Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae)

Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae) Nghiên cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc chi tử (fructus gardeniae)

KHOA LUAN TOT NGHIEP DUOC SI KHOA 2003 - 2008

Giáo viên hướng clắn : PGS.TS Phùng Hoà Bình

ThŠ Nguyễn Văn Hân

Nơi thực hiện : Trường đại học Dược Hà Nội

Viện dược liệu - Bộ Y tế

Thời gian thực hiện : 01/2008 ~ 5/2008

Lot eaten on

Fit wine bay tél tug biel vn sid sie tld Haig gia PGS GF Phang

Ha Bink od thiy gide Fad Hguytn Cin Fin dit tin tink (tưởng cớ, ohtd bdo Ping wtéu, khiiche te tad, tao ned dtu kién Hann let che téd troug sudb gud trink đạn tiêm cụt dụ lu cất,

(hươu triết trong cant dn ede lhdg of trong bd nidu Pave đe ad tragéut,

đi ước Cong ngheép dive, Phong GHP di tac Tea keétce tdé cha toe trong

seed queda trénle taree betere BE tiie

Fed eetug wite chet thant cater ove hhoa Pipe lf Stash how - Cin Puve lieu dé gédp bébé troceg gerd teiule thee wglheten tite dung dive li plece ege ade

dt t0 cư

Cede carey weve (cute cất giới (Ất cuc đụướt Fé db ladu Tdug oténe hebetobe “ gtip de tide tin fink trewg sudé gad trink fine tig pie heorss theanle bebedas firsine

fel naphetépe reaiy

Mat Hee, ragiy 25 Hetug OF seative 2008

Hynyen Tht Hone Fy

MUC LUC

I.I Vị thuốc thỉ tử 4x43E00656568403i0113935i0gk.0i4044 isha eaiienivnvenixae poate 2

SU ae Na TR DNE uekeiieaeei¿»rasoarruasatosssdagesiadix 2

1.123 Đặc điều vị thiết GhÍ ca eaaieeenieoasoeoiriearreenbegraeil 3 1.1.3 Phân bế, trồng trọt, tát đổi cscs snces nei nica nerscecnscsnaneceventnneinnctonaness 3

1,128 CHẾ HIẾN ke iaiaiabassuau Sisco ite 6 hice ed seeae ease ana peer Ora -

Ì,1,5 Thằnh piển hoi NI cciiiiiiiiielaesaasarxeomsol

1.2 Các phương pháp trang phản tích IridoidÏ, -«e cóc Š

1.2.1 Phản ứng định tính Iridoid + 2 iezieirrerrrrrerte 5

8 SNe FN HN osteo ners ere nets ema mene neti aes be a 6

Pa SG NE a ocemnnhit con stan nies nea aaa ea ean cores omaha RC ROR 6

1.3 Phuong phap chiét xuất [ridoid - -.-

Lf Phương pháp xác định cấu trúc hóa học c««ecxeeeeeereee

1.5.2 Tác dụng trên hệ thần kinh trung ương -

L;5.3., Tác dụng trên hệ tt THACH: ii 0y 60 bct dau bac atacGiassec j

1.5.4 Tác dụng kháng khuẩn, chống viêm LŨ L535, TÁC dunP Hộ THẾ Qaukaideudongrdagbidar da gieciclocDGày2y4233.66 10 1.5.5: TG cae THO Ti HỘI HE sieu dtcoeeiocecctubicicbcooioacdivdtssecotl 10 123.7 Tác tụng KHẨ.:occcsccccccgSebidddc086ã0ai 0304x083 40ã0sgdke 10 Lay TERS HỆ gầy KẾ duacadagtaaddaddadaocdiadiGbiisdkbkiiodsbiosx4tsi34siesiec 10

DF Oe MRE, CHIE sicaiccinsissvscnssnneciineaiinatssianennsesnar caviar ninneisieieiniaiatte 10

bê BỆNNĐNIHGNÔNDGO deiecoeiccecrroeaeoooicceeococooc.T1

TU HE NỮ N caeeeeseeeaeeaeeeaeeeeoreaseeeeoaceeensacli

1.8.4, Ti8u chusin chan oct .csssseesccssececesescesssesssescsssevstessessreeeeesersnees 13

1.8.6 Bénh Dai thao đường trong Y hoe cổ truyền ‘cheek oe aun ire l4

PHẦN 2: ĐỐI TƯƠNG, PHƯƠNG TIÊN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CƯU PRA RAS AR STA TETRA HEE HEHE R THREE REET E RARE SHAE EES REET EE HAE RHEE REET SEER EES EERE REE RES E RHEE REE EEE ES ETE SE 16

