Sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử việt nam (1954 1975) lớp 12 trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐẶNG THỊ THANH TRÀ SỬ DỤNG CÂU CHUYỆN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM 1954-1975 LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ THANH TRÀ

SỬ DỤNG CÂU CHUYỆN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1954-1975)

LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Chương trình chuẩn)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN LỊCH SỬ)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Thế Bình

HÀ NỘI – 2014

LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ chu đáo, tận tình đầy trách nhiệm của

TS Nguyễn Thị Thế Bình đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với tất cả các thầy cô trong tổ bộ môn Phương pháp dạy học lịch sử, Phòng tư liệu Khoa Lịch sử, Thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu Cảm ơn tập thể giáo viên và học sinh trường THPH Vạn Xuân - Hoài Đức - Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong việc thực nghiệm sư phạm và điều tra thực tế

Cảm ơn bạn bè, người thân đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày 27 tháng 11 năm 2014 Học viên

Đặng Thị Thanh Trà

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1: CNXH 2: GV 3: HS 4: NXB 5: SGK 6: THCS 7: THPT 8: XHCN

Chủ nghĩa xã hội Giáo viên

Học sinh Nhà xuất bản Sách giáo khoa Trung học cơ sở Trung học phổ thông

Xã hội chủ nghĩa

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục viết tắt ii

Mục lục iii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: VẤN ĐỀ SỬ DỤNG CÂU CHUYỆN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu đề tài 6

1.1.1 Tài liệu nước ngoài 6

1.1.2 Tài liệu trong nước 8

1.2 Cơ sở lý luận 12

1.2.1 Cơ sở xuất phát 12

1.2.2 Quan niệm về sử dụng câu chuyện lịch sử nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử 17

1.2.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng câu chuyện lịch sử nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử 24

1.3 Cơ sở thực tiễn 29

1.3.1 Về phía giáo viên 29

1.3.2 Về phía học sinh 33

Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÂU CHUYỆN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1954-1975) LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (chương trình chuẩn) 38

2.1 Vị trí, mục tiêu của chương trình SGK Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 trường THPT (chương trình chuẩn) 38

2.1.1 Vị trí 38

2.1.2 Mục tiêu 38

2.2 Xác định nội dung kiến thức cơ bản của lịch sử Việt Nam (1954-1975) có thể và cần sử dụng câu chuyện để gây hứng thú học tập cho học sinh 41

2.2.1 Nội dung kiến thức cơ bản lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 41

2.2.2 Những câu chuyện lịch sử có thể và cần sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1954-1975 ở lớp 12 THPT 43

2.3 Một số yêu cầu khi sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử 51

2.4 Một số biện pháp sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) THPT 54

2.4.1 Sử dụng câu chuyện để định hướng kiến thức cơ bản của bài học 54

2.4.2 Sử dụng câu chuyện để cụ thể hóa kiến thức sơ bản của bài học 57

2.4.3 Sử dụng câu chuyện để tạo biểu tượng nhân vật lịch sử 59

2.4.4 Vận dụng phương pháp đóng vai, để gây hứng thú học tập cho học sinh 63

2.4.5 Sử dụng câu chuyện lịch sử để ôn tập, kiểm tra kiến thức của học sinh 68

2.5 Thực nghiệm sư phạm 73

2.5.1 Mục đích thực nghiệm 73

2.5.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 73

2.5.3 Phương pháp thực nghiệm 73

2.5.4 Kết quả thực nghiệm 76

2.5.5 Kết quả rút ra từ thực nghiệm 78

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 85

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước sang tế kỉ XXI, việc hội nhập và hợp tác khu vực, hợp tác quốc tế đã trở thành một trong những yếu tố quyết định sự phát triển của lịch sử nhân loại Hòa nhập vào sự phát triển chung của thế giới, đất nước ta cũng đã và đang thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện và đồng bộ Trong đó tiềm năng trí tuệ trở thành động lực chính đảm bảo sự phát triển xã hội, giáo dục - đào tạo được coi là nhân tố quyết định sự thành bại của mỗi quốc gia Xu thế toàn cầu hóa vừa mở ra những cơ hội cho sự hội nhập và phát triển, vừa đem lại những thách thức mới cho mỗi quốc gia, dân tộc, trong đó có Việt Nam Điều này đòi hỏi mỗi nước phải biết kết hợp thành công sức mạnh truyền thống dân tộc với sức mạnh của thời đại, trong đó đặc biệt quan tâm giáo dục, giữ gìn và nâng cao bản sắc văn hóa, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII đã chỉ rõ giáo dục là “Quốc sách hàng đầu” và khẳng định mục tiêu

của giáo dục là: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động

có trí thức, có tay nghề, có năng lực thực hành tự chủ, năng động sáng tạo, có đạo đức cách mạng, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội” [58, tr 81]

Đảm nhiệm sứ mệnh cao cả đó, giáo dục - đào tạo không ngừng đổi mới toàn diện và đồng bộ Cùng với đổi mới về nội dung, chương trình giảng dạy, việc đổi mới phương pháp dạy học trở thành một trong những vấn đề mang tính chiến lược cấp thiết và tiến hành mạnh mẽ trước những yêu cầu đổi mới của đất nước Bộ môn Lịch sử giúp cho học sinh có được những kiến thức cơ bản cần thiết về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học Đặc biệt giáo dục truyền thống, đạo đức, tư tưởng chính trị lại là ưu thế nổi bật của bộ môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông Vậy làm thế nào để học sinh yêu thích,

hứng thú trong học tập lịch sử ? Nhà văn Nga Tsecnusevski viết: “có thể không biết,

không cảm thấy say mê học tập môn Toán, tiếng Hilạp hoặc Latinh, Hóa học, có thể không biết hàng nghìn khoa học khác, nhưng dù sao là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ là một con người không phát triển về trí tuệ" [29] Một trong

những biện pháp hữu hiệu là sử dụng câu chuyện trong dạy học nhằm gây hứng thú cho học sinh học tập lịch sử Thông qua các câu chuyện lịch sử giúp các em tái hiện lại bức tranh quá khứ chân thực, sinh động, những cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc, sự hy sinh và chiến đấu quên mình của quân dân ta, tạo ra xúc cảm lịch sử Học sinh hứng thú, say mê, tìm hiểu lịch sử sẽ giúp các em nắm vững bản chất các

sự kiện, hiện tượng, hình thành nên khái niệm, hiểu rõ những quy luật, những bài học quan trọng của lịch sử, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Mặt khác, việc sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh còn giúp người thầy thực hiện tốt các phương pháp dạy học và kiểm nghiệm tính hiệu qủa của các phương pháp đó

Thực tế việc sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học hiện nay ở trường phổ thông còn nhiều bất cập Một bộ phận giáo viên giàu tâm huyết với nghề thường trăn trở làm sao nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Lịch

sử Họ đã sưu tầm các tư liệu lịch sử quý báu, xây dựng thành các câu chuyện kể cho học sinh, được học sinh đón nhận rất hào hứng Bên cạnh đó, có không ít giáo viên chưa đánh giá đúng tầm quan trọng của những câu chuyện lịch sử để gây húng thú cho học sinh, nên chưa quan tâm và khai khác câu chuyện lịch sử gắn với kiến thức

cơ bản trong giời học Nêú có chăng giáo viên cũng chỉ nêu ra các câu chuyện lịch

sử mang tính chất giới thiệu hoặc nhắc tên các nhân vật lịch sử mà không sử dụng các câu chuyện lịch sử để gây hứng thú cho học sinh Tình trạng đó làm cho giờ học trở nên khô cứng, có nhiều con số, nhiều sự kiện Vì vậy, học sinh cảm thấy giờ học lịch sử nặng nề, không tạo được hứng thú học tập lịch sử Kết quả là nhiều học sinh còn hổng kiến thức lịch sử cơ bản, thậm chí hiểu sai lịch sử dân tộc Theo đó chất lượng dạy học bộ môn còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của đất nước

Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 có vị trí quan trọng trong tiến trình lịch

sử dân tộc Đây là thời kì nhân dân miền Nam và miền Bắc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược khác nhau Nhân dân miền Bắc vừa hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, xây dựng CNXH, vừa đấu tranh chống lại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ và hết lòng chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến lớn miền Nam Nhân dân miền Nam anh dũng đấu tranh hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân

dân tiến tới thống nhất nước nhà Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đã đưa nhân dân Việt Nam bước vào thời kì lịch sử mới, thời kì cả nước đi lên CNXH Giai đoạn lịch sử quan trọng này có nhiều biến cố lớn, nhiều sự kiện hấp dẫn thông qua các câu chuyện về sự kiện, nhân vật lịch sử có tác động mạnh đến

tư tưởng tình cảm của học sinh, hình thành trong các em lý tưởng sống cao đẹp và ý thức trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước, tin tưởng vào con đường XHCN mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn Đó là điều kiện, là cơ sở để tôi sử dụng có hiệu quả các câu chuyện lịch sử nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch

sử Với những lý do trên nên chúng tôi chọn vấn đề: “Sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn)” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ, chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy học lịch sử

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu những vấn đề lý luận của việc sử dụng những câu chuyện trong dạy học bộ môn và căn cứ vào thực tiễn dạy học lịch sử ở trường THPT, đề tài đi sâu vào tìm hiểu những câu chuyện tiêu biểu của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975, đề xuất một số biện pháp sư phạm sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT và tiến hành thực nghiệm một bài cụ thể để khẳng định tính khả thi của các biện pháp đưa ra

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu lý luận của các nhà triết học, các nhà giáo dục học và giáo dục lịch

sử về sử dụng câu chuyện trong các tài liệu giáo dục, giáo dục lịch sử và các tài liệu lịch sử có liên quan đến đề tài

- Tìm hiểu chương trình sách giáo khoa, nội dung kiến thức những câu chuyện tiêu biểu của lịch sử Việt Nam trong giai đoạn 1954-1975 lớp 12 THPT

- Tìm hiểu thực tiễn sử dụng những câu chuyện tiêu biểu, chất lượng giảng dạy

bộ môn, tình hình và sự hứng thú học tập lịch sử của học sinh phổ thông hiện nay

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 trường THPT Tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi của các biện pháp đề ra

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT Đối tượng nghiên cứu: Sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn)

5 Vấn đề nghiên cứu

Đề tài tập trung vào nghiên cứu hai vấn đề cơ bản sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở THPT

- Đề xuất các biện pháp sư phạm sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh

trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn)

6 Giả thuyết khoa học

Nếu khai thác tốt câu chuyện lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn) và áp dụng biện pháp, đề xuất trong luận văn sẽ gây hứng thú học tập cho học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Đề tài đi sâu tìm hiểu nội dung các câu chuyện lịch sử tiêu biểu liên quan đến kiến thức cơ bản của các bài học trong nội dung chương trình lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (chương trình chuẩn), từ đó đề xuất một số biện pháp sử dụng câu chuyện lịch sử để gây hứng thú cho học sinh quá trình học tập bộ môn trong giờ học nội khóa

