Thực trạng huy động vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2009

Trải qua 20 năm đổi mới, đi con đường phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, bộ mặt của đất nước ta đã thay đổi trên hầu hết các lĩnh vực: quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, ngoại giao…

LỜI MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG I 4

LÝ THUYẾT CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 4

I Bản chất và vai trò của hoạt động huy động vốn trên thị trường chứng khoán .4

1 Bản chất 4

2 Vai trò, chức năng của hoạt động huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán 4

II Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn trên thị trường chứng khoán 5

1.Chính sách của Chính Phủ 5

2 Khuôn khổ pháp lí 6

3 Sự phát triển của bản thân thị trường chứng khoán 6

4 Sự phát triển của các định chế tài chính trung gian 7

5 Bản thân tổ chức phát hành chứng khoán ra công chúng 7

CHƯƠNG II 9

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 9

I Toàn cảnh về thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2009 9

1 Tính tất yếu của sự ra đời thị trường chứng khoán Việt Nam 9

2 Toàn cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2009 11

II Thực trạng huy động vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2009 16

1 Thực trạng thu hút vốn qua thị trường chứng khoán Việt Nam 16

2 Thuận lợi và khó khăn trong việc huy động vốn qua thị trường chứng khoán Việt Nam 19

CHƯƠNG III 24

MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 24

I Mục tiêu chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam 24

II Một số giải pháp tăng cường khả năng huy động vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

LỜI MỞ ĐẦU

Trải qua 20 năm đổi mới, đi con đường phát triển kinh tế thị trường theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa, bộ mặt của đất nước ta đã thay đổi trên hầu hết các lĩnhvực: quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, ngoại giao…Đặc biệt là kinh tế, tăngtrưởng hàng năm luôn ở mức cao của khu vực Châu Á- Thái Bình Dương, cơ cấukinh tế đã có những bước thay đổi về chất cụ thể là các khối ngành công nghiệp,dịch vụ chiếm tỷ trọng cao trong nền kinh tế quốc dân, trong khi đó ở lĩnh vựcnông nghiệp không chỉ thoát khỏi tình trạng thiếu lương thực ma còn vươn lêntrở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ 2 trên thế giới sau Thái Lan Hàng hóa trênthị trường ngày càng phong phú, đa dạng, các công ty, doanh nghiệp mới đượcthành lập ngày càng nhiều, đời sống nhân dân được ổn định, vị thế quốc gia trêntrường quốc tế được nâng cao Công cuộc đổi mới trong những năm qua đã vàđang kéo theo hàng loạt những thay đổi tích cực tạo nên những cơ sở quan trọngban đầu để hình thành một thị trường tài chính đảm bảo cho sự tăng trưởng vàphát triển kinh tế một cách bền vững Tuy nhiên nó cũng đặt ra nhiều thách thứclớn cần phải giải quyết Vấn đề đặt ra là làm thế nào để duy trì và phát triển thịtrường tài chính đó trong khi nhu cầu xây dựng và phát triển một nền kinh tế với

sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế như ở nước ta hiện nay đòi hỏi ngàycàng nhiều vốn Thực tiễn sinh động về công cuộc đổi mới ở nước ta đã chỉ rarằng để đáp ứng nhu cầu về vốn trung và dài hạn nhằm thực hiện kế hoạch CNH-HDH đất nước cần phải biết kết hợp nguồn vốn Nhà nước với nguồn vốn trongdân cư và nguồn vốn nước ngoài Một trong những kênh huy động vốn ấy tuymới ra đời song đã đóng góp vai trò đáng kể chính là Thị trường chứng khoánvới việc đưa vào vận hành trung tâm giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ ChíMinh ngày 20/07/2000 Việc huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán là

một bước phát triển cao trong quá trình hoàn thiện nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Tuy đã cố gắng hoàn thiện đề tài, song khôngthể tránh được những thiếu sót và hạn chế, rất mong được sự quan tâm,đóng góp

ý kiến của cô để bài viết của em được tốt hơn Em xin chân thành cảm ơn

Sinh viên thực hiện

Lê Tuấn Anh

là thị trường cấp 1 hay thị trường phát hành là thị trường mua bán lần đầu cácchứng khoán mới phát hành, tại thị trường này giá cả các chứng khoán là giáphát hành, kéo theo đó lá sự gia tăng quy mô vốn của đơn vị phát hành và củanền kinh tế Thông qua việc phát hành chứng khoán, Chính Phủ có thêm nguồnthu để tài trợ cho các dự án đầu tư hoặc chi tiêu của của Chính Phủ, các doanhnghiệp có vốn tiến hành tái đầu tư và mở rộng sản xuất