Be Bn INFRA SAE oh thà denen Wide cabagieagnsh bose ao emmentatnani 16 2.2 Phương liện ee ee 16

OF ae FR TIED eerie races sta eror oie oe SN nae cn meRT Ree ee ee 16

S0 0 TIẾP Wil skins iia ainacaonanliaiea Mitel mei eiasaaasec 16

An L0 CÁO VÃÍ scat ss essa ss bass cea aes ation ee am aa aca crac aaa 17 li: Ð NN UP DĐ các tung ca ttu005G420156ã0100246ã4040g664x64i8606ix64 42x46 17 E1, (,IẾ HiỂT XIỂỂT TH s.oc2á6 i0 cd66ng tuï gia cGi0va40401u404444402046 17

eh cae NMRA COMMER tac sais cscs sn ik Wi a Raa lnc 17

lo coi Ý THAI: LA TH DNI cụ xccnv2o sgg 22202 642)5626y006l2261466235504665G.140010051664: 06g58 18 1.1.5 THỦ to dynp bạ đường hHUƯẾT.ccccccccciioaaicesaaogosaaaaase 18

PHẦN 3 THỰC NGHIỆM KẾT QUÁ VÀ BÀN LUẬN 2Ú 3.1 Giám đỉnh tên khoa học cáy dành thầnÌ: o ào 5< se 5x5 20

3.2 Nghiên cứu về lúa học .-.òsSsxeceeererresrrrerrsrrre 2I

tp 6c CIINH CN 2602 6cc6 6i icsdosaicugsxa ee 22 372-3; Prins [io Biri SAG GCMs cassis reece areas 22 RAs Tey reeks Vik MES thai vissicscceiccsscinccnmuananrancunimennamuisis 25 3.2.5 Xác định cấu trúc hóa học tšxl4tdöjgdšuitdedk 28

1.3 Nghiên cứu tác dụng hạ đường ÏLt(YÉT -o< << 30 3.4 Bàn luận tobias (0n 1Á 215181205011 60 1 4664406 010004410160 10540008406 34

TAI LIEU THAM KHAO

: Dai thao đường

: Y hoe 6 truyền

: Glucose huyết : Sic k¥ lép mong

Thuốc thử

ĐẶT VẤN ĐỀ

Từ xa xưa, nhân đân ta đã biết sử dụng cảy có để làm thuốc theo kinh nghiệm dân gian Cúc vị thuốc cùng với những bài thuốc được lưu truyền góp phần lớn vào cóng tắc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân Ngày nay, đồng thời với nên kinh tế phát triển, khoa học cũng phát triển và có nhiều thành

tựu đáng kẻ Trước kia cây cỏ dùng làm thuốc chỉ theo kinh nghiệm được truyền lại thì ngày nay đã được dùng dựa trên những kết quả nghiên cứu khoa học

Chỉ tử là vị thuốc được thu hái từ cây đành dành Nó là cây hoang dã đã

được trồng trọt ở một số địa phương, có sức sống mãnh liệt Ở Việt Nam, có một

số công trình nghiên cứu chỉ tử theo hướng điều trị chứng ứ mật, vàng da, cẩm máu dưới dạng sắc nước Cần đây, có tác giả cho thấy một thành phần quan trọng là Iridoid với hàm lượng 6 — 7%, hàm lượng lớn nhưng chưa được nghiên

cứu tác dụng trên đường huyết Trên cơ sở đó chúng tôi tiễn hành thực hiện để

tài "“Wghién cứu chiết xuất iridoid và tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc

chi tr (Fructus Gardeniae)” với mục Liêu:

- Chiết xuất lridoid từ vị thuốc chỉ tử

- _ Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của vị thuốc này.

Phin 1 TONG QUAN

1.1 Vị thuốc chỉ Lử

Chi tử là quả chín phơi hoặc sảy khö của cây Dành dành (Gardenia jasminoides Ellis) (5) Nếu bóc vỏ trước khi say sẽ được chi tử nhãn [6], [22], [4, 2001

Cây dành dành tên khoa hoc: Gardenia jasminoides Ellis 1761

Tên khoa học đồng nghĩa: — Œarderra fiorrda L, 1762

Gardenia angustifolia Load 1825

Gardenia augusta (L) Merr 1993 Varneria augusta L 1759 [22]

Cây dành dành còn có tên gọi khác là: Thủy hoàng chí, Mác làng cương

(Tay), Son chi tur [7]

Ho Ca phé ( Rubiaceae) [4, 200], [ 15] [21]

