Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam vđv bóng đá lứa tuổi 17 18 tỉnh quảng ninh

Qua quan sát quá trình tập luyện và thi đấu của các cầu thủ trẻ lứa tuổi17 – 18 tỉnh Quảng Ninh, chúng tôi nhận thấy sức bền tốc độ của các cầu thủcòn nhiều hạn chế, có sự giảm sút ở cuố

MỞ ĐẦU

Trong nhiều môn thể thao thì bóng đá là môn thể thao được nhiều người

ưa chuộng và yêu mến nhất Tập luyện bóng đá không những mang lại chochúng ta sức khỏe tốt mà còn giúp người tập trau dồi những phẩm chất tốt đẹpnhư lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết, tính quyết đoán, tình yêu thương đồngđội…

Bóng đá là một môn thể thao mang tính tập thể và đối kháng, thời gian tậpluyện và thi đấu kéo dài đòi hỏi các vận động viên phải tập trung chú ý cao, cókhả năng thực hiện các hành động chuyên môn và khả năng duy trì thể lực trongsuốt thời gian tập luyện và thi đấu Trong các nhân tố quyết định đến hiệu quảthi đấu như: Tâm lý, kỹ - chiến thuật… thì thể lực có vai trò quan trọng, nếu cầuthủ không được chuẩn bị tốt về mặt thể lực sẽ không thực hiện được các độngtác kỹ thuật bài tập, chiến thuật làm ảnh hưởng đến kết quả thi đấu như Seagame

24 đội tuyển bóng đá nữ không bảo vệ thành công được chiếc huy chươngvàng lần thứ 4 liên tiếp và tệ hại hơn là đội tuyển bóng đá nam Việt Nam

Trong các tố chất thể lực thì sức bền tốc độ có vai trò quan trọng, nó là cơ

sở để đánh giá trình độ thể lực của vận động viên bóng đá, sức bền tốc độ được thểhiện rất rõ ở các pha tranh đua tốc độ, tranh cướp bóng và di chuyển không bóng

Sức bền tốc độ trong bóng đá là khả năng duy trì hoạt động trên sân củacác cầu thủ trong thời gian dài, tức là các cầu thủ thực hiện một hoạt động nào

đó, trong thời gian hoạt động mà khả năng duy trì tốc độ giảm không nhiều Sứcbền tốc độ là cơ sở cho vận động viên nắm vững những kỹ thuật, kỹ xảo vậnđộng nâng cao thành tích thi đấu Vì vậy nếu tố chất này không được đảm bảo sẽlàm hạn chế khả năng thực hiện các ý đồ chiến thuật, thậm chí cả những phaphối hợp đơn giản như: Khéo léo, mềm dẻo vốn là truyền thống của các cầu thủViệt Nam cũng không phát huy được vai trò tích cực của nó, làm ảnh hưởng đếnchất lượng thực hiện các động tác kỹ thuật phức tạp trong điều kiện đối khángquyết liệt

Quảng Ninh là một tỉnh có phong trào TDTT phát triển mạnh, nhất làbóng đá Qua quan sát quá trình tập luyện và thi đấu của các cầu thủ trẻ lứa tuổi

17 – 18 tỉnh Quảng Ninh, chúng tôi nhận thấy sức bền tốc độ của các cầu thủcòn nhiều hạn chế, có sự giảm sút ở cuối bài tập và thi đấu, thực trạng này donhiều nguyên nhân trong đó phải kể đến một số bài tập phát triển sức bền tốc độcho VĐV sử dụng trong nhiều năm qua đã cũ và không phù hợp với xu hướngphát triển bóng đá hiện đại ngoài ra phương pháp huấn luyện chưa khoa học, chủyếu dựa vào kinh nghiệm bản thân huấn luyện viên như: Cường độ, thời gian,khối lượng vận động chưa hợp lý vì vậy việc nghiên cứu lựa chọn bài tập pháttriển sức bền tốc độ cho VĐV bóng đá trẻ là hết sức quan trọng và cần thiết

Xuất phát từ thực tiễn trên với mong muốn đóng góp vào sự phát triểnbóng đá trẻ tỉnh Quảng Ninh chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh”

Mục đích nghiên cứu:

Thông qua quá trình nghiên cứu của đề tài sẽ lựa chọn một số bài tậpnhằm phát triển sức bền tốc độ cho nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 17 – 18tỉnh Quảng Ninh

Mục tiêu nghiên cứu:

Để giải quyết mục đích trên, đề tài tiến hành giải quyết các mục tiêunghiên cứu sau:

- Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng sức bền tốc độ của nam vận động viên

bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh.

+ Nghiên cứu lựa chọn test đánh giá sức bền tốc độ của nam vận độngviên bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh

+Đánh giá thực trạng phát triển sức bền tốc độ cho nam VĐV bóng đá lứa

tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh

+ Đánh giá thực trạng sức bền tốc độ của nam vận động viên bóng đá lứatuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh

- Mục tiêu 2: Nghiên cứu lựa chọn và đánh giá hiệu quả các bài tập phát

triển sức bền tốc độ cho nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh.

+ Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam VĐV bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh

+ Tiến hành thực nghiệm trên đối tượng nghiên cứu

+ Đánh giá hiệu quả các bài tập đã lựa chọn trên đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Các bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam VĐV bóng đá lứa tuổi 17 –

18 tỉnh Quảng Ninh

Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ tháng 04/2010 đến tháng 05/2011 vàđược chia làm 3 giai đoạn Quá trình nghiên cứu được thực hiện trên 20 namVĐV bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh và trường Đại học TDTT BắcNinh

Ý nghĩa luận văn:

Đề tài nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc đánh giáthực trạng sử dụng các bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam VĐV bóng đálứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh trong quá trình huấn luyện

Quá trình nghiên cứu đề tài đã lựa chọn được các bài tập phát triển sứcbền tốc độ cho nam VĐV bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh Kết quảnghiên cứu góp phần cải thiện đáng kể sức bền tốc độ của VĐV trong thi đấu vànâng cao thành tích thể thao

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Đặc điểm sức bền và sức bền tốc độ trong bóng đá.

