Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam sinh viên chuyên sâu bóng rổ năm thứ ba trường đại học thể dục thể thao bắc ninh

Trong khái niệm rộnglớn về sức bền tốc độ ở Bóng rổ hay ở các môn khác, ta có thể gặp các cầu thủ có trình độ cao về thể lực và tốc độ thì khả năng hoạt động trong các pha phản công nhan

PHẦN MỞ ĐẦU

Thể dục thể thao là một bộ phận của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, nhằm gópphần đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện có tri thức, có đạo đức và hoàn thiện thểchất cho mọi người

Thể dục thể thao là một lĩnh vực quan trọng trong cuộc sống, có ý nghĩa to lớntrong xã hội Ở bất cứ quốc gia nào trên thế giới cũng đều chú trọng đến công tác pháttriển thể dục thể thao Thể dục thể thao là một bộ phận hữu cơ của đời sống conngười Người được đánh giá là phát triển toàn diện thì người đó phải được phát triển

cả về trí tuệ lẫn thể chất Thể dục thể thao là phương tiện góp phần quan trọng phục

vụ đắc lực cho sự phát triển về thể chất và tinh thần đó Vì vậy ở nhiều nước trên thếgiới đã xem công tác thể dục thể thao là một trong những yếu tố quan trọng của pháttriển xã hội và đưa nền thể dục thể thao của nước mình phát triển đến đỉnh cao nhất

Trong công tác ngoại giao thì thể dục thể thao đóng vào vị trí hết sức quantrọng nó được xem là cầu nối giữa các dân tộc trên thế giới Qua đó tìm hiểu học tập

và giúp đỡ lần nhau, đưa thế giới vào cuộc sống hòa bình và hữu nghị

Ngay sau ngày đất nước ta giành được chính quyền năm 1945 trong lúc đấtnước còn gặp nhiều khó khăn, nhưng Bác Hồ đã kêu gọi toàn dân tích cực tham giatập luyện TDTT và được nhân dân tham gia hưởng ứng tập luyện rất tích cực

Ngày nay đất nước ta đang đi lên con đường công nghiệp hóa và hiện đại hóađất nước với khẩu hiệu của Đảng “Khỏe để xây dựng bảo vệ tổ quốc” hiểu được ýnghĩa và tác dụng của việc tập luyện TDTT đã đem lại sức khỏe cho con người Cósức khỏe mới có lao động, có lao động mới có sáng tạo, sản xuất của cải vật chất, đấtnước mới được giàu mạnh Cùng với sự lớn mạnh nhiều ngành trong cả nước, ngànhTDTT càng được phát triển với một số môn - số VĐV và đông đảo các tầng lớp nhânlao động, trí thức tham gia tập luyện trong đó có Bóng rổ là môn hết sức quan trọng

Trong những năm đầu thế kỷ 20 Bóng rổ được phát triển rất nhanh và mạnh ởcác nước Châu Âu và Châu Mỹ Chính vì vậy sự hấp dẫn của nó và những công trình

kiến trúc sân bãi hiện đại rất tiện lợi cho sự thưởng thức nghệ thuật thể thao củanhững người hâm mộ nó sau gần một trăm năm phát triển của môn thể thao này đã lantruyền nhanh sang các châu lục khác Giờ đây Bóng rổ không chỉ mang ý nghĩa nhữngcuộc thi đấu thông thương mà còn là nhu cầu văn hóa không thể thiếu được của nhữngngười hâm mộ Chính vì vậy Bóng rổ dưới con mắt của các môn thể thao hiện đại thì

nó không phải là môn thể thao non trẻ và đã được công nhận là môn thể thao quantrọng

Ở Việt Nam Bóng rổ được du nhập vào dưới thời Pháp thuộc Sau khi thốngnhất đất nước (1975), trong khi công cuộc xây dựng CNXH tái thiết sau chiến tranh và

sự định hướng chăm sóc sức khỏe và nâng cao thể lực cho nhân dân nên đã thúc đẩyviệc áp dụng nhiều môn thể thao mới nhằm tăng nhanh thể lực Chính vì vậy mà mônBóng rổ cùng một số môn thể thao khác đã được tập luyện phổ biến trong nhân dân vàquân đội ta

Bóng rổ là môn thể thao thi đấu với sự chuyển động liên tục của người chơi.Hoạt động với cường độ tối đa ngày càng tăng lên trong những năm gần đây Vì vậyngoài việc hoàn thiện kỹ thuật thì yếu tố thể lực sức bền tốc độ trong thi đấu Bóng rổluôn trở thành một trong những yếu tố quyết định

Sức bền tốc độ là một tố chất thể lực giúp cho các cầu thủ hay những người tậpluyện thực hiện được các kỹ thuật hay chiến thuật của cả đội được tốt Nó đáp ứngmột cách hiệu quả các tình huống như phả công nhanh, tấn công khu vực cũng nhưquay về phòng thủ khi đội mình bị mất quyền khống chế bóng Trong khái niệm rộnglớn về sức bền tốc độ ở Bóng rổ hay ở các môn khác, ta có thể gặp các cầu thủ có trình

độ cao về thể lực và tốc độ thì khả năng hoạt động trong các pha phản công nhanh hayquay về phòng thủ một cách liên tục thì họ dễ dàng đặt hiệu quả cao hơn và tạo điềukiện thuận lợi cho đồng đội về mặt thể lực cũng như các mặt tâm lý thi đấu được tốthơn

Trong những năm gần đây, môn học Bóng rổ luôn được tuyển sinh vào cáckhóa của trường Đại học TDTT, nhằm thúc đẩy phong trào tập luyện và thi đấu bóngtrong cả nước đạt hiệu quả cao hơn.

Chính vì vậy điều quan trọng trong môn Bóng rổ là việc huấn luyện tố chất thểlực của học sinh chuyên sâu cần được tiến hành trong suốt nhiều năm huấn luyện.Trong đó cần chú trọng tới công tác huấn luyện sức bền tốc độ cho người mới học,trong thời kỳ học sinh cần tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển tố chất này.Trong mối quan hệ giữa các tố chất thể lực thì sức bền và sức nhanh cũng cần huấnluyện nhiều nhất Huấn luyện sức bền tốc độ ở đây được gắn liền với các yêu cầuchuyên môn trong thi đấu Bóng rổ có nghĩa là huấn luyện sức bền tốc độ trong Bóng

rổ luôn có sự khác biệt với công tác huấn luyện sức bền tốc độ của Điền kinh Ở đâycông tác huấn luyện sức bền tốc độ của các hoạt động có chu kỳ và không có chu kỳ làhai yếu tố tạo nên sức nhanh bền trong thi đấu Bóng rổ Phương tiện giáo dục ở đây làcác bài tập việc lựa chọn và sử dụng các bài tập làm nền tảng vững chắc để phát triểnsức bền tốc độ trong quá trình huấn luyện thể lực của học sinh chuyên sâu Bóng rổ

Nhưng cho đến nay, chưa có tác giả nào quan tâm nghiên cứu về sức bền tốc độtrong môn Bóng rổ Trong khi đó sức bền tốc độ là một tố chất quan trọng được trongtập luyện và thi đấu Bóng rổ

Do vậy, chúng tôi nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nam sinh viên chuyên sâu Bóng rổ năm thứ ba trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh”

* Mục đích nghiên cứu: qua phân tích tổng hợp các tài liệu chung và chuyên

môn có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, dựa vào cơ sở thực tiễn, đề tài tiến hành lựachọn các bài tập phát triển sức bền tốc độ cho sinh viên chuyên sâu Bóng rổ năm thứ 3trường Đại học TDTT Bắc Ninh nhằm góp phần nâng cao chất lượng công tác giảngdạy và huấn luyện trong Nhà trường

