Bước đầu nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiển để xây dựng chương trình đại cương về khoa học chính trị dùng trong các trường đại học và cao đẳng

Với mục đích quy tụ được trí tuệ một số nhà khoa học xã hội trong và ngoài trường tham gia nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn để có cơ sở xây dựng chương trình khoa học chính t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TỔNG HỢP HÀ NỘI

TÊN ĐỀ TÀI BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỂ XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI CƯƠNG VỀ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ TRONG CÁC TRƯỜNG

ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG

Mã số: B 93 – 05 – 126

Chủ trì đề tài: PTS TRƯƠNG VĂN PHƯỚC

Hà Nội 3 – 1995

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TỔNG HỢP HÀ NỘI

TÊN ĐỀ TÀI BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỂ XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI CƯƠNG VỀ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ TRONG CÁC TRƯỜNG

ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG

Mã số: B 93 – 05 – 126

Chủ trì đề tài: PTS TRƯƠNG VĂN PHƯỚC

Hà Nội 3 – 1995

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 3MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ 5KẾT HỢP CÁC YẾU TỐ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC VỚI TRÍ THỨC NHÂN LOẠI – MỘT NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG KHOA HỌC CHÍNH TRỊ VIỆT NAM 16CHÍNH TRỊ HỌC - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHÍNH TRỊ 31

VỀ ĐỐI TƯỢNG -PHƯƠNG PHÁP VÀ MỘT SỐ CƠ SỞ TRI THỨC CỦA CHÍNH TRỊ HỌC 38

SỰ CẦN THIẾT VÀ NHIỆM VỤ CỦA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 55ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ VIỆC XÂY DỰNG BỘ MÔN KHOA HỌC CHÍNH TRỊ 65MỘT VÀI NHẬN THỨC KHÁI QUÁT VỀ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ VÀ NHIỆM VỤ CỦA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI 71NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LOGIC VA LỊCH SỬ TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHÍNH TRỊ 77MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH “LỊCH SỬ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM” 82

MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ VIỆC XÂY DỰNG MÔN HỌC “KHOA HỌC CHÍNH TRỊ” Ở NƯỚC

TA 89

CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI CƯƠNG KHOA HỌC CHÍNH TRỊ 94

CHƯƠNG TRÌNH KHOA HỌC CHÍNH TRỊ CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC TỔNG HỢP MOSCƠVA 100

CHƯƠNG TRÌNH KHOA HỌC CHÍNH TRỊ (Các trường Đại học ở Mỹ) 111

CHÍNH TRỊ HỌC YÊU LƯỢC 116

CHƯƠNG TRÌNH CỦA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ 120

TÀI LIỆU THAM KHẢO VỀ KHOA HỌC XÃ HỘI CỦA TRUNG QUỐC TẠI SAO NÓI CHÍNH TRỊ KHÔNG TÁCH RỜI CUỘC SỐNG 177

LỜI NÓI ĐẦU

Trong điều kiện hiện nay đổi mới công tác giáo dục và đào tạo trở thành yêu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế xã hội Cương lĩnh của Đảng đã xác định: “Khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo phải được xem là quốc sách hàng đầu để phát huy nhân tố con người – động lực trực tiếp của sự phát triển”, nghị quyết Bộ Chính trị về khoa học và công nghệ trong sự nghiệp đổi mới (30-3-1991) cũng đã chỉ rõ: “Để khắc phục sự chậm trễ của khoa học xã hội cần phát triển nhanh các ngành Triết học, kinh tế học, xã hội học, luật học, khoa học chính trị…”

Nhận thức được tầm quan trọng và xu hướng phát triển tất yếu của ngành khoa học chính trị đối với đất nước Tập thể nhóm tác giả chúng tôi đã chọn đề tài: “Bước đầu nghiên cứu cơ sở

lý luận và thực tiễn để xây dựng chương trình đại cương về khoa học chính trị dùng trong các trường Đại học và Cao đẳng” làm chủ đề nghiên cứu của mình

Với mục đích quy tụ được trí tuệ một số nhà khoa học xã hội trong và ngoài trường tham gia nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn để có cơ sở xây dựng chương trình khoa học chính trị đưa vào chương trình giảng dạy ở các trường Đại học và Cao đẳng

Để làm việc đó, chúng tôi đã phối hợp với Khoa Triết học, khoa Sử (trường Đại học Tổng hợp Hà Nội); Viện Khoa học Chính trị (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), Viện Luật (Trung tâm Khoa học xã hội – nhân văn quốc gia) để triển khai đề tài nói trên

Hiện nay chúng tôi đã nhận được 12 báo cáo khoa học tập trung giải quyết những vấn đề chủ yếu sau đây:

1 Sự cần thiết và vai trò của khoa học chính trị trong sự nghiệp đổi mới hiện nay

2 Đối tượng của khoa học chính trị và mối quan hệ giữa nó với các ngành khoa học xã hội khác có liên quan

3 Một số nội dung phạm trù cơ bản của khoa học chính trị

Ngoài ra để có luận chứng xây dựng chương trình đại cương về khoa học chính trị, chúng tôi cũng đã sưu tầm, tham khảo nhiều chương trình và tài liệu của các Học viện và các Trường Đại học trong và ngoài nước đã nghiên cứu và đào tạo lĩnh vực này:

- Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

- Viện Hàn lâm khoa học xã hội Liên Xô (cũ)

- Xác định đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu khoa học chính trị

- Khảo sát một số chương trình giảng dạy khoa học chính trị, các trường Đại học trên thế giới

- Xây dựng chương trình đại cương về khoa học chính trị

Đó là những kết quả bước đầu rất cơ bản làm cơ sở cho việc nghiên cứu giai đoạn tiếp theo tốt hơn

MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Nguyễn Duy Quý

Hiện nay ở nước ta cũng như ở một số nước XHCN khác đang đặt ra vấn đề đổi mới các

bộ môn khoa học xã hội Đa số các nhà khoa học đã cảm nhận được tính cấp bách phải khắc phục sự chậm trễ trong việc phát triển khoa học xã hội Trong hàng chục năm qua, các bộ môn khoa học xã hội nước ta tuy đã có những thành tựu nhất định, nhưng vẫn chưa đáp ứng được những đòi hỏi hết sức cấp bách của thực tiễn, chưa lý giải được đầy đủ cơ sở khoa học nhiều vấn

đề đang đặt ra cho đất nước và thời đại Thời gian qua, do nhiều nguyên nhân đã dẫn đến sự hiểu không đúng một số bộ môn khoa học xã hội, đặc biệt là khoa học chính trị, một bộ môn khoa học, hiện đang rất phát triển trên thế giới Ở nước ta, chính trị không phải là môn học xa lạ Song phải chăng đó chính là khoa học chính trị? Khoa học chính trị là gì? Chúng tôi xin trình bày một

số ý kiến về môn khoa học này

Khoa học chính trị đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển lâu dài dưới thời kỳ

cổ đại và được tách dần ra khỏi triết học chính trị Mặc dù có cuộc tranh luận kéo dài và có nhiều quan điểm khác nhau trong chiều dài lịch sử về đối tượng của khoa học này, đến nay nhiều học giả đã nhất trí cho rằng Arixtốt là người sáng lập ra khoa học chính trị Học thuyết chính trị - xã hội của ông đã trở thành các nguyên lý cho kiểu tổ chức nhà nước và các hoạt động chính trị đương thời

Các tư tưởng chính trị thời Phục hưng gắn liền với tên tuổi của Mackieven, Campanan, sau đó là Jue Grossi, Hôpơ Spinôda, Ruxô… đã đánh dấu những bước tiến rất quan trọng trong việc hình thành khoa học chính trị với tư cách là một khoa học độc lập, khi các nhà tư tưởng này

đã tách hoàn toàn lý thuyết chính trị khỏi thần học và luân lý Các nhà triết học cổ điển Đức đặc biệt là Heeghen đã có những đóng góp lớn vào lĩnh vực này với quan niệm biện chứng về sự phát triển

Công lao vĩ đại của Mác và Enghen là ở chỗ, phạm trù chính trị, các quan hệ chính trị được các ông xem xét không cô lập, mà gắn liền với toàn bộ các quan hệ xã hội, đặc biệt là quan

hệ kinh tế và hệ tư tưởng Cách tiếp cận đó đã cho phép lần đầu tiên tìm ra bản chất giai cấp của nhà nước và hệ thống chính trị Từ đó, nhận thức được qui luật thay kiểu nhà nước này bằng kiểu nhà nước khác phụ thuộc vào phương thức sản xuất và khám phá ra nội dung, các hình thức tổ chức và cơ chế hoạt động của các yếu tố khác của hệ thống chính trị, đặc biệt là quyền lực chính trị

Sự phân tích cụ thể các vấn đề đó được thể hiện đặc biệt trong tác phẩm “Mười tám tháng Sương mù của Lui – Bonapactơ” và “Cuộc nội chiến ở Pháp’ Khi phát triển các tư tưởng chính trị của Mác và Enghen, Leenin đã có những đóng to lớn vào học thuyết chính trị Trong nhiều tác phẩm, đặc biệt là “Nhà nước và cách mạng”, ông đã xây dựng toàn bộ học thuyết về nhà nước XHCN, nghiên cứu chính trị đối nội và đối ngoại, phân tích các hình thức tổ chức dân chủ, xây dựng học thuyết về quan hệ quốc tế và đã xem xét bản chất của các thể chế quyền lực

Công lao của các nhà kinh điển Mác – Leenin là đã xác định rõ thực chất phạm trù chính trị Chính trị là “lĩnh vực những mối quan hệ của tất cả giai cấp, các tầng lớp với nhà nước và chính phủ, lĩnh vực những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp với nhau”(1) Các nhà kinh điển Mác – Leenin đã thưc sự đặt nền móng cả về thế giới quan