1.1.1 Đặc điểm thực vật

Dành đành là một loại cây nhỏ, thân thẳng nhẫn, cao chừng 1- 2m, phân nhánh nhiễu, thường xanh tốt quanh năm Cành màu nâu nhẫn có khía rãnh dọc [13], [19, 596] Lá mọc đổi hay mọc vòng 3 chiếc 1 [4, 200], thuôn hình trái xoan, đôi khi bầu dục, đài, tù và có mùi nhọn ở đỉnh, hình nêu ở gốc, đài 5- I4cm, rộng 2-7cm, mặt nâu hoặc lục sâm đến hơi đen ở mặt trên Lá kèm to,

mem dau 6m lay ca cành như bẹ

Hoa to mọc đơn độc ở đầu cành, màu tring hodc tring nga, rat thom, cuéng

hoa có 6 cạnh, tròn ở đâu, ông tràng nhẫn, nhị 6 chỉ nhị ngắn, bao phan ta, bau

2 ô, noãn rất nhiều [11], [22, 596]

Quả hình chén, dai 2- 4,5 em, đường kính 1- 2 em, mặt ngoài vàng cam đến

đỏ nâu có khi xám nâu đến đỏ xám, hơi bóng, có 5-8 đường gử chạy đọc theo

chiều dọc qủa, giữa 2 đường gờ có những mạch chạy dọc khá rõ, phân nhánh

Đỉnh quả lõm có 2- 8 lá dai ton tại, thường bị gẫy cụt Gốc quả hẹp, còn có vết cuống quả, vỏ quả mỏng, giòn, hơi bóng Vỏ quả giữa mầu vàng đục, dày hơn

Vỏ quả trong mau vàng ngà, bóng, rất mỏng, có 2-3 vách ngăn gia [4, 344} Qua nhiéu hat hinh tron, det, XÉP XÍt vào nhau Hạt nhỏ màu vàng cam, nâu

đỏ hoặc nâu đen nhạt, màu vỏ hạt có nhiều hạt mịn Bóc vỏ hạt thấy nội nhũ dài như sừng, cây mắm rất nhỏ, có hai lá mằm hình tròn đẹt, rễ mầm thằng đứng

[17,3], [22, 5971

Hình 1.1 Ảnh cáy và hoa cây Dành dành

1.1.2 Đặc điểm vị thuắc chỉ tứ

Chi tứ là quả khô được tách riêng thành hạt( bỏ vỏ) của cây dành dành Hạt

chỉ tử có hình đáng đẹt và nhỏ như hạt ca có màu vàng đẻ, mùi thơm vị đăng [6

150 ]

1.1.3 Phan bd, trong trot, thu hai

- Phản bố:

Chỉ Gardenia Ellis có Khoảng 270 loài, phản bố ở các vùng nhiệt đới và á

nhiệt đới Châu Á, Châu Âu và Châu Phi Trong số l6 loài được công bổ ở Đông Duong, Viet Nam cé 11 loai Loai Danh danh (Gardenia jasminoides Ellis) phan

bồ tập trung ở khu vực Châu Á [21], (22, 597]

Ở Việt Nam hoa đành dành mọc hoang rải rắc ở khắp nơi Những tỉnh có

nhiều dành dành là Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Hải Hưng, Thanh Hóa, Hà

Bắc, Bình Định, Long An [22, 597], [7, 354] [ L7, 6)

- Trồng trọt, thư hái:

Đặc điểm thích nghỉ với rộng rãi nhiều vùng khí hậu và đất đai khác nhau

Vì vậy có thể trồng ở cả miền núi, trung du và đồng bằng

Có thể nhân giêng băng gieo hạt hoặc giâm cành Tuy nhiên phương pháp

gieo hạt ít được phỏ biển vì cây chậm ra hoa [22, 597]

Quả thu hái vào tháng 8- 10 khi quả chín cung cấp màu vàng đõ, hái về ngắt

bỏ cudng, dem phoi hoac say nhe [15, 226], [26]

1.1.4 Chế biến

Tùy theo mục đích chế biển mà Dược điển Việt Nam qui định 3 cách chế biến [5]:

+ Sinh chỉ tử: loại bỏ tạp chất, khi dùng đập vụn

+ Chỉ tử sao vàng: lay dược liệu sạch, sao lửa nhỏ đến màu nâu và lay ra để

nguội

+ Chỉ tử sao xém ( tiêu chỉ tử): lấy dược liệu sạch sao lửa vừa đến khi mặt

ngoài dược liệu vàng xém, mặt bẻ màu thẳm, lay ra đẻ nguội Khi sao xém được liệu dé cháy, có thẻ phun một ít nước, lẫy ra phơi hoặc sấy khô.[4]

Ngoài ra có thẻ sao ton tính (sao cháy đen nhưng chưa thành tro) [L5] 1.1.5 Thanh phan hoa hoe

Cúc công trình nghiên cửu hóa học cho thấy quả dành đành chứa cúc nhóm:

[- glucosyloxy ở vị tri C, vã một nối đôi ứ C¡, C, làm cho chúng có tính chất của

mot enol- ether,

- Cac Iridoid glycosid: gardenesid, gardosid, geniposid, acety| geniposid,

geniposidic acid, shanzhisidl, genipin gentiobiosid, scandosid methylester,

Gardenosid là thành phân có tỉ lệ cao và coi là hợn chất chính Dược điển

Trung Quác quy định hàm lượng gardenosid không dưới 1,8 % [30),

- Cúc acid hữu cơ: acid picrocrocinic, acid decafeoyl- Š- 3- hydroxyl- 3-

methyl glutaroyl quinic, acid 3- cafeoyl - 4- sinaposyÌ quinic

- Các sắc tố: ứ- crocin, - crocetin [ 19.598| [4, 226]

- Tinh dau: trong đồ có benzyl acetat, hyđroxylcitronelal và eugenol

Tinh đâu chiết xuất bảng dụng môi chira benzyl acetal, styren acetal,

Ry = gle

Cieninn genubieœxl: 7 R=CH¡ bụ

Ry @ gentibiose ee ee R= OH Acid pierocinic

1.2 Cac phuong phap trong phan tích Lridoid

1.2 Phén itng dink tinh Iridoid

Phan img dae trưng của iridoid la phan dng Trim Hill (Trim va Hill 1951) Thuốc thứ Trim Hill gom 10m! CH,COOH + Iml dung dich CuSO, 0.2% va 0.5

ml HC! dac Mot ml dung dich thir + 1-2 giot thudée thir Trim Hill, dun nhe neu

có Iridoid sẽ xuất hiện màu xanh [4, 195]

Ngoài ra Iridoid còn cho phản ứng màu với một số thuốc thử Terpenoid như: Liebermann Burchat, SbCl, trong CHCI; và với dung dich anisaldehyd trong H;SO, |8, 324]

1.2.2 Sắc ký lắp mảng

- Chuẩn bị mẫu thử và mẫu đổi chiều: bột dược liệu được chiết nóng bảng

MeOH [4, 195], EIOH [§] hoặc EIOH 75% Lac, dich lac duge sir dung lam

dung dịch thử Cũng có thẻ loại tạp dung dịch thứ bằng dung dịch chì acctat trước khi chấm sắc ký Mẫu đổi chiều có thẻ là dung địch gardenosid trong

EtOH , dung dịch jasminoidin trong EtOH hoặc dịch chiết của mẫu chỉ tứ đối chiều [ I7 6]

- Điều kiện sắc ký:

+ Ban mong Silicagel G

+ Dung môi triên khai: có thẻ đùng một tong các hồn hợp dung môi sau [ l5,

6]

e Hé 1: EtOAc - aceton - acid formic — nurée (5:5:1:1) [29]

e Hé 2: CHCI,- MeOH (3:1)

+ Thuốc thứ hiện mẫu: có thê dùng cúc TT sau:

Dung địch acid suÌ furie 5-L0% trong EtOH, ho néng

Dung dich p-anisaldehyde trong acid sulfuric, ho nong

Dung dich thude thir Trim Hill

Soi UV dưới bước song 254nm

1.2.3, Sac ky cat:

Cột: Chiều dài 30 — 70 cm, đường kính trong là | — 5 cm

Pha tinh thutme li: silicagel, oxyd nhom, polyamit, CaCO,, MgO than hoat

Pha động: là dung môi đơn hay hồn hợp dung mỏi dùng cho sắc ký lớn móng

và sắc ký giấy đéu có thể ứng dụng vào sắc ký cội

Dung cụ hứng phản đoạn: là các ống nghiệm đã được đánh dấu sắn vạch và

đánh số từ l trở đi Hoặc có thể là máy tập hợp tự động là dụng cụ chuyên dùng

để hứng các phân đoạn rửa cột tự động hứng từng phân đoạn riêng theo thể tích hoặc thởi gian chảy đã ấn định |8, 58]

1.3 Phương pháp chiết xuất iridoid

Chiết xuất là đùng đụng mới thích hợp, hòa tan các hoạt chất trong được liệu

và tách ra khỏi phần không tan của được liệu

Các yếu tế ảnh hưởng đến quả trình chiết xuất:

-_- Độ mịn của được liệu: Chia nhỏ được liệu làm tăng hiệu suất nhưng đồng

thời cũng làm tăng tỷ lệ tạp chất trong dịch chiết vì vậy tùy thuộc vào bản chất dược liệu, bản chất dung môi và phương pháp chiết mà chia độ mịn dược liệu thích hợp