2 Vai trò, chức năng của hoạt động huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán

Chúng ta sẽ xem xét vai trò của hoạt động huy động vốn trên thị trườngchứng khoán thông qua 2 chủ thể:

 Đối với nền kinh tế

Chức năng quan trọng nhất của thị trường chứng khoán mà thị trường sơcấp thực hiện đó là chức năng huy động vốn cho hoạt động đầu tư Thị trường

sơ cấp vừ có khả năng thu gom mọi nguồn vốn tiết kiệm lớn nhỏ của từng hộdân cư vừa có khả năng thu hút nguồn vốn to lớn từ nước ngoài; các nguồn vốn

nhàn rỗi từ các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, Chính Phủ tạo thành mộtnguồn vốn khổng lồ tài trợ cho nền kinh tế mà các phương thức khác không thểlàm được Thông qua thị trường chứng khoán sơ cấp các khoản vốn nhàn rỗihoặc tạm thời nhàn rỗi được chuyển hóa thành vốn đầu tư

Đối với doanh nghiệp và các đơn vị phát hành

Đối với doanh nghiệp và các đơn vị phát hành, thị trường chứng khoán sơcấp tạo ra môi trường cho các doanh nghiệp thu hút, huy động vốn trung và dàihạn nhằm tái đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh Bên cạnh đó việc huy độngvốn trên thị trường chứng khoán còn giúp nhà nước giải quyết vấn đề thiếu hụtngân sách, có thêm vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng Nó cũng trực tiếp cải thiệnmức sống của người tiêu dùng bằng cách giúp họ chọn thời điểm cho việc muasắm thích hợp hơn

II Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn trên thị trường

để thúc đẩy các cá nhân, tổ chức đầu tư kinh doanh chứng khoán trên thịtrường chứng khoán

2 Khuôn khổ pháp lí

Không chỉ riêng hoạt động huy động vốn mà tất cả các hoạt động tài chínhkhác trên thị trường chứng khoán là rất phức tạp, mức độ rủi ro cao và có liênquan, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố kinh tế- xã hội khác nhau trong và ngoàinước Vì vậy hoạt động huy động vốn cần được phát triển trên cơ sở pháp líchặt chẽ và môi trường kinh tế thuận lợi, đồng thời đòi hỏi các chủ thể tham giaphải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định và các nguyên tắc hoạt động của thịtrường Luật Chứng khoán ra đời năm 2006 đã tạo ra khung pháp lí đầy đủ vềchứng khoán và thị trường chứng khoán, tạo kênh huy động vốn trung và dàihạn cho nền kinh tế nói chung và các doanh nghiệp nói riêng

3 Sự phát triển của bản thân thị trường chứng khoán

Bất cứ một thị trường hàng hóa nào, các hoạt động trong nó và các hoạtđộng có liên quan muốn tiến hành một cách suôn sẻ, thuận lợi thì cũng phảiphát triển đến một trình độ nhất định Thị trường chứng khoán cũng vậy, saukhi thực hiện phát hành chứng khoán ra công chúng, nếu thị trường tập trunghoặc thị trường OTC phát triển sẽ tạo điều kiện để chứng khoán của doanhnghiệp, tổ chức được trao đổi mua bán trên thị trường, tạo tính thanh khoản chochứng khoán, qua đó giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc huy động vốnthông qua thị trường chứng khoán nhằm tiến hành tái đầu tư hoặc mở rộng quátrình sản xuất Do vậy đối với các tổ chức phát hành chứng khoán, luôn coiviệc phát hành chứng khoán ra công chứng phải gắn liền với việc thực hiệnniêm yết trên thị trường tập trung Tuy nhiên số tổ chức phát hành chứng khoán

đủ điều kiện niêm yết chứng khoán trên thị trường tập trung còn tương đối hạn

chế Vì vậy để tạo điều kiện cho các tổ chức phát hành chưa niêm yết đượcgiao dịch thì cần phát triển thị trường tập trung nói riêng và thị trường chứngkhoán nói chung

4 Sự phát triển của các định chế tài chính trung gian

Hoạt động huy động vốn trên thi trường chứng khoán không thể thiếu vaitrò của các tổ chức tài chính trung gian và các tổ chức tài chính có vai trò hỗtrợ thị trường khác Đó là các công ty chứng khoán, tổ chức bảo lãnh pháthành, tổ chức kiểm toán độc lập, tổ chức tư vấn luật… Tính chuyên nghiệp vàtrình độ phát triển của các tổ chức này là động lực thúc đẩy doanh nghiệp thựchiên phát hành chứng khoán, niêm yết chứng khoán và đầu tư kinh doanhchứng khoán, đồng thời là yếu tố quan trọng đảm bảo thành công không chỉcủa hoạt động huy đông vốn mà còn của nhiều hoạt động khác trong khuôn khổhoạt động của thị trường chứng khoán