(1) V.I Lênin, Toàn tập, tập 6, NXB “Tiến Bộ”, M., 1975, tr 101

lẫn phương pháp luận cho một nền khoa học chính trị hiện đại – khoa học chính trị Macxit Các cơ sở lý luận đó có ý nghĩa to lớn trong quá trình xây dựng nhà nước XHCN đầu tiên và trong cuộc đấu tranh quyết liệt với các khuynh hướng chính trị khác

Tuy nhiên, từ cuối những năm 20, đầu những năm 30 của thế kỷ này, ở Liên Xô và sau

đó ở các nước xã hội chủ nghĩa khác, khoa học chính trị đã phải trải qua những thời kỳ phát triển không bình thường Trong nhiều năm, nó bị đóng khung chỉ trong khuôn khổ của môn XHCN khoa học và chưa thực sự được coi là khoa học độc lập

Trong khi đó, ở Tây phương khoa học chính trị đã sớm được chú trọng Năm 1871

“trường phái tự do về khoa học chính trị (L’ecole Libre des sciences politque) trường phái đầu tiên ở châu Âu về khoa học chính trị đã được thành lập Vào nửa sau của thế kỷ XIX, khoa học chính trị phát triển rất mạnh trong các trường Đại học ở Mỹ, đặc biệt là trường Đại học Tổng hợp Ha-vớt, Đại học Tổng hợp Yale, Đại học Tổng hợp Columbia, xuất hiện một số thế hệ mới của các nhà khoa học chính trị Mỹ trong đó phải kể đến Theodore Dwight, Woolse, John Burgess, Woodrow Wilson, Prank Goodnow… Mặc dù được tách ra thành một khoa học độc lập với triết học đạo đức, kinh tế chính trị và lịch sử, khoa học chính trị Mỹ khi đó vẫn phát triển chủ yếu trong khuôn khổ của triết học chính trị

Năm 1985, khoa học chính trị với tư cách là một môn khoa học được chính thức thừa nhận, khi trường phái Luân Đôn về kinh tế về khoa học chính trị được thành lập Năm 1903, Liên đoàn Mỹ về khoa học chính trị được thành lập do Frank Goodnow làm chủ tịch Đó là tổ chức đầu tiên trên thế giới về khoa học chính trị Cho đến chiến tranh thế giới thứ hai khoa học chính trị đã dần dần tách khỏi triết học chính trị và trở thành môn học độc lập Ở hàng loạt

nước Tây phương xuất hiện ngày càng nhiều các khoa, các viện, các trung tâm nghiên cứu về khoa học chính trị Nhiều tạp chí chuyên ngành và các công trình nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn và chính trị trực tiếp đã ra đời Nhiệm vụ chủ yếu của ngành khoa học này là đào tạo các nhà quản lý, các chuyên gia, các nhà cố vấn về các hoạt động nhà nước, về cơ chế điều tiết

xã hội Năm 1919, Liên đoàn quốc tế về khoa học chính trị được thành lập gồm các thành viên là liên đoàn khoa học chính trị ở hàng chục nước trên thế giới trong đó có cả nước XHCN và TBCN

Mục tiêu chủ yếu của Liên đoàn quốc tế về khoa học chính trị là góp phần phát triển khoa học chính trị trên toàn thế giới, mở rộng các cuộc tiếp xúc khoa học, trao đổi thông tin giữa các đại diện ở các nước khác nhau về khoa học chính trị Hình thức hoạt động cơ bản của tổ chức này là tiến hành các đại hộ 3 năm một lần, và các hội nghị quốc tế hằng năm, xuất bản một số tạp chí thường kỳ như:

- Tóm tắt về khoa học chính trị quốc tế (International – Political Science Abstracts)

- Khảo chứng về chính trị quốc tế (Documentationpolitique international)

- Thư mục về khoa học chính trị quốc tế (International – Bibligography of Political Science)

Một trong những sự kiện đáng chú ý của giới khoa học chính trị là đại hội lần thứ XI của Liên đoàn quốc tế về khoa học chính trị tổ chức lần đầu tiên ở nước XHCN tại Maxcơva vào năm 1979 có sự tham gia của 58 nước trên thế giới, trong đó có nhiều nước XHCN

Ở các nước xã hội chủ nghĩa trong nhiều năm trước đây, khoa học chính trị bị coi là khoa học tư sản cũng như xã hội học, vì thế Liên đoàn về khoa học chính trị ra đời muộn hơn (ở Nam

Tư năm 1951, ở Tiệp Khắc năm 1965,

ở Rumani 1988,…) và khoa học chính trị còn chậm được thể chế như một môn khoa học độc lập được chính thức giảng dạy trong các trường Đại học Trong số các giả Macsxit đã nổ ra cuộc tranh luận về đối tượng của khoa học chính trị vào những năm 60 và đặc biệt cuối những năm 80 trong bối cảnh của công cuộc cải tổ và đổi mới diễn ra trong các nước XHCN Khoa học chính trị đã được chính thức thừa nhận và được giảng dạy trong các trường đại học ở các nước

đó, như một khoa học độc lập, bộ môn chủ nghĩa cộng sản khoa học được chuyển thành bộ môn khoa học chính trị Hơn nữa, về nội dung không chỉ liên quan đến hệ thộng chính trị ở các nước XHCN mà còn nghiên cứu các kinh nghiệm tổ chức, điều hành của cơ chế nhà nước ở các nước TBCN, phân tích các khuynh hướng chính trị khác nhau để đối chiếu, xem xét

Khi xem xét đối tượng và phương pháp của khoa học chính trị tồn tại nhiều quan điểm rất khác nhau

Ở Tây phương thuật ngữ “Khoa học chính trị” lúc đầu có phạm vi rất rộng bao gồm cả các lĩnh vực của triết học chính trị, nhà nước pháp quyền và lịch sử Xu thế nghiên cứu triết học lịch sử - pháp quyền trong khoa học chính trị này đã sử dụng phương pháp so sánh lịch sử áp dụng các tư tưởng của thuyết tiến hóa vào lĩnh vực lịch sử chính trị Quan niệm này đã liên hệ tư tưởng tiến bộ lịch sử với sự tiến hóa của các thể chế chính trị, nhà nước và pháp quyền Khi đó, các yếu tố giai cấp, yếu tố kinh tế - xã hội, các yếu tố cơ bản của quan hệ chính trị không được chú ý tới

Từ cuối những năm 20, đầu những năm 30 của thế kỷ XX xuất hiện xu hướng tâm lý học hóa khoa học chính trị Bằng phương pháp tiếp cận đo lường tâm lý, xu hướng này đã nghiên cứu tính phi lý của con người, động cơ cá nhân của các hành vi chính trị Từ đó xem xét những bình diện quan trọng nhất của khoa học chính trị như quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước Trong

xu hướng này, phải

kể đến khoa học chính trị của chủ nghĩa hành vi (Behavioralism), một trường phái có ảnh hưởng lớn nhất sau chiến tranh thế giới thứ hai ở nhiều nước nhất là ở Mỹ Trường phái này không chỉ nghiên cứu hành vi chính trị, quyền lực chính trị mà còn xem xét các đảng phái, các nhóm quyền lực, bầu cử và dư luận xã hội Đối lập với xu hướng triết học – lịch sử - pháp quyền, trường phái này tập trung vào các nghiên cứu kinh nghiệm

Vào những năm 50, Benli – nhà khoa học chính trị Mỹ - đã đưa ra một phát hiện mới, liên kết phương pháp tiếp cận hành vi Từ quan điểm này, quá trình chính trị là sự tương tác giữa các nhóm lợi ích hiện thực và tiềm năng trong cuộc đấu tranh vì quyền lực được phân phối các

dự trữ trong xã hội Cuộc đấu tranh giữa những nhóm lợi ích đó được phản ánh trong các thể chế chính trị và pháp quyền nhà nước, sự phân định chức năng giữa các tổ chức, các thể chế của hệ thống chính trị

Vào những năm 60, do ảnh hưởng của chủ nghĩa thực chứng logic và quan điểm xã hội của Bêbéc Păcxơn, Rostau đã diễn ra quá trình xã hội học hóa và tâm lý học hóa khoa học chính trị Khoa học chính trị đặt ra mục tiêu cho mình là nghiên cứu các hiện tượng về chính quyền và

về sự cầm quyền thông qua các hành vi của con người Khoa học chính trị của chủ nghĩa hành vi

đã đạt được bước phát triển mới, khi đã có những cố gắng để biến khoa học chính trị thành một khoa học chính xác “Tính khách quan của khoa học”, “tính trung lập” được coi là các nguyên tắc quan trọng nhất của phân tích chính trị Các dữ kiện kinh nghiệm, sự lựa chọn, sự quan sát, thực nghiệm, sự hệ thống hóa chặt chẽ các phương tiện toán học thống kê, điều khiển học… đã được sử dụng Các phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp mô hình hóa đã được áp dụng

Vào những năm 60 - 70, xuất hiện trường phái của các nhà khoa học chính trị cánh tả cấp tiến đối trọng với chủ nghĩa hành vi nhằm xây dựng một khoa học chính trị mới có ý nghĩa xã hội chống kinh viện Đó là chủ nghĩa hậu hành vi Phái này đã nghiên cứu vấn đề quan hệ giữa tri thức khách quan và bình diện giá trị, giữa phân tích lịch sử và phân tích cơ cấu chức năng Đấu tranh giai cấp theo phái này chỉ là biến dạng của cuộc xung đột giữa các nhóm lợi ích và những người đưa ra các quyết định chính trị

