ván đấu có thể là tấn công hoặc phòng thủ Về nguyên tắc khi có ưu thếthì sẽ phải sử dụng thủ pháp tấn công, nhưng trong thực tế thi đấu còn cầnphải xét đến trình độ đối phương và khả năng của mình, cũng như nhân tốthời gian trong ván đấu.

Về bản chất của ván đấu Cờ Vua là các đấu thủ liên tục tạo ra cho nhaunhững tình huống bằng những nước đi của mình, còn nếu xét dưới góc độ thếtrận thì để có thể đạt được hiệu quả cao trong thi đấu Cờ Vua, VĐV luôn phải

ý thức được vai trò của các thủ pháp, các kỹ thuật, chiến thuật và chiến lược.Đồng thời phải luôn gắn liền việc tập kỹ thuật với chiến thuật và chiến lược -

đó cũng chính là con đường để nâng cao hiệu quả thi đấu và tài nghệ thể thaotrong môn Cờ Vua

Song song với việc vận dụng các kỹ – chiến thuật, chiến lược trong cácgiai đoạn của ván đấu thì VĐV luôn phải xác định chính xác thủ pháp cần sửdụng (tấn công hoặc phòng thủ) Việc quyết định sử dụng thủ pháp trong mộtthời điểm nào đó của ván đấu có ý nghĩa quyết định và điều phối tư tưởng chủđạo về chiến lược cũng như chiến thuật Xuất phát từ tầm quan trọng đặc biệtcủa các thủ pháp trong ván đấu, một vấn đề cấp thiết được đặt ra trong quátrình huấn luyện - Đào tạo VĐV Cờ Vua là việc nâng cao hiệu quả sử dụngthủ pháp tấn công Vua cho các VĐV, đặc biệt là đối với các VĐV Cờ Vua trẻ

Để có thể xác định và sử dụng một cách có hiệu quả thủ pháp tấn công,VĐV cần phải nắm được các nguyên tắc chung cũng như chiến lược và chiếnthuật đặc trưng trong từng dạng thức tấn công.

* Các nguyên tắc chung khi vận dụng thủ pháp tấn công:

- Thông qua việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn Cờ Vua, cựu vô địch

Cờ Vua thế giới V Stâyních đã đưa ra các nguyên tắc cần phải tuân thủ khitấn công, những điểm cơ bản trong nguyên tắc đó là:

- Quyền tấn công và buộc phải tấn công thuộc về bên có ưu thế

- Việc chọn lựa mục tiêu tấn công chính phải là điểm yếu nhất của đốiphương (cánh Vua, cánh Hậu, áp lực trung tâm, điểm yếu, vị trí của Vua )Trước khi tấn công, bao giờ cũng phải có giai đoạn dừng lại để tổng phân tíchđánh giá, sau đó mới xác định phương hướng tấn công

- Trình tự chung trong việc thiết lập kế hoạch tấn công: Tổng phân tíchđánh giá (của cả mình và đối phương), xác định mục tiêu, lập kế hoạch tấncông (chọn lựa con đường, phương pháp, phương tiện tấn công, phương pháptiến hành kế hoạch)

Quan điểm này cho đến nay vẫn được giới chuyên môn thừa nhận, luônphù hợp với động thái thi đấu của Cờ Vua hiện đại

- Tấn công trung tâm

- Tấn công cánh Hậu (60% các cuộc tấn công ở loại này)

- Tấn công đồng thời cả 2 cánh

Tuy có 4 chủ đề tấn công nêu trên, nhưng trong thực tế huấn luyện đào tạo cho thấy rằng, chủ đề tấn công Vua cần phải được tiến hành trước tiênvới các VĐV Cờ Vua trẻ trong giai đoạn đào tạo ban đầu Đây chính là cơ sởđầu tiên cho việc tiếp thu và hoàn thiện chiến lược trong giai đoạn trung cuộccủa ván đấu

-1.2.1 Tấn công Vua

Tấn công Vua là biện pháp chủ yếu trong việc giành thắng lợi, mụcđích cuối cùng của dạng tấn công này là chiếu hết Vua đối phương

1.2.2 Tấn công Vua khi chưa nhập thành

Thường xảy ra ở giai đoạn đầu của ván đấu, khi một trong 2 bên khôngđưa Vua vào vị trí an toàn Biện pháp tấn công chủ yếu ở dạng này là xâydựng một kế hoạch với đặc trưng cơ bản: Không để cho đối phương tạo được

ưu thế về temp, tấn công trận địa ở khu vực nào đó để có thể lôi kéo phần lớnlực lượng của đối phương và như vậy mới có thể tấn công trực diện được vàoVua đối phuơng

Ví dụ: Ván đấu giữa Côtôv – Kunuma 1930

1.e4 e6 2.d4 d5 3 Mc3 Mf6 4.