* Mục tiêu nghiên cứu: để giải quyết mục đích nêu trên đề tài xác định giải

quyết 2 mục tiêu nghiên cứu sau:

- Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng công tác huấn luyện và sức bền tốc độ của

sinh viên chuyên sâu Bóng rổ năm thứ 3 trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Giải quyết nhiệm vụ này chính là tìm hiểu thực trạng về nội dung chương trình,phương tiện giảng dạy môn Bóng rổ cho sinh viên chuyên sâu năm thứ 3, qua đó đánhgiá thực trạng công tác giảng dạy và sức bền tốc độ của đối tượng nghiên cứu, làm cơ

sở giải quyết nhiệm vụ tiếp theo của đề tài

- Mục tiêu 2: Nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng bài tập nhằm phát triển sức bền

tốc độ cho sinh viên chuyên sâu Bóng rổ năm thứ 3 trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác giảng dạy và sức bền tốc độ của đốitượng nghiên cứu, đề tài tiến hành lựa chọn, ứng dụng và kiểm nghiệm hiệu quả cácbài tập phát triển sức bền tốc độ phù hợp với điều kiện thực tiễn tại nhà trường nhằmnâng cao sức bền tốc độ cho sinh viên chuyên sâu Bóng rổ năm thứ 3 Đại học TDTTBắc Ninh

CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Phân loại và phương pháp phát triển sức bền

1.1.1 Phân loại sức bền

Sức bền là một tố chất thể lực, là năng lực chống lại mệt mỏi trong hoạt độngvận động

Sức bền phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Năng lực hoạt động của hệ thống tim mạch

- Quá trình trao đổi chất

- Sự tiết kiệm hoá trong vận động (thả lỏng, kĩ thuật)

- Các phẩm chất tâm lý chuyên môn

Sức bền phát triển tốt là tiền đề quan trọng để con người có thể sẵn sàng laođộng, học với năng suất, đồng thời hình thành những phẩm chất tốt đẹp như tính kiêntrì, tinh thần bền bỉ, ý chí quyết tâm…

Tập luyện sức bền sẽ nâng cao khả năng làm việc của cơ thể đặc biệt là hệthống tuần hoàn, hô hấp và hệ thống vận động

Trong thể thao, sức bền là yếu tố quyết định thành tích của nhiều môn thể thao.Sức bền phát triển tốt sẽ nâng cao khả năng chịu đựng lượng vận động tập luyện và làtiền đề quan trọng để người tập có thể hồi phục nhanh chóng sau quá trình tập luyện

và thi đấu [50]

Việc phân loại sức bền có rất nhiều quan điểm khác nhau, mỗi một trường pháikhác nhau lại căn cứ vào yêu cầu, đặc điểm khác nhau để phân loại Qua phân tích vànghiên cứu tài liệu chúng tôi thấy có một số cách phân loại như sau:

- Sức bền cơ sở: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm chống lại

mệt mỏi trong hoạt động vận động kéo dài, trong đó không có sự tham gia của quátrình trao đổi chất yếm khí

Cơ sở sinh lý của năng lực sức bền này là sự “tiết kiệm hoá” trong hoạt độngcủa các chức năng cơ thể (tuần hoàn, hô hấp, trao đổi chất) và sự thuần thục kĩ thuật

Phát triển sức bền cơ sở trước hết phải nâng cao khả năng hấp thụ oxy và cácnăng lực chuyển hoá có oxy cũng như phải phát triển các phẩm chất tâm lý chuyênmôn.

Phát triển tốt sức bền cơ sở sẽ tạo nên nền tảng chức năng vững chắc cho tất cảcác môn thể thao sức bền và các môn thể thao có yêu cầu sức bền như một yếu tố xácđịnh thành tích [17], [18], [19]

- Sức bền thi đấu chuyên môn: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV

nhằm chống lại mệt mỏi khi thực hiện các yêu cầu chuyên môn của môn thể thao hoặc

kĩ thuật thể thao trong điều kiện thi đấu

Dựa vào đặc điểm của từng môn thể thao, người ta phân sức bền chuyên mônthành các loại như sau:

- Sức bền mạnh: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm chống lại

mệt mỏi khi thực hiện các nhiệm vụ vận động kéo dài đòi hỏi sự tham gia của sứcmạnh ở mức độ cao

- Sức bền tốc độ: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm chống lại

mệt mỏi khi thực hiện các nhiệm vụ vận động đòi hỏi tốc độ gần tối đa, tới tối đatrong điều kiện năng lượng được cung cấp chủ yếu thông qua quá trình yếm khí

- Sức bền thời gian ngắn: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm

chống lại mệt mỏi khi thực hiện các lượng vận động vận động kéo dài từ 45 giây đến

2 phút trong điều kiện năng lượng được cung cấp chủ yếu thông qua quá trình yếmkhí Sức bền thời gian ngắn phụ thuộc chặt chẽ vào trình độ phát triển của sức bềnmạnh và sức bền tốc độ

- Sức bền thời gian trung bình: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV

nhằm chống lại mệt mỏi khi thực hiện các lượng vận động vận động kéo dài từ 2 phútđến 11 phút trong điều kiện đòi hỏi cao về năng lượng thông qua quá trình yếm khí và

ưa khí

- Sức bền thời gian dài: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm

chống lại mệt mỏi khi thực hiện các lượng vận động vận động kéo dài từ 11 phút đếnnhiều giờ trong điều kiện năng lượng được cung cấp chủ yếu thông qua quá trình ưakhí [20]

Trong sinh lý TDTT căn cứ vào hệ cung cấp năng lượng người ta chia sức bền

ra thành 2 loại:

- Sức bền ưa khí: Là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thể trong điều kiện sử

dụng nguồn năng lượng thông qua quá trình oxy hoá hợp chất hữu cơ giàu năng lượngtrong cơ thể

- Sức bền yếm khí: Là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thể trong điều kiện

dựa vào các nguồn cung cấp năng lượng yếm khí (các phản ứng giải phóng nănglượng không có sự tham gia của oxy) [16], [17], [20]

- Thông thường người ta sử dụng phương pháp gián tiếp: phương pháp này yêucầu vượt qua cự ly tương đối dài và xác định thời gian đạt được ví dụ: sức bền chung

có thể được đánh giá bằng thời gian chạy trên cự ly 5000, 10.000m hoặc bằng quãngđường chạy trong 12phút (Cuper)

- Các chỉ số trên đều là các chỉ số đánh giá sức bền tuyệt đối (không tính đếnảnh hưởng của sức mạnh và sức nhanh) trong huấn luyện thể thao và GDTC còn phảicăn cứ vào các yếu tố khác (sức mạnh, sức nhanh) để đáp ứng yêu cầu đó người ta ápdụng các chỉ số tương đối để đánh giá sức bền

Dự trữ tốc độ được tính bằng hiệu số giữa thời gian trung bình để vượt qua vớiphần cự ly (100m trong chạy, 50m trong bơi) với thời gian thấp nhất trên đoạn cự ly(100m trong chạy, 50m trong bơi).

i=i1-i2Trị số tuyệt đối của chỉ số này càng lớn thì sức bền càng kém

Phát triển sức bền chuyên môn là trực tiếp phát triển các năng lực sức bền thiđấu bằng các bài tập thi đấu trong điều kiện thi đấu hoặc gần giống thi đấu với cường

độ bằng hoặc xấp xỉ cường độ tối đa

Phát triển sức bền cơ sở hướng vào việc nâng cao năng lực hoạt động của hệthống tuần hoàn, năng lực trao đổi oxy, sức bền của các nhóm cơ lớn bằng các bài tậpphát triển chung