- Phạm vi điều tra: Do thời gian có hạn nên chúng tôi tiến hành điều tra thực tế tại một số trường THPT thuộc các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng

- Phạm vi thực nghiệm sư phạm, giới hạn trong giờ học nội khóa, gồm 2 bài lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12, tại trường THPT Vạn Xuân - Hoài Đức - Hà Nội

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa lý luận của đề tài

Đề tài góp phần làm phong phú thêm lý luận dạy học lịch sử về nội dung kiến thức và một số biện pháp sử dụng những câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

- Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu lý luận và phương pháp sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú

cho học sinh trong dạy học lịch sử để rút ra kinh nghiệm và nâng cao trình độ nhận thức của bản thân, đồng thời vận dụng tốt hơn vào thực tiễn giảng dạy sau này Giúp các giáo viên có tài liệu tham khảo để sử dụng những câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn)

9 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau

- Nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các tài liệu giáo dục học, giáo dục lịch sử, tài

liệu lịch sử liên quan đến đề tài và nghiên cứu chương trình, nội dung SGK lịch sử lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn)

- Nghiên cứu thực tiễn:

+ Nghiên cứu việc dạy học lịch sử ở trường THPT bằng nhiều hình thức khác nhau như: dự giờ, quan sát, các hình thức kiểm tra, đánh giá học sinh, trao đổi với giáo viên + Điều tra thực tế để đánh giá mức độ, thực trạng việc sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử thông qua phiếu điều tra giáo viên, học sinh ở một số trường THPT

+ Phương pháp thực nghiệm: Soạn bài thực nghiệm theo những dự kiến về biện pháp mà luận văn đưa ra, tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi của biện pháp đó

+ Phương pháp thống kê toán học: Tập hợp và xử lý các số liệu thu được qua điều tra, thực nghiệm bằng cách lập bảng thống kê số liệu Từ đó rút ra được nhận xét khái quát

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần: Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung của luận văn được trình bày trong 2 chương:

Chương 1: Vấn đề sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông Lý luận và thực tiễn

Chương 2: Một số biện pháp sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

CHƯƠNG 1 VẤN ĐỀ SỬ DỤNG CÂU CHUYỆN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Đã có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục, nghiên cứu lịch sử trên thế giới và trong nước có những công trình nghiên cứu đề cập đến việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung, sử dụng câu chuyện trong quá trình dạy học bộ môn lịch sử nói riêng Đặc biệt, nghiên cứu phương pháp dạy học bộ môn, cũng có nhiều hội nghị bàn tới việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử để phát huy tính tích cực học tập của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử Bên cạnh đó, còn có nhiều bài viết về chủ đề này được công

bố trên các tạp chí: “Nghiên cứu giáo dục”, “Nghiên cứu lịch sử” Nhìn chung, các

công trình nghiên cứu đã nêu lên được các vấn đề lý luận và thực tiễn, biện pháp sư phạm cụ thể để gây hứng thú học tập cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng bộ môn

1.1.1 Tài liệu nước ngoài

Tài liệu tâm lý học, Giáo dục học

Các nhà tâm lý học Xô Viết dựa trên học thuyết Mác - Lênin và học thuyết hoạt động thần kinh cao cấp của I.V.Paplop đã xem xét hứng thú của con người như là một trong những hình thức phản ánh hiện thực khách quan vào ý thức con người Hứng thú được bộc lộ ở thái độ lựa chọn đối với các đối tượng khác nhau của hoạt động, ở khuynh hướng đặc biệt hướng đến các đối tượng Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học Liên Xô trước đây đã tập trung vào sự phát triển của hứng thú nhận thức đối với các môn khoa học và các biện pháp nhằm hình thành hứng thú nhận thức A.G.Côvaliốp trong “Tâm lý học cá nhân” (1971), đã coi hứng thú là một thái độ đặc thù của cá nhân đối với một đối tượng nào đó, trên cơ sở đó

có một phương pháp giáo dục tích cực

Ở một khía cạnh quan trọng khác, nhà giáo dục Liên Xô I.F Khalamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào” (1979), tác giả đã nhấn mạnh đến những câu chuyện khi dạy học: “Khi kể lần đầu tiên về một sự kiện nào đó, bạn phải truyền đạt chỉ những nét chính của nó mà thôi ” Ngoài ra ông còn

đề cập đến việc gây hứng thú trong học tập của học sinh “Giáo viên giúp học sinh

có cảm xúc niềm vui sướng trong học tập, từ đó sẽ hình thành động cơ học tập, nâng cao chất lượng dạy học” [20, tr.4] T.A Ilina cho rằng: “Giảng giải, kể chuyện - dùng lời nói sinh động của giáo viên đều được sử dụng chủ yếu để truyền thụ tài liệu mới cho học sinh Kể chuyện là một trong những phương pháp quan trọng nhất để trình bày tài liệu một cách có hệ thống Kể chuyện là một trong những yếu tố cơ bản của bài học” [53, tr.164]

Trong cuốn “Giáo dục học”, tập I của N.V Savin, đề cập đến vai trò của các câu chuyện trong dạy học: “Một câu chuyện kể lôi cuốn học sinh, gây nên tiếng vọng trong tâm hồn các em và tạo ra những tiền đề thuận lợi cho việc hình thành những tình cảm đạo đức cao cả, tình yêu đối với Tổ quốc, đối với quá khứ và hiện tại của

Tổ quốc, sự tế nhị, sự quan tâm, sự đồng cảm ” Ngoài ra tác giả cũng nhấn mạnh

“ Trong giờ học giáo viên giải thích hay kể chuyện, học sinh tích cực tìm câu trả lời cho câu hỏi đã nảy sinh ở các em vào đầu giờ học” [41, tr 68, 131] Như vậy, câu chuyện hay, phù hợp sẽ gây hứng thú cho học sinh trong giờ học

I.A Lecne trong cuốn “Dạy học nêu vấn đề” đã đề cập đến vai trò của người giáo viên trong dạy học, trong đó “Giáo viên cần nắm vững nghệ thuật kể chuyện

nêu vấn đề ” [21, tr 76]

Tài liệu giáo dục lịch sử

M.N.Sacđacốp trong cuốn “Tư duy học sinh” (1970), đã nói rõ vai trò của biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng nhân vật nói riêng trong nhận thức lịch sử, đó là khâu trung gian trong hoạt động tư duy

Nhà giáo dục Xô Viết N.G.Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” tác giả đã đề cập đến tính đa dạng của kiến thức và cần thiết phải trang bị cho giờ học các phương tiện dạy học, sử dụng tài liệu tham khảo khác để cụ thể hóa kiến thức trong sách giáo khoa nhằm gây hứng thú cho học sinh Để có một giờ học tốt giáo viên phải kết hợp được nhiều khâu khác nhau, quan trọng nhất là tham khảo các tài liệu để làm cho nội dung bài giảng thêm phong phú và chính xác Ông cũng nhấn mạnh “Phải sử dụng không ngừng và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ Toàn bộ công tác dạy học sẽ vô cùng có lợi nếu thầy giáo hiểu

môn học trên cơ sở tất cả những nguồn tư liệu hiện nay Nếu thầy giáo có thể kể chuyện không những về cái mà mình đã đọc và cả về cái mà chính mắt mình trông thấy” [40, tr 13] Ngoài ra Đairi còn đề cập đến việc dùng câu chuyện để giải thích bức tranh, các sự kiện, hiện tượng lịch sử

A.A.Vagin trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học” (1978), Nxb giáo dục Matxcơva (tài liệu dịch), đã nêu ra các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử trong đó có phương pháp sử dụng tài liệu lịch sử vào dạy học

Các công trình nghiên cứu trên đều đề cập đến hứng thú học tập của học sinh,

nó là cơ sở của sự phát triển nhân cách và tài năng của các em

1.1.2 Tài liệu trong nước

Trong cuốn “Giáo dục học” của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt, tập I, Nxb Giáo

dục Hà Nội (1987) đã chỉ ra rằng, một trong những biện pháp nhằm phát huy tính tích cực, tính độc lập trong hoạt động nhận thức của học sinh là việc sử dụng tài liệu tham khảo vào dạy học Tác giả nêu ra vấn đề để đảm bảo thu hút sự chú ý và phát huy tính tích cực tư duy của học sinh qua các câu chuyện vui đúng mức

Đặc biệt trong các giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” cũng đánh giá

cao vai trò của việc sử dụng tài liệu tham khảo trong đó có tài liệu và những câu chuyện lịch sử:

Giáo trình “Phương pháp giảng dạy lịch sử” tập I, Nxb Giáo dục Hà Nội

(1976) của Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị tiếp tục khẳng định ý nghĩa quan trọng

của tài liệu lịch sử đối với việc nghiên cứu khoa học cũng như đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông và đã đưa ra một số phương pháp sử dụng tài liệu lịch sử Trong cuốn “Phương pháp giảng dạy lịch sử”, Nxb Giáo dục Hà Nội (1992),

đã tái bản có sửa chữa, bổ sung vào các năm 1998, 1999, 2000, 2001 do Phan Ngọc

Liên, Trần Văn Trị chủ biên tiếp tục khẳng định ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu

tham khảo và chỉ rõ nguyên tắc, phương pháp sử dụng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Giáo trình “Phương pháp giảng dạy lịch sử”, Nxb Giáo dục Hà Nội (1998),

của Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị đã đề cập đến việc sử dụng tài liệu tham khảo: là

một nguồn cung cấp tri thức quan trọng cho học sinh, là một bằng chứng hiển nhiên,

hùng hồn, sinh động về một thời đại lịch sử, một nước, một sự kiện, một nhân vật nhất định Tài liệu lịch sử giúp cho học sinh cụ thể hóa kiến thức thu nhận được, tạo một biểu tượng chân thực, rõ ràng, sinh động và làm cho kiến thức của các em được phong phú, sâu sắc hơn

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” của Phan Ngọc Liên (chủ biên),

Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, tập II, Nxb ĐHSP Hà Nội, (2002) đã đề cập một cách chi tiết hơn vì sao phải sử dụng tài liệu tham khảo, vai trò, ý nghĩa, nguyên tắc

và phương pháp sử dụng Việc sử dụng tài liệu tham khảo giúp học sinh có cơ sở để nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành các khái niệm, hiểu rõ những quy luật, bài học quan trọng của lịch sử, rèn luyện cho học sinh thói quen nghiên cứu khoa học, phát triển tư duy lịch sử