Hiện nay chủ nghĩa hành vi vị khoa học tiếp tục phát triển trong khoa học chính trị Tây phương cùng với chủ nghĩ chức năng Ở hầu hết các nước, kể cả các nước ở khu vực Đông Nam

Á, khoa học chính trị đã trở thành môn khoa học được giảng dạy chính thức trong các trường đại học Nhiều tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân về khoa học chính trị đã làm việc trong nội các chính trị, hoặc tại các trường đại học, các viện nghiên cứu về chính phủ, về chính trị quốc tế

Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau ở các nước Tây phương về đối tượng, về phương pháp, về cấu trúc khoa học của khoa học chính trị Song nhìn chung khoa học chính trị được xem là khoa học nghiên cứu một cách hệ thống các quá trình hoạt động của chính phủ, các hình thức tổ chức, các thể chế và các mục đích của nó, bằng sự vận dụng các phương pháp các khoa học vào các sự kiện chính trị Khoa học chính trị Tây phương chủ yếu có thiên hướng kinh nghiệm, phương pháp chủ yếu của nó là phương pháp kinh nghiệm gần với phương pháp của xã hội học nhằm phân tích các sự kiện cụ thể của các quá trình và các thể chế chính trị Nó đối lập với phương pháp khái quát, lý thuyết, mặc dù có một vài sự chuyển hướng sang khoa học chính trị lý thuyết Chủ yếu nó tập trung vào vấn đề cơ chế, phương thức hoạt động của chính phủ và các yếu tố của hệ thống chính trị Nó ít chú ý đến vấn đề bản chất giai cấp - xã hội, nguyên nhân của cơ chế đó Nhưng về thực chất, khoa học chính trị Tây phưong vẫn đóng vai trò biện hộ cho

xã hội Tây phương hiện đại

Tất nhiên, chúng ta cần nghiên cứu chọn lọc những thành tựu có giá trị nhân loại của khoa học chính trị Tây phương - một khoa học đã và đang được quốc tế hóa và hiện đại hóa - để phục vụ lợi ích chung của nền văn minh nhân loại với tư cách là công cụ để phân tích xã hội

Về mặt cấu trúc nội dung, khoa học chính trị Tây phương tập trung vào các lĩnh vực chủ yếu sau đây:

- Lý thuyết chính trị (political theory),

- Hệ thống chính trị (political system),

- Văn hóa chính trị (political culture),

- Hành vi chính trị (political behavior),

- Dư luận xã hội (public opinion),

- Chính trị quốc gia (notional Politica)

- Luật công (pulbic law),

- Chính trị quốc tế (International politics)

- Luật quốc tế (International law),

- Quan hệ quốc tế (International relations),

- Chính phủ so sánh (Comparative government),

- Hành chính xã hội (public Administration),

- Các tổ chức quốc tế và khu vực (International and Regional Organisations),

Khác với các nước Tây phương, ở các nước XHCN, các học giả mácxít có thiên hướng xây dựng một khoa học chính trị có tính chất khái quát lý thuyết, đi sâu vào xem xét bản chất giai cấp xã hội, nguồn gốc và hoạt động của bộ máy nhà nước, các đảng phái và các yếu tố khác của hệ thống chính trị, trên cơ sở khoa học chính trị do Mác Enghen và Lênin xây dựng nên Trong số các nhà macxít, có nhiều quan điểm khác nhau về đối tượng khoa học chính trị, vị trí và quan hệ của khoa học chính trị với các khoa học

xã hội khác Nhưng đa số các học giả đã vượt qua được quan điểm cũ, theo đó khoa học chính trị không phải là một môn khoa học độc lập mà chỉ là một phần của môn CNCS khoa học

Đa số ủng hộ việc thể chế hóa chính thức khoa học này trong chương trình giảng dạy và nghiên cứu ở các trường đại học Các học giả đã nhận thức được sự cần thiết - phải hiện đại hóa khoa học này, gắn liền việc phát triển khoa học chính trị macxit với những thành tựu có giá trị chung của nhân loại đạt được trong khoa học chính trị Tây phương

Theo chúng tôi, khoa học chính trị là khoa học nghiên cứu các hiện tượng của đời sống chính trị, đặc biệt là các quá trình hình thành và phát triển của thể chế chính trị, các hình thức tổ chức và các phương thức hoạt động của nó Khoa học chính trị vừa là khoa học lý thuyết vừa là khoa học ứng dụng Nhiệm vụ của nó là đưa ra các luận cứ, các giải pháp khoa học làm cơ sở cho việc hoạch định các chính sách quốc gia và đề ra phương thức, các giải pháp cụ thể để thực hiện các chính sách đó Vì vậy khoa học chính trị là một bộ môn khoa học cần được đưa vào trong hệ thống chương trình đào tạo cán bộ, trước hết đối với cán bộ lãnh đạo, các nhà quản lý, các chuyên gia thiết kế đường lối chính sách, các cố vấn về các hoạt động của chính phủ Về phương pháp, khoa học chính trị không chỉ sử dụng phương pháp luận chung biện chứng duy vật

để phân tích khái quát, xem xét bản chất xã hội - giai cấp của các quan hệ chính trị mà còn thực hiện các phương pháp cụ thể để phân tích các quá trình chính trị như phương pháp xã hội học (phỏng vấn, làm anket, thống kê ), phương pháp tâm lý, phương pháp luật học và hàng loạt các phương pháp khác như phân tích chuyên biệt, phân tích cơ cấu, chức năng, phân tích hệ thống, so sánh đối chiếu, phân tích tổng hợp dự báo Các dữ kiện kinh nghiệm đó được sử dụng bằng các công cụ toán học và thông qua các phương tiện kỹ thuật hiện đại như máy vi tính, v.v

Quan hệ giữa khoa học chính trị với các ngành khoa học khác như triết học, kinh tế học chính trị, CNCS khoa học, luật học, xã hội học là một vấn đề cần làm sáng tỏ, sẽ có một chuyên luận riêng

Hiện nay, việc xây dựng và phát triển khoa học chính trị như nghị quyết số 26 của Bộ Chính trị (khóa VI) về khoa học và công nghệ trong sự nghiệp đổi mới đã xác định là nhiệm vụ rất cấp bách ở nước ta Theo chúng tôi, cần tập trung vào 3 hướng chủ yếu sau đây:

1) Phần lý thuyết cơ bản của khoa học chính trị

Phần này xem xét đối tượng, các khái niệm, phạm trù cơ bản của bộ môn khoa học này trên cơ sở lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng

2) Lý thuyết và thực tiễn về quản lý các quá trình chính trị xã hội, các quá trình của thể chế chính trị Phần này tập trung chủ yếu vào việc giải quyết các nhiệm vụ chính trị do thực tiễn đặt ra như: phương thức thực hiện vai trò và sự lãnh đạo của Đảng, công nghệ lựa chọn và sử dụng cán bộ, qui trình xem xét và đưa ra các quyết định chính trị của chính phủ, các chính sách quốc gia nghiên cứu về hành vi chính trị, v.v

3) Lịch sử các học thuyết chính trị và khoa học chính trị Phần này nghiên cứu các di sản

về tư tưởng chính trị và khoa học chính trị trong suốt lịch sử nhân loại trong đó bao gồm cả các học thuyết chính trị và khoa học chính trị Tây phương hiện đại nhằm sử dụng có chọn lọc các thành tựu có giá trị nhân loại nói chung vào việc phát triển khoa học chính trị macxit, đồng thời phân tích phê phán những sai lầm về quan điểm như chỉ nhấn mạnh đến tính toàn nhân loại, cường điệu nó một cách phi khoa học và phủ nhận hoặc coi nhẹ tính giai cấp của khoa học chính trị

Tóm lại, chúng ta đang tiếp cận đến một môn khoa học

mới có đối tượng xác định, mà nhiều năm qua ở nước ta nó chưa được nghiên cứu như một khoa học độc lập Môn học chính trị mà ta vẫn thực hiện lâu nay theo chúng tôi là một môn học về thực chất là sự trình bày một cách vắn tắt – phổ thông một số vấn đề của chủ nghĩa duy vật lịch

sử và chủ nghĩa xã hội khoa học gắn với việc thuyết minh những chính sách của Đảng và Nhà nước Do trong môn học chính trị khái niệm “chính trị” đã được hiểu theo một nghĩa quá rộng, cho nên chính trị, các quá trình và các quan hệ chính trị, các thể chế chính trị được xem xét rất sơ lược trong nhiều vấn đề khác Môn học chính trị mà ta hiểu lâu nay chưa bao giờ đặt cho nó nhiệm vụ phải nghiên cứu cung cấp luận cứ góp phần hình thành các quyết định về chính sách của Đảng và Nhà nước Còn khoa học chính trị như đã trình bày có nhiệm vụ tập trung đi sâu nghiên cứu những vấn đề đã nêu ở trên Khoa học chính trị không chỉ dừng lại ở các vấn đề về bản chất giai cấp – xã hội, mà còn phải nghiên cứu giải quyết các vấn đề cụ thể về hoạt động của Nhà nước và cơ chế điều tiết xã hội Ý thức được ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đó, ngày nay đa số các nước trên thế giới rất chú trọng phát triển khoa học này đã giải quyết những vấn đề quan trọng thuộc chính sách quốc gia liên quan trực tiếp đến việc củng cố và phát triển thể chế chính trị của mình

KẾT HỢP CÁC YẾU TỐ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC VỚI TRÍ THỨC NHÂN LOẠI – MỘT NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG TRONG QUÁ

