vận dụng kiến thức liên môn giải quyết tình huống thực tiễn

Tình huống: Bảo vệ nguồ n nư ớc trong sạchÔ nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều tiêu cực của các tính chất vật lý – hoá học – sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng,

CUỘC THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

- Sở giáo dục và đào tạo tỉnh/thành phố: Hải An thành phố Hải Phòng

- Phòng Giáo dục và Đào tạo: Hải An

- Trường: THCS Đông Hải

- Địa chỉ: 363 Phú Xá –phường Đông Hải –quận Hải An –TP Hải Phòng

- Điện thoại: 031.3825 096

- Thông tin về học sinh:

1 Nguyễn Thị Hồng Hạnh Ngày sinh : 21/11/2000

2 Vũ Thu Hằng Ngày sinh: 15/2/2000

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

“ BẢO VỆ NGUỒN NƯỚC SẠCH’’

1 Tình huống: Bảo vệ nguồ n nư ớc trong sạch

Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều tiêu cực của các tính chất vật lý – hoá học – sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất

Nước bị ô nhiễm do sự phủ dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu vực nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín Lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hoá được Kết quả làm cho hàm lượng ôxy trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực Ô nhiễm nước

do các loại nước,chất thải công nghiệp được thải ra lưu vực các con sông mà chưa qua xử lí đúng mức; các loại phân bón hoá học và thuốc trừ sâu ngấm vào nguồn nước ngầm và nước ao hồ; nước thải sinh hoạt được thải ra từ các khu

dân cư ven sông gây ô nhiễm trầm trọng,ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân,sinh vật trong khu vực

2.Mục tiêu giải quyết tình huống

- Thứ nhất: Mọi người cần hiểu biết về hậu quả, tác hại nguồn nước bị ô nhiễm

và sự quan trọng của nguồn nước đối với cuộc sống của chúng ta mà có cách bảo vệ nguồn nước không bị ô nhiễm

- Thứ hai: Nhằm hiểu biết sâu hơn về kiến thức các môn Sinh Học, Hóa Học, GDCD, Mĩ thuật, Địa Lí, Công Nghệ … tăng kĩ năng vận dụng từ sách vở và thực tế đời sống

- Thứ ba: Tạo thành cuộc tuyên truyền thông qua nhà trường và mạng xã hội rèn nhiều kĩ năng sống, nâng cao ý thức cho mỗi công dân góp phần bảo vệ và giữ gìn nguồn nước trong sạch, bảo vệ môi trường sạch đẹp

3.Tổng quan về các nghiên cứ u liên quan đ ến việc giải quyết tình huống

a Nghiên cứu bằng các phương pháp:

- Thu thập thông tin, tìm hiểu tư liệu có liên quan: thông qua sách báo, thông tin trên TV thời sự, phóng sự…

- Thống kê: những con sông bị ô nhiễm, có nguy cơ bị ô nhiễm, đang bị ô nhiễm

- Tích hợp: tích hợp những điều đã biết, đã học, kiến thức liên môn với thực tế đời sống

- Phân tích, đánh giá: phân tích cụ thể các mặt tác hại, hậu quả và bày tỏ quan điểm về vấn đề

b Tổng hợp nghiên cứu và đề ra giải pháp

Vận dụng kiến thức chuyên môn để nghiên cứu và giải quyết tình huống:

+ Môn Ngữ Văn: Nắm các kĩ năng viết văn Kể chuyện, Thuyết minh, Nghị luận để viết bài Bài thuyết trình có bố cục rõ ràng ,diễn đạt mạch lạc ,lập luận chặt chẽ …

+ Môn Toán: Thống kê và tính tỉ lệ những con sông bị ô nhiễm, đang bị ô nhiễm, có nguy cơ bị ô nhiễm trầm trọng …

+ Môn công nghệ:trồng lúa nước

+ Môn Hóa:Biết được sự ảnh hưởng nghiêm trọng khi sử dụng nguồn nước bẩn + Môn sinh: Biết được ảnh hưởng của nguồn nước đối với môi trường sinh học

và với cuộc sống con người

+ Môn Công dân: Giáo dục ý thức về bảo vệ nguồn nước không xả chất thải, rác bừa bãi