Tg5 de 5 Me4 Te7 6 Tf6 gf 7 Mf3

Mbd7 8 Tc4c69 Hd2 b6 (Hình 1)

- Phân tích: Điểm quan trọng ở đây

chính là Vua Đen chưa nhập thành, nên mục

tiêu tấn công chính là Vua đối phương

Hình 1

- Kế hoạch của bên Trắng là tấn công trận địa bên cánh Vua khi Vuavới ý đồ liên tục đe doạ ăn hơn Tốt f7 và f6, như vậy buộc đối phương phải trìhoãn việc nhập thành Và mục tiêu cuối cùng là tấn công Vua Đen

10 Hh6 Tf8 11 Hf4 Tb7 12 0-0-0 h5 13 Vb1 Te7 14 Hg3 Mf8 15.Xhe1 f5 16 d5 cd không nên ed vì Mf6 #; fe vì đe doạ bắt Hậu và thua cờ 17.Tb5Md7 18 Me5Hc7 + -

Kết luận: Như vậy nguyên tắc cơ bản khi tấn công Vua chưa nhậpthành là ngay lập tức tạo ra sự căng thẳng ở một khu vực nào đó, để kìm hãm

sự phát triển quân của đối phương và không cho Vua đối phương di chuyển

về các cánh Trong dạng thức tấn công này đôi khi cần phải hy sinh quân để

mở những đường chéo và cột dọc ở trung tâm, nơi mà Vua đối phương đứngrồi tấn công trực diện vào Vua Song phải lưu ý rằng việc hy sinh quân phảiđược tính toán một cách hết sức chính xác

1.2.3 Tấn công Vua khi nhập thành trái chiều:

Khi sử dụng dạng thức tấn công này cần phải nắm vững nhữngđiểm sau

- Nhập thành trái chiều là dấu hiệu của một cuộc chiến căng thẳng Bởi

lẽ, khi sử dụng Tốt của mình bên phía Vua đối phương nhập thành để tấncông, sẽ tạo ra điểm yếu trong sự phòng thủ của Vua bên mình

- Phương tiện chủ yếu dùng để tấn công khi nhập thành trái chiều chính

là Tốt (85-90%) với sự hỗ trợ của các quân khác

- Khi sử dụng Tốt tấn công Vua có thể rất nhanh chóng dẫn đến thắnglợi, song cũng có thể thất bại nếu tính toán không chính xác

- Cần thiết phải tạo ra được một cấu trúc Tốt mạnh trong tấn côngnghĩa là dây Tốt tấn công luôn phải tạo được những ô sung yếu với số lượnglớn

- Luôn phải lưu ý để có kế hoạch phòng ngừa sự phản công của đốiphương bên phía Vua mình nhập thành bởi đối phương cũng sử dụng dây Tốtcủa họ để tấn công

* Các quy tắc tấn công khi nhập thành trái chiều:

+ Nếu cả hai đấu thủ đồng thời tấn công ở cả hai cánh (mỗi bên đều tấncông vào cánh mà Vua đối phương đang đứng) thì thắng lợi thuộc về đấu thủgiành được ưu thế trước – tức là buộc đối phương phải quay về phòng thủ.Khi đó, mối đe doạ về phía Vua mình không còn có ý nghĩa nữa

+ Để tấn công phải tạo được sự cân bằng về lực lượng bên cánh – nơiVua của mình trú ẩn

+ Trước khi nhập thành phải có 2 đến 3 nước đi bằng Tốt ở bên phíađối diện, điều đó không bộc lộ ý đồ một cách nhanh chóng và rất có hiệu quảtrong việc lợi thế về temp

+ Trong tấn công Vua đối phương, việc cần thiết phải bỏ ra 2 đến 3 tempmang tính chất phòng thủ ở bên cánh Vua của mình là điều không tránh khỏi

+ Khi sử dụng dây Tốt để tấn công, công thức sử dụng chủ yếu trongtính toán là những biến thế nhánh phức, vì tấn công bằng các Tốt đòi hỏi 5đến 7 temp mới mở được một cột hoặc một đường Và mặt khác, Tốt chỉ cóthể tiến mà không lùi được

* Các nguyên tắc để dẫn đến nhập thành trái chiều:

+ Dựa vào các nhân tố về cấu trúc dãy Tốt của mình nghĩa là có quânTốt nào đẩy xa lên hay không; Có bị chồng không; Có phải tốn nhiều temp đểđưa được dãy Tốt lên phía trước hay không (với điều kiện không làm suy yếuthế phòng thủ của mình)

+ Phải lưu tâm đến cấu trúc, vị trí Tốt của đối phương Đặc biệt vớinhững quân Tốt cô lập đẩy cao là mục tiêu Tốt nhất có thể tấn công và đó làdấu hiệu dễ nhất để mở cột Bên phòng thủ tránh đẩy Tốt quá cao, bên tấncông cố gắng làm đối phương đẩy Tốt cao