- Ty lé due liệu và dung môi: Dùng ít dung môi thì không chiết kiết hoạt

chất, dùng nhiều quá dịch chiết chứa nhiều tạp

- pH: Tùy vào tính chất của thành phản trong được liệu mà chuyển sang

dang mudi dé tang độ hòa tan vào dung môi

- Chênh lệch nồng độ trong các lớp khuếch tán: tăng cường khuấy trộn và thay thế các lớp dịch chiết bảng các lớp dung môi mới

Nhiệt độ: làm tầng độ tan, tạo khuếch tấn đối lưu và giảm độ nhớt của

đụng mỗi nhưng đồng thời gây tăng độ tan tạp chất và có thể phản hủy hoạt chất

1.4 Phương pháp xác định cầu trúc hóa học

1.4.1 Phú lững ngoai:

Các hợp chất hữu cơ hấp thụ bức xã hồng ngoại ở những tän số từ 10.000 —

100 cm” và biến thành năng lượng của dao động phân tử

Tản sẽ hay độ dài sóng hấp thụ của mỗi chất phụ thuộc vào khối lượng tương đối của các nguyên tử, vào hằng số lực các dày nổi và vào cấu trúc hình học của các nguyên tử [8, 131]

Máy khối phổ sử đụng một chùm electron bẵn vào một lượng rất bé chất thứ

( từ t## - mg), phá chúng thành nhiều mảnh ion mang điện dương Các mảnh ion

này nhờ một bộ phận phát hiện và ghi thanh pic với cường độ khác nhau tương ứng với một lượng khỗi của mỗi ion [8, 162 -196]

1.5 Tac dung sinh hoc

1.5.4 Tac dung trên hệ tiêu hóa:

- Tác dụng lợi mật: Dạng chiết bằng côn từ quả, các chất crocin, crocetin và genipin đều làm tăng sự phân tiết mật Thí nghiệm trên thỏ đã thất ông dẫn mật chủ, cho thấy cao côn, cao nước của quả đành dành, muối natri của croein

crocetin đêu có tác dụng ức chế sự gia tăng bilirubin trong máu, cao củn có tác dụng kém hơn so với cao nước.[f, 201 |

- Tác dụng ức chế sự phân tiết dịch vị và hoạt động da dày- ruột:

Có tác dụng ức ché nhu động tự nhiên của dạ dày và ức chế cá bếp do

pilocarpin gay nén [22, 599],

- Tác dụng gãy tiêu chảy: Cúc chat gardenosid, geniposid déu cé tac dung

gây tiêu chảy [22, 599], [17]

1.5.2 Tae dung trên hệ thần kinh Irung ương:

- Tac dung an than: gay tran tinh, làm giảm hoạt động tự nhiên của chuột, có

tác dụng hợp đồng với hexoharbital kéo dài thời gian ngủ, nhưng không có tác

dụng kháng co giật do corazol, strychnin và kích thích điện gây nên [4, 201], [22, 396]

- Tác dụng giảm đau: Các hoạt chất genipin, gardenosid và đạng chiết nước

của quá đành đành đẻu có tác dụng giảm đau, giảm một cách rõ rệt số lẫn quan đau của chuột [22, 599], [21]

I.5.3 Tác dung trén hé tim mach:

- Tác dụng hạ áp: Nước sắc quả đành dành và dạng chiết cồn, ding bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch đều có tác dụng hạ huyết ip Tac dung ha

huyết áp của dành dành không ảnh hưởng đến tác dụng tăng áp của adrenalin và

phan xa tang áp do kẹp động mạch canh, cũng không tăng cưởng tác dụng hạ ấp của acctylcholin Túc dụng hạ áp của dành đành không phải là do giải phóng

histamin, khong liên quan đến sự truyền dan xung động trong sợi than kinh Tác

dụng của dành đành là ở trung ương, chủ yếu là do tăng cường mức hưng phần của trung khu đổi giao cảm ở hành não [4, 201], (22, 596]

- Tác dụng đổi với tìm: Dịch chiết quả đành dành làm giảm sức co hónp cơ

tim Dịch chiết bằng methanol quả đành đành tiêm tĩnh mạch cho chuột công

trắng, theo dõi qua điện tâm đỏ thấy có dâu hiệu tồn thương cơ tim và dẫn truyền

nhị thất bị phong bẻ [23, 599], [27]

- Anh hưởng đổi với cholesterol máu: Hàm lượng cholesterol trang huyết thanh ở lõ dùng thuốc giảm 50% so với lỗ không dùng thuốc, còn lượng triglycerid ở lô đùng thuốc vẫn được duy trì ở mức bình thường.