+ Môn Mĩ thuật, mônÂm nhạc: Một bức tranh,một bài hát một tiết mục biểu diễn thời trang cũng có thể góp phần tuyên truyền: lên án, phê phán kêu gọi mọi người có ý thức về việc bảo vệ nguồn nước

+ Môn Tin học : Sử dụng mạng, soạn bài tuyên truyền bằng phần mềm

Microsoft Word

c.Những vấ n đ ề liên quan đ ến giải quyết tình huống:

- Tìm hiểu chung về ô nhiễm nguồn nước:

Nước trong tự nhiên tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau: nước ngầm, nước ở các sông hồ, tồn tại ở thể hơi trong không khí Ô nhiễm nước là hiện tượng các vùng nước như sông, hồ, biển, nư ớc ngầm bị các hoạt động của con người làm nhiễm các chất có thể gây hại cho con ngư ời và cuộc sống các sinh vật trong tự nhiên.Ô nhiễm nước làm thay đổi thành phần và chất lượng nước không đáp ứng cho các mục đích sử dụng khác nhau, vượt quá tiêu chuẩn cho phép và có ảnh hưởng xấu đến đời sống con người và sinh vật.Nguồn nước bị ô nhiễm thường khó khắc phục

- Tình hình ô nhiễm nguồn nước:

Hiện nay tình trạng ô nhiễm nguồn nước ngày càng tăng cao,nhiều nơi nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng Mỗi ngày ta có thể thấy những hành động vô ý thức quen thuộc của học sinh, người dân khiến nguồn nước bị ô nhiễm trên nhiều nơi và nhiều địa điểm khác nhau như ao hồ,sông ngòi,hay hệ thống ống dẫn thoát nước thải thì bị ách tắc do rác thải rơi vào hoặc do nguồn nước bị ô nhiễm có nặng

Những hiện tượng đó xảy ra đều là do sự phát triển nhanh của công nghiệp hóa, khoa học kĩ thuật và sự phát triển môi trường đô thị ngày càng được tăng nhanh chóng mặt tạo ra một môi trường luôn nặng về chát thải sinh hoạt vệ sinh hàng ngày, mà nước là nguồn nhiên liệu chủ yếu mà chúng ta dùng hàng ngày lên tình trạng ô nhiễm nguồn nước khó có thế tránh khỏi

Theo thống kê của Viện Môi trường đô thị và công nghiệp VN, bình quân mỗi năm cả nước phát sinh thêm khoảng 25.000 tấn rác thải sinh hoạt, tổng lượng rác thải sinh hoạt phát sinh từ các đô thị có xu hướng tăng trung bình từ 10% -16% Trong đó, tỉ lệ thu gom rác thải tại cả đô thị bình quân cả nước chỉ đạt khoảng 70% - 85% Chưa kể đến rác thải thải ra các con mương, con sông do xe rác không đi vào, hay người thu rác không đi qua khu đó nên người dân tiện tay vứt xuống những con mương, con sông gần nhà gây tắc cống, ô nhiễm

- Tác hại ô nhiễm nguồn nước:

+ Nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm nguồn nước:

 Nguyên nhân đầu tiên là do con người:

Ô nhiễm nguồn nước do con người là nguy cơ trực tiếp gây ra nhiều vấn đề sức khỏe và cuộc sống con người, trong đó đáng kể là chất thải con người (phân, nước, rác), chất thải nhà máy và khu chế xuất và việc khai thác các khoáng sản,

mỏ dầu khí

Ngoài ra chất thải khu chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản, chất thải khu giết

mổ, chế biến thực phẩm; và họat động lưu thông với khí thải và các chất thải hóa chất cặn sau sử dụng