* Theo quan điểm lý luận:

Sức bền là khả năng thực hiện một hoạt động với cường độ cho trước hay

là năng lực duy trì khả năng vận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể có thểchịu đựng được Do thời gian hoạt động đó cuối cùng bị giới hạn bởi sự xuấthiện của mệt mỏi, nên cũng có thể nói sức bền là năng lực của cơ thể chống lạimệt mỏi trong một hoạt động nào đó

Sức bền là một trong những tố chất quan trọng nhất của cầu thủ bóng đá,đồng thời còn là một trong những yếu tố để dẫn tới sự thành công của cầu thủtrong tập luyện và thi đấu Sức bền chia ra làm hai loại:

- Sức bền chung: Là sức bền trong các hoạt động kéo dài với cường độthấp, có sự tham gia của phần lớn hệ cơ

- Sức bền chuyên môn: Là năng lực duy trì khả năng vận động cao trongnhững loại hình bài tập nhất định

Bóng đá là môn thể thao vận động không ngừng, không đứt quãng vớikhối lượng lớn các động tác kỹ thuật có cường độ cao Do đó muốn trở thànhmột cầu thủ thi đấu ổn định, phong độ tốt thì phải có một nền tảng thể lực tốt,bởi thể lực là cơ sở để phát triển các năng lực khác như kỹ - chiến thuật, đặc biệt

là sức bền tốc độ

+ Sức bền tốc độ trong bóng đá là năng lực duy trì hoạt động của VĐVthực hiện một hoạt động nào đó với cường độ lớn trong thời gian hoạt động màkhả năng duy trì tốc độ giảm không nhiều Sức bền tốc độ là tố chất đặc thù củabóng đá bởi trong thi đấu cầu thủ luôn hoạt động với cường độ cao, kết hợp với

di chuyển để phối hợp tấn công phòng thủ Do tính chất của trận thi đấu bóng đá

là tranh cướp quyết liệt, biến hoá rất phức tạp do đó hướng di chuyển của cầuthủ cũng rất đa dạng, đồng thời cự ly di chuyển cũng không nhất định Trung

bình trong một trận đấu cầu thủ di chuyển từ 5 – 8km, thậm chí có trận 10km vàthực hiện nhiều lần tăng tốc với cường độ cao ở nhiều cự ly khác nhau, trungbình thực hiện khoảng 130 – 160 lần tùy theo từng vị trí khác nhau, những cự lynhư 1 – 5m, 5 – 10m, 10 – 20m là chiếm nhiều nhất

Thành phần nổi trội trong sức bền tốc độ của bóng đá là tốc độ tuyệt đối,

là khả năng chịu đựng và phẩm chất ý chí của VĐV bóng đá Trong đó bóng đáhiện đại giờ đây rất ít khi chúng ta được xem những pha đi bóng lắt léo từ giữasân đến cầu môn đối phương để ghi bàn, thay vào đó là các bàn thắng từ cácđường chuyền từ biên vào để tiền đạo di chuyển cắt mặt, những pha rướn bóngbứt tốc độ loại hàng phòng ngự đối phương Trong những pha ghi bàn, cầu thủngoài kỹ thuật ổn định ra thì những pha bứt tốc độ đoạn ngắn phải thật tốt, vìtrong một trận đấu không phải khi nào cũng có cơ hội để ghi bàn, có thể những

cơ hội đó chỉ ở những thời điểm cuối trận đấu, việc di chuyển nhiều của hàngtiền đạo sẽ gây khó khăn cho hậu vệ đối phương chỉ một giây phút sơ sểnh củahàng hậu vệ sẽ phải trả giá bằng bàn thua Qua đó chúng ta có thể thấy được tầmquan trọng của sức bền tốc độ trong bóng đá, đó là sự di chuyển liên tục dù cóbóng hay không có bóng

Trong công tác giảng dạy và huấn luyện sức bền tốc độ cho VĐV bóng đácần được tiến hành theo chương trình giáo án có quy củ và tiến hành song songvới việc huấn luyện kỹ - chiến thuật vì bóng đá là môn thể thao đối kháng, làhoạt động không có chu kỳ, thời gian thi đấu kéo dài, do đó sức bền là nền tảng,

là cơ sở cho mọi hoạt động Vì vậy huấn luyện sức bền tốc độ là một nhiệm vụhết sức quan trọng trong huấn luyện bóng đá do nó liên quan tới việc hình thành

và phát triển đồng đều các tố chất khác, đồng thời nâng cao khả năng phối hợpthực hiện các ý đồ kỹ - chiến thuật

Sức bền tốc độ trong bóng đá có hai mặt liên quan trực tiếp đó là: Sức bền

và tốc độ, trong đó muốn đánh giá sức bền mà VĐV có khả năng duy trì đượcvới cường độ định trước thì phương pháp huấn luyện sức bền riêng đều phải

nâng cao khả năng ưa khí và yếm khí, nâng cao giới hạn tâm - sinh lý để duy trìtính bền vững của cơ thể với những biến đổi nội môi nhất định.