1.5.4 Tác dụng kháng khuẩn, chẳng viém:

Quả đành dành có tác dụng ức chế sự phát triển của tụ cầu khuẩn vang va

nao mo cau Nước ngắm quả dành đành có tác dụng ức chế một số nằm gây

bệnh ngoài đa Dạng chiết băng ELOH, MeOH từ quả đành dành và gardenosid

có tác dụng chống viêm [4, 201] [22 596]

1.35.3 Tac dung ha nhiet

Dang chiét cén gua dành đành tiêm xoang bụng cho chuột nhất trang sau | giờ xuất hiện tác dụng ha than nhiệt Tác dụng này kéo đài trong nhiều giờ

[4,201], [22, 599]

1.5.6 Tác dụng trên hệ nội tiết

- Tác dụng hạ đường huyết [27]

1.5.7 Tac dung khae:

- Tac dung chong oxy héa [4, 201 ]

- Tic dụng chúng khôi u

- a—crotin đùng để nhuộm thực phẩm, lụa to 1am

1.6 Tính vị, quy kinh

Dành đành có vị đẳng, tính han, vào các kinh: tâm, phé, tam tiêu

1.7 Cong nang, chu trị

“* Củng nững:

- Thanh nhiệt giáng hỏa, thanh tắm nhiệt trừ phiền

- Thanh lợi thấp nhiệt

- Bệnh can đớm thấp nhiệt (viêm gan, viêm túi mật), vàng đa, tiểu tiện ra

mau

- Huyết nhiệt gây ra nôn ra máu, chảy máu cam, đai tiểu tiện ra huyết Chỉ tử chữa sốt bồn chồn khó ngủ, vàng da huyết nhiệt, tiểu tiện khó khăn,

mắt đỏ đau, miệng khát

Chi tir sao den có tác dụng chỉ huyết lương huyết dùng chữa chảy máu cam

non ra mau, dai ra mau, bang lau

Liễu dùng: ngày dùng 6 — I2g dưới dạng nước sắc hoặc hoàn tán Dùng ngoài, dành đành giã nát đp lên chỗ sưng đau, chữa bong gân, vết thương 1.8 Bệnh Đái tháo đường

1.84 Dinh aghia

Đái tháo đường là một bệnh mạn tinh gây ra bởi sự thiểu hụt tương đổi hoặc tuyết đối insulin, dân đến các rối loạn chuyển hóa hydratcarbon Bệnh được đặc trưng bởi tình trang tăng đường huyết mạn tính và các rối loạn chuyển hóa [3] 1.8.2 Dich te benh

Theo thông báo của Hiệp hội ‡YFÐ quốc tế (IDF) |I |:

Số người mắc ĐT trên thế giới các năm được thống kẽ ở hình I l

tr người

Hinh 1.2 Biéu dé biéu thi sO người mắc bệnh FXED qua cậc nảm

tren the vidi.

Ở Việt Nam theo thống kẻ năm 2002 — 2003 số người mắc bệnh [L] thể hiện

ởhình 1.2

Lý lệ %

CN

núi cao trurw đu

Hình 1.3 Biểu đổ biểu thị tỷ lệ người mắc bệnh ĐI nước ta

- Hé gen nhay cam: do co khang nguyén HLA DR3 va HLA DR4

- YẾU LỔ mỗi Irường

> ĐT typ 2 [3]:

Do su khiém khuyét trong su tiét insulin gây rối loạn dụng nạp Insulin

- Tăng tính kháng insulin do giảm số lượng thụ thể insulin hoặc giảm khả nang két dinh insulin vao thu thé

- — Yếu tð di truyền

- Corthé héo phi

- Van dong thé chat it

1.84 Tiéu chuan chan doan{18]

Bang 1.1 Tiéw chuẩn chẩn đoán bệnh ĐT)

- Các thuốc khác đang nghiên cứu

+G 1216570

+MCC 555 + PNU_I82716

PHAN 2, NGUYEN LIEU, PHUONG TIEN

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CUU 2.1 Nguyên liệu

Vị thuốc chỉ tử là hạt của quả cây dành dành được thu hái ở huyện Hải Hậu, tinh Nam Dinh vào tháng 10 năm 2005, phơi khô, tách bỏ vẻ thu lấy hạt, phơi khô