Căn cứ vào mục đích tập luyện có thể sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp kéo dài thời gian: Đặc điểm của phương pháp này là thực hiện

một lượng vận động kéo dài, liên tục, không có thời gian nghỉ Năng lực hấp thụ oxyđược phát triển nhờ hai con đường hoặc là vận động liên tục trong điều kiện có oxy,hoặc hoạt động trong thời gian dài với sự thay đổi cường độ dẫn đến nhất thời phảihoạt động trong điều kiện không có oxy phương pháp kéo dài thời gian có 3 phươngthức thực hiện dưới đây:

- Phương pháp liên tục: Phương pháp này có đặc điểm hoạt động trong thời

gian dài với tốc độ ổn định Cường độ được xác định dễ dàng thông qua tần số mạchđập Tuỳ theo đặc điểm của môn thể thao và trình độ của người tập giá trị này ở trongkhoảng 140 - 170 lần/phút

- Phương pháp biến đổi: Đặc điểm của phương pháp này là thực hiện một lượng

vận động kéo dài có sự biến đổi tốc độ theo một kế hoạch chặt chẽ Theo phương phápnày khi tăng tốc độ vận động sẽ làm cho cơ quan cơ thể hoạt động căng thẳng và tạmthời phải làm việc trong điều kiện không có oxy Mạch đập có thể giao động trongkhoảng 140 -150 lần/phút và 155 -170 lần/phút

- Phương pháp Pharơlếch: Đặc điểm của phương pháp này là thực hiện một

lượng vận động kéo dài có sự thay đổi tốc độ theo hứng thú của người tập, có thể thayđổi tốc độ chạy, thay đổi địa hình chạy, thay đổi cự ly với từng vùng tốc độ

- Phương pháp giãn cách: Đặc điểm của phương pháp giãn cách là luân chuyển

một cách hệ thống các giai đoạn vận động ngắn, trung bình và dài với các quãng nghỉngắn không đủ để cơ thể hồi phục hoàn toàn Tuỳ thuộc vào mục đích tập luyện có thểthay đổi tốc độ, thời gian vận động vả thời gian nghỉ giữa các giai đoạn vận động

- Phương pháp lặp lại: Đặc điểm của phương pháp này là lặp lại một hoặc một

số yêu cầu của lượng vận động thi đấu chuyên môn thông qua việc điều chỉnh cường

độ hoặc thời gian vận động [9], [18], [39]

1.2 Đặc điểm sinh lý của huấn luyện tố chất sức bền tốc độ

1.2.1 Cơ sở lý luận của các phương pháp nâng cao khả năng yếm khí trong huấn luyện sức bền tốc độ

Trong hoạt động TDTT bên cạnh các yếu tố hiểu biết về trí thức chuyên mônnhư đạo đức, ý chí, tâm lý, kỹ chiến thuật thì yếu tố thể lực là một yếu tố vô cùngquan trọng nó quyết định đến hiệu quả của quá trình hoạt động luyện tập và thi đấu.Hơn nữa việc rèn luyện và phát triển thể lực là một khâu then chốt trong quá trìnhhuấn luyện thể thao Bởi vậy các nhà sư phạm về TDTT rất cần thiết có những hiểu

biết về bản chất sự phân loại, cũng như trí thức chuyên môn, các quy luật và phươngpháp rèn luyện chúng.

Sức bền tốc độ là khả năng cơ thể chống lại mệt mỏi khi hoạt động với tốc độgần như tối đa mà chủ yếu là sự tạo thành năng lượng cho hoạt động sức bền tốc độ làtrong điều kiện yếm khí Điều này có ý nghĩa là trong bài tập có chu kỳ, tốc độ độngtác đạt được trên các cự ly ngắn không giảm đi quá mức thông qua các hiện tượng mệtmỏi và ức chế có ý nghĩa là cơ thể được tiến hành liên tục động tác nhanh mặc dù thờigian thi đấu kéo dài

Như vậy sức bền tốc độ trong Bóng rổ là sức bền tốc độ không có chu kỳ Nóbao gồm các bài tập có tính chuyên môn cao như các bài tập chạy gấp khúc, di chuyểnkhông định hướng hay chuyển đột ngột về hướng khác nhau, các bài tập mang tínhđặc trưng cao để phát triển sức bền tốc độ trong các môn bóng nói chung và mônBóng rổ nói riêng

Để phát triển sức bền tốc độ, làm mất đi hay giảm đến mức tối thiểu hiện tượngmệt mỏi trong hoạt động với cường độ tối đa, xuất phát nhanh do mất đi các nguồn dựtrữ trong điều kiện hoạt động yếm khí cũng như do quá trình ức chế phát triển trongcác trung khu thần kinh vì phải hoạt động một cách căng thẳng để đạt dược tốc độ tối

đa Vì vậy giáo dục sức bền tốc độ phải chú ý đến việc hoàn thiện các nhiệm vụ sau:

Khả năng yếm khí là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựa vào cácnguồn cung cấp năng lượng yếm khí

Nâng cao khả năng ưa khí cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng yếmkhí tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện những hoạt động yếm khí Bởi vì, quátrình trả nợ oxy được diễn ra một phần ngay trong lúc vận động, và nếu có khả năng

ưa khí cao thì phần trả nợ oxy trong lúc vận động đó sẽ lớn hơn và hiệu quả hoạt độngcủa cơ thể sẽ tăng lên

Nâng cao khả năng yếm khí (với mức đồng đều cả cơ chế phốtpho creatin cũngnhư cơ chế glucô phân) Vì cơ thể hoạt động cường độ cao tới mức nhu cầu ôxy của

cơ thể không đáp ứng thường xuyên trong quá trình vận động và một phần năng lượngphải tạo thành thông qua quá trình yếm khí.Khi tốc độ càng cao thì tỷ lệ huy độngyếm khí càng lớn Theo các tài liệu y học thể thao thì tỷ lệ này trong thời gian thi đấu

2 phút khoảng 60% và trong thời gian thi đấu 10 phút đã lên tới 120% Tuy vậy khảnăng ưa khí cũng có ý nghĩa quyết định trong thời gian thi đấu trung bình vì sự tạothành năng lượng ưa khí "kinh tế" hơn so với sự tạo thành năng lượng yếm khí [39],[20]

Ngoài ra sự tập trung axit lactic xuất hiện trong hoạt động sẵn sàng sử dụngnăng lượng yếm khí Năng lượng yếm khí càng cao thì khả năng ưa khí tối đa càngthấp Do đó để nâng cao khả năng yếm khí người ta thường sử dụng các bài tập cónhững đặc điểm sau đây:

* Các bài tập nhằm hoàn thiện cơ chế giải phóng năng lượng từ photphocrêatin:

- Cường độ hoạt động gần mức tối đa hoặc thấp hơn (95% tốc độ tối đa)

- Thời gian mỗi lần hoạt động từ 3 - 8 giây trở lên Sở dĩ như vậy vì giữ trữphotphocrêatin trong cơ rất ít, sự phân huỷ hợp chất này chỉ diễn ra vài giây sau khibắt đầu vận động

- Khoảng cách nghỉ ngơi từ 2 - 3 phút, đó cũng là thời gian đủ để phục hồiphotphocrêatin

- Áp dụng các hình thức hoạt động khác nhau lúc nghỉ ngơi (nghỉ ngơi tíchcực)

- Số lần lặp lại tuỳ thuộc trình độ tập luyện, sao cho tốc độ không bị giảm

* Còn cơ chế glucôphân thì sử dụng các bài tập có các đặc điểm sau:

- Cường độ bài tập xác định theo cự ly để chọn tập luyện (90 - 95%) tốc độ giớihạn

Thời gian mỗi lần vận động thường biến đổi trong khoảng thời gian 20 giây

-2 phút

- Khoảng cách nghỉ ngơi được xác định theo sự biến đổi của quá trìnhglucôphân trên cơ sở xác định nồng độ axit láctíc trong máu và nên giảm dần sau mỗilần lặp lại.

