Quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường trung học phổ thông thanh nưa huyện điện biên tỉnh điện biên

Quá trình quản lý nhà trường cần thích ứng với những thay đổi nhanh chóng hiện nay, trong đó có vấn đề quản lý các hoạt động đổi mới PPDH để tạo hiệu quả dạy học tốt hơn và phát huy năng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG QUANG HUY

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THANH NƯA

HUYỆN ĐIỆN BIÊN - TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG QUANG HUY

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THANH NƯA

HUYỆN ĐIỆN BIÊN - TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Anh Tuấn

HÀ NỘI - 2015

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã trực tiếp giảng dạy, tư vấn tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Trần Anh Tuấn – người đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, hướng dẫn, chuyển tải những kiến thức khao học trong suốt quá trình nghiên cứu hoàn thành luận văn và động viên tôi thực hiện đề tài

Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên, Ban giám hiệu và tập thể cán bộ, giáo viên trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu khoa học, cung cấp số liệu và tham gia ý kiến giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng do hạn chế về nguồn lực và thời gian trong quá trình nghiên cứu, nên luận văn này không thể tránh khỏi những hạn chế thiếu sót Tôi rất mong được sự chỉ dẫn, góp ý của các nhà khoa học, quý thầy cô giáo và các bạn bè đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn

Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2014 TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đặng Quang Huy

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

MỤC LỤC

Lời cảm ơn……… ………… i

Danh mục chữ viết tắt……… ……….ii

Mục lục……… …….……iii

Danh mục bảng……… ……… vi

Danh mục sơ đồ……… vii

MỞ ĐẦU……… …… ………….1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI 16

1.1 Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu 16

1.1.1 Trên thế giới 16

1.1.2 Ở Việt Nam 17

1.2 Một số khái niệm cơ bản 18

1.2.1 Quản lý 18

1.2.2 Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường 21

1.2.3 Phương pháp dạy học và đổi mới Phương pháp dạy học 23

1.2.4 Thay đổi và sự thay đổi 25

1.2.5 Lý thuyết quản lý sự thay đổi 26

1.3 Một số vấn đề cơ bản về quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT 29

1.3.1 Mục đích của việc đổi mới PPDH ở trường THPT 29

1.3.2 Yêu cầu của việc đổi mới PPDH và của quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT 30

1.3.3 Quản lý đổi mới PPDH theo các nguyên tắc quản lý sự thay đổi 33

1.3.4 Nội dung Quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THPT 33

1.3.5 Quy trình quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong trường THPT theo tiếp cận Quản lý sự thay đổi 36

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH 40

1.4.1 Các yếu tố chủ quan 40

1.4.2 Các yếu tố khách quan 41

Kết luận Chương 1 44

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRƯỜNG THPT THANH NƯA HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN 45

2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu 45

2.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế- xã hội 45

2.1.2 Khái quát về trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên 46

2.1.3 Kết quả học tập và rèn luyện của HS trường Thanh Nưa 47

2.2 Thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa 49

2.2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và GV trường THPT Thanh Nưa về mục đích của đổi mới PPDH 49

2.2.2 Thực trạng mức độ thực hiện các nội dung quản lý đổi mới PPDH của GV trường THPT Thanh Nưa 50

2.2.3 Thực trạng quản lý thực hiện quy trình đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa 61

2.2.4 Đánh giá về hoạt động quản lý thực hiện đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên 72

Kết luận Chương 2 74

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI Ở TRƯỜNG THPT THANH NƯA HUYỆN ĐIỆN BIÊN- TỈNH ĐIỆN BIÊN 75

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 75

3.1.1 Đảm bảo tính mục đích và kế thừa và phát triển 75

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn và tính hiệu quả 75

3.1.3 Đảm bảo tính đồng bộ và tính khả thi 76

3.2 Các biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa 76

3.2.1 Nhận diện chính xác các nội dung của đổi mới PPDH, phát hiện các rào cản khi triển khai thực hiện đổi mới PPDH và chuẩn bị các điều kiện tối thiểu

cho việc thực hiện đổi mới PPDH 76

3.2.2 Chú trọng bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn, về kỹ năng đổi mới PPDH và khuyến khích GV tự học, tự bồi dưỡng 79

3.2.3 Xây dựng các qui định, hướng dẫn và hỗ trợ quá trình đổi mới PPDH 80

3.2.4 Huy động hiệu quả các nguồn lực cá nhân, tập thể trong và ngoài nhà trường tham gia và đảm bảo các hoạt động đổi mới PPDH 82

3.2.5 Hoàn thiện, cụ thể hóa các chuẩn đánh giá giờ dạv tích cực, thực hiện có hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá và duy trì hoạt động đổi mới PPDH 83

3.2.6 Hiệu trưởng làm tốt vai trò của một người quản lý khi tổ chức thực hiện đổi mới PPDH ở trường mình 85

3.3 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 88

3.3.1 Mô tả cách thức tổ chức khảo sát 88

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm 89

Kết luận Chương 3 97

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

1 Kết luận 98

2 Khuyến nghị 99

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

PHỤ LỤC 105

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng, chất lượng cán bộ, GV của trường năm học 2013 –

2014 37

Bảng 2.2 Độ tuổi cán bộ, GV của trường năm học 2013 – 2014 37

Bảng 2.3 Kết quả xếp loại hạnh kiểm HS từ 2011 - 2012 đến 2013 – 2014……… ………… 38

Bảng 2.4 Kết quả xếp loại học lực HS từ 2011 - 2012 đến 2013 - 2014……… …… 39

Bảng 2.5 Kết quả thi HS giỏi cấp tỉnh từ 2011 -2012 đến 2013-2014… 40 Bảng 2.6 Nhận thức của CBQL GV về mục đích của đổi mới PPDH 41