+ Cần chú ý đến vị trí quân đứng của mình và quân đối phương trước dãyTốt Nếu quân đối phương đứng trước dãy Tốt thì mình được lợi temp, bởi vừa lànước đi của Tốt, lại vừa là nước đi tấn công các quân đó Vì thế trước khi nhậpthành trái chiều cần tiến hành các nước chuẩn bị giải phóng đường đi cho Tốt

+ Tạo mối liên kết các quân của mình trong việc hỗ trợ dãy Tốt tấncông Đặc biệt phải tính được lực lượng dự bị có thể vừa tham chiến lại có thểquay về phòng thủ được (tính cơ động)

Ví dụ: Ván đấu giữa Côtôv – Côliác, 1937

Hình 2

- Phân tích: Cuộc chiến ở đây chủ yếu là tấn công bằng Tốt Trung tâm

ổn định và cân bằng, Trắng có ưu thế: Lực lượng Trắng tích cực và đã dồn hếtsang cánh Vua Quân Đen đưa lực lượng sang cánh Vua rất khó NhưngTrắng vẫn phải chú ý phòng thủ bên cánh Hậu

16 g4 Hb7 17 h4 b5 18 hd3! Me8? 19 h5 Xf6 (19 Tg5 20 h6 th6

21 g5; 20 Tf4 21 hg Mg7 22 Hh7 Vf7 23 Tf4; 20 gh 21 Me6 de22 Tg5;

20 Xf4 21 Tf4 Tf4 22 hg Mg7 23 Hh7 Vf7 24 Xh5) 20 g5 Xd6 21 Hf5 b4 22.ab a5 23 g6 Mf6 24 h6 hg 25 Hg6 Tf8 26 h7 Mh7 27 Hh7 + Vf7

28 Hf5 Vg8 nếu 26 Vh8 thì Trắng chiếu hết trong 5 nước 29.Mg6 XT6 30 Xh8 + Vf7 31 Me5 + Ve8 32 hd7 #.

1.2.4 Tấn công Vua khi nhập thành cùng chiều

Phần lớn các ván đấu được phân định bởi khi Vua nhập thành cùngchiều mà 90% trong số đó là nhập thành gần Lực lượng chủ yếu dùng để tấncông Vua trong nhập thành cùng chiều thông thường là:

- Các quân nặng và nhẹ: Ở đây chủ đề chủ yếu là tấn công trực diện vàoVua với biện pháp chủ yếu là: Tập trung một số đông quân ở bên cánh Vuaphá huỷ hàng rào phòng thủ (thông thường có hy sinh quân nhằm đạt được ưuthế tối đa tại khu vực Vua đối phương trước) Để đạt được điều đó thì mụctiêu tấn công chủ yếu là các ô f2, g2, h2, f7, g7, h7 và các đường chéo a1-h8,h-a8, a2-g8, a7-1, b8-h2, b1-h7 Các cột f, g, h

- Sử dụng dãy Tốt để tấn công (có sự hỗ trợ tham gia của các quân nhẹ)Điều kiện để tấn công Vua khi nhập thành cùng chiều là:

+ Trung tâm ổn định trật trội

+ Không tạo điều kiện cho đối phương

khiến Tốt ở cột “f”

+ Phải có lực lượng dự bị để ngăn chặn

sự phản công của đối phương ở cánh Hậu

Ví dụ: Ván đấu giữa Rêmin – Can,

20 Xe1 Tc6 21 Vf3 Xf7 22 Vg4 Xe7 23 Me6 Me6 24 fe Vg8 25 Vf5 Vf8

26 Ve5g6 7.Vd6 Xe7 28 Ta6 Ve8 29 Td3 + -

Với các nguyên tắc chung và những định hướng chiến lược chơi cụ thểtrong mỗi dạng thức tấn công nêu trên, khi sử dụng các bài tập trong huấnluyện cần phải gắn với nội dung cụ thể của từng chủ đề Đồng thời cần gắnliền với việc hoàn thiện kỹ năng tính toán, kỹ năng phân tích đánh giá và lập

kế hoạch

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

2.1 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết những mục tiêu của đề tài, chúng tôi đã sử dụng nhữngphương pháp nghiên cứu sau:

2.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Chúng tôi đã tiến hành thu thập, phân tích và tổng hợp các văn bản, chỉthị của Đảng và Nhà nước về công tác TDTT, các tài liệu chuyên môn cũngnhư các tài liệu khác có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, từ đó chúng tôi đãrút ra những vấn đề có ý nghĩa khoa học làm tiền đề cho việc lựa chọn vàđánh giá hiệu quả những bài tập mà chúng tôi đã lựa chọn sử dụng