TRÌNH XÂY DỰNG KHOA HỌC CHÍNH TRỊ VIỆT NAM

PGS- PTS : Phùng Hữu Phú

1- Nhân loại trong quá trình tiến hóa luôn luôn có ý thức khám phá dễ vận dụng sáng tạo các quy luật vận động của tự nhiên xã hội nhằm phục vụ lợi ích của mình Chính nhờ vậy, khoa học khác tuy ra đời tương đối muộn, nhưng những tiên đề lý luận và cơ sở thực tiễn của nó đã hình thành từ rất sớm, ngay từ khi xã hội loài người phân chia thành từ rất sớm, ngay từ khi xã hội loài người phân chia thành giai cấp

Hoạt động chính trị, quan hệ chính trị là một loại hình hoạt động và quan hệ xã hội xã hội đặc biệt mang tính phổ biến Con người luôn luôn và bao giờ cũng tồn tại trong một cộng đồng

xã hội, một môi trường xã hội, và dù muốn hay không muốn, đều chịu ràng buộc, chi phối của hoạt động chính trị, quan hệ chính trị Chính trị cần thiết cho con người cũng hệt như kinh tê, văn hóa, cũng hệt như cơm ăn nước uống và khí trời Do vậy, nhu cầu hiểu biết tổng kết chiêm nghiệm những kinh nghiệm hoạt động chính trị những chi thức về chính trị, những quan hệ chính v.v là nhu cầu khác quan đối với mọi người ở tất cả các quốc gia, không phân biệt màu da tiếng nói Khoa học chính trị ra đời từ nhu cầu khác quan đó và nó chính là một hệ thống các chi thức hoàn chỉnh và các quy luật của quá trình chính trị, mà nhân loại bằng thực tiễn hoạt động, lấy xương máu hàng ngàn năm tranh đấu sáng tạo đã đúc kết thành

Như vậy, về bản chất, khoa học chính trị là sản phẩm trí tuệ của nhân loại, là hệ thống tri thức mang tính phổ biến Mặc dù mỗi một giai cấp, một tập đoàn chính trị ở

các quốc gia khác nhau sử dụng khoa học chính trị theo những mục tiêu, động cơ và phương pháp khác nhau, ( đó là tính giai cấp của chính trị) song không vì thế mà có thể phủ nhận tính khách quan tính phổ biến của khoa học chính trị

Chủ nghĩa Mác LeeNin được coi là khoa học tiên tiến của thời đại phản ánh những quy luật những quy luật chung nhất của tự nhiên xã hội tư duy chính là vì đã kế thừa, phát triển những thành tựu khoa học của nhân loại Quá trình kế thừa có chọn lọc và phát triển không ngừng các tri thức của nhân loại được coi là bản chất của chủ Nghĩa Mác- Lê Nin; không có điều này, chủ Nghĩa Mác - Lê Nin sẽ không còn là một học thuyết khoa học và cách mạng nữa Thật

rõ, muốn xây dựng phát triển khoa học chính trị ở cứ quốc gia nào, vấn đề có tính nguyên tắc là phải kế thừa có chọn lọc hệ thống tri thức chung về chính trị của nhân loại

2- Nhấn mạnh tính khách quan, tính phổ biến của khoa học chính trị hoàn toàn không có nghĩa là xem nhẹ tính đặc thù của ngành khoa học này ở từng quốc gia cụ thể Chính trị suy đến cùng là hoạt động có ý thức của con người, mà con người luôn luôn là sản phẩm của một hoàn cảnh lịch sử cụ thể, một môi trường sinh thái tự nhiên và sinh thái xã hội cụ thể Dấu ấn của lịch

sử và văn hóa dân tộc in đậm nét trong tư duy chính trị tâm lý, hành vi chính trị của con người

Và trong cấu trúc hệ thống chính trị cùng phương thức hành sử chính trị của nhà nước ở từng quốc gia Và như vậy chính trị vừa có tính phổ biến toàn thế giới vừa có tính đặc thù, tính đa dạng ở từng quốc gia dân tộc Khoa học chính trị ở mỗi nước vừa là sự phản ánh đời sống chính trị, quá trình chính trị ở nước đó, vừa là sản phẩm tư duy của các nhà khoa học có quốc tịch, có nguồn gốc dân tộc xác dịnh Do đó khoa học chính trị ở mỗi nước tất yếu và cần thiết phải có sắc thái đặc trưng riêng

3- Khoa học chính trị Việt Nam còn rất non trẻ, vì vậy muốn phát triển nhanh cần thiết phải đồng thời tiếp nhận các tri thức các kinh nghiệm chung của nhân loại và

các giá trị văn hóa chính trị truyền thống của dân tộc Ở đây cần tránh hai khuynh hướng

- Học tập một các máy móc, sao chép bài bản và tri thức khoa học chính trị nước ngoài, không tính đến yếu tố dân tộc Một ngành khoa học chính trị như vậy sẽ là xa lạ và vô bổ, thậm chí có hại

- Dị ứng, phủ nhận kinh nghiệm, tri thức khoa học chính trị thế giới, lấy kinh nghiệm và tri thức chính trị của dân tộc làm cơ sở duy nhất Khuynh hướng này sẽ đẫn đến tình trạng biệt phái, nghèo nàn, thậm chí thiển cận của khoa học chính trị Đúng hơn, những tri thức thuần túy đúc kết từ kinh nghiệm truyền thống không thể đạt tới trình độ khoa học cho đúng nghĩa

Như vậy, kết hợp hài hòa các giá trị văn hóa chính trị dân tộc với các tri thức khoa học chính trị của nhân loại là con đường đúng đắn nhất để xây dựng khoa học chính trị Việt Nam Cao hơn, phải coi đây là một nguyên tắc cơ bản Vận dụng nguyên tắc này vào xây dựng chương trình, giáo dục, bài giảng bộ môn khoa học chính trị, cần thiết phải:

3.1- Tham khảo đầy đủ, toàn diện các tài liệu khoa học chính trị của các nước có bề dày xây dựng ngành khoa học này Từ đây, biết lược bỏ những yếu tố không thích hợp, rút ra những giá trị chung nhất và nhấn mạnh những giá trị có thể tiếp thu, vận dụng vào hoàn cảnh Việt Nam

3.2- Luôn luôn xuất phát từ điều kiện Việt Nam, thực tiễn Việt Nam để thẩm định và chọn lọc các tri thức khoa học chính trị nước ngoài, để đưa vào chương trình giáo trình

3.3- Lấy phần Chính trị Việt Nam” làm nội dung cốt lõi của chương trình, đào tạo khoa học chính trị ở nước ta Trong phân bổ khung thời gian đào tạo, “ chính trị

Việt Nam” có thể chỉ chiếm một tỷ lệ hợp lý, vừa phải, nhưng đây phải được coi là phần cốt tủy, vừa là phần đúc kết vừa là phần nâng cao, cả trên phương diện khoa học và tư tưởng

Kết hợp các giá trị truyền thống dân tộc với các tri thức nhân loại trong xây dựng khoa học chính trị Việt Nam, về thực chất có nghĩa là: sử dụng phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác – Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính trị của Đảng ta làm nền tảng để tiếp thu những thành tựu mới nhất của khoa học chính trị thế giới đồng thời nghiên cứu tổng kết, phát triển những tư tưởng chính trị, kinh nghiệm chính trị, văn hóa chính trị Việt Nam

CHÍNH TRỊ HỌC - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

PGS PTS Phạm Ngọc Quang

Xuất phát từ nhu cầu nâng cao hơn nữa chất lượng nghiên cứu lý luận và đào tạo cán bộ trong giai đoạn mới, tháng 10 năm 1991, Giám đốc Học viện Nguyễn Ái Quốc đã ký quyết định thành lập Bộ môn Chính trị học; và tháng 6 năm 1992, Viện Khoa học chính trị ra đời Một trong những chức năng của Viện là nghiên cứu và giảng dạy Chính trị học

Xét trên phạm vi cả nước cũng như trong khuôn khổ của Học viện (và cần nói thêm rằng, xét cả trong khuôn khổ của các nước XHCN nói chung), Chính trị học là một bộ môn non trẻ nhất thuộc lĩnh vực Khoa học chính trị Do vậy, rất nhiều vấn đề cơ bản liên quan tới việc hình thành Chính trị học với tư cách là một bộ môn khoa học còn chưa được nghiên cứu một cách đầy

đủ Trong điều kiện đó, sự tồn tại những ý kiến khác nhau không chỉ liên quan tới những khái niệm, những phạm trù, những nguyên lý cơ bản mà cả tới những vấn đề cốt tử có ý nghĩa quyết định số phận và triển vọng phát triển của bộ môn khoa học mới này cũng là điều dễ hiểu Trong

bài viết này chỉ đề cập một số ý kiến liên quan tới đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên

cứu của chính trị học

Trước khi đi vào những nội dung trung tâm đó, thiết nghĩ cũng cần xác định trở lại tên

của môn học Nó sẽ là "Khoa học chính trị" hay "Chính trị học"? Vấn đề đó được nêu ra là do,

trong một số bài viết liên quan tới chủ đề này, chúng tôi thấy có sự đồng nhất hai khái niệm đó với nhau khiến cho phạm vi bao quát của môn học trở nên quá rộng Do vậy, một phần đáng kể những bộ môn khoa học đang giảng dạy ở Học viện Nguyễn Ái Quốc cũng như các trường Đảng,

có trường chính trị bị xem là những thành phần của Chính trị học

Cảm nhận ban đầu của chúng tôi là Chính trị học và

Khoa học chính trị không phải là một Có thể xem mối quan hệ giữa Chính trị học với Khoa học chính trị như là mối quan hệư giữa bộ phận và toàn thể Để dễ hình dung, ta có thể chú ý tới vài

ví dụ Toán học được chia thành: toán giải tích, phương trình vi phân và tích phân; đại số và lý

thuyết số, lý thuyết xác suất và thống kê toán học; hình học tôpô toán lôgíc; toán học tính toán;