Cuối cùng và cũng là nguy hiểm nhất là chất thải phóng xạ

Trong ngành công nghiệp dệt may, ngành công nghiệp giấy, công nghiệp mía đường và công nghiệp chế biến thực phẩm nước thải thường có độ pH trung bình cao; chỉ số nhu cầu ô-xy sinh hóa (BOD) ở mức 700mg/l, vượt ngưỡng cho phép đến 14 lần; nhu cầu ô-xy hóa học (COD) có thể lên đến 2.500mg/l, vượt tiêu chuẩn cho phép hơn 16 lần (theo QCVN 40:2011/BTNMT) Hàm lượng nước thải của một số doanh nghiệp có chứa Cyanua (CN-) vượt đến 80 lần tiêu chuẩn cho phép, nhiều chỉ số môi trường khác trong nước cao gấp nhiều lần giới hạn cho phép

 Nhuyên nhân thứ hai là do tự nhiên :

Ô nhiễm do tự nhiên là do sự bào mòn hay sự sụt lở núi đồi, đất ven bờ sông làm dòng nuớc cuốn theo các chất cơ học như bùn, đất, cát, chất mùn… hoặc do

sự phun trào của núi lửa làm bụi khói bốc lên cao theo nước mua rơi xuống đất, hoặc do triều cường nước biển dâng cao vào sâu gây ô nhiễm các dòng sông, hoặc sự hòa tan nhiều chất muối khoáng có nồng độ quá cao, trong đó có chất gây ung thư như Arsen, Fluor và các chất kim loại nặng…

Điều đáng nói là tự nhiên vốn có sự cân bằng, nước bị ô nhiễm do tự nhiên sẽ được quá trình tuần hoàn và thời gian trả lại nguyên vẹn, tuy nhiên với con người thì khác, đó là một gánh nặng thêm với tự nhiên, khi dân số tăng quá nhanh và việc sử dụng nước sạch không hợp lý, không giữ vệ sinh môi trường

sẽ phá vỡ cấu trúc tự nhiên vốn có

 Các tác nhân gây ô nhiễm nguồn nước:

Có rất nhiều loại tác nhân gây ô nhiễm nguồn nước Chúng có mặt trong nước thải sinh hoạt, nước thải từ các khu công nghiệp, bệnh viện, các bãi rác thải Đó là:

-Vi sinh vật (Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, nấm mốc)

-Rác vô cơ (rác không tiêu hủy được bao gồm: bao bì nhựa, nilon, thủy tinh, mảnh sành sứ, kim loại, vỏ đồ hộp, săm lốp cao su…)

-Rác hữu cơ (rác có thể tiêu hủy được như: Thức ăn thừa, lá bánh, rau quả, rơm

rạ, xác súc vật, giấy loại…) Đây là thủ phạm gây nên hàng loạt dịch bệnh nguy hiểm cho con người

+ Tác hại đối với con người:

Đầu tiên là các loại bệnh tật về đường ruột; các bệnh về da, các bệnh ung thư, các dị tật bẩm sinh; các bệnh hô hấp và các bệnh tim mạch, cao huyết áp do ô nhiễm vi sinh vật

- Hóa chất bảo vệ thực vật và trong chất thải công nghiệp, khói, bụi, tiếng ồn liên tục trong đất, nước, không khí và môi trường…

Tất cả các nguyên nhân này đều gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của con người, trong khi đó ý thức giữ vệ sinh môi trường của con người chưa được

nâng lên

Tại một số địa phương, khi quan sát các trường hợp ung thư, viêm nhiễm phụ khoa chiếm từ 40 đến 50% là do từng sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm Theo đánh giá của các Bộ Y tế và Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trung bình mỗi năm ở Việt Nam có khoảng chín nghìn người chết vì nguồn nước và điều kiện vệ sinh kém; hằng năm có khoảng hơn 100 nghìn trường hợp mắc ung thư mới phát hiện mà một trong những nguyên nhân chính là do sử dụng nguồn nước ô nhiễm Tác hại của ô nhiễm nguồn nước mặt đối với sức khỏe con

người, chủ yếu do môi trường nước bị ô nhiễm vi sinh vật gây bệnh, ô nhiễm các hợp chất hữu cơ, các hóa chất độc hại và ô nhiễm kim loại nặng Ảnh hưởng của ô nhiễm nước mặt đối với sức khỏe cộng đồng chủ yếu thông qua hai con đường, do ăn uống phải nước bị ô nhiễm hay các loại rau quả, thủy hải sản được nuôi trồng trong nước bị ô nhiễm và tiếp xúc với môi trường nước bị ô nhiễm trong quá trình sinh hoạt và lao động do con người gây ra