- Nghỉ ngơi tránh trạng thái tĩnh hoàn toàn và không cần phải nghỉ ngơi tíchcực

Số lần lặp lại trong hoạt động có quãng nghỉ giảm dần thường không quá 3 4lần, vì trạng thái mệt mỏi tăng rất nhanh

-* Tăng khả năng hoạt động của các cơ chế điều hoà trong những điều kiện hoạtđộng đặc biệt với cường độ cao nhất

Có nghĩa là cho tập luyện quá cự ly thi đấu với tốc độ tới hạn - Song để pháttriển tốt sức bền tốc độ đã đạt được phải thay đổi độ dài cự ly và giữ tốc độ vượt cự ly

Cụ thể là cự ly tập phải dài hơn cự ly thi đấu

Khi giáo dục sức bền tốc độ trong hoạt động với cường độ lớn và cường độ gầntối đa, ngoài ra hoạt động kéo dài cần phải sử dụng rộng rãi phương pháp lặp lại nhiềulần các đoạn cự ly dài với tốc độ cao hơn tốc độ ban đầu có thể vượt qua cự ly ngắnchỉ có tác dụng rất nhỏ lên cơ thể, nên để đạt được hiệu quả tập luyện trong nhữngbuổi tập thì phải lặp lại chúng nhiều lần

Ngoài phương pháp trên để phát triển sức bền tốc độ còn cần phải sử dụngphương pháp nâng cao khả năng ưa khí thông qua các bài tập yếm khí Trong quátrình hoạt động yếm khí thực hiện dưới hình thức lặp lại nhiều lần trong thời gianngắn và nghỉ giữa quảng không dài cũng có hiệu quả trong việc phát triển tốt khả năng

ưa khí Mặc dù điều này thoạt đầu có sự mâu thuẫn, các sản phẩm phân hoá yếm khítạo nên khi thực hiện hoạt động căng thẳng với thời gian ngắn được sử dụng để kíchthích phát triển các qua trình hô hấp trong lúc nghỉ giữa quãng hoặc trong lúc thựchiện các bài tập cường độ thấp Qua thực nghiệm người ta nhận thấy trong khoảng 10

- 90 giây sau mỗi lần lặp lại bài tập yếm khí thì thông khí phổi và thể tích tâm thu đềutăng lên và do đó mức hấp thụ oxy cũng tăng lên

Khi có mối tương quan hợp lý giữa các hoạt động nghỉ ngơi có thể xuất hiệnnhu cầu oxy của cơ thể và mức hấp thụ oxy trong hoạt động Trong trường hợp nàyhoạt động lặp lại có thể tiếp tục trong thời gian dài Trong những lần lặp lại mức hấpthụ oxy thường xuyên giao động lúc thì đạt mức tới hạn, lúc thì giảm đi đôi chút, cólúc vượt khả năng hấp thụ tối đa đặc trưng cho VĐV Hiện tượng này kích thích rấtmạnh để nâng cao khả năng hô hấp Khi sử dụng các bài tập yếm khí để phát triển khảnăng ưa khí thì việc lựa chọn sự kết hợp giữa hoạt động và nghỉ ngơi là nhiệm vụ cơbản có thể nêu lên một số đặc điểm sau:

- Cường độ hoạt động cao hơn mức tới hạn khoảng 75 - 85% tốc độ tối đa

- Độ dài cự ly phải lựa chọn sao cho thời gian thực hiện không quá 1 - 1.5 phút.Chỉ trong trường hợp này hoạt động mới diễn ra trong điều kiện nợ oxy tối đa lúc nghỉngơi

- Khoảng cách nghỉ ngơi sao cho hoạt động sau được tiến hành trên cơ sở biếnđổi thuận lợi của hoạt động trước đó (không nên vượt quá 3 - 4phút) Cần xem hoạtđộng nghỉ ngơi là nên tiếp tục hoạt động với cường độ thấp để tránh sự chuyển độtngột từ trạng thái động sang tĩnh và ngược lại (nghỉ ngơi tích cực)

- Số lần lặp lại cần tính toán sao cho bảo đảm duy trì được trạng thái ổn địnhtrong sự phối hợp hoạt động của các hệ thống cơ thể, thể hiện ở khả năng hấp thụ oxy

ổn định ở mức tương đối cao [1], [10]

1.2.2 Đặc điểm sinh lý nâng cao khả năng yếm khí khi tập luyện tố chất sức bền tốc độ

Như chúng ta đã biết tập luyện để nâng cao tố chất sức bền tốc độ trong Bóng

rổ thực chất là nâng cao năng lực chịu đựng khả năng yếm khí của cơ thể (hệ thốngcung cấp năng lượng không có oxy)

Như trên đã phân tích, đặc điểm cơ bản của môn Bóng rổ là vận động liên tục ởcường độ cao Trung bình, mỗi trận đấu đòi hỏi lượng VO2 tối đa xấp xỉ quanh giá trị80% (80% VO2 Max - theo Ekblom), tổng lượng vận động và tốc độ phần lớn tham

gia vào các lần chạy nước rút trong thời gian ngắn Việc đánh giá cự ly chạy toàn bộkhông đủ cho chúng ta đánh giá sức bền của cầu thủ, mà cần phải tính đến khả năngduy trì tốc độ khi đánh giá sức bền của cầu thủ (tố chất sức bền tốc độ).

Sức bền tốc độ là chỉ tình huống cơ thể cung cấp không đủ dưỡng khí do khảnăng phân giải CP và ATP, nó là cơ sở vật chất về sức bền chuyên môn cho vận độngviên Bóng rổ

Trình độ về sức bền yếm khí của vận động viên quyết định bởi năng lực trao đổiyếm khí và năng lực phân giải đường trong điều kiện yếm khí và năng lực đề khángaxit của các tổ chức cơ thể, năng lực tồn trữ năng lượng, gìn giữ công năng của cơquan trong cơ thể

- Sức bền yếm khí không có axit.

Cường độ vận động tương đối lớn, thời gian hoạt động từ 8 - 10 giây, nănglượng sử dụng là do sự phân giải ATP và CP Sau khi phân giải không sản sinh ra axitnên gọi là sức bền yếm khí không có axit Cự ly chạy của vận động viên Bóng rổ từ 5

- 15m với tốc độ đạt từ 80 - 90%, được gọi là sức bền yếm khí không có axit tốt

Phát triển sức bền yếm khí không có axit bằng huấn luyện giãn cách phương pháphuấn luyện chủ yếu Nói chung, sử dụng trong vòng từ 5 - 10 giây, tổ chức thành nhiều tổhuấn luyện với cường độ từ 90 - 100% Thời gian nghỉ giữa mỗi lần tập từ 2 - 3 phút, cònthời gian nghỉ giữa các tổ tập luyện là 7 - 10 phút

- Sức bền yếm khí có axit.

Sau khi hoạt động vượt quá 10 giây với cường độ cực đại, hàm lượng đườngtrong cơ thể được giải phóng năng lượng dạng yếm khí, và sản sinh ra axit, được gọi

là sức bền yếm khí có axit Hệ thống cung cấp năng lượng giải phóng công năng trong

30 - 60 giây, đạt hiệu quả tốc độ cao nhất và có thể duy trì được từ 2 - 3 phút

Cùng với sự hoàn thiện chiến thuật thi đấu toàn công toàn thủ của Bóng rổ ngàynay, đòi hỏi năng lực của VĐV cũng “toàn diện” Trong thi đấu, cường độ vận động

lớn luôn luôn được tăng lên, VĐV thường thường ở trong trạng thái luôn luôn vachạm, xô đẩy, do đó sức bền yếm khí có axit rất cần thiết [40].