2.1.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Chúng tôi đã tiến hành quan sát sư phạm quá trình tập luyện của cácđơn vị khác nhau, cũng như các cuộc thi đấu, để tìm hiểu thực trạng vàhiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua của các VĐV Cờ Vua trẻ ở lứatuổi nghiên cứu

2.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này được chúng tôi sử dụng để xác định ảnh hưởng củanhững bài tập mới mà chúng tôi đã lựa chọn, đến việc nâng cao hiệu quả sửdụng thủ pháp tấn công Vua cho các VĐV Cờ Vua trẻ lứa tuổi 13-14 tỉnh BắcNinh Để từ đó có thể đưa ra được những kết quả chính xác và khách quan vềhiệu quả của những bài tập đó trong thực tiễn công tác huấn luyện

2.1.5 Phương pháp sử dụng test sư phạm

Phương pháp này nhằm mục đích kiểm tra đánh giá hiệu quả sử dụngthủ pháp tấn công Vua của VĐV một cách chính xác và khách quan, tạo điềukiện thuận lợi cho việc chia nhóm trong quá trình thực nghiệm, đồng thờiđánh giá mức độ phát triển kỹ năng tấn công Vua của các VĐV khi sử dụngcác bài tập mới

Trong đề tài này trên cơ sở tham khảo các tài liệu chuyên môn, trao đổimạn đàm và quan sát thực tế quá trình huấn luyện, chúng tôi đi đến lựa chọnTest bài tập cờ thế (thuộc nhóm cờ thế giải quyết nhiệm vụ) để đánh giá khảnăng tấn công Vua của VĐV Cờ Vua trẻ lứa tuổi 13-14 Test này đã được cácnhà chuyên môn trong và ngoài nước kiểm định (đảm bảo độ tin cậy và tínhthông báo cần thiết)

Test cờ thế đưa vào sử dụng được tiêu chuẩn hoá về nội dung và hìnhthức (độ khó, số lượng nước cờ dự bị, độ sâu biến thế là như nhau), nhưng vịtrí cụ thể các quân cờ có sự khác biệt ở mỗi lần kiểm tra (do yêu cầu chuyênmôn) Test cờ thế được cụ thế hoá thông qua 3 bài tập cờ với chủ đề tấn côngVua (độ sâu biến thế trung bình là 5 nấc, với từ 2 đến 3 nước cờ dự bị), thờigian thực hiện mỗi bài là 5 phút, điểm tối đa cho mỗi bài tập là 10 (phụ lục 2)

2.1.6 Phương pháp toán học thống kê

Là phương pháp được chúng tôi sử dụng trong quá trình xử lý các sốliệu đã thu thập được của quá trình nghiên cứu Các tham số đặc trưng màchúng tôi quan tâm là:x,t, r,  và được tính theo công thức:

b b a

a c

n n

x x x

b a

n n

x x t

2 2

- Tính t tự đối chiếu:

n

x t

(

) )(

(

y y x

x

y y x x r

Kết quả xử lý số liệu với các tham số đặc trưng nêu trên được chúng tôitrình bày trong phần "kết quả nghiên cứu" của đề tài

2.2 Tổ chức nghiên cứu

2.2.1 Thời gian nghiên cứu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ tháng 7/2009 đến tháng 5/2011 vàđược chia làm 3 giai đoạn sau:

- Giai đoạn 1: Từ Tháng 11/2009 đến tháng 12/2009: Là giai đoạn xácđịnh vấn đề nghiên cứu, thu thập tài liệu liên quan đến đề tài, lập đề cương và

kế hoạch nghiên cứu, bảo vệ đề cương nghiên cứu

- Giai đoạn 2: Từ tháng 01/2010 đến tháng 2/2011: Tiến hành giảiquyết các mục tiêu:

+ Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc lựa chọn một số bàitập nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho VĐV Cờ vua trẻlứa tuổi 13 - 14

+ Xác định hiệu quả của các bài tập nâng cao hiệu quả sử dụng thủpháp tấn công Vua đã lựa chọn trong thực tiễn huấn luyện

- Giai đoạn 3: Từ tháng 2/2011 đến tháng 5/2011: Xử lý các số liệu,viết và bảo vệ luận văn trước Hội đồng khoa học

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại trường Đại học TDTT Bắc Ninh

và Trung tâm TDTT Bắc Ninh

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Thực trạng sử dụng các bài tập tập huấn luyện thủ pháp tấn công Vua trong quá trình đào tạo VĐV Cờ vua trẻ.