Hậu quả chung của tình trạng ô nhiễm nước là tỉ lệ người mắc các bệnh cấp và

mạn tính liên quan đến ô nhiễm nước như viêm màng kết, tiêu chảy, ung thư… ngày càng tăng Người dân sinh sống quanh khu vực ô nhiễm ngày càng

mắc nhiều loại bệnh tình nghi là do dùng nước bẩn trong mọi sinh hoạt Các nghiên cứu khoa học cũng cho thấy, khi sử dụng nước nhiễm asen để ăn uống, con người có thể mắc bệnh ung thư trong đó thường gặp là ung thư da Ngoài

ra, asen còn gây nhiễm độc hệ thống tuần hoàn khi uống phải nguồn nước có hàm lượng asen 0,1mg/l Vì vậy, cần phải xử lý nước nhiễm asen trước khi dùng cho sinh hoạt và ăn uống

Người nhiễm chì lâu ngày có thể mắc bệnh thận, thần kinh, nhiễm Amoni, Nitrat, Nitrit gây mắc bệnh xanh da, thiếu máu, có thể gây ung thư Metyl tert-butyl ete (MTBE) là chất phụ gia phổ biến trong khai thác dầu lửa có khả năng gây ung thư rất cao Nhiễm Natri (Na) gây bệnh cao huyết áp, bệnh tim mạch, lưu huỳnh gây bệnh về đường tiêu hoá, Kali, Cadimi gây bệnh thoái hoá cột sống, đau lưng Hợp chất hữu cơ, thuốc trừ sâu, thuốc diệt côn trùng, diệt cỏ,

thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc bảo quản thực phẩm, phốt pho gây ngộ độc, viêm gan, nôn mửa

Tiếp xúc lâu dài sẽ gây ung thư nghiêm trọng các cơ quan nội tạng Chất tẩy trắng Xenon peroxide, sodium percarbonate gây viêm đường hô hấp, oxalate kết hợp với calcium tạo ra calcium oxalate gây đau thận, sỏi mật Vi khuẩn, ký sinh trùng các loại là nguyên nhân gây các bệnh đường tiêu hóa, nhiễm giun, sán Kim loại nặng các loại: Titan, Sắt, chì, cadimi, asen, thuỷ ngân, kẽm gây đau thần kinh, thận, hệ bài tiết, viêm xương, thiếu máu

+ Tác hại đối với hệ sinh thái:

Ô nhiễm nước mặt trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với các hệ sinh thái thủy sinh và những khu vực có hệ thống sông bị ô nhiễm chảy qua

Vd: Ô nhiễm nước sông Nhuệ - sông Đáy cũng làm cho các loại thủy cầm chết hàng loạt vào năm 2004 - 2005, gây thiệt hại lớn cho nông dân các tỉnh Hà Nam

và Nam Định gây tổn thất lớn cho các ngành sản xuất kinh doanh, các hộ nuôi trồng thủy sản

Dưới sức ép của các hoạt động phát trển kinh tế, ô nhiễm môi trường và thiên tai, các hệ sinh thái, nơi cư trú của các loài sinh vật biển bị phá hủy, đặc biệt là đối các hệ sinh thái nhạy cảm như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và san hô Theo đánh giá của Bộ Thủy sản, hoạt động sản xuất trong thời kỳ 1985 – 2000

đã chặt phá đi 15.000ha rừng ngập mặn mỗi năm Năm 2002, Viện Tài nguyên thế giới đưa ra cảnh báo cho rằng 80% rạn san hô biển của Việt Nam nằm trong tình trạng rủi ro cao

Đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy hải sản giảm rõ rệt do đánh bắt tận diệt và suy giảm môi trường sống Theo đánh giá của Viện Hải dương học Bộ Thủy sản, khoảng 85 loài hải sản đã được xếp vào các mức độ nguy cấp khác nhau Trong đó, 70 loài có tên trong sách đỏ Việt Nam nhưng vẫn là đối tượng bị khai thác

 Tình hình nhận thức của người dân:

Theo điều tra của nhóm chúng em về hơn 600 hộ gia đình của học sinh trường THCS Đông Hải ở Phường Đông Hải 2 về hiểu biết về tác hại việc ô nhiễm nguồn nước và kết quả là:

Mọi người đều biết về tác hại của việc xả rác xuống sông, hồ ,mương nhưng có khoảng 180 gia đình đã rút kinh nghiệm, đa phần những gia đình khác vẫn chưa

có ý thức về việc xả rác xuống những con sông, mương, hồ

Điều đó cho thấy mọi người vẫn chưa có ý thức bảo vệ môi trường và tình trạng

ô nhiễm môi trường đang ở mức báo động

4.Giải pháp giải quyết tình huống

Để giải quyết tình trạng ô nhiễm nguồn nước trên, nhóm chúng em đưa ra một

số biện pháp sau:

Thông qua các cơ quan truyền thông tăng cường giáo dục, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho mọi người về tác hại của việc nguồn nước bị ô nhiễm ảnh hưởng tới sức khỏe con người cũng như sinh vật

-Về xã hội:

+Đầu tư trang thiết bị, kinh phí để phục vụ đo kiểm môi trường, quan trắc môi trường thường xuyên để phát hiện ô nhiễm, kịp thời có biện pháp xử lí

+Đưa vấn đề ô nhiễm môi trường vào các buổi họp của mọi tầng lớp thuộc các nghành nghề khác nhau trong các buổi họp ở tổ đoàn kết, ở địa phương theo tổ chức đoàn thể

+Vận động toàn dân chung tay bảo vệ nguồn nước như tổ chức làm sạch mặt nước…

+Nêu cao khẩu hiệu về nội dung giảm thiểu xả rác xuống những nguồn nước.Tổ chức lễ cam kết: “Không xả rác bừa bãi xuống những nguồn nước” ở những nơi

có điều kiện thực thi

+Đặt thêm nhiều thùng rác ở gần những nơi có sông, hồ, mương …và khu đổ rác chung để người thu rác có thể dễ lấy khi xe rác không thể đi qua

+Xử phạt nghiêm những người vô ý thức xả rác xuông các con sông, hồ…

Hiện nay, tại nhiều bãi chôn lấp rác ở các thành phố lớn lượng nước rỉ rác do không kịp xử lý là rất lớn, gây ô nhiễm môi trường Việc chuyên chở nước rỉ rác còn gây ô nhiễm cho các nơi xe đi qua, chi phí chuyên chở tốn kém, chưa kể có khi các xe này còn xả "trộm" gây ô nhiễm môi trường sống của người dân.Vì vậy chúng ta có thể sử dụng cách sau để giảm ô nhiễm môi trường:

+Tận dụng diện tích đất tại bãi chôn lấp để trồng cây có giá trị kinh tế cao như

cỏ vetiver, cỏ voi, cỏ signal hoặc cây dầu mè Cách làm này vừa giúp tận dụng được đất của các bãi chôn lấp rác để làm kinh tế, vừa kết hợp tận dụng xử lý nước rỉ rác để làm nguồn nước tưới dinh dưỡng cho cây nên giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường

- Về các nhà máy:

+Tạo bể lắng, lọc nước thải để xử lí nước thải trước khi xả ra môi trường

+Chôn lấp, đốt rác một cách khoa học, xây dựng nhà máy xử lí rác, nhà máy tái chế chất thải thành các nguyên liệu, đồ dùng…,xây dựng nơi quản lí chặt chẽ các chất gây nguy hiểm cao…

-Về nhà trường:

+Đưa vấn đề vào những hoạt động thi tìm hiểu về tác hại của việc ô nhiễm nguồn nước, vai trò của nguồn nước… để nâng cao nhận thức, hành động của học sinh

+Tổ chức nhiều cuộc cổ động mang khẩu hiệu bảo vệ nguồn nước cho học sinh lớp 8,9 làm tuyên truyền nhỏ tuổi đến trường cấp 1,các lớp 6,7 để học sinh đều biết đến tác hại của việc xả rác làm ô nhiễm nguồn nước và góp phần bảo vệ nguồn nước

+Phát động cuộc thi vẽ tranh về môi trường