điều khiển học toán học; vận trù học Vật lý học được tạo thành từ 25 chuyên ngành chuyên biệt Triết học cũng được tạo thành từ 9 chuyên ngành, trong đó có thẩm mỹ học, chủ nghĩa cộng

sản khoa học, xã hội học Khoa học chính trị với tư cách là một lĩnh vưc khoa học riêng biệt chắc chắn cũng sẽ được tạo thành từ nhiều môn học chuyên ngành Chính trị học chỉ là một trong

số đó

Với tư cách là một hệ thống khoa học tổng hợp, Khoa học chính trị nghiên cứu lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội từ rất nhiều phương diện, nhiều cấp độ khác nhau Mỗi phương diện, mỗi cấp độ đó tạo thành lĩnh vực nghiên cứu của một khoa học chuyên ngành thuộc Khoa học chính trị

Trong quan niệm như vậy, khách thể của Khoa học chính trị là toàn bộ lĩnh vực chính trị

của đời sống xã hội Khách thể đó được nghiên cứu trong rất nhiều khoa học Chẳng hạn: một phần quan trọng của chủ nghĩa duy vật lịch sử; lý luận về Nhà nước và Pháp quyền, xã hội học chính trị, tâm lý học chính trị, lý luận chung về các đảng phái chính trị (mà xây dựng Đảng cũng như lịch sử Đảng là những bộ phận của nó) Tiếp cận với lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội

từ những giác độ khác nhau để phát hiện và khái quát nhằm nêu lên những tính quy luật và quy

luật tương ứng của các lĩnh vực chính trị - đó chính là đối tượng của các bộ môn khoa học chính

trị chuyên ngành, trong đó có chính trị học

Chính trị học, do đó cũng nghiên cứu lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội, nhưng từ giác độ những vấn đề có tính

quy luật chung trong sự hình thành và phát triển của chính trị cũng như những phương thức, thủ

thuật để sử dụng các quy luật đó Từ đó, có thể hiểu Chính trị học là một bộ phận của Khoa học

chính trị: nó nghiên cứu các quy luật và tính quy luật trong sự hình thành, phát triển của chính trị, của quyền lực chính trị cùng những cơ chế, phương thức, thủ đoạn sử dụng các quy luật đó trong xã hội được tổ chức thành Nhà nước

Một quan niệm đúng đắn về khách thể và đối tượng của Chính trị học, về phạm vi nghiên cứu của nó chỉ có thể đạt được, khi có quan niệm rõ ràng về "chính trị"

"Chính trị", theo nguyên nghĩa của nó, là những công việc Nhà nước hay xã hội, là phạm

vi hoạt động gắn với những quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau và hạt nhân của nó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực Nhà nước (xem: Bách khoa Triết học,

M 1983, tr 507, tiếng Nga Cũng xem thêm: Từ điển chính trị vắn tắt, Tiến Bộ, Sự Thật, 1986,

tr 61)

Cái quan trọng nhất trong chính trị, theo Lênin, là "Tổ chức chính quyền Nhà nước"; chính trị là sự tham gia vào các công việc Nhà nước, định hướng Nhà nước, xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của Nhà nước Bất kỳ vấn đề xã hội nào cũng mang tính chính trị, nếu như việc giải quyết nó trực tiếp hay gián tiếp gắn với lợi ích giai cấp, với vấn đề quyền lực

Quan điểm trên đây về chính trị không phải là duy nhất Hêghen đã từng chỉ ra rằng, đối tượng cần định nghĩa càng phức tạp bao nhiêu, số lượng những định nghĩa người ta có thể gắn cho nó càng phong phú, đa dạng bấy nhiêu Điều đó hoàn toàn đúng, khi nói về lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội Xuất phát từ quan niệm về Chính trị học như đã nêu trên đây, cần tiếp cận

với chính trị vừa với tư cách là một

hình thức hoạt động, vừa với tính cách là một loại quan hệ xã hội đặc thù Trong tính tổng hợp

của cả hai phương diện đó, có thể hiểu chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, các cộng đồng, các quốc gia; là sự tham gia của nhân dân vào các công việc nhà nước và xã hội; là tổng hợp những phương hướng, những mục tiêu được quy định bởi lợi ích cơ bản của giai cấp, của đảng phái; là hoạt động thực tiễn chính trị của các giai cấp, các đảng phái, các Nhà nước để thực hiện đường lối đã được lựa chọn nhằm đạt mục tiêu đã đặt ra

Khi xem chính trị như là một hình thức hoạt động, Chính trị học phải nghiên cứu:

- Mục tiêu chính trị trước mắt và những mục tiêu triển vọng mang tính hiện thực cũng như con đường giải quyết các nhiệm vụ để đạt những mục tiêu đó có chú ý tới tương quan lực lượng xã hội, những khả năng xã hội ở giai đoạn phát triển cụ thể đó

- Những phương pháp, những phương tiện và cả những thủ đoạn, những hình thức tổ chức có hiệu quả để đạt mục tiêu đã đặt ra

- Việc lựa chọn và sắp xếp những cán bộ thích hợp, có khả năng giải quyết những nhiệm

vụ đó

Khi xem chính trị như là một hệ thống những quan hệ, chính trị học nghiên cứu:

- Những quan hệ giai cấp, các đảng phái chính trị

Lĩnh vực chính trị là lĩnh vực đặc biệt của xã hội có giai cấp Hoạt động chính trị được thực hiện bởi những con người với các cấp độ tồn tại khác nhau (con người chính trị - cá nhân, con người - cộng đồng, con người - giai cấp, con người - dân tộc) nhằm đạt những lợi ích chính trị nào đó Bằng việc nghiên cứu những vấn đề có liên quan tới lôgic khách quan của hoạt động

chính trị cũng như của những quan hệ chính trị, Chính trị học làm sáng tỏ mặt "khoa học" của

chính trị Ngoài ra, Chính trị học cũng nghiên cứu cách ứng xử, những phương thức và thủ thuật

của các chủ thể chính trị nhằm làm sáng tỏ mặt "nghệ thuật" của chính trị

Tất cả những nhân tố cấu thành của chính trị vừa với tư cách là một hoạt động, vừa với tư

cách là một loại quan hệ như đã nêu trên đều nằm trong phạm vi nghiên cứu của Chính trị học

Để có quan niệm rõ hơn nữa về phạm vi bao quát của Chính trị học, chúng ta có thể tham khảo những lĩnh vực cơ bản được đưa vào nghiên cứu và giảng dạy trong Chính trị học ở các nước tư bản

Không thể nói ở tất cả các nước tư bản chủ nghĩa đều có một quan niệm thống nhất được thể hiện trong cấu trúc như nhau của các chương trình Chính trị học đang được giảng dạy ở đó Song, xuyên qua tất cả những sự khác biệt, đa dạng, phong phú trong kết cấu chương trình Chính trị học ở các nước các trường Đại học thuộc khu vực tư bản chủ nghĩa, ta cũng thấy nổi lên 5 vấn

đề mang tính phổ biến tạo thành nội dung cốt lõi của các chương trình khác nhau đó 5 vấn đề đó là:

1) Quyền công dân Ở đây nó giải đáp vấn đề: quyền công dân có tính phổ quát hay thuộc

về một số người Thông qua học thuyết về quyền công dân, Chính trị học làm sáng tỏ quyền lực

và bổn phận của các thành viên trong xã hội

2) Vai trò của quốc gia Trong phần này sẽ đề cập đến vấn đề: lĩnh vực hoạt động của

quốc gia là vô hạn hay hữu hạn? Những nhiệm vụ mà quốc gia phải thi hành để phục vụ công dân là gì?

3) Nguồn gốc của quyền lực Ở đây nó phải giải đáp những câu hỏi đại thể như: Quyền

lực phát sinh từ dân chúng hay từ chính phủ? Quyền lực của người thống trị đến đâu là đủ để bảo đảm thực thi được chức năng của mình mà không vi phạm quyền của công dân? Quyền của người bị trị đến đâu để không vô tổ chức

4) Tổ chức quyền lực Nó đề cập tới vấn đề tập quyền hay phân quyền, nhất nguyên hay

đa nguyên, cái lợi và cái hại của hình thức đó

5) Tầm vóc của quốc gia và quan hệ đối ngoại Ở đây nó đề cập tới quy mô đơn vị hành

chính trong phạm vi một nước cũng như sự cần thiết hay không cần thiết của tổ chức liên bang

Một mặt, tham khảo nội dung trên đây, mặt khác, xuất phát từ những kết cấu mang tính truyền thống của các bộ môn khoa học khác nhau thuộc Khoa học chính trị đang được giảng dạy

ở nước ta, xuất phát từ nhu cầu của thực tiễn chương trình Chính trị học chúng ta đang xây dựng sẽ tập trung làm sáng tỏ các quan hệ chính trị, quy luật hình thành, hoạt động và biến đổi của các chủ thể chính trị; nó cũng không dừng lại ở những nguyên lý lý luận chung, mà còn phải

đi sâu vào những công nghệ chính trị Xem: Nguyễn Đức Bình: Đổi mới vì CNXH và những nhiệm vụ chủ yếu của Khoa học chính trị Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 2, 1992)