Tốc độ chính là biểu hiện ra các chỉ số tương đối hay riêng biệt Vì vậykhi huấn luyện sức bền tốc độ cho VĐV bóng đá thì phương pháp thay đổi,phương pháp giãn cách là thích hợp nhất Ngoài ra phương pháp tập luyện vòngtròn có tác dụng tổng hợp, đặc biệt nếu lựa chọn bài tập một cách khéo léo vàsắp xếp thích hợp các nhân tố của lượng vận động

* Theo quan điểm tâm lý học:

Bóng đá là môn tập thể đối kháng trực tiếp, do vậy VĐV ngoài sự chịuđựng lượng vận động cao còn phải chịu đựng sự tác động tâm lý rất lớn và trong

đó hoạt động sức bền có liên quan rất nhiều đến sự nỗ lực ý chí, nó biểu hiện cácphẩm chất về tâm lý, về tính tự chủ quyết đoán và cả tính mục đích của bài tập.Thường những hoạt động sức bền là những hoạt động với cường độ định trướctrong thời gian kéo dài dễ gây mệt mỏi cho người tập Do đó người tập phải tựđộng viên và phát huy hết mọi năng lực dự trữ của cơ thể đảm bảo duy trì cường

độ vận động trong thời gian dài Để đạt được mục đích của bài tập và luôn có ýthức tiến lên, trong quá trình thi đấu VĐV phải có năng lực điều khiển ý thức,tập trung ý chí, do thời gian thi đấu kéo dài nên có yêu cầu rất cao đối với hoạtđộng của hệ thần kinh, trong đó sức bền tâm lý và sức bền thần kinh là nhữngđặc điểm của sức bền Sức bền tâm lý là khả năng của hệ thống thần kinh màVĐV có thể chịu đựng được lượng vận động cao trong thi đấu, duy trì sự cânbằng cần thiết ở hệ thống đó

* Theo quan điểm sinh lý học:

Theo sinh lý TDTT sức bền thường đặc trưng cho khả năng thực hiện cáchoạt động thể lực kéo dài và sự tham gia của một khối lượng cơ bắp lớn nhờ sựhấp thụ oxy để cung cấp năng lượng cho cơ thể Chủ yếu sức bền phụ thuộc vào:

- Khả năng hấp thụ ôxy tối đa của cơ thể (VO2 max)

- Khả năng duy trì lâu dài khả năng hấp thụ oxy cao

- Mức độ hấp thụ oxy tối đa của một người quyết định khả năng ưa khícủa họ (VO2 max), mức độ hấp thụ oxy càng cao thì công suất hoạt động ưa khícàng lớn, làm cho cơ thể hoạt động ưa khí được dễ dàng và lâu hơn.

Mặt khác khả năng hấp thụ oxy tối đa được quyết định bởi khả năng củahai hệ thống chính:

- Hệ thống vận chuyển oxy đảm nhận vai trò hấp thụ oxy từ môi trườngbên ngoài và vận chuyển oxy đến các cơ quan trong cơ thể

- Hệ cơ là hệ sử dụng oxy được cung cấp

Trình độ sức bền được xây dựng trước hết bởi chức năng của hệ tuầnhoàn, hệ trao đổi chất, hệ thần kinh và sự phối hợp hoạt động của các cơ quantrong cơ thể Trong quá trình tập luyện để nâng cao sức bền thì sự thay đổi cácchức năng của các cơ quan trong cơ thể có vai trò cơ bản, việc vận dụng caonhất điều kiện sinh vận của VĐV cho thành tích sức bền phụ thuộc rất nhiều vàotình trạng phối hợp vận động và các tính chất điều khiển tâm lý, đặc biệt là điềukhiển ý chí của VĐV Nhờ có trình độ tập luyện sức bền tốt mà các chức năngcủa hệ thống tuần hoàn, hệ hô hấp, điều hoà nhiệt và hệ thống thần kinh tốt hơn,tạo điều kiện cho sự phát triển các tố chất khác Do đó việc huấn luyện sức bềnphải hướng chủ yếu vào việc nâng cao sức bền ưa khí và năng lực hoạt độngyếm khí

1.2 Đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi 17 – 18.

1.2.1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 17 – 18.

Ở giai đoạn này các em có những bước phát triển nhảy vọt cả về thể chấtlẫn tinh thần Biểu hiện là đã có những bước phát triển từ tuổi thơ ấu sang tuổitrưởng thành, lứa tuổi này các em ở ngưỡng không hẳn là người lớn cũng khônghẳn là trẻ con

Giai đoạn này các em đã hình thành những phẩm chất mới về trí tuệ, tìnhcảm, đạo đức, phong cách Sự phát triển của các em trong giai đoạn này tươngđối phức tạp, tâm lý của các em có biến đổi mâu thuẫn với nhau xuất hiện nhiềuđột biến

Biểu hiện cơ bản nhất ở lứa tuổi này là giai đoạn dậy thì và quan trọnghơn cả là sự hình thành và phát triển bộ máy sinh dục, các chức năng sinh lý mớixuất hiện, tuyến sinh dục bắt đầu hoạt động mạnh mẽ Sự phát triển này phầnnào ảnh hưởng mạnh mẽ đến cá tính của các em, tình cảm sâu sắc dễ bị kíchđộng, xúc động, không tự kiềm chế được bản thân Đôi khi bản chất kích độngmạnh làm cho các em dễ dẫn tới quá trớn Học tập rất miệt mài hăng say nhưnghay chán nản khi không thực hiện, hoàn thành được nhiệm vụ.

Ở giai đoạn lứa tuổi này hệ tuần hoàn tạm thời bị rối loạn gây lên hiệntượng thiếu máu cục bộ ở một số bộ phận trên vỏ não làm cho các em trong quátrình tập luyện rất dễ mệt mỏi, chán tập, thần kinh không ổn định, dễ bị kíchđộng, xúc động làm cho các em nhiều khi mất tự chủ bản thân

1.2.2 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi 17 - 18.