Bên cạnh đó, trong các tài liệu chuyên khảo của một số tác giả tiếp tục nghiên cứu và đưa ra ý kiến, đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu tham khảo Trong đó cuốn: “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông (Một số

chuyên đề)”, Nxb ĐHSP Hà Nội (2005) của Phan Ngọc Liên (cb), đã có một số bài

viết của tác giả đề cập đến việc sử dụng tài liệu dạy học lịch sử ở trường phổ thông

như: Sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông (Phan Ngọc Liên), Sử dụng văn kiện Đảng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông (Đỗ

Hồng Thái) Các tác giả đã đưa ra hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh

và văn kiện Đảng trong dạy học bộ môn ở trường phổ thông và khẳng định tầm quan trọng của nguồn tài liệu này đối với công tác giảng dạy, học tập của GV và HS Bài viết của tác giả Phan Ngọc Liên đã đề ra nhiều biện pháp nhằm phát huy

tính tích cực của HS trong dạy học lịch sử, trong đó nhấn mạnh: “Bước thứ nhất của

công việc giảng dạy lịch sử là làm thế nào khêu gợi được hứng thú của HS đối với việc học tập , phải hướng dẫn HS ghi nhớ các nhân vật lịch sử ” [35, tr 6, 22]

Trong cuốn “Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của Nguyễn Thị Côi, Nxb ĐHSP Hà Nội (2006) cho rằng: Một trong những biện pháp để nâng cao hiệu quả bài học là việc trình bày hình ảnh, xúc cảm lịch sử cho HS để tạo nên hình ảnh về con người, sự kiện trong dạy học lịch sử Nguồn gốc, phương tiện tạo nên hình ảnh về sự kiện con người quá khứ trong dạy

học lịch sử là lời nói của GV và HS, tranh ảnh, bản đồ, các đoạn trích từ tác phẩm văn học, nghệ thuật, phim ảnh Qua đó, khẳng định vai trò quan trọng của việc sử dụng tài liệu tham khảo trong dạy học lịch sử

Ngoài ra, vấn đề này còn được đăng tải trong một số bài viết trên các tạp chí nghiên cứu giáo dục, nghiên cứu lịch sử:

- Bài viết của Nguyễn Anh Dũng cho rằng môn Lịch sử trong trường phổ thông

có khả năng giáo dục thẩm mĩ, đặc biệt là khi dạy về các nhân vật lịch sử: “Các

nhân vật lịch sử thực sự làm rung động trái tim HS khêu gợi ở các em những cảm xúc sâu sắc và hứng thú đối với các nhân vật lịch sử thì mới có hiệu quả giáo dục thẩm mĩ Tuy nhiên, khi chọn nội dung và phương pháp trình bày các nhân vật lịch

sử phải tính toán tới qũy thời gian và cấp độ cảm thụ, tiếp nhận, thưởng thức, đánh giá đối tượng” [15, tr 11]

- Võ Xuân Đàn, Đặng Vân Hồ với “Tạo biểu tượng các anh hùng dân tộc trong dạy học lịch sử Việt Nam” đã đưa ra những nguyên tắc chung về giảng dạy, học tập các nhân vật lịch sử, cách tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sử [16, tr 12]

- Bài viết về những vấn đề trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay của Phan Ngọc Liên - Nguyễn Thị Côi, tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 4 (1991) cũng

đề cập tới thực trạng dạy học lịch sử ở trường phổ thông và ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu tham khảo trong dạy học bộ môn

- Trong tạp chí tạp chí Nghiên cứu Giáo dục số 4 năm 2000, trang 21 có bài viết của Nguyễn Văn Đằng “Phương pháp kể chuyện trong dạy học lịch sử ở THCS”,

tác giả không chỉ nêu lên ý nghĩa, tác dụng của việc kể các câu chuyện lịch sử, mà còn đưa ra những yêu cầu, biện pháp sư phạm cụ thể để các câu chuyện đạt hiệu quả trong dạy học lịch sử

- Bài viết của Trịnh Đình Tùng trong tạp chí giáo dục số 42 (2002), trang 30-31 viết về việc dạy học một số nhân vật lịch sử đầu nhà Nguyễn (1802-1884)

Đặc biệt một số luận án TS, luận văn và khóa luận tốt nghiệp, cũng đề cập đến vấn đề này và vận dụng lý luận về sử dụng tài liệu tham khảo trong dạy học lịch sử coi đó là một biện pháp gây hứng thú học tập và nâng cao hiệu quả bài học:

- Luận án của Nguyễn Văn Phong “Dạy học các nhân vật lịch sử trong chương trình lịch sử Viêt Nam 1858-1930 ở trường THPT”, đã khẳng định: trong dạy học lịch sử, hướng dẫn cho học sinh hiểu biết các nhân vật lịch sử trên các lĩnh vực khác nhau Tính phong phú đa dạng trong hoạt động của các nhân vật lịch sử giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về lịch sử

- Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của Nguyễn Thị Thơm, khoa Lịch sử trường ĐHSP Hà Nội (2009), tác giả đã đề cập đến sử dụng câu chuyện về nhân vật

để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1945-1954) THPT Đồng thời đưa ra những nguyên tắc và biện pháp sử dụng câu chuyện để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

- Khóa luận tốt nghiệp của Bùi Thị Dinh (1998), “Tìm hiểu tiểu sử và hoạt động của các nhân vật lịch sử để dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) ở lớp 12 THPT” Khóa luận đã đề câp tới vai trò, tác dụng của việc sử dụng tiểu sử và hoạt động của các nhân vật để dạy học lịch sử Việt Nam và đề ra những biện pháp cụ thể

để góp phần nâng cao hiệu quả bài học

- Trong khóa luận tốt nghiệp của 2 sinh viên Đào Thị Thúy và Nguyễn Thị Huyền Trang K55 khoa Lịch sử trường ĐHSP Hà Nội (2009), cũng đã đề cập đến việc sử dụng các câu chuyện về nhân vật trong dạy học lịch sử Việt Nam (1919-1945); (1945-1954) lớp 12 THPT Đồng thời các khóa luận cũng đề ra được một số biện pháp sử dụng có tính khả thi

Nhìn chung, các công trình đã đi sâu nghiên cứu về tầm quan trọng của việc

sử dụng câu chuyện lịch sử trong dạy học, nó có tác dụng làm cho bài giảng thêm phong phú, sinh động, học sinh có biểu tượng cụ thể, có hứng thú học tập và có tác dụng giáo dục, phát triển rất lớn Đồng thời, khẳng định tính cấp thiết của việc sử dụng câu chuyện lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử Mặc dù các nhà nghiên cứu đã đưa ra một số biện pháp sử dụng tài liệu, câu chuyện lịch sử vào dạy học lịch sử nói chung, nhưng chưa đề cập cụ thể đến việc sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975

Vì vậy, trên cơ sở nghiên cứu lý luận về phương pháp sử dụng tài liệu tham khảo, phương pháp sử dụng câu chuyện lịch sử, đồng thời nghiên cứu nội dung lịch

sử Việt Nam (1954-1975) Chúng tôi chọn đề tài “Sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT (chương trình chuẩn)” để tiếp tục đi sâu nghiên cứu và khẳng định vai trò,

ý nghĩa của việc sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong học tập lịch sử, đồng thời đưa ra các biện pháp sử dụng phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả bài học trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) lớp 12 THPT

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Cơ sở xuất phát

1.2.1.1 Mục tiêu, nhiệm vụ của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông

Mục tiêu giáo dục - đào tạo trong nhà trường phổ thông hiện nay là: “Đào tạo

con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành Bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công

dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [24, tr 8]

Từ mục tiêu của giáo dục, xác định mục tiêu của cấp THPT: “Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện về những học vấn phổ thông và hiểu biết thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp, để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc

đi vào cuộc sống lao động’’ [23, tr 17-18]

Mục tiêu của bộ môn Lịch sử là “nhằm giúp cho học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” [6, tr 3]

Từ mục tiêu chung của môn học, người giáo viên căn cứ vào mục tiêu khóa trình của mỗi cấp học, mỗi lớp, mỗi phần, mỗi chương và từng bài để dạy học có hiệu quả:

Một là về kiến thức: Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông cung cấp những kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc, giúp học sinh có được biểu tượng chân thật về quá khứ lịch sử, bao gồm: sự kiện cơ bản, không gian, thời gian, nhân vật quan trọng, hình thành thuật ngữ, khái niệm, rút ra bài học và quy luật lịch

sử (nếu có) Học sinh không những “biết”, “hiểu” lịch sử mà còn phải biết vận dụng những tri thức lịch sử vào giải quyết các bài tập lịch sử để củng cố tri thức, rèn luyện

kĩ năng, kĩ xảo và các phương pháp tư duy đặc biệt là tư duy độc lập, sáng tạo của

HS Kiến thức cơ bản ấy giúp học sinh trả lời được các câu hỏi như thế nào? Vì sao? Vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống ra sao?

Hai là thái độ: Bài học hiệu quả phải đạt được mục tiêu giáo dục đề ra Kết quả giáo dục thể hiện ở thái độ, xúc cảm của HS đối với các sự kiện, nhân vật, những phản ứng tự nhiên .của các em đối với hiện tượng và nhân vật lịch sử Những biểu hiện này là cơ sở hình thành cho các em những quan điểm tư tưởng, lập trường trong quá trình học tập Giáo dục tư tưởng đạo đức và hình thành nhân cách, tình cảm đúng đắn, góp phần đào tạo toàn diện con người Việt Nam có tinh thần yêu

Tổ quốc, trung thành với lý tưởng XHCN Cụ thể là giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, có niềm tin vững chắc vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, noi gương các thế hệ cha anh đi trước, phấn đấu học tập, rèn luyện đê xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Ba là kĩ năng: Rèn luyện cho học sinh các năng lực nhận thức (tri giác, tưởng tượng, trí nhớ, tư duy ), năng lực thực hành và các kĩ năng, kĩ xảo trên cơ sở hoàn chỉnh nâng cao những năng lực đã được hình thành ở THCS Kĩ năng của học sinh còn được thể hiện trong việc đánh giá đúng sự kiện, vai trò của nhân vật lịch sử, dựa trên cơ sở kiến thức lý luận đã học để phân tích các hiện tượng xã hội của quá khứ

và hiện tại

Như vậy, bộ môn Lịch sử ở trường THPT không những cung cấp kiến thức

cơ bản có hệ thống cho HS mà còn giáo dục tư tưởng, tình cảm đúng đắn và phát triển toàn diện các em Điều này phụ thuộc phần lớn vào công tác dạy học của người