Để bao quát được nội dung như vậy, về đại thể, chương trình chính trị học có thể được tạo thành từ 3 phần: Lịch sử các học thuyết và tư tưởng chính trị (Lịch sử các

học thuyết chính trị phương Tây; lịch sử các học thuyết chính trị phương Đông; lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam, tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh); Chính trị và cầm quyền (Quyền lực chính trị; Nhà nước và công dân; Văn hóa chính trị, lợi ích chính trị, đảng chính trị và thủ lĩnh chính trị, tình thế khủng hoảng chính trị và thái độ của đảng lãnh đạo chính quyền ); một số vấn đề thời sự của chính trị và lý luận chính trị quốc tế (chính trị so sánh và địa chính trị; sự khủng hoảng của CNXH - bài học và lối thoát; các lý luận chính trị ngoài macxit trong thời đại ngày nay )

- Thẩm định các quyết sách chính trị để từng bước hoàn thiện các quyết sách đó

- Hình thành các nhà chính trị của giai cấp vô sản phấn đấu cho sự nghiệp giải phóng con người ở nước ta

Xuất phát từ nội dung và những nhiệm vụ trên, dễ dàng thấy rằng, Chính trị học mà

chúng ta đang xây dựng thực chất là chính trị học Mác - Lênin - dù có thêm tính từ đó vào hay

không Chính trị học đó lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh làm nền tảng, lấy việc góp phần xây dựng thành công CNXH ở Việt Nam làm mục tiêu cơ bản của mình

Bất kỳ kết quả nghiên cứu nào cũng chỉ được xem là đúng đắn, khi nó mang tính khoa học, khi nó phản ánh đúng đắn quá trình hiện thực Điều đó phụ thuộc một cách quyết định vào

tính đúng đắn của phương pháp

Nói một cách chung nhất, phương pháp nghiên cứu của Chính trị học là sự vận dụng phương pháp biện chứng duy vật vào việc nghiên cứu lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội Trong số những phương pháp đó, cần làm nổi bật phương pháp thống nhất giữa lôgic và lịch sử, phương pháp phân tích hệ thống

Thật vậy, việc nhận thức các hiện tượng chính trị đòi hỏi phải làm sáng tỏ: hiện tượng chính trị đó xuất hiện như thế nào trong khuôn khổ một thời kỳ lịch sử nhất định dưới ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế và các nhân tố khác; nó đã trải qua các giai đoạn tiến hóa cơ bản nào; nó

đã thay đổi ra sao trong quá trình phát triển đó; hiện thời, chúng ở trạng thái như thế nào; khuynh hướng vận động trong tương lai của nó ra sao?

Không có tri thức về những vấn đề nêu trên, chúng ta không thể hiểu đúng đắn hiện tượng chính trị đang tồn tại Bởi vì, bất kỳ hiện tượng chính trị nào cũng có cội nguồn của nó trong quá khứ và khuynh hướng trong tương lai

Mặt khác, việc nghiên cứu các hiện tượng chính trị nhằm nhận thức được logic khách quan của nó Bằng cách so sánh, phân tích, khái quát thực tế lịch sử chính trị, chúng ta rút ra cái bản chất, quy luật của đời sống chính trị Không có sự tái sinh về mặt lịch sử các hiện tượng chính trị sẽ không có được nhận thức lôgic của tiến trình lịch sử, thì cũng không thể vạch ra nguyên nhân nội tại và cơ chế vận động có tính quy luật của tiến trình lịch sử

Cùng với phương pháp lôgic và lịch sử, những năm gần đây cách tiếp cận hệ thống ngày càng được quan tâm Đó là do mọi sự vật nói chung, đời sống chính trị nói riêng đều là một hệ thống gồm nhiều nhân tố, nhiều quá trình có liên hệ hữu cơ và tác động lẫn nhau Tính hệ thống của các quá trình chính trị, của đời sống chính trị quy định tính hệ thống của phương pháp nghiên cứu nó

Tiếp cận với đời sống chính trị từ quan điểm hệ thống, chúng ta cần lưu ý:

- Các nhân tố của đời sống chính trị đan kết với nhau một cách chặt chẽ cả về hình thức

và nội dung Đó là do sự đồng nhất về các thuộc tính của một thực thể chính trị xác định Tính đồng nhất, tính chỉnh thể ổn định của một loại chủ thể chính trị tạo ra sự phụ thuộc và tác động lẫn nhau một cách chặt chẽ giữa các nhân tố chính trị thuộc một loại chủ thể

- Chất của hệ thống nói chung không thể quy vào chất của từng nhân tố, và ngược lại Hơn nữa, nhân tố tồn tại trong hệ thống khác nhau có thể mang những thuộc tính khác nhau Chẳng hạn, Đảng trong hệ thống chính trị nhất nguyên và đa nguyên; cá nhân chính trị trong tổ chức này hay tổ chức khác

- Mỗi hệ thống vừa tác động qua lại với hệ thống khác, vừa là nhân tố của hệ thống lớn hơn Do đó, khi nghiên cứu các phân hệ của đời sống chính trị, cần nghiên cứu cả mối liên hệ ngược

Trong việc nghiên cứu lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội cũng cần áp dụng phương

pháp so sánh và thực nghiệm

Bằng so sánh, chúng ta thấy được tính tương đồng và sự khác nhau giữa các chế độ chính trị để rút ra cái mạnh, cái yếu của từng loại thiết chế Từ đó, trong Chính trị học xuất hiện một bộ

phận rất quan trọng là chính trị so sánh

Chúng ta cũng có thể hiểu đời sống chính trị của một quốc gia bằng cách so sánh các giai đoạn phát triển của quốc gia, so sánh sinh hoạt quốc gia của các dân tộc khác nhau trong quá khứ

và hiện tại Bằng cách đó, ta biết được cái gì là tình cờ, tạm thời; cái gì là căn bản, thường xuyên Cũng bằng cách so sánh, ta có thể xét đoán được nguyên nhân các sự kiện chính trị một cách chính xác hơn

Trong chính trị càng cần biện luận, so sánh những điều thuận nghịch khác nhau để phát

hiện ra cái hay và cái dở của những chủ trương, biện pháp có thể thay thế cho nhau Trong chính trị càng cần tranh luận về sự khôn ngoan của mục đích, cân nhắc sự hữu hiệu của các giải pháp

Phương pháp thực nghiệm và phương pháp xã hội học cũng hết sức cần thiết cho việc

nghiên cứu chính trị Bằng cách đó, những sự khái quát về chính trị sẽ có một sức mạnh nhờ những sự kiện thực tế và do đó tăng sức thuyết phục và hiệu quả trong việc thực hiện các quyết sách chính trị trong thực tế

Việc nghiên cứu đời sống chính trị cũng cần được kết hợp chặt chẽ giữa tài liệu chính trị

khách quan với sự đánh giá từ phương diện đạo lý

Các sự kiện chính trị - muốn hay không muốn - luôn được thẩm định không chỉ từ tính quy luật khách quan của những sự kiện, mà còn từ phương diện đạo lý Chẳng hạn quyết sách chính trị về việc giải thể những cơ sở kinh tế không có hiệu quả cũng được xem xét từ phương diện giải quyết vấn đề con người; chính sách xử lý khi sát nhập hay khi chia tỉnh, ngành; chủ trương xử lý đối với nạn mãi dâm Trong một loạt trường hợp, phương diện đạo lý đôi khi chiếm vị trí ưu thế

Chính trị là một lĩnh vực hoạt động đặc biệt của con

người, do con người và vì con người Người nghiên cứu chính trị thường có quan hệ chặt chẽ với bản thân các sự kiện chính trị, thậm chí là một nhân tố cấu thành của sự kiện đó Vì vậy, việc bảo đảm tính khách quan trong nghiên cứu chính trị rất không đơn giản Song, các sự kiện thực

tế trong những thập kỷ qua cho chúng ta thấy, con người sẽ phải trả giá đắt như thế nào khi tính khách quan của các quyết sách chính trị bị vi phạm Do vậy, vấn đề đặt ra đối với những nhà chính trị học nghiêm túc là phải - thông qua một mớ bòng bong những sự kiện đan xen cả cái khách quan và chủ quan rút ra cái bản chất, cái tất yếu của các sự kiện đó, và lấy nó làm căn cứ xuất phát cho các quyết sách chính trị Đó là nhân tố bảo đảm cho thắng lợi

Đôi điều suy nghĩ ban đầu của chúng tôi về đối tượng và phương pháp nghiên cứu của chính trị học được trình bày trên đây chắc chắn còn chưa đầy đủ và rất có thể còn chưa thật chuẩn xác Mong sẽ nhận được những ý kiến trao đổi bổ ích nhằm hoàn thiện hơn nữa nhận thức của chúng tôi về những vấn đề được nêu trên

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

PTS Trương Văn Phước

1 Sự hình thành khoa học chính trị

Khoa học chính trị có vị trí rất quan trọng có tính chất then chốt trong khoa học xã hội hiện đại Sở dĩ khoa học chính trị có vai trò to lớn như vậy vì chính trị có vị trí hàng đầu trong đời sống xã hội Trong suốt quá trình lịch sử nhân loại, chính trị và trước tiên nhà nước đã gây ảnh hưởng rất lớn đối với vận mệnh của các nước, các dân tộc cũng như trong cuộc sống hàng ngày của từng con người Vậy khoa học về lĩnh vực này trong xã hội là gì? Quá trình hình thành của nó như thế nào?