Ở lứa tuổi này các em đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, các bộ phậntiếp tục phát triển nhưng với tốc độ chậm dần, chức năng sinh lý tương đối ổnđịnh, khả năng hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan cũng được nâng cao hơn

Ở lứa tuổi này có sự phát triển về tầm vóc sức chịu đựng và tâm lý vì vậy chúng

ta phải biết tính chất, cường độ và khối lượng tập luyện sao cho phù hợp để cóđiều kiện cho cơ thể phát triển một cách toàn diện và cân đối

- Khớp: Tuy hệ xương có sự phát triển đáng kể nhưng bao khớp của các

em vẫn còn yếu, mỏng các diện khớp còn nông, bao khớp mỏng và lỏng lẻo

 Hệ cơ:

Hệ cơ phát triển nhanh nhưng vẫn còn chậm hơn sự phát triển của hệxương, biểu hiện là các em cao lên và gầy Số lượng các cơ tăng lên nhưng vẫn

không đồng đều chủ yếu là ở các cơ nhỏ và dài, độ phì đại của cơ chưa cao Dovậy khi hoạt động cơ rất nhanh bị co cứng và làm cho cơ thể nhanh mệt mỏi,nên trong quá trình tập luyện phải chú ý tới khối lượng và cường độ buổi tập saocho sự phát triển tốt của cơ thể các em.

 Hệ tuần hoàn:

Đặc biệt trong giai đoạn này các em có sự phát triển nhanh về tim vàmạch máu, tim phát triển to ra, thành tim dày lên làm cho tần số co bóp giảm vàtương đối ổn định Khả năng hoạt động đã đạt tới mức tương đối cao Sự pháttriển của cơ thể trong giai đoạn này phần nào phản ứng thích nghi với sự tăngcông suất hoạt động, sự hồi phục của tim tương đối nhanh, thể tích phút củadòng máu giảm, thể tích tâm thu và thể tích phút của tim tăng cao (thể tích tâmthu từ 120 – 140ml, thể tích phút từ 28 – 32 lít/phút)

 Hệ hô hấp:

Hệ hô hấp đã phát triển mạnh nhưng không đồng đều và chưa hoàn thiện,quá trình hô hấp có sự thay đổi về chu kỳ, trong tập luyện và thi đấu các emthường thở nông và không đều do phổi chưa to, lồng ngực còn hẹp Về dung tíchsống và khả năng hấp thụ oxy tăng hơn lứa tuổi trước

 Hệ thần kinh:

Bộ não của các em trong thời kỳ này tiếp tục phát triển mạnh đi đến hoànthiện khả năng tư duy, nhất là tư duy trừu tượng hóa phát triển rất thuận lợi cho

sự hình thành phản xạ có điều kiện Ngoài ra do sự phát triển của tuyến yên,tuyến giáp làm cho hệ thần kinh có sự hưng phấn mạnh.

Kết luận:

Ở lứa tuổi này các em được hình thành những phẩm chất mới về trí tuệ,tình cảm, đạo đức, phong cách và thái độ về công việc được giao Sự phát triểntương đối phức tạp, tâm lý của các em có nhiều biến đổi mâu thuẫn với nhauxuất hiện nhiều đột biến Do đó trong công tác huấn luyện phải nắm được đặcđiểm tâm lý lứa tuổi như biết động viên biểu dương kịp thời tạo cho các emnhận thức đúng đắn và hưng phấn trong tập luyện và thi đấu

Giai đoạn này cơ thể các em đang phát triển và trưởng thành làm cho quátrình huấn luyện hết sức phức tạp Giai đoạn thích nghi và ổn định bao giờ cũngkém tuổi trưởng thành, giai đoạn mệt mỏi sớm xuất hiện Do vậy trong công táchuấn luyện phải nắm được đặc điểm sinh lý lứa tuổi cần có sự phối hợp giữa lượngvận động và thi đấu trong sự phát triển sinh lý của các em

Thời kỳ này cấu trúc giải phẫu của cơ thể phát triển mạnh nhưng chưahoàn thiện, cụ thể như: Xương tăng về chiều dài, tim phát triển to ra, thành củatim dày lên, sự hồi phục sau vận động nhanh Do vậy công tác huấn luyện cầnphải sử dụng lượng vận động hợp lý để cho sự phát triển của cơ thể các em vẫntuân theo sự phát triển tự nhiên

Trong quá trình huấn luyện ở lứa tuổi này việc đưa lượng vận động cầntuân thủ những nguyên tắc huấn luyện chặt chẽ và có sự kiểm tra theo dõi mộtcách thường xuyên liên tục và có sự điều chỉnh một cách kịp thời sao cho VĐVluôn tập luyện ở trạng thái hưng phấn tích cực

1.3 Các phương pháp phát triển sức bền và sức bền tốc độ trong bóng đá.

1.3.1 Xu hướng huấn luyện thể lực cho vận động viên bóng đá.

Sự phát triển của bóng đá ngày nay đòi hỏi công tác huấn luyện thể lựccần phải tìm hiểu, khai thác những nhân tố thúc đẩy nguồn năng lực tiềm tàngcủa VĐV, thông thường những nhân tố đó là lượng vận động và cường độ vận

động Hai nhân tố này chính là động lực chính làm tăng thể lực cũng như thànhtích cho VĐV Thực tiễn đã chứng minh các cường quốc bóng đá trên thế giớinhư: BRAXIN, ĐỨC, PHÁP, ANH, HÀ LAN, ITALIA… trong công tác huấnluyện đã chú ý giải quyết khối lượng vận động cao và cường độ vận động lớnmột cách hợp lý Đây cũng là kinh nghiệm mà bất cứ huấn luyện viên nào cũngbiết nhưng để làm tốt thì không phải ai cũng làm được bởi muốn làm được thìphải huấn luyện một cách nghiêm túc, khoa học và phải biết hệ thống hóa cácbài tập, phải tập luyện liên tục trong nhiều năm thì các cầu thủ mới có thể thànhđạt và trở thành những VĐV đỉnh cao Trong huấn luyện diễn biến tuần tự mụctiêu của từng giai đoạn thường là không thể chuyển tiếp hết được, do vậy bất kỳmột huấn luyện viên nào muốn VĐV vượt quá đặc điểm của quá trình huấnluyện chuyên môn hóa quá sớm để đạt được thành tích nhất thời tất yếu sẽ dẫnđến việc bắt buộc VĐV đạt thành tích khi chưa có thể đạt được và như vậy hậuquả của nó là thời gian duy trì thành tích ngắn và có nhiều tác hại không thểlường trước được.