Với mục đích lựa chọn được những bài tập nâng cao hiệu quả sử dụngthủ pháp tấn công Vua thích hợp cho các VĐV Cờ vua trẻ lứa tuổi 13 - 14chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng việc sử dụng các bài tập huấn luyệnthủ pháp tấn công Vua trong quá trình đào tạo VĐV Cờ vua trẻ tại một sốtrung tâm Cờ vua mạnh trong cả nước như: Trung tâm huấn luyện quốc giathành phố Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, BắcNinh, Bắc Giang, thông qua hình thức phỏng vấn trực tiếp Kết quả thu đượcnhư sau:

* Các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn công Vua của Trung tâm huấn luyện quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh bao gồm:

- Bài tập phân tích thế cờ theo công thức

- Bài tập cờ thế chiếu ngược

- Bài tập cờ thế lôgic

- Bài tập cờ thế nghệ thuật

- Bài tập sử dụng chức năng quân

- Bài tập cờ thế sử dụng nước đi phongc ấp

- Bài tập cờ thế phác hoạ nghệ thuật

- Bài tập cờ thế phác hoạ phân tích

- Bài tập Đòn phối hợp

- Bài tập xác định nước cờ dự bị

- Bài tập phân tích - đánh giá và thực hiện Đòn phối hợp

- Bài tập cờ tàn

* Các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn công Vua của Trung tâm TDTT TP Hồ Chí Minh trung tâm TDTT Đồng Tháp

- Bài tập cờ thế sử dụng chức năng quân

- Bài tập thế cờ sử dụng nước đi phongc ấp

- Bài tập cờ thế phác hoạ nghệ thuật

- Bài tập cờ thế phác hoạ phân tích

- Bài tập đòn phối hợp

- Bài tập xác định nước cờ dự bị

- Bài tập phân tích - đánh giá thực hiện Đòn phối hợp

- Bài tập đánh giá khả năng lựa chọn các phương án nảy sinh

- Bài tập cờ tàn

* Các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn công Vua của Sở văn hoá thể thao và Du lịch Hà Nội trung tâm TDTT Bắc Ninh và Bắc Giang

- Bài tập phân tích thế cờ theo công thức

- Bài tập cờ thế chiếu ngược

- Bài tập cờ thế logic

- Bài tập cờ thế nghệ thuật

- Bài tập phân tích - đánh giá và thực hiện Đòn phối hợp

- Bài tập cờ tàn

- Bài tập xác định nước đi tối ưu cho bên đi trước

* Các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn công vua của Trường năng khiếu TDTT Quảng Ninh.

- Bài tập phân tích thế cờ theo công thức

- Bài tập cờ thế chiếu ngược

- Bài tập cờ thế logic

- Bài tập cờ thế nghệ thuật

- Bài tập phân tích - đánh giá và thực hiện Đòn phối hợp

- Bài tập cờ tàn

- Bài tập xác định nước đi tối ưu cho bên đi trước

* Các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn công Vua của Trường năng khiếu TDTT Quảng Ninh

- Bài tập phân tích thế cờ theo công thức

- Bài tập cờ thế chiếu ngược

- Bài tập cờ thế logíc

- Bài tập cờ thế nghệ thuật

- Bài tập sử dụng chức năng quân

- Bài tập cờ thế phác hoạ phân tích

- Bài tập đòn phối hợp

Từ thực trạng sử dụng các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn công Vuanêu trên, chúng tôi nhận thấy rằng: Các bài tập huấn luyện thủ pháp tấn côngVua hiện đang được sử dụng tại các cơ sở còn chưa thống nhất, hạn chế về sốlượng và nội dung, cũng như thiếu tính đa dạng, thậm chí một số đơn vị còn

sử dụng đơn điệu dạng thức bài tập cờ thế như TP Hồ Chí Minh, Đồng Tháp.Mặt khác, một số bài tập được sử dụng vào quá trình huấn luyện thủ pháp tấncông Vua đã được các chuyên gia Cờ vua hàng đầu thuộc CHLB Nga đánhgiá cao về hiệu quả sử dụng - như là bài tập phân tích đánh giá và lập kếhoạch, bài tập lựa chọn các phương án nảy sinh thì lại chưa được đơn vịnào quan tâm sử dụng Theo chúng tôi thì chính điều này đã làm ảnh hưởngkhông nhỏ đến khả năng tiếp thu và hoàn thiện kỹ năng sử dụng thủ pháp tấncông Vua của các VĐV Cờ vua trẻ

Để giải quyết nhiệm vụ trọng tâm của đề tài, thông qua các tài liệuchuyên môn và qua phỏng vấn trao đổi mạn đàm, cũng như quan sát thực tiễntập luyện ở một số Trung tâm Cờ vua mạnh trên toàn quốc, chúng tôi đã thuthập được những bài tập sử dụng trong quá trình huấn luyện thủ pháp tấncông Vua sau:

1 Bài tập phân tích thế cờ theo công thức

2 Bài tập cờ thế chiếu ngược

3 Bài tập cờ thế logíc

4 Bài tập cờ thế nghệ thuật

5 Bài tập sử dụng chức năng quân

6 Bài tập thế cờ sử dụng nước đi phongc ấp

7 Bài tập cờ thế phác hoạ nghệ thuật

8 Bài tập cờ thế phác hoạ phân tích

9 Bài tập Đòn phối hợp

10 Bài tập xác định nước cờ dự bị

11 Bài tập phân tích - đánh giá thực hiện Đòn phối hợp

12 Bài tập lựa chọn các phương án nảy sinh

13 Bài tập đánh giá thế cờ

14 Bài tập cờ tàn

15 Bài tập xác định nước đi tối ưu cho bên đi trước

16 Bài tập phân tích đánh giá và lập kế hoạch

3.2 Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho VĐV Cờ vua trẻ lứa tuổi 13 - 14

Để đảm bảo tính khách quan cho việc lựa chọn, chúng tôi đã tiến hànhphỏng vấn các huấn luyện viên, giáo viên và các nhà chuyên môn về tầmquan trọng của việc sử dụng thủ pháp tấn công Vua trong thực tiến huấnluyện Đồng thời chúng tôi cũng tiến hành phỏng vấn việc lựa chọn bài tậpcũng như mức độ quan trọng của các bài tập này trong việc nâng cao hiệuquả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho các VĐV Cờ vua trẻ lứa tuổi 13 - 14(nội dung chi tiết phần phụ lục - số phiếu phát đi là 28, số phiếu thu về là 24)

Về tầm quan trọng của việc sử dụng thủ pháp tấn công Vua trong thựctiễn huấn luyện, chúng tôi nhận thấy đại đa số các ý kiến (23/24 ý kiến -chiếm 95.8%) đều cho rằng thủ pháp tấn công Vua có tầm quan trọng đặc biệttrong giảng dạy - huấn luyện.

Kết quả phỏng vấn việc lựa chọn bài tập, cũng như mức độ quan trọngcủa các bài tập này trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn côngVua cho các VĐV Cờ vua trẻ lứa tuổi 13 - 14 thu được như trình bày ởbảng3.1

Bảng 3.1 Kết quả phỏng vấn lựa chọn và đánh giá mức độ quan trọng của các bài tập nâng cao hiệu quả sử

dụng thủ pháp tấn công vua tại các Trung tâm cờ vua mạnh trên toàn quốc (n = 24)

Số người lựa chọn

Kết quả phỏng vấn theo tỷ lệ % và xếp theo mức độ quan trọng Rất quan trọng (1) Quan trọng (2) Cần (3) Không quan trọng

11 Bài tập phân tích đánh giá và thực hiện đòn phối hợp 22 91,6 14 63,3 4 18,1 3 13,6 1 4,5

15 Bài tập xác định nước đi tối ưu cho bên đi trước 24 100 20 83,4 2 8,3 2 8,3 -

-Từ kết quả thu được ở bảng 3.1 cho thấy trong 16 bài tập được đưa ra

để lựa chọn sử dụng thì chỉ có 9 bài tập có số ý kiến chọn lựa từ 60% trở lên,

đó là các bài tập: Bài tập phân tích thế cờ theo công thức, bài tập cờ thế logic,bài tập cờ thế nghệ thuật, bài tập cờ thế phác hoạ phân tích, bài tập xác địnhnước cờ dự bị, bài tập phân tích - đánh giá và thực hiện đòn phối hợp, bài tậplựa chọn các phương án nảy sinh, bài tập xác định nước đi tối ưu cho bên đitrước, bài tập phân tích đánh giá và lập kế hoạch Và đại đa số các ý kiến lựachọn những bài tập trên, đều xếp chúng ở mức độ từ quan trọng trở lên trongviệc nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho các VĐV Cờ vuatrẻ lứa tuổi 13 - 14

Với mục đích lựa chọn được những bài tập thực sự phù hợp và có hiệuquả cho việc huấn luyện nâng cao hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vuacho đối tượng nghiên cứu, chúng tôi tiến hành xác định tương quan củanhững bài tập trên (1, 3, 4, 8, 10, 11, 12, 15, 16) với hiệu quả sử dụng thủpháp tấn công Vua trên đối tượng các VĐV Cờ vua trẻ lứa tuổi 13 - 14 Ởchúng tôi sử dụng công thức tính hệ số tương quan r như đã trình bày ở phần2.3.6 Trong đó đại lượng x chính là kết quả kiểm tra (điểm) của các bài tập,còn đại lượng y là kết quả (điểm) đạt được thông qua Test cờ thế - nhằm xácđịnh hiệu quả sử dụng thủ pháp tấn công Vua của các đối tượng nghiên cứu(nội dung cụ thể các test như trình bày ở phần 2.1.5 và phụ lục 2) Kết quảxác định tương quan thu được như trình bày ở bảng 3.2