Đứng về mặt lịch sử, những hiểu biết đầu tiên về chính trị của con người được biểu hiện dưới hình thức các đoạn văn mang tính chất thần thánh và huyền thoại Dựa trên các tài liệu còn lưu trữ đến ngày nay, chúng ta được biết từ thời kỳ cổ đại đã có những quan niệm về nguồn gốc thần thánh của quyền lực và các trật tự xã hội - chính trị

Vào khoảng giữa thiên niên kỷ đầu tiên đã bắt đầu xúc tiến quá trình tư duy về các quan niệm chính trị, những phạm trù, khái niệm đầu tiên về chính trị đã xuất hiện, tiếp đến là những học thuyết chính trị mang tính chất chính trị - đạo đức ra đời

Quá trình hình thành đó có liên quan chặt chẽ đến các tác phẩm của Khổng Tử, Platon và đặc biệt của Arixtot Khoa học chính trị đối với họ là khoa học về lợi ích tối cao của con người

và nhà nước, về cách tổ chức nhà nước sao cho tốt Theo Arixtot, "đối tượng nghiên cứu của chính trị học là tất cả những gì đẹp đẽ và công minh, nhưng điều đó chỉ đạt được nếu tổ chức Nhà nước một cách công minh" Giữa các khoa học và nghệ thuật, khoa học chính trị chiếm vị trí đặc biệt bởi nó có mục đích cao cả "Trao cho các công dân có dòng dõi nổi tiếng những phẩm chất cao đẹp và tạo họ thành những con người biết cách ứng xử tuyệt vời Nói cách khác khoa học chính trị đã dạy con người sống với nhau trong xã hội và trong nhà nước truyền thống

đẹp đẽ và công minh Arixtot là người có công đầu trong việc xây dựng chính trị học thành một môn khoa học độc lập Do đó người ta đã coi ông như là người sáng lập ra môn khoa học này Tuy nhiên, do hạn chế về mặt lịch sử nhà tư tưởng vĩ đại Arixtot vẫn chưa nêu ra được đối tượng nghiên cứu của chính trị học trong cách nghĩ hiện đại và chưa nêu ra được mối quan hệ giữa chính trị học với triết học và đạo đức Điều đó chỉ đạt được vào thế kỷ XVI nhờ công của N Makiavelli Ông đã giải phóng khoa học chính trị khỏi hình thức thần thánh - đạo đức học, so sánh các quá trình chính trị với các hiện tượng tự nhiên, xem trung tâm nghiên cứu chính trị là vấn đề chính quyền nhà nước, đồng thời hướng các suy nghĩ chính trị đến việc giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn Ông là người có công trong việc sáng lập ra khoa học chính trị hiện đại Tuy vậy không coi N.Makiavelli là người sáng lập ra khoa học chính trị, bởi sự hình thành môn khoa học này là cả một quá trình lâu dài, có những giai đoạn phát triển nhất định và có những phương pháp nghiên cứu khác nhau

2 Các phương pháp nghiên cứu khoa học chính trị

Người ta thường phân quá trình nghiên cứu chính trị thành 2 thời kỳ lịch sử: Thời kỳ khảo sát chính trị, theo lối truyền thống và thời kỳ hiện đại hay chính trị học hành vi mà mãi đến những năm 1950 mới xuất hiện ở Mỹ, mặc dù những tiền đề cho sự ra đời của nó đã có từ sớm hơn

Chính trị học truyền thống

Trong thời kỳ khảo sát chính trị theo cách truyền thống có 3 góc độ tiếp cận chủ yếu để nghiên cứu chính trị: đó là góc độ lịch sử, pháp luật và tổ chức Góc độ tiếp cận lịch sử mô tả chi tiết sự phát triển lịch sử dẫn đến các sự kiện chính trị và các hiện tượng khác Cách tiếp cận pháp luật chủ yếu nghiên cứu hiến pháp và các bộ luật Còn việc nghiên cứu, về mặt tổ chức chỉ ra quyền lực và chức năng của các tổ chức chính trị (ví dụ các cơ quan lập pháp, hành pháp hoặc các tòa án) Nhìn chung, chính trị học truyền thống tập trung

nghiên cứu các tổ chức cai trị chính thống và quyền lực chính thức của chúng Các tài liệu luật pháp và lịch sử như hiến pháp, các bản tuyên ngôn và hiệp ước được nghiên cứu để chỉ ra sự phát triển của các tổ chức quốc tế và các khái niệm chủ yếu như chủ quyền, Nhà nước, chủ nghĩa liên bang và chủ nghĩa đế quốc Các quá trình chính trị, quyền lực của các tổ chức không chính thức cũng như động lực bên ngoài thúc đẩy các tổ chức nhìn chung đã bị bỏ qua

Theo cách tiếp cận truyền thống, việc nghiên cứu chính trị thường nằm trong các khoa học lịch sử và triết học Các học thuyết chính trị liên quan đến bản chất con người và quan điểm chính trị, mục đích và hình thức cai trị lý tưởng cũng như các vấn đề triết học trong pháp luật đều nằm trong triết học Khi người ta tách riêng việc nghiên cứu chính trị ra, chúng thường được gọi

là khoa học về cai trị, phản ánh vai trò nổi bật của các thiết chế tổ chức, quản lý xã hội nhiều hơn

là các quá trình và hành vi chính trị Trong thực tế ở một số trường đại học vẫn có khoa nghiên cứu và đào tạo cách quản lý cai trị xã hội

Chính trị học truyền thống chuyên về mô tả giản đơn là giải thích các hiện tượng chính trị Trong khi các lý luận gia chính trị đưa ra các học thuyết đầy hấp dẫn và có vẻ hợp lý chỉ các học thuyết, các lý giải này của họ thường không đứng vững được trước sự thẩm định của thực tiễn kinh nghiệm Trí thức chính trị học không mang tính khoa học cũng như người ta cảm thấy không cần tạo ra những tri thức có đặc điểm của tri thức khoa học

Chính trị học hiện đại

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới sự xuất hiện của việc nghiên cứu chính trị một cách khoa học ở Mỹ Thứ nhất trong số các nhà khoa học xã hội và lý luận gia châu Âu đến Mỹ trong những năm 1930, nhiều người rất giỏi trong việc áp dụng phương pháp nghiên cứu mới khoa học hơn Thứ hai việc nghiên cứu xã hội liên quan đến chiến tranh đang xảy ra ở thập kỷ tiếp theo đã tạo ra sự trao đổi về tư tưởng giữa những người có ý tưởng khoa học và kinh tế học Những cố gắng nghiên cứu đó lại được sự trợ giúp bởi những biến đổi có liên quan: Một số lớn những tài liệu kinh nghiệm được tập hợp và phát triển của kỹ thuật cũng như thực tiễn đã tích lũy và xử lý những tài liệu này Ví dụ: Pônlazacphen đã mở ra bước tiến mới trong việc nghiên cứu

xã hội dưới góc độ chung trong khi làm việc cho Chính phủ Liên bang trong Đại chiến thứ II Năm 1940, ông đã thực hiện bước khảo sát đầu tiên về thái độ bỏ phiếu bầu cử dựa trên những nhận xét khái quát điển hình

Có vô số công trình nghiên cứu mới tập trung vào hành vi chính trị của các cá nhân và nhóm người, do đó đã xuất hiện thuật ngữ chính trị học hành vi Không giống chính trị học truyền thống, chính trị học hiện đại bao gồm trong nó cả phương pháp khoa học Mối quan hệ này được xác nhận rõ và những mục tiêu của chủ nghĩa hành vi Cái đã được Davit Baston phát triển ra, trong bài báo của ông (ý nghĩa phổ biến của chủ nghĩa hành vi)

Chính trị học hành vi thừa nhận và chủ trương tìm kiếm đối tượng khảo cứu cơ bản, tạo

ra cơ sở chung cho việc điều tra nghiên cứu con người của tất cả các ngành khoa học xã hội Ví dụ: một số nhà chính trị đề nghị, nhóm là đơn vị quan trọng cần tập trung vào, trong khi đó số khác cho rằng việc đưa ra cách giải quyết và bản thân việc giải quyết các vấn đề chính trị mới là cái đáng chú ý Người ta hy vọng sẽ tìm ra những đơn vị, thực thể của sự phân tích chính trị và tập trung vào đó tương tự như nhà vật lý, nhà hóa học, chú ý đến nguyên tử và phân tử Phản ứng đối với chính trị học hành vi và chính trị học kinh nghiệm hoàn toàn không phải là tích cực Các nhà phê phán chính trị học kinh nghiệm chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp khoa học trong chính trị học không có gì là quan trọng Họ lập luận rằng ngay cảm giác thông thường cũng mách bảo cho con người những điều tương tự Tuy nhiên, như đã giải thích trên đây có sự khác nhau giữa tri thức do cảm giác thông thường đem lại và tri thức khoa học Để xây dựng cơ sở vững chắc cho việc nghiên cứu sâu hơn, cung cấp cho việc tích lũy tri thức khoa học trong chính trị học, tri thức do cảm giác thông thường đem lại phải được kiểm nghiệm bằng kinh nghiệm thực tiễn Xét cho cùng cảm giác thông thường thường xuyên sai

Một số nhà nghiên cứu chính trị đã quan tâm đến sự nổi lên của các nhân tố phi chính trị trong việc giải thích hành vi chính trị Sự khảo cứu tâm lý học nhấn mạnh ảnh hưởng của nhân cách, cá tính đến hành vi chính trị hoặc cách giải thích kinh tế học chú ý đến việc chỉ ra con người hành động như thế nào ở ranh giới giữa chi phí và lợi nhuận, giữa động cơ và các yếu tố cản trở việc thực hiện động cơ đó, đã đem lại những cách hiểu các hiện tượng chính trị khác nhau thậm chí mâu thuẫn nhau Điều này cũng giống như sự nghiên cứu chính trị lại được dựa trên cơ sở các khái niệm, ngôn ngữ và phương pháp của các khoa học khác