Ngày nay các cường quốc bóng đá trên thế giới đều tích cực sử dụngnhiều biện pháp tiên tiến, sử dụng nhiều phương pháp huấn luyện khoa học đểnâng cao trình độ thể lực cho VĐV và nó được thể hiện ở các mặt chính sau:

- Phương pháp huấn luyện có hệ thống

- Nỗ lực nâng cao hiệu suất huấn luyện

- Tăng cường công tác huấn luyện từ chiều hướng vận dụng các phươngpháp, phương tiện huấn luyện tiên tiến

- Quá độ từ huấn luyện đơn lẻ sang huấn luyện tổng hợp

- Coi trọng phần hồi phục sau huấn luyện

1.3.2 Đặc điểm của một số phương pháp huấn luyện sức bền và sức bền tốc độ trong bóng đá.

1.3.2.1 Phương pháp nâng cao khả năng ưa khí.

Khả năng ưa khí của cơ thể là khả năng tạo ra nguồn năng lượng cho hoạtđộng cơ bắp thông qua quá trình oxy hóa các hợp chất giàu năng lượng trong cơthể Để nâng cao khả năng ưa khí cần giải quyết ba nhiệm vụ:

- Nâng cao khả năng hấp thụ oxy tối đa

- Nâng cao khả năng kéo dài thời gian duy trì mức hấp thụ oxy tối đa

- Làm cho hệ tuần hoàn và hệ hô hấp nhanh chóng đạt được mức hoạtđộng với hiệu suất cao

Để giải quyết những nhiệm vụ trên, nguyên tắc chung của các phươngpháp tập luyện nâng cao khả năng ưa khí là sử dụng các bài tập trong đó hiệusuất hô hấp và tuần hoàn có thể đạt mức tối đa và duy trì được mức hấp thụ oxytrong thời gian dài Tất nhiên đó phải là những bài tập có sự tham gia của nhiềunhóm cơ và có tốc độ gần tới hạn

Các phương pháp chủ yếu được sử dụng để nâng cao khả năng ưa khí của

cơ thể là phương pháp đồng đều liên tục, phương pháp biến đổi và phương pháplặp lại

* Phương pháp đồng đều liên tục được áp dụng rộng rãi trong giai đoạnđầu của quá trình huấn luyện sức bền Đặc điểm của phương pháp này là thựchiện các bài tập liên tục, không bỏ nghỉ giữa quãng với tốc độ gần mức tới hạn

và thời gian bài tập tương đối dài Với phương pháp này khả năng phối hợp hoạtđộng của các hệ thống đảm bảo việc hấp thụ oxy được nâng lên ngay trong quátrình vận động, đồng thời bài tập có thể đạt hiệu quả cao do chúng tác động lên

cơ thể tương đối lâu

* Phương pháp lặp lại và phương pháp biến đổi được áp dụng để pháttriển sức bền là những phương pháp dựa trên những bài tập yếm khí (tốc độ trêntới hạn) với thời gian mỗi lần thực hiện bài tập tương đối ngắn và những quãngnghỉ giữa (quãng giãn cách) có tính toán kỹ lưỡng để phát huy tối đa khả năng

ưa khí của cơ thể Tác dụng của bài tập diễn ra chủ yếu trong thời gian giãn cáchgiữa các lần lặp lại

* Các phương pháp dãn cách và biến đổi được sử dụng để nâng cao khảnăng ưa khí thường có cấu trúc các thành phần của lượng vận động như sau:

- Cường độ vận động (tốc độ di chuyển) cao hơn mức tới hạn, tức là vào khoảng

75 – 80% tốc độ tối đa, sao cho cuối mỗi lần lặp lại tần số mạch đập xấp xỉ180lần/phút

- Độ dài cự ly tập luyện cần phải được lựa chọn sao cho thời gian thựchiện không quá 1 – 1,5 phút Chỉ trong trường hợp này hoạt động mới diễn ratrong điều kiện yếm khí và mới đạt được mức hấp thu oxy tối đa vào lúc nghỉgiữa quãng

- Khoảng cách nghỉ giữa quãng tùy theo trình độ tập luyện của vận độngviên, dao động từ 45 – 120s, để cho lần lặp lại tiếp theo được bắt đầu trong lúcthể tích tâm thu và mức hấp thụ oxy đang ở mức cao (tần số nhịp đập khoảng

120 – 140 lần/phút) Trong mọi trường hợp quãng nghỉ ngơi không nên vượt quá

5 – 6 phút khi mà hoạt động của hệ tuần hoàn và hô hấp giảm nhiều Trongquãng nghỉ nên tiếp tục hoạt động với cường độ thấp để tránh sự chuyển độtngột từ trạng thái động sang trạng thái tĩnh

- Số lần lặp lại cần tính toán sao cho đảm bảo duy trì được trạng thái ổnđịnh trong sự phối hợp hoạt động của các hệ thống cơ thể Thể hiện ở khả nănghấp thụ oxy ổn định ở mức tương đối cao Cụ thể là khi có hiện tượng giảm mứchấp thụ oxy thì đó là tín hiệu để ngừng bài tập

1.3.2.2 Phương pháp nâng cao khả năng yếm khí.

Khả năng yếm khí là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựavào các nguồn cung cấp năng lượng yếm khí (các phản ứng năng lượng không

có sự tham gia của oxy)

Nâng cao khả năng ưa khí cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năngyếm khí tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện những hoạt động yếm khí.Bởi vì như chúng ta đã biết quá trình trả nợ oxy được diễn ra một phần ngaytrong lúc vận động và nếu khả năng ưa khí cao thì phần trả nợ oxy trong lúc vậnđộng đó sẽ lớn hơn và hiệu quả hoạt động của cơ thể sẽ tăng lên

Tuy nhiên nhiệm vụ chính ở đây là tăng cường khả năng giải phóng nănglượng nhờ các phản ứng phân hủy Photphocreatin và Glucoza, đồng thời nângcao khả năng chịu đựng trạng thái nợ oxy ở mức cao.