5 Bản thân tổ chức phát hành chứng khoán ra công chúng

Chiến lược của ban lãnh đạo doanh nghiệp về hoạt đọng tài chính có ýnghĩa quyết định đến hoạt động huy động vốn thông qua phát hành chứngkhoán trên thị trường chứng khoán Khi chiến lược của doanh nghiệp là huyđộng vốn thông qua thị trường chứng khoán thì doanh nghiệp phải đảm bảo cácyếu tố để cho đợt phát hành chứng khoán thành công như: Tình hình tài chínhcủa doanh nghiệp phải minh bạch, tốc độ tăng trưởng hàng năm của doanhnghiệp phải cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của toàn ngành, có đội ngũ quản

lí và đội ngũ lãnh đạo năng lực và trách nhiệm, có khả năng duy trì niêm tincho các nhà đầu tư Mặt khác doanh nghiệp cũng phải biết chọn thời điểm pháthành chứng khoán ra công chúng một cách hợp lí sao cho lượng vốn có khảnăng huy động sau đợt phát hành là lớn nhất, khi doanh nghiệp thực hiện phát

hành và niêm yết chứng khoán trong gian đoạn TTCK tăng trưởng nóng, giáchứng khoán của doanh nghiệp chắc chắn sẽ được trả cao qua đó lượng vốnhuy động đuốc với thời điểm phát hành chứng khoán khi thị trường suy thoái làlớn hơn nhiều

Tóm lại, hoạt động huy động vốn trên thị trường chứng khoán chịu ảnhhưởng bởi nhiều yếu tố, khách quan va chủ quan Để thúc đẩy hoạt động nàydoanh nghiệp, tổ chức phát hành cần đánh giá đầy đủ tầm ảnh hưởng của từngnhân tố đến hoạt động guy động vốn, từ đó có những biện pháp, chiến lược cụthể tùy tình hình sao cho việc huy động vốn đạt hiệu quả cao nhất

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN TRÊN THỊ TRƯỜNG

CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

I Toàn cảnh về thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2009

1 Tính tất yếu của sự ra đời thị trường chứng khoán Việt Nam

Năm 2000, sau 15 năm thực hiện đổi mới, chứng ta đã đạt được nhữngthành tựu đáng khích lệ Lạm phát giảm từ 67% năm 1992 xuống còn 14,4%năm 1994 và 12,7% năm 1995 Tỷ lệ tăng trưởng bình quân luôn đạt mức >7%/năm Công nghiệp, nông nghiệp đều có những bước phát triển vượt bậc.Nềnkinh tế thị trường đã bắt đầu ổn định, đang thâm nhập vào chính đời sống hàngngày của mọi tầng lớp dân cư.Thu nhập bình quân đầu người tăng và trong nội

bộ nền kinh tế đã bắt đầu có tích lũy Tuy nhiên hệ thống thể chế tài chính nước

ta vẫn còn chưa hoàn chỉnh, hơn thế nữa việc đưa nền kinh tế thị trường đi theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa không phải là chuyện dễ dàng trong ngày mộtngày hai Hệ thống doanh nghiệp nước ta lúc bấy giờ đa phần là các doanhnghiệp nhà nước, vốn chậm thay đổi và phát triển, khả năng cạnh tranh kém…Thực tế nhìn nhận nền kinh tế thị trường của chúng ta còn yếu kém trong khi

đó thị trường chứng khoán là một bước phát triển cao của kinh tế thị trường.Nhưng chính thị trường chứng khoán lạ là một câu trả lời cho những vấn đềnhức nhối mà nền kinh tế đang gặp phải và cũng là hướng phát triển đầy triểnvọng trong tương lai

Nhằm giải thích cho hướng phát triển trên chúng ta sẽ so sánh về nguồn vốnngân sách, vốn từ các ngân hàng và vốn từ thị trường chứng khoán để thấy rõ

sự khác biệt

Vốn ngân sách dược cung cấp nhằm chủ yếu xây dựng cơ sở hạ tầng, cácdịch vụ công cộng Đây là một nguồn vốn tương đối đáng kể và đối với nhữngnước đang phát triển như nước ta thì lại càng có ý nghĩa hơn bởi vì lĩnh vực mànguồn vốn này đầu tư không đem lại hiệu quả và lợi nhuận trước mắt, vì vậycác doanh nghiệp tư nhân thường không bao giờ đứng ra đảm nhận