Căn cứ vào các dạng vận động đặc trưng của môn Bóng rổ, chúng ta thấy nănglượng trước tiên cung cấp cho cầu thủ duy trì được sức bền tốc độ là dạng năng lượng

dữ trữ có sẵn trong tổ chức mô cơ: các ATP (adenosin triphotphat) và CP (creatinphotphat) Đây là con đường cung cấp năng lượng yếm khí phi lactate Tuy nhiênnguồn năng lượng này dữ trữ không nhiều và cơ thể nhanh chóng phải huy động nănglượng theo phương thức khác (chuyển hoá năng lượng yếm khí lactate-glycolysis vàchuyển hoá năng lượng ưa khí oxidation Các ATP và CP nhanh chóng cạn kiệt saukhoảng thời gian 4 - 10 giây sử dụng

Khi vận động với tốc độ tối đa hoặc tốc độ lớn lặp đi lặp lại nhiều lần, quá trìnhchuyển hoá năng lượng sẽ chuyển sang dạng phân huỷ yếm khí glucose (anaerobicglycolysis) và tạo ra axit lactic

Chuyển hoá năng lượng yếm khí cacbohydrate sinh lactate là yếu tố quyết định

tố chất sức bền tốc độ [17], [18]

Tiến hành huấn luyện sức bền yếm khí có axít thường sử dụng cách huấn luyện giãncách với cường độ lớn cực đại, trong đó phương pháp huấn luyện là duy trì lượng axítmáu của VĐV ở mức cao 12ml, khiến cho cơ thể trong quá trình huấn luyện chịuđựng được sự kích thích với thời gian dài Từ đó thích ứng và nâng cao năng lực chịuđựng Trong khi tiến hành huấn luyện, cần sử dụng cường độ lớn nhất của bản thân vàduy trì chúng từ 1 - 2 phút Thời gian giãn cách nên từ 2 - 3 lần thời gian luyện tập[20]

1.3 Đặc điểm sức bền tốc độ trong Bóng rổ và các yếu tố lượng vận động trong huấn luyện

1.3.1 Đặc điểm tố chất sức bền tốc độ trong Bóng rổ

Trong phạm vi đề tài này chúng tôi nghiên cứu một số bài tập phát triển sức bềntốc độ Không phải để phát triển sức bền tốc độ của các môn thể thao khác như Điền

kinh, bơi lội, Bóng rổ mà là sức bền tốc độ cho chuyên môn của mình Có nghĩa làkhi phát triển sức bền tốc độ còn phải hoàn thiện các yêu cầu về kỹ chiến thuật Việcphát huy các yêu cầu này phải được vận dụng chúng có hiệu quả trong thi đấu Bóng

rổ Thành tích thi đấu Bóng rổ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố mà cụ thể là sự tổng hòacác thành tích của các cá nhân, trong đó mỗi đấu thủ của đội phải chịu tác động từnhiều phía, nhiều mặt Phát triển sức bền tốc độ cũng là một yếu tố cụ thể để phát triểnhay thúc đẩy thành tích thi đấu của mỗi cá nhân hay nói cách khác chính là sự pháttriển thành tích của mỗi cá nhân trong cả đội sẽ đưa thành tích đồng đội lên cao

Do đó việc đưa các bài tập chính là sự đào tạo, củng cố và hoàn thiện các khảnăng thi đấu của mỗi các nhân trong cả đội Trong công tác huấn luyện sức bền tốc độcũng là một yếu tố tích cực để hoàn thiện khả năng thi đấu của mỗi cá nhân cũng nhưtoàn đội

Bóng rổ là môn thể thao thi đấu có tính chất đối kháng mạnh, với những tìnhhuống xảy ra liên tục trên sân do đó để thực hiện những hoạt động vận vận động trongthi đấu với thời gian dài (Không kể thời gian bóng chết) là rất khó Do đó muốn thiđấu tốt thì mỗi đối thủ phải được phát triển tốt về thể lực Trong đó sức bền tốc độcũng là một yếu tố thể lực cơ bản Người có thể lực sức bền tốc độ tốt sẽ luôn lắm bắtđược diễn biến toàn cục của trận đấu, luôn giữ được mối quan hệ thường xuyên với cảđội Luôn phối hợp cùng đồng đội lợi dụng mọi cơ hội mọi lợi thể xảy ra trong thi đấu

và gây nên những áp lực lớn của toàn đội lên đối phương

Người có trình độ thể lực tốt thì các hoạt động phòng ngủ cũng như tấn côngđều đạt hiệu quả cao Có thể làm cho đội hình đối phương thi đấu nhanh hay chậmtheo ý đồ chiến thuật của mình Luôn phát huy được sáng kiến, các hoạt động tích cựctrong các tình huống cụ thể

Trong thi đấu việc phát triển tốt các tố chất thể lực cũng như các tố chất sức bềntốc độ có ý nghĩa quan trọng Bởi vì các giải thi đấu không chỉ diễn ra một trận, mộtngày mà nó còn có thể diễn ra nhiều ngày nhiều tuần liên tiếp Do đó để tránh được

trình độ giảm sút về thể lực cũng như sức bền tốc độ cho học sinh chuyên sâu bóng rổ

là hết sức quan trọng Lứa tuổi này về đặc điểm sinh lý cơ thể đang dần hoàn thiện

Nó đã phát triển khá đầy đủ trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cả cuộc đời

Vì đặc điểm nhận thức mọi kỹ thuật , mọi tri thức trong thể thao cũng như trong cuộcsống Còn về mặt thể chất đây là thời kỳ phát triển cao trong quá trình tập luyện thểthao Nó có thể đạt thành tích cao nhất khi mà huấn luyện một cách đầy đủ cũng nhưtập luyện một cách nghiêm túc môn thể thao chuyên môn hóa sâu

Do đó, để có một thể lực tốt cho học sinh chuyên sâu Bóng rổ thì nhất thiết phải

có các phương pháp, các bài tập để phát triển tối ưu trình độ thể lực, để hoàn thiện kỹchiến thuật Có như vậy thì mới có kết quả cao trong quá trình học tập và thi đấu Bóngrổ

Nhiều nước trên thế giới có nền Bóng rổ phát cao như Pháp, Đức, Nam Tư,Thụy điển và đặc biệt là Mỹ Họ đã có đội Bóng rổ nhà nghề và đạt được thứ hạngcao trên thế giới Trong lĩnh vực huấn luyện của các nước luôn tìm kiếm nhữngphương pháp tốt nhất, tiên tiến nhất, nhằm nâng cao thể lực nói chung và phát triểnsức bền tốc độ nói riêng Từ đó tạo cơ sở nâng cao kỹ thuật và hiệu quả vận dụng kỹchiến thuật trong thi đấu Ngày nay nhờ có khoa học kỹ thuật phát triển mạnh và cùngvới sự thu hút thành tựu của các môn khoa học phụ cận như: Giải phẫu, sinh lý, sinhhóa, lý luận y học Người ta tìm được các biện pháp đặc thù riêng trong công táchuấn luyện thể lực đối với các môn thể thao riêng biệt

Vì thế ở đây cần đưa ra các bài tập nhằm phát triển các tố chất thể lực nói chungtrong đó phát triển sức bền tốc độ là hết sức quan trọng

1.3.2 Các yếu tố lượng vận động trong huấn luyện nâng cao sức bền tốc độ trong Bóng rổ

Tất cả các phương pháp huấn luyện nâng cao sức bền trong các môn thể thaonói chung và môn Bóng rổ nói riêng đều dựa trên sự kết hợp của 5 yếu tố cơ bản của

lượng vận động Đó là: Tốc độ hay cường độ bài tập; thời gian thực hiện bài tập; thờigian nghỉ giữa quãng; tính chất nghỉ ngơi giữa quãng; số lần lặp lại.