Các bài tập nhằm hoàn thiện cơ chế giải phóng năng lượng từ Photphocreatin có những đặc điểm sau:

- Cường độ hoạt động gần mức tối đa hoặc thấp hơn một chút

- Thời gian của bài tập (mỗi lần lặp lại) chỉ giới hạn từ 3 – 8s (chạy 30 –60m) sau khi bắt đầu hoạt động

- Thời gian nghỉ giữa quãng từ 2 – 3 phút, đó cũng là thời gian để phục hồiPhotphocreatin không tạo ra axit lactic, nên tốc độ trả nợ oxy diễn ra khá nhanh.Nhưng do dự trữ Photphocreatin trong cơ rất ít nên sau 3 – 4 lần lặp lại thì hoạtđộng của cơ chế Glucophân sẽ tăng lên, còn cơ chế Photphocreatin sẽ giảm đi

Để khắc phục hiện tượng này người ta chia các bài tập thành 2 – 3 nhóm mỗinhóm 3 – 4 lần lặp lại Thời gian nghỉ giữa các nhóm kéo dài từ 7 – 10 phút (đủ

để oxy hoá phần lớn axit lactic và bảo đảm duy trì được trạng thái hưng phấncao trong trung tâm thần kinh)

- Cần sử dụng các hình thức nghỉ ngơi tích cực, nhất là trong thời giannghỉ ngơi giữa các nhóm như đi bộ, chạy nhẹ nhàng… ngay sau mỗi lần lặp lại,sau đó có thể nghỉ thoải mái để cho cơ thể trở về trạng thái tương đối tĩnh banđầu

- Số lần lặp lại tùy thuộc vào trình độ tập luyện của VĐV sao cho tốc độkhông bị giảm Việc chia bài tập thành các nhóm là một biện pháp cho phéptăng được tổng số lần lặp lại của cả bài tập, nâng cao được khối lượng vận động

Để hoàn thiện cơ chế Glucôphân (tức là nâng cao khả năng yếm khí của cơ thể)cần áp dụng các bài tập có những đặc điểm sau đây:

- Cường độ vận động xấp xỉ tối đa, tức là khoảng 90 – 95% tốc độ tối đa ởcác cự ly tương ứng được sử dụng Sau một số lần lặp lại chỉ số tốc độ tuyệt đối

có thể giảm một chút, nhưng vẫn được coi là xấp xỉ tốc độ tối đa trong trạng tháihiện có lúc đó của cơ thể

- Thời gian mỗi lần lặp lại có thể từ 20s – 2phút (các cự ly chạy 200 –600m…)

- Khoảng cách nghỉ ngơi lên giảm dần sau mỗi lần lặp lại Thí dụ giữa lầnthứ nhất và lần thứ hai nghỉ 5 – 8 phút; giữa lần hai và lần ba nghỉ từ 3 – 4 phút;giữa lần ba và tư nghỉ 2 – 3 phút

- Tính chất nghỉ ngơi trong trường hợp này không cần phải là nghỉ ngơitích cực, nhưng cũng cần tránh trạng thái hoàn toàn yên tĩnh

- Số lần lặp lại trong hoạt động có quãng nghỉ giảm dần thường không quá

3 – 4 lần, vì trạng thái mệt mỏi tăng rất nhanh Nếu tăng số lần lặp lại một cáchliên tục thì tốc độ sẽ giảm dần, cơ chế cung cấp năng lượng sẽ chuyển dần sangcác phản ứng có oxy Bằng cách chia ra các nhóm, mỗi nhóm gồm 3 – 4 lần lặplại, giữa các nhóm có thời gian nghỉ dài 15 – 20 phút, để thanh toán phần còn nợoxy

Trên đây đã trình bày phương pháp tác động có chọn lọc đến những cơchế yếm khí riêng biệt Trong thực tế, các phương pháp được áp dụng thườngmang tính chất tổng hợp hơn, kết hợp những tác động nhằm nâng cao khả năng

ưa khí với khả năng yếm khí Bởi vì, khả năng ưa khí là cơ sở để phát triển khảnăng yếm khí, còn cơ chế Glucôphân là cơ sở để phát triển cơ chếPhotphocreatin

1.3.2.3 Đặc điểm các phương pháp huấn luyện sức bền tốc độ trong bóng đá.

Đặc trưng của bóng đá là cường độ hoạt động và hình thức di chuyển luônluôn thay đổi Vì vậy nâng cao năng lực ưa khí bằng các bài tập có chu kỳ là rấtcần thiết để nâng cao sức bền chuyên môn, vì nhờ đó có thể bảo đảm được khảnăng phục hồi nhanh chóng những lúc không phải di chuyển với cường độ cao

Ngoài ra để thích ứng với tính chất hoạt động thay đổi cần áp dụng nhiềuloại bài tập chạy tăng tốc độ có cường độ và độ dài khác nhau, các bài tập bậtnhảy kết hợp với chạy đổi hướng, vượt vật cản Các hình thức biến dạng củaphương pháp đồng đều và giãn cách cũng được áp dụng rộng rãi có thể kéo dài

thêm hiệp đấu trong tập luyện, rút ngắn thời gian và cường độ đấu tập (VĐV ởcác vị trí luôn phải di chuyển).