Nguồn vốn thứ hai chính là các nguồn vốn từ các ngân hàng Đối tượng vay

nợ chủ yếu của các ngân hàng thường là các chương trình phát triển nông thôn,xóa đói giảm nghèo,các công trình CNH-HDH đất nước Khối lượng vốn vayhàng năm cứ càng ngày càng lớn dần trong khi đó khả năng trả nợ của các dự

án này thường là không kịp hoặc phải mất một thời gian dài mới đem lại hiệuquả dẫn đến tình trạng vốn vay ngắn hạn của ngân hàng có độ rủi ro thu hồi caoKhác với hai nguồn vốn vừa kể trên, vốn từ thị trường chứng khoán, thứnhất, được huy động và phân phối theo cơ chế thị trường, vì nó phải tuân thủcác quy luật nghiêm ngặt của thị trường Thứ hai, thị trường chứng khoán khiđược thành lập cũng sẽ có vai trò quan trọng như ngân hàng trong việc cungcấp vốn cho nền kinh tế Ở nước ta đã có mộ hệ thống các doanh nghiệp cổphần hóa, các công ty cổ phần có thể tác động qua lại TTCK cùng nhau pháttriển.Việc tham gia vào thị trường chứng khoán bắt buộc các công ty,doanhnghiệp phải minh bạch hoạt động kinh doanh sản xuất của mình Có thể nóiTTCK là một giải pháp hoàn hảo nhằm tạo ra một môi trường cạnh tranh côngbằng cho các doanh nghiệp

2 Toàn cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2009

Ngày 20/07/2000 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lich sử thịtrường chứng khoán Việt Nam với việc đưa vào vận hành trung tâm giao dịchchứng khoán Hồ Chí Minh và bắt đầu các giao dịch từ ngày 28/07/2000 Từ đócho tới 07/08/2007 nó mang tên Trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố

Hồ Chí Minh(HOSTC) Từ ngày 08/08/2007 chính thức đổi tên Sở giao dịchchứng khoán thành phố Hồ Chí Minh(HOSE) Lúc mới thành lập, Sở có 5 công

ty chứng khoán thành viên, tiến hành 3 phiên giao dịch trong 1 tuần với thờilượng 1 phiên/1h Hiện nay có trên 180 mã chứng khoán tham gia niêm yết trênHOSE với 96 công ty chứng khoán thành viên và hơn 600000 tài khoản đượcmở

Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội được thành lập sớm hơn theoquyết định số 127/1998/QD-TTg ngày 11/07/1998, chính thức đi vào hoạt động

từ năm 2005 với các hoạt động chính là tổ chức thị trường giao dịch chứngkhoán niêm yết, đấu giá cổ phần và đấu thầu trái phiếu Sau 4 năm hoạt động.hiện tại có 225 mã chứng khoán đăng kí niêm yết trên sàn

Điểm lại diễn biến dài hạn của TTCK Việt Nam kể từ khi bắt đầu phiêngiao dịch đầu tiên năm 2000 đến nay chúng ta có thể xem xét vấn đề qua 2 giaiđoạn:

Thời kỳ 2000-2005: Trong 5 năm đầu tiên, dường như thị trường không thuhút được sự quan tâm của đông đảo công chúng và các diễn biến tăng giảm củathị trường chưa tạo ra tác động xã hội mở rộng để có thể ảnh hưởng tới sự vậnhành của nền kinh tế cũng như tới cuộc sống của người dân

Thời kỳ 2006 đến 2009: Mốc thời gian 2006 có thể coi như là mốc đột phá,tạo cho thị trường chứng khoán Việt Nam một diện mạo hoàn toàn mới vớihoạt động giao dịch sôi nổi ở cả 3 sàn: HOSE, HNX và thị trường OTC Thị

trường đã nhanh chóng phát triển cả về chát và lượng thu hút đông đảo dânchúng tham gia với tư cách nhà đàu tư cá nhân Đồng thời cũng trong giai đoạnnày câu chuyện về thị trường chứng khoán Việt Nam trở thành một đề tài muônthuở trên tất cả các góc cạnh của một đất nước đang vươn mình mạnh mẽ hộinhập với thế giới mọi lúc mọi nơi từ những vỉa hè, quán cơm đến những công