GV lịch sử Sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch

sử là một trong những biện pháp để góp phần thực hiện mục tiêu môn học

1.2.1.2 Đặc điểm của kiến thức lịch sử

Lịch sử là khoa học nghiên cứu xã hội và con người trong sự phát triển của

nó, nghiên cứu quá khứ cuộc sống của nhân loại một cách toàn diện với những quy luật chung và tính cụ thể Vì thế khoa học lịch sử có những đặc trưng riêng so với

các khoa học khác, đó là: tính quá khứ, tính không lặp lại, tính cụ thể, tính hệ thống,

sự thống nhất giữa sử và luận

Lịch sử mang tính quá khứ: Bao gồm tất cả những sự kiện, hiện tượng lịch sử

đã xảy ra trong quá khứ, chúng ta không thể trực tiếp quan sát lịch sử mà chỉ nhận thức chúng một cách gián tiếp thông qua các tài liệu được lưu lại hoặc dựa vào các hiện tượng lịch sử tương tự của cái mới xảy ra hay của các dân tộc khác để phân tích suy nghĩ về những vấn đề lịch sử ta đang nghiên cứu Vì vậy, ngoài những kiến thức trong sách giáo khoa GV còn phải sử dụng thêm các tài liệu tham khảo nói chung và các câu chuyện lịch sử nói riêng làm căn cứ khoa học, bằng chứng về tính chính xác,

cụ thể của các sự kiện lịch sử, tránh việc hiểu lịch sử một cách chung chung

Tính không lặp lại: Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ xảy ra trong một thời

gian, không gian nhất định, không có một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào hoàn toàn giống nhau, dù có điểm giống nhau Chính vì lẽ đó, buộc các nhà giảng dạy lịch sử khi trình bày sự kiện, hiện tượng lịch sử nào đó trong lịch sử phải xem xét tính cụ thể cả về thời gian và không gian làm nảy sinh sự kiện, hiện tượng đó Qua đó biết phân biệt các sự kiện đã xảy ra

Lịch sử có tính cụ thể: Mỗi sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một

hoàn cảnh cụ thể, về thời gian, không gian, con người Khoa học nghiên cứu tiến trình của các nước, các dân tộc khác nhau và quy luật của nó Mỗi quốc gia, mỗi dân tộc do những điều kiện lịch sử khác nhau mà mang những nét khác nhau Chính đặc điểm này đòi hỏi khi trình bày các sự kiện, hiện tượng lịch sử càng cụ thể, sinh động,

có hình ảnh bao nhiêu càng hấp dẫn và gây hứng thú bấy nhiêu

Tính hệ thống (tính logic lịch sử): Sự vận động của quá khứ tới hiện tại, từ

hiện tại tới tương lai trong hiện thực lịch sử luôn là quá trình phát triển hợp quy luật Đồng thời, tính hệ thống còn được thể hiện là các sự kiện thuộc các lĩnh vực: chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, tư tưởng, khoa học kĩ thuật không tồn tại độc lập mà

có mối quan hệ chặt chẽ Những nội dung của tri thức lịch sử có mối đan xen phức tạp với nhau Giúp cho học sinh hiểu sự phong phú, tính đa dạng nhưng có tính hệ thống của lịch sử xã hội Điều này đòi hỏi GV khi giảng dạy lịch sử phải chú ý đến các sự kiện, hiện tượng lịch sử, các mối quan hệ ngang dọc, trước sau của các vấn đề

lịch sử để cung cấp cho học sinh những tri thức mang tính khoa học, tính hệ thống

và hoàn chỉnh

Tính thống nhất giữa “sử” và “luận”: Trong giảng dạy lịch sử người GV phải

đảm bảo thống nhất gữa trình bày sự kiện với giải thích, bình luận Muốn làm tốt điều này giáo viên cần sử dụng các câu chuyện vào trong giờ dạy lịch sử để cụ thể hóa được các sự kiện, các nhân vật lịch sử một cách sinh động, phong phú, gây hứng thú học tập cho học sinh Vì mọi giải thích, mọi bình luận đều phải xuất phát từ sự kiện lịch sử cụ thể, chính xác, đáng tin cậy và trên cơ sở đó giúp học sinh hiểu được bản chất, rút ra quy luật và bài học lịch sử

1.2.1.3 Đặc điểm tâm lý của học sinh THPT

Quá trình nhận thức của HS cũng tuân theo quy luật chung của quá trình nhận thức: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực

khách quan” [22, tr.189] Nhưng quá trình nhận thức của học sinh mang những đặc

thù riêng: “Một sự nhận thức đã được làm cho dễ dàng đi và được thực hiện dưới sự

chỉ đạo của giáo viên” [31, tr.12] Quá trình nhận thức của học sinh không nhằm

phát hiện những điều loài người chưa biết về bản chất, quy luật của các hiện tượng khách quan mà nhằm lĩnh hội các tri thức loài người đã tích lũy được Tuy vậy, quá trình khám phá lại những điều loài người đã biết lại mang tính mới mẻ đối với học sinh Do đó, đòi hỏi các em phải có cố gắng về trí tuệ và có khát vọng học tập, để dưới sự điều khiển của thầy, học sinh có thể phản ánh thế giới khách quan một cách

có ý thức, có thể đi sâu tìm hiểu bản chất, quy luật, bài học và ý nghĩa của sự vật

hiện tượng

Học sinh THPT là thời kì cuối của thiếu niên và thời kì đầu của thanh niên (từ

15 đến 18 tuổi), sự phát triển thể chất đang hoàn chỉnh, có sự trưởng thành về giới tính, vai trò xã hội của trẻ em thay đổi rõ rệt Học sinh THPT luôn có xu hướng tìm hiểu, ham hiểu biết, khám phá các môn khoa học với một thái độ tích cực độc lập như nhà khoa học và khi đã có hứng thú học tập môn khoa học nào đó thì sẽ rất say

mê nghiên cứu chúng để đạt kết quả cao Vì vậy trong giảng dạy, giáo viên cần phải biết khơi gợi hứng thú học tập của các em, gợi cho các em có niềm đam mê với môn

học Khi các em đã có hứng thú thì các em sẽ chủ động lĩnh hội kiến thức, tìm tòi sáng tạo, có óc độc lập suy nghĩ, biết phê phán đánh giá và hoài nghi khoa học, tính ham hiểu biết, tính ham tìm tòi cái mới, kiên trì chịu khó để hiểu được những gì mình hoài nghi

Tóm lại, quá trình nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử cũng theo chu trình từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng đến thực tiễn, trong đó giai đoạn nhận thức quan trọng của học sinh là giai đoạn trực quan Trong bài giảng, người thầy sử dụng mọi nguồn tư liệu, những câu chuyện về lịch sử để khắc sâu kiến thức, tăng tính hình ảnh, để sử dụng sao cho phù hợp với nội dung bài học, gây hứng thú học tập, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

1.2.1.4 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Những năm gần đây, việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông đã có nhiều tiến

bộ về nhận thức, nội dung và phương pháp dạy học Nhiều GV giỏi tâm huyết với nghề, xác định đúng được trọng tâm kiến thức cơ bản của bài, sử dụng đồ dùng trực quan hợp lí Nhưng bên cạnh đó vẫn còn những vấn đề yếu kém, những sai sót trong nội dung cũng như phương pháp giảng dạy Dẫn đến một thực tế hiện nay là HS không thích học lịch sử, điểm thi vào các trường đại học, cao đẳng còn rất thấp trong đó nguyên nhân không nhỏ là do phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa phù hợp, những giờ giảng lịch sử còn khô cứng, chưa gây được hứng thú học tập cho HS Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học lịch sử trở thành một yêu cầu quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Theo chỉ đạo của nghị quyết

29 Trung ương Đảng, đổi mới căn bản và toàn diện: chuyển từ dạy học theo hướng tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, dạy học tích hợp và vận dụng các phương pháp dạy học mới để HS được trải nghiệm, đóng vai Nhằm phát triển

tư duy phê phán, khả năng vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo những kiến thức đã học vào cuộc sống Muốn thực hiện có hiệu quả chương trình đổi mới trước hết phải đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học lịch sử Điều đó phải xuất phát

từ mục tiêu đào tạo, mục tiêu môn học, nội dung, đặc trưng của bộ môn, đặc điểm của quá trình nhận thức quá khứ, tận dụng mọi phương pháp, phương tiện, hình thức

tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh Một

trong các phương pháp có hiệu quả cao để gây hứng thú học tập cho học sinh là sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử và kết hợp vận dụng nguyên tắc liên môn, phương pháp dạy học nêu vấn đề, dạy học tích hợp Lịch sử sẽ cụ thể hơn, sinh động hơn, nếu được các khoa học khác hỗ trợ nhất là các môn học gần gũi với lịch sử như:

địa lý, chính trị và nhất là văn học

Như vậy, trong dạy học lịch sử, căn cứ vào mục tiêu giáo dục - đào tạo, nhiệm

vụ của bộ môn Lịch sử theo hướng đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, căn cứ vào đặc điểm bộ môn, đặc điểm tâm sinh lý và khả năng nhận thức của học sinh trung học phổ thông thì việc sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho HS để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử là điều hết sức cần thiết

1.2.2 Quan niệm về sử dụng câu chuyện lịch sử dể gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử

1.2.2.1 Quan niệm về câu chuyên, kể chuyện

* Truyện lịch sử

Theo “Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông” của Phan Ngọc Liên nhấn mạnh

“Truyện lịch sử là loại hình văn học về đề tài lịch sử, có phần hư cấu của tác giả, có phần có thể dùng tài liệu tham khảo về một nội dung lịch sử Truyện lịch sử có tác dụng bồi dưỡng tình cảm, giáo dục tư tưởng và gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh” [37, tr 432- 433]

*Câu chuyện

Hiện nay chưa có khái niệm đầy đủ, chính xác thế nào là câu chuyện, câu

chuyện lịch sử Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê thì câu chuyện là “sự việc hoặc chuyện được nói ra” [47, tr 125]

* Câu chuyện lịch sử

Là câu chuyện về những gì diễn ra trong quá khứ, nó khác với những câu chuyện bình thường trong đời sống Câu chuyện lịch sử thường có chủ đề, có tình tiết, cốt truyện gắn liền với các sự kiện, thời gian, không gian và nhân vật lịch sử cụ thể Câu chuyện lịch sử có thể hiểu là những mảnh sự kiện, biến cố lịch sử liên quan đến nội dung bài học, có khi là những tình tiết liên quan đến các nhân vật lịch sử, có khi chỉ là giải thích cho một cái tên, một địa danh, cho một khái niệm, thuật ngữ

trong bài học Câu chuyện lịch sử có thể dài, có thể ngắn, tùy thuộc vào mục đích

của người sử dụng

* Câu chuyện lịch sử khác mẩu chuyện lịch sử

Câu chuyện lịch sử bao gồm cả mẩu chuyện lịch sử Những câu chuyện lịch sử được lựa chọn và viết ngắn gọn lại là những mẩu chuyện lịch sử