- Tốc độ được chia làm 3 loại:

+ Tốc độ dưới hạn: Là tốc độ di chuyển đòi hỏi lượng cung cấp oxy dưới mức

cơ thể đáp ứng được tức là nhu cầu oxy thấp hơn khả năng hấp thụ của cơ thể Nhưchúng ta đã biết lượng oxy đáp ứng yêu cầu oxy do vận động đòi hỏi thì hoạt độngdiễn ra trong điều kiện ổn định thực, trong vùng tốc độ dưới tới hạn thì nhu cầu oxy tỷ

lệ thuận với tốc độ di chuyển

+ Tốc độ tới hạn: Là khi vận động viên di chuyển với tốc độ nhanh thì dần sẽ

đạt mức độ tới hạn khi đó nhu cầu oxy sẽ đạt tới mức bằng khả năng ưa khí (khả nănghấp thụ oxy tối đa của cơ thể)

+ Tốc độ trên tới hạn: Là tốc độ di chuyển có nhu cầu oxy cao hơn năng lượng

hấp thụ oxy tối đa Lúc này hoạt động diễn ra trong điều kiện nợ oxy do các nguồnyếm khí, do hiệu suất của cơ thể cung cấp năng lượng yếm khí, nên vùng tốc độ tớihạn nhu cầu oxy tăng nhanh hơn nhiều so với mức tăng của tốc độ di chuyển

- Thời gian bài tập: như chúng ta đã biết, có liên quan với tốc độ di chuyển làthời gian giới hạn của một bài tập luôn luôn tương ứng với một tốc độ di chuyển nào

đó Như vậy thời gian của một buổi tập kéo dài với tốc độ dưới tới hạn đòi hỏi sự hoạtđộng căng thẳng của những hệ thống đảm bảo cung cấp và sử dụng oxy, trước hết là

hệ tuần hoàn và hô hấp Còn thời gian của bài tập với tốc độ trên tới hạn đòi hỏi khảnăng nợ oxy của cơ thể

- Thời gian nghỉ giữa quãng: trong các bài tập lặp lại có vai trò quan trọng đốivới tính chất và phương hướng hoạt động của bài tập đối với cơ thể Trong những bàitập có tốc độ tới hạn, nếu thời gian nghỉ giữa quãng đủ dài cho các hoạt động sinh lýtrở lại mức tương đối bình thường thì ở mỗi lần lặp lại các bài tập tiếp theo, các phảnứng của cơ thể sẽ diễn ra gần giống như lần thực hiện bài tập trước đó Tức là lúc đầu

cơ thể giải phóng năng lượng từ phốtpho creatin tiếp đến là quá trình gluco phân (ở 1

đến 2 phút tiếp theo) sau đó là các quá trình hô hấp (quá trình ưa khí mới phát huy tácdụng ở phút thứ 3 đến thứ 4).

Trong các bài tập lặp lại với tộc độ dưới tới hạn và tới hạn thì thời gian bài tậpngắn (dưới 2 phút) các quá trình hô hấp chưa kịp phát huy ở mức đấy đủ và diễn ratrong điêu kiện thiếu oxy Trong trường hợp này nếu thời gian nghỉ giữa quãng ngắnthì lần thực hiện bài tập tiếp theo sẽ diễn ra trên nền hô hấp chưa giảm đi dáng kể vànăng lượng cho hoạt động cần được đảm bảo bằng cơ chế ưa khí

Trong các bài tập lặp lại với tốc độ trên tới hạn và quãng nghỉ không đầy đủ đểthanh toán nợ oxy thì các lần lặp tiếp theo sẽ diễn ra trên nền nợ oxy chưa được thanhtoán, lượng oxy sẽ tích luỹ và tăng lên nhanh chóng sau mỗi lần lặp lại bài tập Hoạtđộng ngày càng mang tính chất yếm khí Các loại bài tập này tuy với số lần lặp lạikhông lớn nhưng thuộc loại những bài tập nặng tác động rất mạnh tới cơ thể

- Tính chất nghỉ ngơi: nghỉ ngơi giữa quãng có thể là thụ động không tiếp tụcbài tập dưới một hình thức nào khác Có thể là nghỉ ngơi tích cực là bài tập vẫn tiếptục hoạt động với cường độ thấp hơn (chạy nhẹ nhàng, thả lỏng…) Nói chung mỗi lầnthực hiện bài tập không nên nghỉ ngơi một cách thụ động (ngồi, nằm…) các hình thứcnghỉ ngơi tích cực khác được coi là những biện pháp tốt để tránh hiện tượng chuyểnđột ngột từ trạng thái tĩnh sang trạng thái động và ngược lại, để duy trì trạng thái cơthể ở mức hoạt động cần thiết tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện bài tập ở mỗilần lặp lại bài tập tiếp theo cũng như để thúc đẩy quá trình hồi phục

- Số lần lặp lại: trong việc huấn luyện và phát triển sức bền các bài tập thườngđược lặp lại với rất nhiều kiểu cách và cấu trúc khác nhau Trong các bài tập ưa khíthời gian của mỗi lần thực hiện bài tập tương đối dài thì số lần lặp lại ít Ngược lại,trong các bài tập yếm khí việc tăng số lần lặp lại phải hết sức thận trọng và chỉ giớihạn trong một phạm vi nhất định Như vậy, số lần lặp lại là một trong những yếu tốquy định lượng vận động, tạo nên kết quả tổng hợp của bài tập (cường độ và thời gianthực hiện bài tập trong mỗi lần lặp lại; trình độ tập luyện của VĐV) Trong rất nhiều

bài tập hiệu quả chính của bài tập lại phụ thuộc vào một số lần lặp lại cuối cùng Vìvậy, nếu quy định số lần lặp lại không đúng thì hiệu quả của bài tập sẽ giảm đi rấtnhiều Một trong những căn cứ để xác định số lần lặp lại là phải đảm bảo cho tốc độthực hiện bài tập trong những lần lặp lại cuối cùng không bị giảm đi đáng kể [1], [3],[4].

Như vậy có thể thấy rằng, việc thay đổi một trong năm thành phần trên củalượng vận động có ý nghĩa rất quan trọng, sẽ làm thay đổi diễn biến sinh lý trong cơthể Nó có tác dụng trực tiếp đến việc thay đổi thành tích

1.4 Đặc điểm, cơ sở lý luận và ý nghĩa của luyện sức bền tốc độ cho học sinh chuyên sâu Bóng rổ

14.1 Sức bền tốc độ của sinh viên chuyên sâu Bóng rổ

Chúng ta thấy rằng sức bền tốc độ là một tố chất Trong quá trình hoạt động thểhiện hai mặt đó là sức bền và tốc độ Để có tố chất này là kết quả của sự phối hợpchúng Trong các môn thể thao vai trò của yếu tố sức bền tốc độ chiếm vị trí quantrọng, sức bền tốc độ là hai yếu tố quyết đinh đến thành tích của VĐV Nó được thểhiện ở các môn thể thao như bơi, chạy Đối với các môn thể thao khác nhau thì tốchất này biểu hiện và đòi hỏi khác nhau Môn Bóng rổ là một môn thể thao mà hoạtđộng về kỹ chiến thuật đòi hỏi sự phối hợp khi thực hiện hai yếu tố bền - nhanh Cónhư vậy mới mang lại hiệu quả cao trong thi đấu