sở việc làm hay trên những mawtjb áo trong và ngoài nước và chiếm tần suấtdày đặc với những sự kiện nổi bật nhất Đầu tiên phải kể đến sự kiện Đại hộiđồng WTO thông qua nghị định thư WT/ACC/VNM/48 công nhận Việt Namchinh thức trở thành thành vien thứ 150 của tổ chức kinh tế lớn nhất toàn cầungày 07/11/2006 hoàn tất tiến trình 11 năm đàm phán Một sự kiện khác khôngkém phần quan trọng tác động mạnh mẽ đến diễn biến thị trường chứng khoáncũng diễn ra trong năm 2006 đó là ngày 20/11/2006 người đứng đầu nhà trắng,tổng thống Mỹ G.Bush đã tới thăm trung tâm giao dịch chứng khoán Hồ ChíMinh, trò chuyện với các nhân viên về tình hình chứng khoán và gõ vào chiếccồng khai mạc phiên giao dịch đầu tuần Sau đó không lâu tại Mỹ, quốc hộinước này thông qua dự luật về Quy chế thương mại bình thường vĩnhviễn(PNRT) đối với Việt Nam Chỉ ngần áy sự kiện thôi đã được giới phân tíchcho rằng đó là dấu hiệu chứng tỏ sân chơi thị trường chứng khoán không còn làcủa riêng các doanh nghiệp trong nước mà còn là diểm đầu tư đầy tiềm năngđối với các nhà đầu tư Mỹ nói riêng và các nhà đầu tư nước ngoài nói chungTác động xã hội mạnh mẽ đã được tạo ra cùng với sự chuyển biến của thịtrường chứng khoán, đem lại thay đổi sâu sắc trong nhận thức của mỗi ngườidân về cơ hội đầu tư cần nắm bắt, tạo động lực để hội nhập với các diễn biếnmới nhất của nền kinh tế Một minh chứng dễ nhận thấy đó là người dân khitham gia thị trường chứng khoán đã trở nên thành thạo với các công cụ tàichính- ngân hàng hiện đại Điều này dễ dàng được lượng hóa qua sự gia tăng

chóng mặt của số lượng tài khoản cá nhân tại Việt Nam qua các năm Tốc độtăng trưởng của tài khoản cá nhân đạt trên 100% trong nhiều năm, đặc biệt là từnăm 2004 đến nay Tính đến hết năm 2008, khoảng 38% người dân Việt Nam

có tài khoản Ngân hàng, 87% số đó sử dụng thẻ ATM và 9% có thẻ tín dụng.Theo số liệu của các báo cáo phân tích TTCK Việt Nam khép lại phiên giaodịch cuối cùng của năm 2006 vào thứ 6 ngày 29/12 với chỉ số VN-index tạiTTGDCK TPHCM ở mức 751 diểm và chỉ số HASTC-index tại TTGDCK Hànội ở mức 243 diểm, so với đầu năm thì VN-index tăng 146% còn HASTC-index tăng 170% Tính đến phiên giao dịch thứ 1450 cuối năm, trung tâm giaodịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh đã có sự góp mặt của 106 cổ phiếu , 2chứng chỉ quỹ và 367 trái phiếu với tổng giá trị niêm yết theo mệnh giá là

72000 tỷ đồng Trong khi đó tại trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội, sốlượng chứng khoán tham gia tăng mạnh 87 cổ phiếu và 91 trái phiếu với tổngmức đang kí giao dịch đạt 29000 tỷ đồng Tính riêng về mức vốn hóa cổ phiếu,toàn bộ TTCK tập trung của Việt Nam có 193 cổ phiếu với mức vốn hóa thịtrường lến tới 220000 tỷ động tương đương 13,8 tỷ

Dư âm từ những cú hích lớn trong quý cuối năm 2006 đã khiến cho 6 thángđầu năm 2007 trở thành một giai đoạn tăng trưởng thần kỳ của TTCK ViệtNam Nếu cuối năm 2006,tổng giá trị vốn hóa thị trường đạt gần 14 tỷ USD thìchỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2007 đã đạt 304000 tỷ đồng(tương đương 20 tỷUSD) bằng 31% GDP Theo UBCK nhà nước, đã có 55 công ty chứng khoán,

18 công ty quản lí quỹ và 61 tổ chức lưu kí Vốn ddieuf lệ của các công ty nàyđạt khoảng 5354 tỷ đồng, gấp 7,4 lần năm 2005 Số lượng các tài khoản chứngkhoán tăng đột biến lên đến hơn 220000 tài khoản trong đó có tới 4400 tàikhoản của các nhà đầu tư nước ngoài Tại trung tâm giao dịch chứng khoán TP