* Cấu tạo của một câu chuyện lịch sử

Câu chuyện lịch sử là có chủ đề, nó gồm các yếu tố sau:

- Phần mở đầu (Giới thiệu vấn đề gắn với thời gian, không gian, con người cụ thể, tình huống đặt ra, diễn biến sự kiện)

- Tình tiết phát triển

- Tình tiết phát triển đến đỉnh cao

- Sự căng thẳng trong kết cấu

- Tình tiết giảm dần và kết thúc

Mở đầu một câu chuyện, giáo viên có thể thu hút học sinh vào ngay câu chuyện,

để các em tập trung chú ý và hứng thú theo dõi câu chuyện Tình bày tình tiết phải gợi cảm, xúc động, đồng thời tạo biểu tượng rõ ràng, chân thực Trong khi trình bày tình tiết, giáo viên có thể phân tích để học sinh có thể hiểu sâu hơn nội dung, bản chất sự việc Kết thúc câu chuyện nên tránh nhạt nhẽo, đột ngột mà phải để lại cho học sinh một ấn tượng sâu sắc về câu chuyện Nhà giáo dục Nga U-sin-xki viết:

“Người kể chuyện hay tường thuật một sự kiện không gây cho người nghe có cảm giác, như cái gì đã qua lâu rồi, mà kể lại sự kiện đó như nó chỉ vừa mới xảy ra ngày hôm qua mà chính mình được chứng kiến hay nghe kể” [26, tr 103]

Một câu chuyện được kết cấu và kể lại như vậy mang kịch tính cao, dẫn dắt người nghe qua các sự kiện, làm cho họ ngày càng hứng thú Câu chuyện không có sẵn, đòi hỏi giáo viên phải chắt lọc từ tài liệu, sắp xếp thành câu chuyện phù hợp với bài học Đó là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng trong dạy học lịch sử và có vai trò, ý nghĩa to lớn tạo hứng thú học tập, nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

* Kể chuyện

“Người kể chuyện là nói có đầu, có đuôi, trình tự để cho người khác nghe về

câu chuyện nào đó” [62, tr 135] Theo Nguyễn Văn Đằng: “kể chuyện lịch sử là

dùng lời nói diễn tả một cách sinh động, hấp dẫn có hình ảnh về một câu chuyện

trong quá khứ Câu chuyện kể có khi chỉ là các mảnh sự kiện, biến cố lịch sử có liên quan đế nội dung bài học, có khi là những tình tiết liên quan đế nhân vật lịch sử, có khi chỉ để giải thích cho một cái tên, một địa danh, cho một khái niệm, thuật ngữ trong bài học” [16, tr 21]

Việc sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch

sử nói chung và dạy học lịch sử Việt Nam (1954-1975) ở trường THPT nói riêng là yêu cầu cần thiết hiện nay Từ các quan niệm đó cho ta thấy: những câu chuyện lịch

sử là nguồn cung cấp kiến thức cơ bản cho học sinh, góp phần làm cho nội dung của SGK thêm sinh động, bài giảng lịch sử hấp dẫn Nội dung của SGK chỉ là những kiến thức cơ bản, trong khuôn khổ nhỏ hẹp không thể cung cấp hết những kiến thức sâu rộng cho học sinh hiểu được Vì vậy, thông qua các câu chuyện lịch sử, giáo viên mở rộng kiến thức cho HS, cụ thể hóa, làm phong phú, sâu sắc và khắc sâu thêm nội dung kiến thức chứa đựng trong SGK Khi giáo viên kể những câu chuyện

về lịch sử có thể kết hợp với đồ dùng trực quan như: bản đồ, tranh ảnh có liên quan tới câu chuyện kể cho HS sẽ gây hứng thú học tập lịch sử Tuy nhiên, việc sử dụng câu chuyện trong giờ học lịch sử đòi hỏi sự sáng tạo của giáo viên trong sự lựa chọn câu chuyện và sử dụng như thế nào cho phù hợp với nội dung bài giảng để gây hứng thú học tập cho HS và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

1.2.2.2 Quan niệm về “hứng thú” và gây “hứng thú” cho học sinh trong dạy học lịch sử

* Quan niệm về “hứng thú” và “hứng thú nhận thức”

Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn cho thấy hứng thú đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực trí tuệ của con người Nó là động lực thúc đẩy con người hoạt động tích cực để đạt đến kết quả mà mình mong muốn Vì vậy nghiên cứu về hứng thú là cần thiết với khoa học giáo dục, song đó là một vấn đề hết sức phức tạp Therletler Buhle viết: “Nghiên cứu và khảo sát hứng thú là một trong những vấn đề phức tạp của tâm lí học, vì rằng hứng thú là một hiện tượng đặc biệt đến nay vẫn chưa được xác định, phức hợp cấu tạo của nó nghiên cứu rất khó vì

nguyên nhân của hứng thú là đa dạng” [25, tr 70]

“Hứng thú” là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong khoa học cũng như trong đời sống Hứng thú là một hiện tượng tâm lý phức tạp, vì vậy vấn đề này được nhiều

nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên để trả lời câu hỏi “hứng thú” là gì ?

đã có nhiều quan niệm dựa trên cách tiếp cận khác nhau

Theo N.G.MôRôZôva: “Hứng thú” từ đối tượng này đến đối tượng khác, đối với mọi lứa tuổi đều là một niềm vui Niềm vui thường mang đến cho con người cuộc sống tốt đẹp, đồng thời cả những khả năng và phương pháp làm việc tốt hơn Học tập cũng như bất kì một dạng lao động nào, đều cần thiết mang lại niềm vui cho con người Niềm vui là nguồn sáng tạo, thành những chiến công mới trong hoạt động “Hứng thú nhận thức” làm cho con người trở thành chủ thể tìm kiếm, ham muốn tri thức, kiên trì, cần mẫn Đặc biệt nhờ có hứng thú nhận thức, việc tự giáo dục, rèn luyện trở thành có phương pháp và có hiệu quả” [56, tr 3]

“Hứng thú” đó là sự kết hợp độc đáo các quá trình tình cảm - ý chí và quá trình trí lực, tính tích cực nhận thức và hoạt động của con người được nâng cao” …

“Đó là thái độ riêng của cá nhân đối với đối tượng, ý thức được ý nghĩa cuộc sống

và sự hấp dẫn về tình cảm gây ra” [19, tr 4]

Như vậy, hứng thú làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức, làm nảy sinh khát vọng hành động và hành động sáng tạo Hứng thú được phân thành nhiều loại: Hứng thú nghệ thuật, hứng thú thể thao, hứng thú nhận thức Trong đó hứng thú nghệ thuật, hứng thú thể thao, hứng thú nhận thức có vị trí quan trọng Hứng thú nhận thức là cái tạo ra động cơ quan trọng nhất của học tập, là cơ sở thái độ của HS đối với học tập, là nguồn thúc đẩy HS học tập một cách say mê Hứng thú nhận thức không chỉ

là sự kích thích bên ngoài mà còn là quá trình kích thích từ bên trong của bản thân HS, chính sự kích thích từ bên trong đó mới duy trì được lâu dài sự hứng thú

Để hình thành hứng thú học tập của HS phụ thuộc rất nhiều vào quá trình dạy học

“Quá trình dạy học nói chung nhằm vào sự chỉ đạo và điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, là cơ sở giáo dục và phát triển hứng thú nhận thức của họ” [19, tr 4]

Gây hứng thú cho HS còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như khả năng diễn đạt, ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh của GV, yếu tố gia đình của học sinh Tất cả những điều đó được phối hợp với nhau để kích thích hứng thú học tập của HS, từ đó hoạt động học tập sẽ trở nên say mê và đạt hiệu quả cao, ngược lại khi đạt kết quả học tập cao sẽ là yếu tố quyết định để hứng thú học tập tiếp tục được nảy sinh và duy trì

Như vậy, hứng thú là một hoạt động tâm lý phức tạp của cá nhân, có liên quan đến nhiều thuộc tính tâm lý khác nhau Để đạt được hứng thú học tập cần có quá trình lâu dài và phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố Hứng thú học tập là động lực quan trọng thúc đẩy người học đạt kết quả cao, tạo cho cá nhân động lực để làm việc Do

đó, để HS thu được kết quả học tập tốt trong quá trình dạy học, GV cần có biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh

* Quan niệm về hứng thú nhận thức lịch sử

“Tri thức lịch sử là một trong những bộ phận quan trọng nhất của nền văn hóa chung của nhân loại và không có bộ phận quan trọng này thì không thể cho việc giáo dục con người đã hoàn thành đầy đủ” [44, tr 78] Vậy muốn nâng cao hiệu quả bài học lịch sử thì điều cần thiết phải gây hứng thú học tập lịch sử cho HS “Hứng thú học tập lịch sử là một thái độ say mê tự giác tích cực đặc biệt của cá nhân đối với nội dung lịch sử cụ thể” [62, tr 16] Qua đó các em sẽ nhanh chóng nắm bắt được nội dung lịch sử, có những xúc cảm lịch sử, có tình cảm với những sự kiện, hiện tượng lịch sử Vì vậy, trong quá trình dạy học GV đóng vai trò chủ động, tổ chức học tập cho học sinh Giáo viên cần có phương pháp dạy học tốt để hình thành ở HS những xúc cảm lịch sử chân thực HS có hứng thú học tập hay không, có yêu thích

bộ môn hay không là phụ thuộc không nhỏ vào phương pháp dạy học bộ môn của người thầy

Biểu hiện của hứng thú học tập rất đa dạng Trong thời gian học tập trên lớp, các

em chú ý theo dõi bài, nêu ra các câu hỏi thắc mắc hoặc tích cực trả lời các câu hỏi của giáo viên Khi gặp các vấn đề khó, HS biết đào sâu suy nghĩ, tìm cách lý giải để hiểu bản chất quy luật và mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử Khi đã yêu thích

bộ môn, các em không thỏa mãn với vốn tri thức trong bài giảng của giáo viên, mà luôn tìm cách làm giàu tri thức lịch sử bằng các nguồn thông tin khác nhau Khi đã đạt được những thành công trong học tập, các em sẽ thấy thoải mái, dễ chịu, thỏa mãn được nhu cầu hiểu biết của bản thân, tức là các em đã đạt được hứng thú trong học tập

1.2.2.3 Các cách phân loại câu chuyện và câu chuyện lịch sử

Có nhiều loại câu chuyện và câu chuyện lịch sử, trong quá trình dạy học, giáo viên có thể phân biệt các câu chuyện theo từng cách phân loại sau:

- Thứ nhất là phân loại câu chuyện theo môn học: từ đó có câu chuyện văn học

và câu chuyện lịch sử Câu chuyện văn học gồm: nhật ký, truyện tự thuật, hồi ký Ví

dụ như: Nhật kí Đặng Thuy Trâm, Hồi ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về trận

“Điện Biên Phủ”, “Tổng Hành Dinh Trong Mùa Xuân Toàn Thắng” Đây là chuyện do chính nhân vật tự viết về bản thân mình Giáo viên có thể dùng để dạy về chính nhân vật, cũng có thể dạy về nhân vật khác có được nhắc đến trong chuyện Những câu chuyện đó có độ minh xác cao, vì trong đó nhận vật tự bộc bạch những suy nghĩ và những hành động của mình, những sự kiện có liên quan tới nhân vật, trong đó có tính trung thực Đối với loại chuyện này, GV có thể trích đọc hoặc kể cho HS nghe Hồi kí là loại câu chuyện khá phong phú và đa dạng về số lượng Hồi

ký có thể do chính tác giả kể về cuộc đời mình, hoặc tác giả ghi theo lời kể của nhân vật, nhưng cũng có thể kể về cuộc đời của nhân vật khác Nếu đề cập tới nhân vật khác thì quan hệ của tác giả với nhân vật được nhắc đến thường là bà con hoặc những người cùng sống, cùng hoạt động với nhân vật Đây là loại tác phẩm dài nên giáo viên chỉ có thể sử dụng một phần nội dung của nó bằng cách lựa chọn những đoạn phục vụ cho mục đích sử dụng của mình hoặc tóm tắt nội dung của nó để sử dụng khi giảng dạy

Câu chuyện lịch sử thường đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau như tiểu sử,

sự nghiệp, cuộc đời hoạt động của nhân vật Ví dụ như: tiểu sử và sự nghiệp của đồng chí Trần Phú, Lê Hồng Phong, Trường Chinh Trong dạy học lịch sử ở trường THPT, việc sử dụng câu chuyện lịch sử phải nhằm mục đích nhất định, không mang

ý nghĩa đơn thuần là kể chuyện lịch sử cho học sinh biết, mà là phát triển toàn diện cho các em, đặc biệt là tác động về mặt tình cảm, giáo dục đạo đức cho học sinh, đồng thời rèn luyện cho học sinh kĩ năng nhìn nhận đánh giá và có thái độ đúng đắn đối với nhân vật

- Thứ hai là phân loại theo nguồn gốc: Có những câu chuyện lịch sử được trích dẫn từ tài liệu như các bài viết, bài báo Loại câu chuyện này bên cạnh những sự kiện liên quan tới nội dung lịch sử của bài học thì nội dung đã bao hàm cả sự nhận định, đánh giá nội dung lịch sử theo quan điểm chủ quan của tác giả Giáo viên có thể sử dụng loại câu chuyện này bằng cách trích đọc, hay đọc toàn bộ tác phẩm cho

học sinh nghe để minh họa cho học sinh về một ý kiến đánh giá hay nhận xét nào đó Đối với loại câu chuyện này, giáo viên phải lựa chọn một cách cẩn thận, chỉ chọn những tác phẩm mà tác giả có cách đánh giá theo quan điểm chính thống Bên cạnh

đó có những câu chuyện do tự giáo viên xây dựng thành để kể cho học sinh nghe

- Thứ ba là phân loại theo nội dung câu chuyện Trước hết cần kể đến là câu chuyện về nhân vật lịch sử, thường nhắc tới cuộc đời nhân vật, nghiêng về trình bày các chi tiết tiêu biểu nhất về một nhân vật lịch sử nhất định Tức là những chi tiết điển hình nhất trong tiểu sử của một nhân vật điển hình, để cụ thể hóa một quá trình phát triển lịch sử hay một chế độ chính trị có liên quan đến nhân vật ấy Bên cạnh đó

có thể kể đến câu chuyện về sự kiện lịch sử nào đó, câu chuyện này thường gắn với thời gian, không gian và con người, giáo viên sử dụng để làm rõ nội dung kiến thức nhất định trong SGK như về một nhân vật lịch sử, một địa danh hoặc là rõ một khái niệm nào đó liên quan đến nội dung bài giảng

Như vậy, câu chuyện lịch sử là vô cùng phong phú và đa dạng, mỗi loại câu chuyện có vị trí và tác dụng khác nhau nên trong quá trình giảng dạy lịch sử, giáo viên phải biết phân loại và lựa chọn những câu chuyện cần thiết và phù hợp nhất với yêu cầu, nội dung của từng loại bài học và trình độ nhận thức của học sinh Trong một giờ lên lớp, giáo viên cũng có thể sử dụng phối hợp các loại câu chuyện trên để gây hứng thú học tập lịch sử góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

Lịch sử việt Nam giai đoạn 1954-1975 là giai đoạn gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mĩ trường kì, gian khổ của quân dân ta với nhiều câu chuyện lịch sử không thể không nhắc đến trong giảng dạy phổ thông Trong một bài giảng lịch sử, với phạm vi và thời lượng của tiết học, giáo viên không thể kể hết, mà phải lựa chọn câu chuyện liên quan đến sự kiện tiêu biểu nhất, đại diện cho một bộ phận, một lực lượng xã hội Tuy nhiên, việc lựa chọn câu chuyện lịch sử, sự kiện lich sử mới chỉ là bước đầu, việc sử dụng câu chuyện đó trong bài học như thế nào cho phù hợp với nội dung bài giảng mới là yếu tố quyết định sự thành công của bài giảng, tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh, góp phần vào nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

1.2.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng câu chuyện lịch sử để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử

* Vai trò

Câu chuyện lịch sử là một nguồn tài liệu, nguồn kiến thức quý, quan trọng trong dạy học lịch sử Sử dụng câu chuyện lịch sử là phương tiện có hiệu quả, nó góp phần tạo biểu tượng chân thực, chính xác về nhân vật lịch sử Việc khai thác các câu chuyện trong dạy học lịch sử giúp học sinh cụ thể hóa kiến thức cơ bản trong SGK trong bối cảnh xảy ra sự kiện Bất cứ sự kiện nào cũng xảy ra trong một không gian, thời gian xác định gắn liền với một tập thể người, với những cá nhân, nên khi giảng về sự kiện lịch sử, nếu giáo viên sử dụng câu chuyện lịch sử gắn với nội dung

cơ bản của bài học sẽ sống động, được làm sáng tỏ, được khắc sâu trong trí nhớ của học sinh, gây xúc cảm lịch sử Từ đó tạo hứng thú học tập cho các em

Trong giai đoạn lịch sử Việt Nam 1954-1975, xung quanh mỗi sự kiện kinh tế, chính trị, quân sự hay văn hóa và trong mỗi bước phát triển của cuộc kháng chiến đều gắn liền với những câu chuyện lịch sử Vì vậy, sử dụng câu chuyện lịch sử trong giai đoạn này càng có vai trò quan trọng trong việc xác định và cụ thể hóa kiến thức

cơ bản của bài học, gây húng thú học tập cho học sinh Học sinh chủ động, tích cực trong trong học tập để nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành các khái niệm, hiểu rõ những quy luật, bài học quan trọng của lịch sử, rèn luyện cho học sinh thói quen nghiên cứu khoa học, phát triển tư duy lịch sử

* Ý nghĩa

Với vai trò là một nguồn tài liệu tham khảo - nguồn kiến thức, việc sử dụng câu chuyện lịch sử trong dạy học bộ môn có ý nghĩa to lớn về cả ba mặt: kiến thức (giáo dưỡng), thái độ (giáo dục), kĩ năng (phát triển)

- Về mặt kiến thức

Đặc trưng của môn Lịch sử là nghiên cứu những vấn đề về quá khứ, không lặp lại Việc tạo biểu tượng chân thực, chính xác là yêu cầu quan trọng nhất trong giai đoạn trực quan sinh động của học tập lịch sử Vì vậy mỗi giáo viên cần thấy tầm quan trọng của việc tạo ra bức tranh quá khứ một cách sinh động, cụ thể giàu hình ảnh để gây hứng thú cho học sinh GV sử dụng những câu chuyện gắn liền với nội

dung bài học sẽ có vai trò khắc sâu kiến thức cho các em, giúp các em dễ nhớ kiến thức, hiểu được bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử, có những biểu tượng chân thực và sinh động hơn Trên cơ sở đó hình thành khái niệm, nêu quy luật và rút ra bài học lịch sử cho học sinh một cách đúng đắn

Ví dụ như thông qua câu chuyện “Năm ngón tay huyền thoại của Bác”: Đầu tháng 10-1953, tại khu núi Hồng, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, Bộ chính trị họp bàn kế hoạch tác chiến Đông – Xuân 1953 - 1954, tham dự hội nghị có Chủ tịch

Hồ Chí Minh, Tổng bí thư Trường Chinh, các ủy viên Bộ chính trị: Phạm Văn Đồng,

Võ Nguyên Giáp Chủ tịch Hồ Chí minh chủ trì hội nghị Trong hồi ức của mình, Đại

tướng Võ Nguyên Giáp kể lại: “ Tôi bắt đầu trình bày tình hình địch từ tháng

5-1953, Hăng- ri Nava đã sang thay Xa- lăng làm Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp Nava đã cho mở nhiều cuộc hành binh càn quét lớn tại vùng địch hậu trên cả nước, nhảy dù xuống Lạng Sơn, đặc biệt trong tháng tám, Nava bất thần rút khỏi tập đoàn cứ điểm Nà Sản Nà Sản là mục tiêu quan trọng trong mùa khô Vì so sánh với đồng bằng, vùng rừng núi vẫn là chiến trường thuận lợi hơn Tây Bắc lại là hướng ta

đã lựa chọn Địch rút khỏi Nà Sản không khỏi ảnh hưởng tới kế hoạch Đông - Xuân trên chiến trường rừng núi Bắc Bộ, Pháp chỉ còn hai lực lượng nhỏ, một ở Lai Châu, một ở Hải Ninh Có ý kiến nên tiêu diệt hai bộ phận này để giải phóng hoàn toàn biên giới Việt - Trung Đây là những chỗ yếu của địch Nhưng kế hoạch Đông - Xuân phải nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng quân địch, tạo nên một chuyển biến mới trong chiến tranh Hiện nay Nava đã tập trung ở đồng bằng một lực lượng cơ động lớn chưa từng có từ khi khởi đầu chiến tranh, sẵn sàng chờ đón cuộc tiến công của ta Bác ngồi họp, thái độ bình thản, điếu thuốc lá kẹp giữa hai ngón tay duỗi thẳng Đôi mắt người chợt lộ vẻ chăm chú Bàn tay Bác đặt lên bàn, bỗng giơ lên

và nắm lại Người nói:

Địch tập trung quân cơ động để tạo nên sức mạnh Không sợ! Ta buộc chúng phải phân tán binh lực thì sức mạnh đó không còn

Bàn tay Bác mở ra, mỗi ngón tay trỏ về một hướng” [18, tr 25-26]

Qua câu chuyện trên, học sinh được hiểu và lý giải được: Nava chủ động đề ra

kế hoạch tập trung quân, nhưng sau đó lại phải bị động phân tán lực lượng theo chủ

trương của Đảng đề ra Hiểu biết đó còn là cơ sở để học sinh tiếp thu kiến thức trong phần nội dung chiến dịch đông xuân 1953-1954: ứng với năm ngón tay của Bác, Nava phải phân tán lực lượng thành năm nơi trên khắp chiến trường Đông Dương Năm ngón tay của Bác từ đó trở thành huyền thoại về sự chỉ đạo tài tình, sáng suốt của Đảng và Bác Hồ kính yêu Hình ảnh đó gắn với chủ trương Đông xuân 1953-1954 do Đảng đề ra, sẽ khắc sâu trong tâm trí các em

do, bảo vệ Tổ quốc; trong xây dựng đất nước, giáo dục lòng yêu nước thể hiện chủ yếu ở lao động xây dựng CNXH

Ví dụ khi dạy bài 17, phần III.1 “Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược Nam Bộ” giáo viên kể câu chuyện về chị Võ Thị Sáu:

“Võ Thị Sáu sinh năm 1935, ở làng Đất Đỏ, tỉnh Đồng Nai Năm 1949, mới lên

14 tuổi được kết nạp vào đội công an xung phong Sau cách mạng tháng Tám thành công, Võ Thị Sáu đảm nhiệm công việc tiếp tế, liên lạc và trinh sát cho các cô chú công an Sáu đã mưu trí luồn sâu vào vùng địch tạm chiếm để nắm bắt tình hình Lúc giả làm cô bé giúp mẹ ra đồng cấy lúa, khi lại làm đứa trẻ theo mẹ gánh hàng

ra chợ bán, chị đã phát hiện ra nhiều tên việt gian khét tiếng để báo cho lực lượng của ta trừng trị và kịp thời giải thoát cho đồng đội khỏi hiểm nguy Chị đã lập nhiều chiến công vang dội

Vào năm 1950, chị mang lựu đạn về làng giết Cai Tổng Tòng- tên tay sai đại gian ác của giặc Pháp ở trong vùng Không may lần ấy chị bị bắt Chúng giam giữ chị hết nhà tù này đến nhà tù khác, cùm kẹp tra tấn rất dã man mong chị khai báo ra

tổ chức và cán bộ cách mạng Nhưng trước sau chị vẫn bền gan chịu đựng, kẻ địch không khai thác được gì ở người chiến sỹ công an bé nhỏ Cuối cùng chúng đày chị

ra nhà tù Côn Đảo và quyết định xử tử hình chị

Hôm ấy vào buổi sáng chị Sáu bị giải ra pháp trường xử bắn Chị mặc bộ quần

áo bà ba, tóc xõa ngang vai, trên đầu cài một bông hoa tươi thắm hiên ngang bước trước họng súng của kẻ thù Nét mặt chị điềm tĩnh lắm! Không giống một phạm nhân

bị dẫn đi hành hình Gặp những người đang đào huyệt cho mình chị dừng lại hỏi:

- Huyệt của tôi phải không ? Những người tù đào huyệt không dám trả lời Chị rút bông hoa cài lên mái tóc đưa cho mấy người tù và nói: “Tặng mấy anh bông hoa này, cảm ơn mấy anh đã đào huyệt cho tôi” “Hôm nay mấy anh mới đào một cái nhỏ, nhưng ngày mai mấy anh cần đào một cái huyệt thật to”

- Những người tù ngơ ngác nhìn nhau, chị hất mặt về phía bọn Pháp và nói tiếp: “Một cái thật to để chôn những kẻ bắn tôi hôm nay!”

Đứng trước giờ phút lìa xa cuộc đời, với nụ cười trên môi, chị Sáu cất cao tiếng hát Tiếng hát trong trẻo mang trong đó chí khí của một tâm hồn thanh thản vẫn một lòng tin tưởng tuyệt đối vào thắng lợi của cách mạng Trước khi hành hình, bọn giặc bắt Võ Thị Sáu quỳ xuống, chị khẳng khái quát vào mặt chúng:

- Tao chỉ biết đứng không biết quỳ!

Chị đã hô vang trước khi ngã xuống: “Việt Nam hoàn toàn độc lập và thống nhất muôn năm!”, “Chủ Tịch Hồ Chí Minh muôn năm!”

Bảy nòng súng của giặc đồng loạt nổ, chị Sáu trút hơi thở cuối cùng trong tư thế hiên ngang bất khuất

Nhân dân ta mãi mãi không quên câu hát ca ngợi chị Võ Thị Sáu: “Mùa hoa Lê-ki-ma nở, ở quê ta miền Đất Đỏ Sông núi vẫn nhắc tên người anh hùng, đã chết cho đời sau ” [13, tr 137]

Qua câu chuyện, hình ảnh chị Võ Thị Sáu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ lạc quan yêu đời, mới ở lứa tuổi học sinh thôi mà đã anh dũng,

gan dạ, kiên cường xả thân vì lợi ích chung Gợi lên trong lòng các em những cảm xúc sâu sắc về cái đẹp, cái cao cả và từ đó sẽ có tác dụng giáo dục thẩm mĩ cho các em Các em thấy khâm phục, kính trọng ý chí chiến đấu dũng cảm, lòng quyết tâm vì độc lập tự do của Tổ quốc Từ đó các em sẽ cố gắng học tập để góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp và bảo vệ vững chắc nền độc lập của Tổ quốc Như vậy, việc sử dụng câu chuyện lịch sử để giáo dục học sinh có ý nghĩa quan trọng, mỗi câu chuyện lịch sử gắn với nội dung bài học sẽ khắc sâu trong tâm trí các

em, làm nảy sinh nhiều trạng thái cảm xúc, điều này tạo cơ sở để giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh

- Về kĩ năng

Thông qua những câu chuyện lịch sử giúp học sinh hình dung, tưởng tượng

và có những nhận xét, đánh giá một cách khách quan những sự kiện lịch sử

Ví dụ khi dạy bài 17, phần III.3 “Hòa hoãn với Pháp nhằm đẩy quân Trung Hoa Dân quốc ra khỏi nước ta”, giảng về chính sách đối ngoại của Đảng ta trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp 1946 Giáo viên có thể sử dụng câu chuyện “Đuổi quân Tưởng”

“Quân Tưởng vào nước ta với danh nghĩa quân đồng minh, mang theo bọn phản động Việt Quốc, Việt Cách nhằm chống phá cách mạng nước ta Càng ngày chúng càng có nhiều hành động trắng trợn: ra báo chống chính phủ, kích động nhân dân biểu tình, tống tiền, ám sát, giả làm công an đi bắt người để gây hoang mang trong quần chúng, lại giả danh quân Tưởng đi cứu bọn tay chân bị ta bắt hòng gây xung đột giữa ta và quân Tưởng Nhiều cán bộ xin Bác cho đem bộ đội ta đến diệt chúng đi, để lâu sinh biến Bác nói: “Quân Tưởng đang như cây gỗ chắn ngang dòng nước Bao nhiêu rác rưởi dồn lại, bám lấy cây gỗ làm cản thêm dòng nước Ta nhặt cái này ném đi, cái khác lại bám vào Chi bằng ta dốc sức, tìm cách hất cây gỗ

đi Lúc đó những rác rưởi sẽ bị cuốn sạch” [52, tr 61]

Giáo viên nêu câu hỏi: Vì sao ngày 3-3-1946, Ban Thường vụ Trung ương Đảng, do Hồ Chí Minh chủ trì, đã chọn giải pháp “hòa để tiến” ? Qua câu chuyện trên, học sinh lý giải được tại sao ta hòa với Pháp để đuổi quân Tưởng Câu hỏi đặt

ra, gợi cho học sinh trí tò mò và gây hứng thú, muốn đi tìm những câu trả lời, buộc

các em phải hình dung, tưởng tượng lại những gì đã học, đã nghe và từ đó giúp các

em biết phân tích, đánh giá và phát triển được tư duy logic, phát triển nhận thức cho học sinh

Tóm lại, câu chuyện là một phương tiện cần thiết và quan trọng đối với việc dạy học bộ môn của giáo viên Nó có ý nghĩa quan trọng trong việc tiếp thu tri thức lịch sử, hình thành thái độ và phát triển học sinh Cùng với SGK, nếu câu chuyện được sử dụng hợp lý, có chọn lọc thì sẽ góp phần lớn vào việc gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả bài học

1.3 Cơ sở thực tiễn

Để hiểu rõ thực tiễn sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay, chúng tôi đã tiến hành điều tra thực tế tại một số trường THPT tại Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Giang Thông qua việc điều tra thực tế giáo viên môn lịch sử và các em học sinh, dự giờ thăm lớp, phỏng vấn Chúng tôi đã điều tra 17 giáo viên, 230 học sinh tại các trường THPT: Vạn Xuân, Đan Phượng, Vân Cốc, Ba Vì, Văn Lâm, Hiệp Hòa và thu được kết quả về tình hình thực tiễn việc sử dụng câu chuyện để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học ở trường THPT

hỏi ý kiến

Số HS được hỏi ý kiến

1.3.1 Về phía giáo viên

Nhận thức và sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở THPT hiện nay của giáo viên

STT Câu hỏi Phương án trả lời Số

lượng

Tỉ

lệ %

1

Thầy (cô) cho biết

vai trò của việc sử dụng

câu chuyện trong dạy học

lịch sử?

Là nguồn cung cấp kiến thức 14 82.35 Khắc sâu kiến thức cho HS 2 11.75 Giáo dục, phát triển tư duy 13 76.50 Gây hứng thú nhất thời 0 0

Theo thầy (cô) nên

sử dụng câu chuyện với

hình thức nào để đạt

hiệu quả cao nhất?