Trong hoạt động thể dục thể thao bên cạnh các yếu tố hiểu biết về tri thứcchuyên môn như đạo đức, ý trí, tâm lý, sinh lý, kỹ chiến thuật thì yếu tố thể lực là mộtyếu tố vô cùng quan trọng nó quyết định đến hiệu quả của quá trình hoạt động luyệntập và thi đấu Hơn nữa việc rèn luyện và phát triển thể lực là một khâu then chốttrong quá trình huấn luyện thể thao Bởi vậy các nhà sư phạm về thể dục thể thao rấtcần thiết có những hiểu biết về bản chất sự phân loại, cũng như tri thức chuyên môn,các quy luật và phương pháp rèn luyện chúng

Sức bền tốc độ (hay sức bền nhanh) là khả năng có thể chống lại mệt mỏi khihoạt động với tốc độ gần tối đa mà chủ yếu sự tạo thành năng lượng cho hoạt độngsức bền tốc độ là trong điều kiện yếm khí Điều này có nghĩa là trong các bài tập cóchu kỳ tốc độ, động tác đạt được trên các cự ly ngắn không giảm đi quá mức thôngqua các hiện tượng mệt mỏi và ức chế Còn các bài tập không có chu kỳ như các mônbóng, quyền anh hoặc thể dục dụng cụ Có nghĩa là cơ thể được tiến hành liên tụcđộng tác nhanh mặc dù thời gian thi đấu kéo dài.

Như vậy sức bền tốc độ trong môn Bóng rổ là sức bền tốc độ không có chu kỳ

Nó bao gồm các bài tập chạy rẻ quạt, di chuyển không định hướng hay chuyển đổi độtngột về hướng như các bài tập mang tính đặc trưng cao để phát triển sức bền tốc độtrong các môn bóng nói chung và môn Bóng rổ nói riêng

Để phát triển sức bề tốc độ, làm mất đi hay giảm đến mức tối thiểu hiện tượngmệt mỏi trong hoạt động với cường độ tối đa, xuất phát nhanh do quá trình ức chếphát triển trong các trung khu thần kinh vì phải hoạt động một cách căng thẳng để đạtđược tốc độ tối đa Vì vậy khi giáo dục sức bền tốc độ hoạt động này trước hết ta phảigiải quyết hai nhiệm vụ:

* Nâng cao khả năng yếm khí (với mức đồng đều các cơ chế Photpho Creatincũng như cơ chế glucophon) Vì cơ thể hoạt động cường độ cao tới mức nhu cầu oxycủa cơ thể không thể đáp ứng thường xuyên trong quá trình vận động và một phầnnăng lượng phải tạo thành thông qua quá trình yếm khí Khi tốc độ càng cao thì tỷ lệhuy động yếm khí càng lớn Theo các công bố trong các tài liệu y học thể thao thì tỷ lệnày trong thời gian thi đấu 2 phút khoảng 60% và trong thời gian thi đấu trong 10 phút

đã lên tới 120% Tuy vậy khả năng ưa khí cũng có ý nghĩa quyết định trong thời gianthi đấu trung bình vì sự tạo thành năng lượng ưa khí “kinh tế” hơn so với sự tạo thànhnăng lương yếm khí

Ngoài ra sự tập trung axitlactic xuất hiện trong hoạt động sẵn sàng sử dụngnăng lượng yếm khí Năng lượng yếm khí càng cao thì khả năng ưa khí tối đa càngthấp.

Do đó để nâng cao khả năng yếm khí người ta thường sử dụng các bài tập cóchu kỳ

- Cường độ hoạt động gần mức tới hạn (95% tốc độ tối đa)

- Thời giam mỗi lần hoạt động xấp xỉ bằng 10” -12”

- Khoảng cách nghỉ ngơi xấp xỉ 2 -3 phút

- áp dụng các hình thức hoạt động khác nhau lúc nghỉ ngơi

- Số lần lặp lại áp dụng theo trình độ luyện tập

* Tăng khả năng hoạt động của các cơ chế điều hòa trong những điều kiện hoạtđộng đặc biệt với cường độ cao nhất Có nghĩa là cho tập luyện cự ly thi đấu với tốc

độ giới hạn Song để phát triển tốt vì sức bền tốc độ đã đạt được là phải thay đổi cự ly

và giữ tốc độ dài cự ly và giữ tốc độ vượt cự ly Cụ thể là cự ly tập phải dài hơn cự lythi đấu chút ít

Đặc điểm nổi bật của giáo dục sức bền tốc độ cho học sinh chuyên sâu Bóng rổtrong hoạt động với cường độ tối đa, cường độ lớn được xác định bởi đặc điểm củanhững nhu cầu đối với cơ thể trong mỗi vùng cường độ Với cự ly ngắn và các bài tậptrên những quãng đường không có định hướng nhằm phát triển thì quá trình yếm khíđóng vai trò càng lớn Khả năng thực hiện trong những điều kiện thiếu oxy càng quantrọng Ngược lại cự ly tăng lên thì vị trí phản ứng ưa khí vai trò hoàn thiện hệ thốngtim mạch và hô hấp sẽ tăng lên Khi giáo dục sức bền tốc độ chuyên trong hoạt độngvới cường độ lớn và cường độ gần đa Ngoài hoạt động kéo dài cần phải sử dụng rộngrãi phương pháp lặp lại nhiều lần các cự ly ngắn Việc lựa chọn các cự ly ngắn khácnhau tạo điều kiện cho người tập cố gắng vượt qua các đoạn cự ly dài với tốc độ caohơn tốc độ lúc đầu có thể vượt trên toàn cự ly Vì mỗi lần vượt qua cự ly ngắn chỉ tác

dụng rất nhỏ lên cơ thể, nên để đạt được hiệu quả luyện tập trong những buổi tập thìphải lặp lại chúng nhiều lần.

Ngoài phương pháp trên để phát triển sức bền tốc độ chúng ta còn cần sử dụngphương pháp nâng cao khả năng ưa khí thông qua các bài tập yếm khí Trong quátrình hoạt động yếm khí thực hiện dưới hình thức lặp lại nhiều lần trong thời gianngắn và nghỉ giữa quãng không dài cũng có hiệu quả trong việc phát triển tốt khả năng

ưa khí Mặc dù điều này thoạt đầu hình như có mâu thuẫn, sản phẩm phân hóa yếmkhí tạo nên khi thực hiện hoạt động căng thẳng với thời gian ngắn là “chất kích thích”rất mạnh đối với quá trình hô hấp Chính vì thế trong khoảng 10” -90” đầu tiên sauhoạt động mức hấp thụ oxy tăng lên Một số chỉ số tim mạch tăng lên dung lượng tâmthu lớn hơn Nếu hoạt động lặp lại vào thời điểm khi các chỉ số trên còn cao, thì từ lầnlặp lại này đến lần lặp lại khác mức hấp thụ oxy sẽ tăng lên mức tối đa

Khi có mối tương quan hợp lý giữa các hoạt động nghỉ ngơi có thể xuất hiệnnhu cầu oxy của cơ thể và mức hấp thụ oxy trong hoạt động Trong trường hợp nàyhoạt động lặp lại có thể tiếp tục trong một thời gian dài Trong những lần lặp lại mứchấp thụ oxy thường xuyên dao động lúc thì đạt mức giới hạn, lúc thì giảm đi đôi chútcác sóng hấp thụ được nâng cao do hoạt động lặp lại gây lên, có lúc vượt khả nănghấp thụ tối đa đặc trưng cho VĐV Hiện tượng này kích thích rất mạnh để nâng caokhả năng hô hấp Khi sử dụng các bài tập yếm khí để phát triển khả năng ưa yếm khíthì việc lựa chọn sự kết hợp giữa hoạt động và nghỉ ngơi là nhiệm vụ cơ bản - có thểnêu lên một số đặc điểm sau:

+ Cường độ hoạt động đang cần cao hơn mức tới hạn khoảng 75 -85% cường

+ Cần xen các hoạt động nghỉ ngơi vào trong hoạt động với cường độ thấp nhưchạy “bách bộ”.