2_ Thiết hị chiết Shoxlet

3 Kit định lượng glucose do hãng Human cung cấp, máy định lượng

glucose ban tu déng Scout_Italia

4 May cat quay Bachi Water bathn B 480

5 May do phố cộng hưởng từ Broker 5300MHz

6 May do phố khối lượng 1 100 Series LC/ MSD Trap

7 May do dé néng chay Mettler Toledo

8 May do nang suat quay cuc A.Kruss

Dung cu

| Nói đun cách thuy

3 Tủ säy Memmert, Shellab có chương trình điều chính nhiệt độ

|ía

tao Bình sắc ký

4 — Cội chạy sắc ký

5 Mao quản, bình nón nút mãi, giấy lọc

6 Silicagel, Hản móng silicagel GEF›;, (Merck - Đức)

2.2.3 Súc vật

- Chuột nhất trắng, có trọng lượng từ 25g — 304, cả chuột đực và cái, đạt tiêu

chuẩn thí nghiệm, do Viên Vệ sinh địch tẻ trung ương cung cấp

- Thức ãn tổng hợp nuôi chuột đo Viện Vệ sinh dịch tế trung ương cung cấp

> Loai chat béo trong hat bang ether dau hoa

» Loai cdc tap chat khac bang hén hep dung méi EtOAc: aceton

2.1.3 Dinh tính

> Định tính bằng thuốc thử: Thuốc thử Trim HiIL gồm l0ml CH;COOH +

Iml dung dich CuSO, 0.2% va 0.5 ml HCI dic Mét ml dung dich thử + I- 2 giọt

thudée thu Trim Hill, đun nhẹ nếu có Iridoid sẽ xuất hiện màu xanh

z Định tính bảng SKLM:

-Mẫu nghiên cứu: + Phân đoạn thu từ sắc ký cột

+ Căn thu được sau chiết xuấ hòa tan trong MeOH

- Dung môi là một trong các hệ sau:

Hé 1: Ethylacetat—Aceton—Acid fonnic- Nước (5:5: :Ì )

Hé 2: Cloroform-Methanol (3:1)

- Hiện mau: quan sat cac vet dudi anh sang thudng, dnh sang UV o bude sdag A

= 254nm 365nm, Sau d6 hién mau bang TT Trim Hill ( say trong tu say 110°C 3phút

3.3.1 Phan lap Iridoid:

> Phan lap iridoid bang sac ky cot:

Pha tinh 1a silicagel 70 — 200 mesh

Pha động là 1 trong 2 hỗn hợp dung mỗi

Dung cụ hứng phân đoạn là các ống nghiệm 20ml với có vạch đong thể tích Šml và bát đầu đánh số từ l

> Tay mau va két tinh

Alloxan có tác dụng phá hủy tế bào beta của tuyến tuy, tế bào beta cua tuyển tuy

là cơ quan sản sinh insulin để cản bằng nồng độ glucose trong máu Khi nông

độ insulin trong máu không đủ sẽ gây trạng thái tăng #lucose trong máu [23]

# Lấy máu chuột định lượng GH1 trước khi gây tăng GH va ngay thi 8 sau khi gây ting glucose huyét

- Thude khéng có tác dụng khi P > 0.05

> Phương pháp xử lý số liệu:

Kết quả thực nghiệm được xử lý thống kẻ theo phương pháp thống kẻ sinh

học Test - T - Student với sự hỗ trợ của chương trình Microsoft Excel [9], [12]

|9

PHAN 3 THUC NGHIEM, KET QUA VA BAN LUAN

3.1 Giám định tên khoa học cây đành đành

Trên cơ sở phân tích đặc điểm hình thái mắu cây đành dành thu hái ở xã Hải Phong huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, giám định viên Ngô Văn Trại (Viện Dược liệu - Bộ Y tế ) đã xác định mẫu cây dành đảnh có tên khoa học là: Gardenia augusta (L.) Merr., thuộc ho Ca phé — Rubiaceae

Tên khoa học đồng nghĩa là:

- G., jasminoides J Ellis 1761

Hình 3.1 Anh canh cây dành dành (ardenia Jasminoldes Ellis

( Trích nguồn tài liệu [I7] )

20

Đặc điểm vị thuấc chỉ tử:

Hạt chỉ tử mỏng nhỏ đẹt như hạt ớt, mặt ngoài màu vàng cam, nâu đỏ hoặc nâu đen, mặt vỏ hạt có rất nhiều hạt mịn Nhiều hạt xếp xít nhau thành một khối hình cầu hay hình trứng Vị hơi chua và đẳng

Hình 3.2 Ảnh vị thuốc chỉ tử (Fructus Gardeta) 3.2 Nghiên cứu về hóa học

3.3.1 Chiết xuáit Ïridoid:

- Cân 200z vị thuốc chỉ tử Chiết bàng dung cu Shoxlet, dung môi là ethanol

96% trong 8 giờ Thu hồi EIOH, thu được 30mldịch chiết

- Lac véi ether đầu hỏa ( mỗi lần 30ml ether đầu hỏa) để loại chất béo Thu được sản phim là cao lỗng, chứa iridoid và một số tạp chất khác

- Loại chất màu: cao lỏng chiết bằng EtOAc - aceton (50: 50) 3 lần mỗi lần 20ml

- Cất loại dung môi dưới ấp suất giảm thu được 7.41 38g cắn (TR])