Qua theo dõi và quan sát các trận thi đấu bóng đá, chúng tôi nhận thấy cácVĐV phải di chuyển và chạy nước rút rất nhiều bởi khuynh hướng của bóng đáhiện đại là đẩy nhanh tốc độ trận đấu gây bất ngờ cho đối phương bằng phảncông nhanh, đẩy hậu vệ vào các hoạt động tấn công, tiền đạo vào các hoạt độngphòng thủ Do đó vai trò của sức bền tốc độ trong bóng đá là hết sức quan trọng,

mà cơ sở để phát triển sức bền tốc độ trước hết là phát triển khả năng sức bềntốc độ không bóng (tức là các bài tập chạy được lặp lại với cường độ ở mức xấp

xỉ tới hạn với quãng nghỉ ngắn) Ngoài ra VĐV phải duy trì được khả năng đótrong suốt trận đấu, đáp ứng được yêu cầu mà ban huấn luyện giao cho

1.3.3 Các yếu tố của lượng vận động trong huấn luyện nâng cao sức bền và sức bền tốc độ trong bóng đá.

Các phương pháp huấn luyện nâng cao sức bền trong các môn thể thao đềudựa trên sự kết hợp của 5 yếu tố cơ bản của lượng vận động đó là: Tốc độ bàitập, thời gian thực hiện bài tập, thời gian nghỉ giữa quãng, tính chất nghỉ ngơi,

số lần lặp lại

* Tốc độ bài tập chia thành 3 loại:

+ Tốc độ dưới tới hạn: Là tốc độ di chuyển đòi hỏi lượng cung cấp oxydưới mức cơ thể có thể hấp thụ được tức là nhu cầu oxy thấp hơn khả năng hấpthụ của cơ thể Trong vùng tốc độ dưới tới hạn thì nhu cầu oxy tăng tỉ lệ thuậnvới tốc độ di chuyển

+ Tốc độ tới hạn: Là tốc độ trong đó nhu cầu oxy bằng với khả năng hấpthụ oxy của cơ thể (khả năng hấp thụ oxy tối đa của cơ thể)

+ Tốc độ trên tới hạn là tốc độ có nhu cầu oxy cao hơn năng lực hấp thụoxy tối đa Lúc này hoạt động diễn ra trong điều kiện nợ oxy do các nguồn nănglượng yếm khí Do hiệu suất thấp của cơ chế cung cấp năng lượng yếm khí nên

ở vùng tốc độ trên tới hạn nhu cầu oxy tăng hơn nhiều so với mức tăng của tốc

độ di chuyển Theo A.Hill, lúc này oxy gần như tỉ lệ với lập phương tốc độ

* Thời gian bài tập có liên quan với tốc độ di chuyển, thông qua thời gianbài tập người ta có thể xác định được nguồn cung cấp năng lượng cho cơ thể khivận động Nếu thời gian hoạt động không đạt tới 3 – 5 phút thì tuần hoàn và hôhấp không kịp phát huy công suất tối đa và hoạt động diễn ra nhờ nguồn cungcấp năng lượng yếm khí, thời gian hoạt động càng ngắn thì vai trò của quá trình

hô hấp càng giảm và vai trò của quá trình yếm khí càng tăng, tương ứng với nó

là tốc độ trên tới hạn Những bài tập có thời gian kéo dài (trên 5 – 6 phút) thì tốc

độ di chuyển sẽ là tốc độ dưới tới hạn hoặc tới hạn và nguồn năng lượng đượccung cấp chủ yếu nhờ các quá trình ưa khí

* Thời gian nghỉ giữa quãng trong các bài tập lặp lại có vai trò quan trọngđối với tính chất và phương hướng tác động của bài tập đối với cơ thể Trongnhững bài tập có tốc độ tới hạn và dưới tới hạn, nếu thời gian nghỉ đủ dài để cácchức năng sinh lý hồi phục tương đối đầy đủ, thì trong mỗi lần lặp lại tiếp theocác phản ứng của cơ thể sẽ diễn ra giống như lần thực hiện bài tập trước đó, đầutiên là cơ chế giải phóng năng lượng từ Photphocreatin, tiếp đến là quá trìnhGlucophân

Trong những bài tập lặp lại với tốc độ trên tới hạn với quãng nghỉ không đủ

để thanh toán nợ oxy, thì các lần lặp lại tiếp theo sẽ diễn ra trên nền nợ oxy chưađược thanh toán và lượng nợ oxy sẽ tích luỹ và tăng lên nhanh chóng sau mỗilần lặp lại Những bài tập như vậy có tác động rất mạnh tới cơ thể

* Tính chất nghỉ ngơi: Có thể là nghỉ ngơi thụ động, có thể là nghỉ ngơi tíchcực, nói chung sau mỗi lần thực hiện bài tập không nên nghỉ ngơi một cách thụđộng, mà cần phải kết hợp giữa nghỉ ngơi tích cực và nghỉ ngơi thụ động

Nghỉ ngơi tích cực sẽ tránh được sự chuyển đột ngột từ trạng thái độngsang trạng thái tĩnh và ngược lại, tạo điều kiện thuận lợi cho lần tập tiếp theocũng như thúc đẩy nhanh quá trình hồi phục

* Số lần lặp lại: Trong các bài tập ưa khí, khi thời gian của mỗi lần thựchiện bài tập tương đối ngắn, thì số lần lặp lại phải tương đối lớn Ngược lại trongcác bài tập yếm khí, việc tăng số lần lặp lại phải hết sức thận trọng và chỉ giới

hạn trong một phạm vi nhất định Như vậy số lần lặp lại là một trong những yếu

tố quy định lượng vận động, tạo lên kết quả tổng hợp của bài tập Việc xác định

số lần lặp lại tuỳ thuộc vào mục đích của bài tập, cường độ và thời gian thựchiện bài tập trong mỗi lần lặp lại, trình độ tập luyện của VĐV

Qua đây ta thấy được ý nghĩa và tác dụng của các yếu tố lượng vận độnglàm thay đổi cơ chế diễn biến sinh lý trong cơ thể, nó có tác dụng trực tiếp đếnviệc thay đổi thành tích Chính vì vậy chúng tôi dựa vào 5 yếu tố trên sẽ đưa rađược những bài tập có lượng vận động phù hợp trong quá trình giáo dục sức bềntốc độ cho VĐV

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

2.1 Phương pháp nghiên cứu.

Để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu của đề tài chúng tôi sử dụng cácphương pháp nghiên cứu sau:

2.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu.