Bảng 3.2 Tương quan của các bài tập với hiệu quả

7 Bài tập lựa chọn các phương án nảy sinh 0,39 0,05

8 Bài tập xác định nước đi tối ưu cho bên đi trước 0,80 0,05

9 Bài tập phân tích đánh giá và lập kế hoạch 0,77 0,05Qua bảng 3.2 cho thấy: Có 7 bài tập trong tổng số 9 bài tập được cácnhà chuyên môn đánh giá cao và có mối tương quan từ trung bình trở lên vớithành tích thi đấu đó là các bài tập 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9

Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn ở trên, đồng thời để có những căn

cứ lựa chọn bài tập ứng dụng trong quá trình huấn luyện, chúng tôi đã kếthợp với các nguyên tắc lựa chọn sau:

- Nguyên tắc 1: Các bài tập lựa chọn phải đảm bảo định hướng phát

triển đúngtheo yêu cầu chuyên môn đòi hỏi

- Nguyên tắc 2: Việc lựa chọn các bài tập phải đảm bảo độ tin cậy và

mang tính thông tin cần thiết đối với đối tượng cần nghiên cứu

- Nguyên tắc 3: Các bài tập phải có chỉ tiêu đánh giá cụ thể và hình

thức tập luyện phù hợp với điều kiện thực tiễn

- Nguyên tắc 4: Những bài tập lựa chọn phải được nâng dần từ dễ đến

khó, cần thiết phải thường xuyên đổi mới nhiệm vụ theo xu hướng chung là

tăng dần độ khó của bài tập cờ Bắt đầu từ bài tập 1 với độ khó 1 được nângdần với độ khó 2, 3, 4 tương ứng với các bài tập tiếp theo (kể cả độ khótrong từng chủ đề bài tập) Từ việc thực hiện chiếu hết đơn thuần đến phântổng đánh giá, lập kế hoạch chơi và thực hiện đòn phối hợp Tuy nhiên, tăngdần độ khó của bài tập cờ vẫn phải đảm bảo mức độ thích hợp của thế cờ đốivới đối tượng là VĐV Cờ vua trẻ lứa tuổi 13 - 14.

- Nguyên tắc 5: Đây cũng chính là đảm bảo cho các nguyên tắc trên,

do chính đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi 13 - 14 còn nhiều hạn chế, cho nênviệc lựa chọn phải được sắp xếp từ những bài tập có số lượng quân ít rồi dầndần tăng số quân lên Việc tăng dần này là vừa tăng dần độ phức tạp của bàitập, vừa phải đáp ứng được nguyên tắc vừa sức

- Nguyên tắc 6: Do đặc điểm tâm - sinh lý của VĐV ở lứa tuổi 13 - 14

nên phải chú ý lựa chọn những bài tập sao cho phù hợp Các bài thử chỉ nêngiới hạn từ 2 đến 3 nước cờ dự bị và độ sâu của mỗi biến thế không quả 10nấc với nhánh đơn và 5 nấc với nhánh đa và nhánh phức

Trên cơ sở lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm huấn luyện Đồng thời căn

cứ vào những nguyên tắc lựa chọn bài tập, chúng tôi đã xác định bước đầulựa chọn 7 bài tập (1, 3, 4, 5, 8, 9) để đưa vào tập luyện nhằm nâng cao hiệuquả sử dụng thủ pháp tấn công Vua cho các VĐV trẻ lứa tuổi 13 - 14 Nộidung cụt hể các bài như sau:

1 Bài tập cờ thế logic:

+ Mục đích: Nâng cao và hoàn thiện kỹ năng tính toán trong các dạng

thức tấn công Vua.VD: Trắng: Vf1, Hd1, Me3, a2, f2, g2

Đen :Vg8, Hh2, Mf6, a3, f7, g6, h7

(Trắng đi trước và thắng)

Lời giải: 1.Hd8Vg7 2.Hf6Vf6 3.Mg4Vf5

4.Mh2+-+ Yêu cầu và cách thực hiện: Những bài tập cờ thế logic được sử dụng

hạn định số lượng nước đi từ 3 - 5 nấc số lượng các quân phải được xác địnhtrong giai đoạn khai cuộc hoặc trung cuộc Dạng thức mục đích của bài tập cóthể là chiếu hết trong một số nước đi hạn định, hoặc chiếu hết cho bên đi

trước Các bài tập thuộc chủ đề này cần thiết phải được trích dẫn từ các vấnđấu có chất lượng cao Thời gian thực hiện bài tập từ 5 - 10 phút Chỉ sử dụngbàn cờ treo (không được di chuyển quân cờ trên bàn cờ) Lời giải được ghivào phiếu kiểm tra.