Một sự chỉ trích mạnh mẽ hơn nữa đối với việc nghiên cứu chính trị một cách khoa học là: Nó đã đi đến sự thất bại trong việc tập trung nghiên cứu sâu rộng các vấn đề xã hội quan trọng Một số người nói không chỉ sự nghiên cứu đã được xác định mục đích, giá trị và hình thức khoa học mà cả bản thân các giá trị, các vấn đề đạo đức cũng như triết học - nhưng các sự nghiên cứu trên có thể động chạm đến - rất hiếm khi được xem xét Mối quan hệ mật thiết giữa kết quả nghiên cứu với sự lựa chọn các chính sách xã hội quan trọng cũng hầu như không được chú ý Một số người cũng lập luận rằng việc tìm kiếm những tri thức khoa học về chính trị dẫn đến viêc tập trung vào các vấn đề có thể lượng hóa và xác nhận bằng kinh nghiệm tương đối dễ nhưng lại không liên quan gì đến các vấn đề quan trọng, lâu dài và xác đáng của xã hội

Phản ứng và thách thức đối với chủ nghĩa hành vi vào cuối những năm 1960 đã dẫn đến việc chủ tịch Hiệp hội khoa học chính trị Mỹ tuyên bố một cuộc cách mạng "hậu hành vi" (Pstbehavioral revolution) Chủ nghĩa hậu hành vi (Pstbehavioralim) bao gồm các nguyên lý sau đây:

1- Thực thể phải có kỹ thuật Nếu một cái nhất định bị hy sinh vì cái kia - và điều này không nhất thiết phải như vậy - thì nó trở nên quan trọng để giải thích hợp lý và có ý nghĩa đối với các vấn đề xã hội cấp bách hiện nay hơn là để hoàn thiện các công cụ của sự điều tra nghiên cứu

2 Khoa học hành vi che dấu hệ tư tưởng của chủ nghĩa bảo thủ kinh nghiệm Sự liên quan riêng biệt của một cái đối với việc mô tả và phân tích các sự kiện đã cản trở sự hiểu biết chính những sự việc này ở mức độ rộng lớn nhất của chúng Chính trị học kinh nghiệm phải đóng góp sự ủng hộ của nó đối với việc duy trì những điều kiện hiện thực mà nó khảo sát Nó tạo

ra một cách không có chủ ý hệ tư tưởng của chủ nghĩa bảo thủ xã hội

3 Sự nghiệp nếu hành vi tất yếu làm mất mối liên hệ nội hiện thực Điểm mấu chốt của

sự điều tra hành vi là phép trừu tượng hóa và phép phân tích và điều này đã che giấu thực tế nghiệt ngã và bạc bẽo của chính trị Nhiệm vụ của chủ nghĩa hậu hành vi là phá bỏ những cản trở của sự im lặng mà ngôn ngữ hành vi đã tạo ra và giúp cho chính trị học vươn tới những nhu cầu hiện thực của nhân loại trong thời đại khủng hoảng

4 Sự xem xét và trình bày các giá trị là những phần không thể bỏ qua của việc nghiên cứu chính trị Khoa học không thể và không bao giờ mang tính chất trung tính mặc dù có những

sự xác nhận ngược lại Từ chỗ hiểu những giới hạn của tri thức con người, chúng ta cần nhận thức những giá trị tiền đề mà tri thức dựa trên đó và những lựa chọn mà vì nó, tri thức này được

sử dụng

5 Tất cả tri thức đều chịu trách nhiệm về các khía cạnh khác nhau của môn khoa học đòi hỏi có sự hiểu biết rộng lớn này Vai trò lịch sử của tri thức đã và phải là bảo vệ những giá trị nhân văn của nền văn minh nhân loại Đây là nhiệm vụ và bổn phận duy nhất của họ

6 Nhận thức chính là sự chịu trách nhiệm về hành động và cũng là làm thay đổi lại xã hội Trí thức với tư cách nhà khoa học có bổn phận đặc biệt là sử dụng sự hiểu biết của anh ta vào trong hoạt động xã hội

7 Nếu như trí thức có trách nhiệm hiện thực hóa hiểu biết của mình thì các tổ chức chuyên môn - bao gồm tất cả trí thức trong đó và bản thân các trường đại học không thể đứng ngoài

các cuộc đấu tranh thường ngày Sự chính trị hóa chuyên môn nghề nghiệp là điều tất yếu và đáng mong muốn

Cuộc cách mạng hậu hành vi đã dẫn tới sự quan tâm đến câu hỏi nó phải là cái gì? Hơn là câu "nó là gì" trong triết học chính trị thông thường Một số người khác đã hướng sự chú ý của mình đến chính sách xã hội, quá trình vạch ra chính sách và sự phân tích chính sách Nhiều nhà

lý luận gia chính trị nghiên cứu những vấn đề này đã sử dụng phương pháp khoa học để xem xét những nội dung xác đáng và quan trọng đối với toàn bộ xã hội Chủ nghĩa hậu hành vi không bác

bỏ những nhận xét có tính chất phê phán dựa vào chính trị học như một khoa học và ảnh hưởng của việc gắn phương pháp khoa học trong quá trình nghiên cứu chính trị nhiều vấn đề tiếp tục nổi lên

Một thách thức quan trọng đối với việc nghiên cứu trong chính trị học (cũng như trong các khoa học xã hội khác như xã hội học) bắt nguồn từ phía các nhà khoa học xã hội bênh vực quyền bình đẳng của phụ nữ Trong số những sự phê phán đã xuất hiện, có ý kiến cho rằng "thực chất của hành động chính trị đã xác định theo hướng nhất định, cụ thể là đã đuổi ra khỏi chính trị những gì chính trị học có theo thuyết nam nữ bình quyền phải làm là phát triển khái niệm chính trị học đó để chúng có thể diễn tả việc phụ nữ sử dụng quyền lực, nắm lấy chính quyền, thực hiện quyền công dân và nhận thức đó theo những cách thức cụ thể khác nhau Ngoài ra còn có những lý lẽ cho rằng các khái niệm và học thuyết về chính trị chỉ được tạo ra bởi đàn ông và rất

dễ chỉ ra những ví dụ về sự thành kiến giới tính trong nghiên cứu chính trị học như: sự thất bại khi đi vào những vấn đề chính sách quan trọng đối với phụ nữ Việc chiếm lấy những phát hiện, khám phá về nhân loại khi những người nghiên cứu chủ yếu là nam giới và nhiều thành kiến trong sự nghiên cứu khác nói chung

Qua tài liệu trên, chúng tôi muốn giới thiệu những đặc điểm của nhận thức khoa học và quá trình điều tra nghiên cứu khoa học Chúng tôi cũng giới thiệu những lý do tại sao các lý luận gia chính trị đang cố gắng để sự nghiên cứu của họ ngày càng được khoa học hoá và những trở ngại chủ yếu của chính trị học kinh nghiệm Ở đây cũng muốn giới thiệu ý nghĩa của việc tiếp cận khoa học trong nghiên cứu lĩnh vực chính trị Tuy là lĩnh vực mới mẻ rất khó khăn, nhưng là lĩnh vực hết sức quan trọng trong sự nghiệp bồi dưỡng và đào tạo cán bộ

VỀ ĐỐI TƯỢNG -PHƯƠNG PHÁP VÀ MỘT SỐ CƠ SỞ TRI THỨC

CỦA CHÍNH TRỊ HỌC

PTS Nguyễn Đăng Thành

Môn học mà chúng ta quan tâm, đối với chúng ta là mới, mới từ việc đặt tên Đến nay tựu chung có hai cách gọi: "Khoa học chính trị" và "Chính trị học" Chúng tôi bắt đầu những ý kiến của mình, trước hết từ suy nghĩ về tên gọi của môn học

Gọi là "Khoa học chính trị" - ưu điểm nổi bật là thể hiện rất rõ tư cách khoa học của môn học Tuy nhiên cách gọi đó chưa giúp phân biệt được khoa học chuyên về chính trị với các bộ

môn khoa học xã hội khác có những bộ phận nghiên cứu chính trị (chẳng hạn: CNXH khoa học, Nhà nước và pháp luật, chủ nghĩa duy vật lịch sử, Xã hội học, tâm lý học, v.v ) Hơn nữa chúng

ta đều thấy rằng chính trị không chỉ là khoa học, còn là nghệ thuật Môn học chuyên đề chính trị trước hết, thực sự phải là một khoa học, nhưng sau nữa, nếu như nó muốn trở thành thiết thực đối với thực tiễn thì môn học mà chúng ta xây dựng còn phải bao hàm được những tri thức, những kinh nghiệm và sự hiểu biết về chính trị - nghệ thuật Do vậy mà tên gọi "Khoa học chính trị" chưa đáp ứng đủ yêu cầu trên

Gọi là "Chính trị học" có lẽ thích hợp hơn bởi vì tên gọi đó vừa phản ánh tư cách khoa học của môn học, vừa gợi ý một khả năng bao hàm trong nó những tri thức phong phú nhiều cấp

độ và góc độ của lĩnh vực chính trị, gần và cần cho thực tiễn Ngoài ra đó còn là một tên riêng, ngay từ tên gọi đã có khả năng giúp phân định ít nhiều với những môn học khác, giống như

"Tâm lý học", "Đạo đức học", "Thẩm mỹ học", v.v những khoa học chuyên về những lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội

Ngoài ra nếu cần lưu ý tới sự tương xứng hiện thời