Phương pháp này chúng tôi sử dụng trong quá trình nghiên cứu của đề tài

để tổng hợp và thu thập những số liệu, tài liệu có liên quan, giúp chúng tôi tìmhiểu tình hình phát triển của TDTT nói chung và bóng đá nói riêng Từ đó cónhững đánh giá thực chất về thực trạng sức bền tốc độ của nam VĐV bóng đálứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh

2.1.3 Phương pháp quan sát sư phạm.

Phương pháp này chúng tôi sử dụng trong quá trình nghiên cứu kiểm tracác test trong thực tiễn TDTT Các thông số quan sát sư phạm mà chúng tôiquan tâm là: Phản ứng của cơ thể dưới sự tác động của các bài tập hỗn hợp.Ngoài ra đề tài còn tiến hành quan sát sư phạm trong quá trình tập luyện và thiđấu của các em, từ đó đánh giá khả năng duy trì sức bền tốc độ của VĐV bóngđá

2.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Sau khi lựa chọn lập phiếu phỏng vấn, xây dựng kế hoạch huấn luyệnnhằm phát triển sức bền tốc độ Phương pháp này chúng tôi sử dụng trong quá

trình nghiên cứu nhằm kiểm nghiệm hiệu quả của bài tập huấn luyện sức bền tốc

độ cho VĐV bóng đá trẻ Trong quá trình thực nghiệm với 20 VĐV bóng đá lứatuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh

+ Nhóm thực nghiệm là 10

+ Nhóm đối chứng là 10

2.1.5 Phương pháp kiểm tra sư phạm.

Phương pháp này nhằm mục đích kiểm tra, đánh giá sức bền tốc độ củanam VĐV bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh một cách chính xác vàkhách quan thông qua những test đã lựa chọn Trên cơ sở đó có nhận xét, kếtluận về hiệu quả các bài tập đã lựa chọn trong việc phát triển sức bền tốc độ chođối tượng nghiên cứu

2.1.6 Phương pháp toán học thống kê.

Mục đích là xử lý các số liệu thu thập nhằm làm rõ độ tin cậy và sự khácbiệt giữa các bài tập đã lựa chọn Các công thức đã được sử dụng như: Côngthức tính trung bình cộng, công thức tính phương sai (n < 30), công thức tính độlệch chẩn, công thức so sánh hai số trung bình

B B A

A

X X X

X

- So sánh 2 số trung bình quan sát:

B A

B A

n n

X X t

2 2

(

) )(

(

y y x x

y y x x r

i i

i i

5 ,

1 2

V V

V V w





 (với n < 30)Trong đó:

V1: Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm

V2: Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm

2.2 Tổ chức nghiên cứu.

Đề tài của chúng tôi nghiên cứu từ tháng 04/2010 đến tháng 05/2011 vàchia làm các giai đoạn sau:

- Giai đoạn 1: Từ tháng 04/2010 đến tháng 05/2010, lựa chọn hướng và

đề cương nghiên cứu, xây dựng và bảo vệ đề cương nghiên cứu

- Giai đoạn 2: Từ tháng 05/2010 đến tháng 02/2011, là giai đoạn tiến

hành giải quyết những vấn đề liên quan đến cơ sở lý luận của đề tài Trong giaiđoạn này chúng tôi đã tiến hành khảo sát các VĐV bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tạicác trung tâm TDTT Quảng Ninh, Hải Phòng… Thu thập số liệu, xử lý số liệu,xác định các test, lựa chọn bài tập…

- Giai đoạn 3: Từ tháng 02/2011 đến tháng 05/2011, phân tích các kết quả

nghiên cứu, viết và hoàn thiện đề tài nghiên cứu Chuẩn bị và bảo vệ kết quảnghiên cứu trước Hội đồng khoa học

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1 Giải quyết mục tiêu 1.

Đánh giá thực trạng sức bền tốc độ của nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh.

Để giải quyết mục tiêu này chúng tôi triển khai theo các bước sau:

3.1.1 Nghiên cứu lựa chọn test đánh giá sức bền tốc độ của nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh.

a Nguyên tắc lựa chọn test đánh giá:

- Các test được lựa chọn phải có tính khả thi đảm bảo độ tin cậy và tínhthông báo trên đối tượng nghiên cứu

- Các test phải đơn giản, dễ thực hiện, dễ kiểm tra

- Thời gian thực hiện các test phải phù hợp với thời điểm kiểm tra

b Lựa chọn test đánh giá sức bền tốc độ cho vận động viên bóng đá.

Thông qua việc phân tích tổng hợp, tham khảo các tài liệu chuyên môn đềtài xác định được 5 test để đánh giá năng lực sức bền tốc độ của VĐV bóng đálứa tuổi 17 – 18 tỉnh Quảng Ninh thường được các HLV, giáo viên sử dụng đó

là test:

Test 1 Chạy 5 x 30m (s)

Test 2 Dẫn bóng sút cầu môn 5 quả liên tục (s)

Test 3 Chạy sút bóng cầu môn 10 quả liên tục (s)

Test 4 Dẫn bóng tốc độ 30m lặp lại 3 lần (s)

Test 5 Dẫn bóng luồn cọc 30m x 2 lần (s)

Để đảm bảo tính khách quan đề tài đã tiến hành phỏng vấn các chuyêngia, các HLV, giáo viên Số phiếu phát đi là 30, thu về 30, test được lựa chọnphải đạt tỷ lệ 70 % trở lên

Kết quả được trình bày tại bảng 3.1

Bảng 3.1 Kết quả phỏng vấn lựa chọn test đánh giá sức bền tốc độ (n = 30).