Kết hợp: Trong giờ nội khóa, ngoại khóa, đọc sách báo

16 94.1

Chọn một trong các hình thức: Trong giờ nội khóa, ngoại khóa, đọc sách báo

Thiếu nguồn tư liệu 12 70.6

Khó khăn trong soạn bài và

phương pháp dạy học khác nhau, để làm cho nội dung bài giảng thêm phong phú, góp phần nâng cao hiệu quả bài học Đa số giáo viên đã ý thức được vai trò của việc

sử dụng tài liệu tham khảo nói chung và sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

Khi điều tra về nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc sử dụng câu

chuyện trong dạy học lịch sử, chúng tôi đưa ra câu hỏi: “Thầy (cô) cho biết vai trò

của việc sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử?” Có 82.35% giáo viên cho

rằng sử dụng câu chuyện lịch sử trong dạy học là nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh, 11.75% giáo viên cho rằng là để khắc sâu kiến thức cho học sinh Còn không

có giáo viên nào cho rằng sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử chỉ gây được hứng thú nhất thời cho học sinh trong học tập 76.5% giáo viên còn nhận thức được tầm quan trọng của câu chuyện trong dạy học lịch sử làm cho bài học có sức hấp dẫn, sinh động hơn, tạo hứng thú học tập đối với học sinh, từ đó có ý nghĩa giáo dục tư tưởng tình cảm, gây hứng thú, phát triển tư duy cho học sinh

Mặc dù hầu hết giáo viên đều thấy được vai trò, tầm quan trọng của việc sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử nhằm gây hứng thú cho học sinh, nhưng do nhận thức không đồng đều và ở mức độ khác nhau nên mức độ và phương pháp sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử cũng khác nhau

Để tìm hiểu về thực tiễn việc sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử của

giáo viên, chúng tôi đưa ra câu hỏi: “Thầy (cô) có thường xuyên sử dụng câu

chuyện vào dạy học lịch sử không?” Có 11.75% giáo viên cho rằng đã tận dụng

mọi câu chuyện và thường xuyên kể cho học sinh nghe trong giờ dạy lịch sử trên lớp, 76.50% giáo viên đã có ý thức sưu tầm và sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh nhưng không thường xuyên, nếu có sử dụng cũng chỉ mang tính chất minh họa, 11.75% giáo viên cho rằng không sử dụng Điều

đó cho thấy thực tiễn việc sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử đã được sử dụng khá phổ biến ở trường phổ thông nhưng không thường xuyên và kém hiệu quả

Khi điều tra cách thức sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh

trong dạy học lịch sử, chúng tôi đưa ra câu hỏi: “Theo thầy (cô) nên sử dụng câu

chuyện theo hình thức nào để đạt hiệu quả cao nhất?” Có tới 94.1% thầy cô cho là

có thể sử dụng theo các hình thức: kể chuyện xen vào bài giảng lịch sử, sử dụng trong các hoạt động ngoại khóa, sưu tầm tư liệu, đọc sách báo, chỉ có 5.9% các thầy

cô chọn một trong số các hình thức trên Điều đó chứng tỏ các thầy cô đều nhận thấy,

có thể sử dụng câu chuyện vào dạy học lịch sử theo các hình thức đa dạng, tùy thuộc vào mục đích học tập, thời gian và đối tượng học sinh

Khi điều tra về phương pháp sử dụng câu chuyện nhằm gây húng thú cho học

sinh trong dạy học lịch sử của giáo viên, chúng tôi đưa ra câu hỏi: “Thầy (cô) đã sử

dụng câu chuyện như thế nào để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử?” 100% giáo viên cho rằng có thể sử dụng với rất nhiều phương pháp như:

Thông báo, tường thuật, miêu tả, giải thích, đàm thoại, phát vấn, để cụ thể hóa sự kiện, hiện tượng lịch sử, nêu đặc điểm nhân vật, để giải quyết vấn đề Như vậy, các thầy cô đều nhận thấy có thể sử dụng câu chuyện vào dạy học lịch sử theo các biện pháp đa dạng, tạo nên sự linh hoạt, phù hợp với nội dung từng bài giảng lịch sử, từng sự kiện, hiện tượng lịch sử cụ thể Đồng thời, sử dụng các phương pháp như vậy còn có tác dụng phát huy độc lập, sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện cho các

em tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực nêu trên, trong việc sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh còn nhiều bất cập cần được khắc phục Nhiều giáo viên không sử dụng hoặc rất ít sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử, chỉ sử dụng SGK là tài liệu để truyền đạt kiến thức cho học sinh làm cho bài giảng trở nên khô khan, nhàm chán, không phát huy được năng lực tư duy của

học sinh Khi các thầy cô được hỏi : “Lý do thầy (cô) chưa sử dụng hoặc ít sử

dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử là gì?” Có 70.6% giáo viên cho rằng thiếu

nguồn tư liệu, 17.6% cho là thiếu thời gian, 5.9% cho rằng khó khăn trong soạn bài

và tổ chức dạy học, có 5.9% cho là do học sinh không thích hoặc do sử dụng câu chuyện nên bài học không hiệu quả Nguyên nhân của thực trạng này là, mặc dù giáo viên đã nhận thức được việc sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử là quan trọng, nhưng không đầu tư thời gian sưu tầm, ngại vất vả, khó khăn trong quá trình soạn bài - gia công sư phạm, chưa có kĩ năng tốt trong việc tổ chức dạy học Cũng

có trường hợp giáo viên kể chuyện vào nội dung bài học quá nhiều, học sinh chăm

chú nghe, nhưng không ghi lại được những kiến thức căn bản cần nắm Đó là do giáo viên quá tham đưa nhiều câu chuyện vào trong giờ giảng sẽ làm “loãng” nội dung bài học, phân tán sự chú ý của học sinh Hoặc sẽ làm cho bài học trở nên nặng

nề, vì một khối lượng kiến thức quá lớn, học sinh sẽ thấy mệt mỏi, chán nản, không

có hứng thú tiếp nhận kiến thức, do đó hiệu quả còn thấp, chưa phát huy tính độc lập, sáng tạo của học sinh nên sau đó giáo viên lại không hoặc ít sử dụng câu chuyện trong giảng dạy lịch sử Từ đó, giáo viên cho rằng không có thời gian kể cho học sinh nghe về các câu chuyện lịch sử gắn với nội dung của bài học là một quan niệm sai lầm trong phương pháp giảng dạy Thực trạng là do một phần lớn giáo viên chưa nắm vững kĩ năng và phương pháp sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh trong học tập lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học

Theo chúng tôi, để khắc phục tình trạng trên, người GV cần hiểu rằng trong mỗi câu chuyện lịch sử đều chứa một phần nội dung lịch sử, khai thác câu chuyện lịch sử cũng chính là khai thác kiến thức cơ bản trong bài học Tuy nhiên có rất nhiều câu chuyện gắn liền với tiến trình lịch sử dân tộc, trong một giờ học viên không phải kể tất cả các câu chuyện liên quan đến bài học, mà cần biết gắn với mục đích, yêu cầu nội dung của bài học, phải phục vụ cho kiến thức cơ bản của bài học

và đối tượng học sinh Đồng thời phải tính toán đến quỹ thời gian và mức độ cảm thụ của học sinh, từ đó lựa chọn hình thức, phương pháp sử dụng phù hợp câu chuyện nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử sẽ đem lại hiệu quả như thầy cô mong muốn

Như vậy, thực tế cho thấy việc sử dụng câu chuyện trong dạy hoc lịch sử đã

có nhiều giáo viên ý thức được tầm quan trọng và tác dụng để gây hứng thú học tập cho học sinh góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử Nhưng cũng còn nhiều hạn chế cần kịp thời đổi mới về nhận thức và có phương pháp sử dụng hợp

lý để đạt hiệu quả cao

1.3.2 Về phía học sinh

Chúng tôi đã tiến hành điều tra 230 học sinh thuộc 5 trường THPT và kết quả thu được như sau:

Câu hỏi Phương án trả lời Số lượng

Câu 3: Em có thích giáo viên sử dụng

câu chuyện trong dạy học lịch sử

không?

Câu 4: Theo em giáo viên có cần

thiết sử dụng câu chuyện vào dạy học

lịch sử không?

Câu 5: Theo em giáo viên có cần

thiết sử dụng câu chuyện vào dạy học

lịch sử không?

Câu 6: Em có hay đọc sách báo,

truyện liên quan đến lịch sử không?

Câu 7: Em có hiểu biết những câu

chuyện nào liên quan đến lịch sử

Việt Nam từ năm 1954-1975?

Khi điều tra về hứng thú học tập của học sinh với bộ môn, chúng tôi đưa ra câu

hỏi: “Em có thích học bộ môn Lịch sử ở trường THPT không?” Có 4% là rất thích,

21% là thích, 23% bình thường, 52% là không thích Như vậy, số học sinh không thích hoặc có thái độ bình thường đối với môn học này vẫn còn chiếm đa số Chúng tôi đưa ra câu hỏi để kiểm tra tâm lý và nhận thức của các em về vấn đề

này: “Em có thích giáo viên sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử không?

Theo em giáo viên có cần thiết phải sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử không?” 100% các em đều trả lời là thích và rất thích giáo viên sử dụng câu chuyện

vào giờ học lịch sử và đó là việc cần thiết

Trên thực tế giảng dạy, quan sát, điều tra khi dự giờ đồng nghiệp, chúng tôi thấy đối với các tiết học mà giáo viên sử dụng câu chuyện lịch sử gắn với nội dung bài học, học sinh rất chăm chú lắng nghe, hào hứng tham gia trao đổi, thảo luận với những câu hỏi của giáo viên đưa ra Kết quả điều tra về tâm lý học sinh sau những tiết học đó có tới 96% các em trả lời là rất thích giáo viên sử dụng câu chuyện trong dạy học lịch sử, còn 4% học sinh thấy bình thường Khi được chúng tôi hỏi vì sao

em chỉ thấy bình thường? Các em cho rằng: có thầy cô tuy sử dụng câu chuyện nhưng chỉ đọc minh họa qua loa, giới thiệu, không phân tích hoặc không phù hợp với nội dung bài học Qua kết quả điều tra học sinh về tâm lý và mức độ nhận thức nói trên chứng tỏ, vai trò và tầm quan trọng của việc sử dụng câu chuyện nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh góp phần nâng cao hiệu quả bài học trên thực

tế là rất lớn và được học sinh hào hứng đón nhận

Bên cạnh những mặt tích cực vẫn còn những hạn chế về nhận thức của học sinh

về vai trò của bộ môn Lịch sử nói chung và việc sử dụng các câu chuyện trong học tập lịch sử Thực tế môn Lịch sử không được học sinh chú trọng, các em còn quan niệm rằng lịch sử chỉ là “môn phụ”, các em tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, đối phó Bên cạnh đó có những học sinh thích học lịch sử nhưng ngại nhớ nhiều sự kiện, ngày, tháng Vì quan niệm như vậy nên học sinh ngại học lịch sử Hoặc có một số học sinh học nhưng không hiểu bài một cách sâu sắc, chưa biết phân tích, đánh giá chính xác các sự kiện, chưa có khả năng hình thành khái niệm, rút ra quy luật và bài học lịch sử phù hợp với trình độ của học sinh Thực tế này dẫn đến chất

lượng dạy học bộ môn còn thấp