21

1.2.2 Đỉnh tính

+ Định tính bằng thuốc thử;

Lay 2g dược liệu, thém 5ml nước, đun cách thủy 3 phút, lọc, được 2ml dịch Them 3 giot TT Trim Hill, dun néng, xudt hién mau xanh tim

+ Dinh tinh bang SKLM:

- Mau nghién ettu: Hoda tan 0.1g IRI trong MeOH

- Chat hap phu: silicagel GF,.,

- Dung modi: EtOAc : aceton: acid formic: nước(5: 5: 1: 1)

- Hién mau: soi UV( 4 = 254nm), phun TT Trim Hill (say bản mỏng trong

sấy 11C 3phúU)

Kết quả: trình bày @ bang 3.3 va hinh 3.1

3.3.1 Phán lâp bằng sắc ký cúi

% Miẫu nghiến cứu:

Hòa tan cắn 6.5g LRI trong 5ml MeOH

# Triển khai sắc ký:

s Cội sắc ký thủy tỉnh đài 25cm, đường kính 3cm

øœ Chat hap phu : 80g hat silicagel 70 — 200 mesh (75 — 210 tím) được hoạt héa & 110°C trong 1 gid

® Dung môi: hệ CHC]:: MeOH (5:1)

> Nhỏi cột: Vào cột bằng dung mỗi:

Cột được chuẩn bị và lắp trên giá Lắc và trộn đều bột silicagel với dung môi thành một hỗn dịch Mở vời rốt vào cột, cho dung môi chảy và để chất hấp phụ lắng tự nhiên xuống đáy cột Khi dung môi chảy gần hết trong cội, tiếp tục rồi hôn dịch chất hấp phụ vào cặt Dùng dung môi hứng được rót lên cột và cho chảy liên tục I giờ cho đến khi cột hoàn toàn ổn định, đặt miếng giấy lọc lên trên mặt lớp silicagel

> Đưa dich IRI lén cot

> Rửa giải: Cho dung mỏi lẻn để rửa cột, tốc độ dòng 1 — 1.5ml/ phút Phía

dưới sử dụng các ống nghiệm 20ml đã kẻ sắn vạch 5ml để hứng lấy các phan đoạn Cứ cách 3 ống lấy địch, chấm sac ky

Kiểm tra các phản đoạn:

Äfáu nghiên cứa: - Dich trong methanol của IRT

- Các phân đoạn sắc ký cột Phương pháp: Sắc ký lớp mỏng

- Chất hấp phụ: Silicagel GF;

- Dung moi: hé ethylacetat: aceton: acid formic: nue (5: 5: 1: 1)

Soi dưới ánh đèn tử ngoại UV 254nm và hiện màu bằng thudéec thir Trim- Hill

(sấy nồng trong tủ sấy 110°C trong 3phtit)

- Két qua:

Kết quả được trình bay & bang 3.2., 3.3 va hinh 3.1

Bang 3.1 Ket gud sde ky ecte plidn doan tach bằng cột silicagel

Sắc ký dịch I[RI và phân đoạn Gar_ Ì

Bang 3.2 Ket gud SKLM dich IRI va phan dean Gar_!

Hệ số 100.R, Vet Dich IRI Phan doan Gar_|

® Dịch Gar l: xuất hiện ] vết màu xanh

> Soi dudi dtn UV :

® Dịch ITP: xuấi hiện 4 vết trong đó có vết trên cùng màu nau sắm

e Dịch Gar_l: xuất hiện | vét mau nau sam

3.2.4 Tẩy màu và kết tỉnh

Can thé duce hoa tan trong methanol, dun nóng đến 60C, thêm 0.5g than hoạt và duy trì ở nhiệt độ 60°C trong 25phút Lọc, rửa than 2 lần bằng methanol ( mdi lin 30ml methanol đã dun nóng đến 60C)

Gộn dịch lọc và dịch rửa, cất thu hồi methanel dưới áp suất giảm đến khi còn 5ml, để kết tỉnh ở nhiệt độ lạnh trong một tuần thu được 2.6471g tình thể

(CGar 2)

> Xác định nhiệt độ nóng chảy của Gar_ 2:

- Lầm khan mẫu bằng bình hút ẩm

- Cho mau vào mao quan

- — Đo bằng máy do độ nóng chảy

> Xúc định nãng suất quay cực của Ciar_2

- Mẫu đo: Pha lần lượt 10ml các dung dịch Gar_2 trong methanolcó nồng độ

2%, 4%, 6% vào bình định mức

- Đo hằng máy đo năng suất quay cực

Kết quả trình bày bảng 3.4