+ Số lần lặp lại cần xác định lại nhờ khả năng duy trì trạng thái ổn định củaVĐV

1.4.2 Cơ sở lý luận huấn luyện sức bền tốc độ cho sinh viên chuyên sâu Bóng rổ

Trong quá trình giáo dục sức bền tốc độ ta cần phải tính đến những đặc điểm cábiệt của học sinh chuyên sâu, đặc biệt là đặc điểm về sinh lý (cấu trúc xương, cơ, tuầnhoàn, hô hấp) cùng đặc diểm về lứa tuổi, trình độ luyện tập, trình độ thể lực của ngườitập mà một cự ly, một khối lượng bài tập có thể thuộc vào các vùng công suất khácnhau Với việc duy trì ổn định cường độ cho phép người tập luyện thể thao đạt thànhtích cao nhất Song điều kiện thi đấu buộc VĐV phải thay đổi khá nhiều cường độ vàđiều này gây nên một số khó khăn về sinh lý, tâm lý

Do đó qua quá trình soạn thảo và nghiên cứu các bài tập nhằm phát triển sứcbền tốc độ ta phải chú ý đến đặc điểm sinh lý của từng người tập Vì khi cường độthay đổi một cách đột ngột thì các chức năng sinh lý khác nhau sẽ hoạt động tích cựchơn và chuyển sang mức hoạt động cao hơn Song sự chuyển đổi đó không diễn ramột cách tức thời mà nó còn phải có thời gian Trong thời gian đó sẽ xảy ra tình trạngmât cân đối giữa nhu cầu của cơ thể và mức hoạt động của hệ thống thực vật Ngoài racác chỉ số sinh lý khác nhau sẽ chuyển sang mức hoạt động mới tốc độ khác nhau

* Hệ cơ: Lượng oxy mà vận chuyển mang đến trong thời gian hoạt động chủ

yếu được sử dụng ở cơ Sức bền tốc độ của người tập thể thao phụ thuộc một phầnđáng kể vào đặc điểm cấu tạo cơ và sinh hóa cơ

Đặc điểm nổi bật với các VĐV có sức bền thì tỷ lệ sợi cơ chậm (nhóm I) trong

cơ khá cao Giữa tỷ lệ sợi cơ chậm và VO2 Max có mối quan hệ chặt chẽ Như vậyVĐV có tỷ lệ cơ chậm cao, thường có VO2 Max cao, ở những VĐV Maratong có trình

độ cao tỷ lệ sợi cơ chậm chiếm 80% toàn bộ số cơ trong mhoms cơ Nhưng ngược lại

với VĐV có sức bền tốc độ trong các cự ly chạy 200m - 400m - 800m thì tỷ lệ sợi cơchậm trong bó cơ lại giảm đi nhiều so với VĐV Maratong.

Tập luyện sức bền tốc độ còn làm cho cơ phì đại theo kiểu phì đại cơ tương, tylạp thể và số lượng các men trong cơ tượng tăng lên dẫn đến khả năng hấp thụ oxy của

cơ sẽ tăng lên

Xét về số lượng mao mạch trong cơ, trung bình 1mm tiết diện ngang của cơ thểngười bình thường có 320 mao mạch nhưng người tập thể thao lại tăng lên một cáchđáng kể là 400 mao mạch Khi tăng số lượng mao mạch đồng thời làm tăng bề mặtkhuếch tán và rút ngắn đường đi của oxy và các chất khác nhau từ máu đến tế bào cơ

Vì thế khả năng hoạt động với cường độ cao trong thời gian dài sẽ tăng lên

* Hệ xương: Với đề tài này chúng tôi nghiên cứu phát triển sức bền tốc độ cho

lứa tuổi học sinh đại học do đó khi xét đến cấu trúc xương ta thấy Hệ xương đã pháttriển đầy đủ về chiều dài của xương cũng như độ dài của xương Tổng số xương trongtoàn bộ cơ thể có 206 chiếc phần lớn xếp thành đôi và được chia làm ba phần: Xươngđầu, xương thân mình và xương tứ chi Hệ xương trong cơ thể con người có tác dụngbảo vệ tổ chức bảo vệ phần mềm trong cơ thể Tạo thành khung xương để chống đỡ

cơ thể và xương có khả năng vận động nhờ sự co kéo của cơ Xương ví như chiếc đònbẩy, còn khớp xương giống như điểm tựa, cơ là lực phát động Hệ xương có tác dụngtạo huyết từ tủy xương

* Hệ tuần hoàn:

- Máu: Số lượng hồng cầu, bạch cầu và hệ mô globin trong máu tăng lên khi cácbài tập với cường độ gần tối đa

- Hàm lượng axit lactic tăng cao trong máu, cơ thể đạt được 150mg% nồng độ

PH giảm, máu ngả về phía axit

- Tuần hoàn: Mạch đạt 160 - 180lần/phút dẫn đến lưu lượng phút và lưu lượngtâm thu tăng cao nhất

- Huyết áp: Tăng 180 - 200mmHg còn huyết áp tối thiểu không ổn định

- Hô hấp: Khi tập các bài tập với công suất gần tối đa với mức gần tới hạn thìtần số hô hấp, độ sâu hô hấp tăng lên dần Thông khí phổi đạt giá trị tối đa, khả nănghấp thụ VO2 Max Có thể đạt đến 5 -6 lít/phút trong khi đó người bình thường VO2Max 2-3 lít/phút.

Do vậy các chỉ số trên đạt được khi mạch đập đạt 180 lần/phút

1.4.3 Ý nghĩa của việc huấn luyện thể lực cho học sinh chuyên sâu Bóng rổ

Huấn luyện thể lực cho học sinh chuyên sâu Bóng rổ nhằm mục đích nâng caocác tố chất vận động, nâng cao năng lực làm việc và sự điều khiển của hệ thống thầnkinh trung ương cùng các trung khu vận động Nâng cao khả năng hoạt động của các

bộ phân, các cơ quan nội tạng cơ thể nhằm tăng khả năng chịu đựng lượng vận độnglớn, đảm bảo được trạng thái sung sức thể thao, kéo dài tuổi thọ vận động, phòngchống chấn thương Từ đó học sinh nắm vững kỹ thuật, chiến thuật nhanh hơn và cóhiệu suất cao và không ngừng nâng cao thành tích thể thao

Tố chất vận động của con người biểu hiện trong hoạt động của thể thao đượcphân chia thành các tố chất như: Sức mạnh, sức nhanh, sức bền, khéo léo và mềm dẻo

mà bản chất của chúng là nâng cao năng lực thể chất Tố chất vận động tốt hay khôngtốt chính là cơ sở để nắm vững bước trước tiên kỹ thuật của bóng rổ Có tố chất vậnđộng tốt và không ngừng nâng cao nó thì đảm bảo nâng cao tương ứng kỹ thuật mộtcách ổn định, vững vàng, chắc chắn Ngược lại muốn phát triển tố chất thể lực của họcsinh chuyên sâu Bóng rổ thì nhất thiết phải huấn luyện thể lực toàn diện như vậy mớitạo được cơ sở cho việc nắm vững ổn định toàn diện về trình độ kỹ, chiến thuật vàtâm lý của người học, thi đấu Bóng rổ