2 Bài tập cờ thế nghệ thuật

+ Mục đích: Nâng cao nhãn quan phối hợp trong các dạng thức tấn

công Vua.VD: Trắng: Vh8, Hb3, Xa1, Xf1, Tb2, a2, c3, d4, f4, g2, h3

Đen: Vg8, Ha4, Xa6, Xc6, Th4, a7b, 5e6, f7, g6, h7

(Đen đi trước thắng)

Lời giải: 1 Hc4Xc4 2.Hc4Xc4 3.a3Te7 4.Xfb1Td6 5.g3Vf8 6.Vg2Ve77.Vf2Vd7 8.Ve2Vc6 9.Xe2Xca4 10.Xba1Vd5 11.Vd3Xca5 12.Tc1a6 13.Tb2h514.h4f6 15.Tc1e5 16.fefe 17.Tb2ed 18.cdb4 19.ab Xa2 20.baXb2 - +

+ Yêu cầu và cách thức thực hiện: Bài tập cờ thế nghệ thuật được ở chủ

đề này được thiết lập dưới dạng những thế cờ theo chủ đề tấn công Vua gắnliền với việc thực hiện các đòn chiến thuật, hoặc đòn phối hợp (có thí quân).Công thức tính toán chủ yếu được sử dụng dưới dạng nhánh đơn hoặc nhánh

đa, độ sâu của biến thế không quá 10 nấc Chỉ sử dụng bàn cờ treo (khôngđược di chuyển quân trên bàn cờ) Lời giải được ghi vào phiếu kiểm tra

3 Bài tập cờ thế phác hoạ phân tích

+ Mục đích: Bài tập cờ thế dạng này nhằm kiểm định và hệ thống các

vấn đề lý thuyết và thực hành thủ pháp tấn công Vua

VD: Trắng: He2, Xa1, Xh8, Tc4, Me4, Mf3, a2, b2, c2, d4, f2, g2, h2 Đen: Ve8, Hd8, Tc8, Te7, Xa8, Xh8, Md7, a7, b6, c6, e6, f7, f6 Lời giải: 1 e4 e6 2 d4d53 Mc3 Mf6 4 Tg5 de 5.Me4 Te7 6 Tf6 gf 7.Mf3 Mbd7 8 Tc4c6 9 Hd2b6 10.Hh6Tf8 11.Hf4Tb7 12.0-0- 0h513.Vb1Te7 14.Hg3Mf8 15.Xhe1f5 16.d5cd 17.Tb5Md7 18.Me5Hc7+-

+ Yêu cầu và cách thức thực hiện: Bài tập dạng này là các tình huống

cờ cụ thể với chủ đề tấn công Vua (tấn công Vua khi chưa nhập thành, nhậpthành cùng chiều và nhập thành trái chiều) Công thức tính toán được sử dụng

ở đây là dạng nhánh đa và nhánh phức, độ sâu của biến thế không quá 5 nấc.Chỉ sử dụng bàn cờ treo (không được di chuyển quân cờ trên bàn cờ) Lời giảiđược ghi vào phiếu kiểm tra

4 Bài tập xác định nước cờ dự bị

+ Mục đích: Nhằm nâng cao khả năng xét đoán và chọn lựa phương

pháp tấn công Vua thông qua các tình huống cờ cụ thể với các dạng thức tấncông Vua khác nhau Các bài tập dạng này không hạn chế về số lượng quân,nhưng khống chế thời gian thực hiện bài tập là 5 Chỉ sử dụng bàn cờ treo(không được di chuyển quân cờ trên bàn cờ) Lời giải được ghi vào phiếukiểm tra

VD: Trắng: Ve1, Hd2, Xa1, Xh8, Tc4, Me4, Mf3, a2, b2, c2, d4, f2,

g2, h2

Đen: Ve8, Hd8, Xa8, Xh8, Tc8, Te7, Md7, a7, b6, c6, e6, f7, h7

5 Bài tập phân tích, đánh giá và thực hiện đòn phối hợp.

+ Mục đích: Nhằm hoàn thiện kỹ năng phân tích - đánh giá cũng như

kỹ năng thực hiện các đòn phối hợp với chủ đề tấn công Vua

VD: Trắng: Ve1, Hd1, Xa1, Xh8, Td3, Mc3, a2, b2, f2, g2, h2

Đen: Ve8, He5, Xa8, Xh8, Tc8, Mf6, a7, b7 c7, g7, h7

+ Yêu cầu và cách thực hiện: Các bài tập thuộc chủ đề này cần thiết

được trích dẫn từ các ván đấu có chất lượng cao, không hạn chế số lượngquân cũng như giai đoạn của ván đấu Thời gian thực hiện bài tập từ 10 đến

15 phút Chỉ sử dụng bàn cờ treo (không được di chuyển quân trên bàn cờ).Lời giải được ghi vào phiếu kiểm tra