Bảng 2.7 Đánh giá về mức độ thực hiện nội dung quản lý đổi mới PPDH……… 42

Bảng 2.8 Đánh giá về mức độ thực hiện bồi dưỡng GV đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH……… … 48

Bảng 2.9 Thực trạng chuẩn bị thực hiện đổi mới PPDH……… 53

Bảng 2.10 Đánh giá của GV về quản lý thực hiện đổi mới PPDH 58

Bảng 2.11 Thực trạng việc đánh giá và duy trì hoạt động đổi mới PPDH 61

Bảng 3.1 Đánh giá của CBQL và GV về mức độ cần thiêt của các biện pháp đề xuất 81

Bảng 3.2 Đánh giá của CBQL và GV về tính khả thi của các biện pháp đề xuất 83

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Các chức năng quản lý 11

Sơ đồ 1.2 Nguyên tắc của quản lý sự thay đổi 18

Sơ đồ 1.3 Các nhân tố tác động đến công tác quản lí đổi mới PPDH 34

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thời đại ngày nay, sự phồn vinh của mỗi quốc gia phụ thuộc vào sự phát triển nguồn lực con người Tại Đại hội lần thứ 27 của Tổ chức UNESCO (tháng 11/1993), đã khẳng định vai trò của giáo dục trong thế kỷ XXI là “chìa khoá vàng tiến tới một thế giới tốt đẹp hơn”

1.1 Nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục nói chung và của đào tạo nguồn nhân lực nói riêng luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm và xác định

là nhiệm vụ ưu tiên trong đường lối và các chiến lược phát triển quốc gia Gần đây nhất, tháng 11/2013, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban

hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và

đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong điều kiện kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Trong đó,

mục tiêu của đổi mới giáo dục lần này được xác định rõ: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; Đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới Giáo dục phổ thông nói riêng đang là vấn đề cấp bách được toàn ngành giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) quan tâm, đặc biệt là vấn đề đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở các cấp học, bậc học

Đổi mới PPDH đã và đang triển khai sâu rộng ở tất cả các cấp học và nhà trường từ thập kỷ 70 (thế kỷ XX), và đến nay vẫn là một yêu cầu tất yếu,

có vai trò then chốt trong sự nghiệp đổi mới giáo dục Tuy nhiên, quá trình đổi mới PPDH ở trường phổ thông nói chung, ở các trường trung học phổ thông (THPT) nói riêng còn nhiều bất cập và chưa đáp ứng các mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục - dạy học Trong đó có nguyên nhân quan trọng hàng đầu thuộc về lĩnh vực quản lý nhà trường, quản lý đổi mới PPDH, về vai trò

của người Hiệu trưởng nhà trường còn chưa có được những biện pháp quản lý hiệu quả

1.2 Quá trình quản lý nhà trường cần thích ứng với những thay đổi nhanh chóng hiện nay, trong đó có vấn đề quản lý các hoạt động đổi mới PPDH để tạo hiệu quả dạy học tốt hơn và phát huy năng lực học tập của học sinh (HS)

Có thể nói, bản chất của quản lý đổi mới PPDH thực chất là “quản lý sự thay đổi” Tuy nhiên những biện pháp công tác và việc làm trong quá trình triển khai đổi mới PPDH ở các trường THPT hiện nay dường như chưa tiếp cận

“quản lý sự thay đổi” và càng chưa vận dụng được quan điểm lý luận quản lý tiên tiến này vào thực tế

1.3 Nhiều năm qua, các trường THPT ở tỉnh Điện Biên đã có nhiều nỗ lực trong việc tổ chức quản lý nâng cao chất lượng các hoạt động dạy học và đặc biệt là quản lý đổi mới PPDH góp phần đưa công tác quản lý nhà trường từng bước đi vào ổn định, đáp ứng xu thế phát triển giáo dục chung của cả nước Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của sự phát triển giáo dục, việc quản lý đổi mới PPDH ở các trường THPT tỉnh Điện Biên nói chung và ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên nói riêng vẫn còn nhiều bất cập ngay trong từng khâu thực hiện chức năng quản lý: Kế hoạch - tổ chức - chỉ đạo - kiểm tra , cũng như vai trò chủ thể quản lý của người Hiệu trưởng nhà trường Thực trạng quản lý và cung cách quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT nhìn chung chưa thích ứng được với sự thay đổi của xã hội

và yêu cầu đổi mới Giáo dục trong giai đoạn hiện nay

Nghiên cứu lý thuyết “quản lý sự thay đổi”, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay đổi” nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động dạy học - giáo dục là một việc làm quan trọng và

cần thiết Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài “Quản lý đổi

mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên - tỉnh Điện Biên” làm đề tài luận văn Thạc sỹ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản

lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH và từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT,

trong đó có tiếp cận lý luận “quản lý sự thay đổi”

3.2 Điều tra, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở trường

THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên

3.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự

thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa và khảo nghiệm sự cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên -tỉnh Điện Biên

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý các hoạt động đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay

đổi’ ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên tỉnh Điện Biên

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên - tỉnh Điện Biên hiện nay như thế nào?

- Đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay đổi” sẽ bao gồm những nội dung gì, đáp ứng yêu cầu nào để nâng cao được hiệu quả quản lý hoạt động dạy học?

- Biện pháp nào cần có và tương thích để quản lý có hiệu quả hoạt động đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay đổi” tại trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên?

6 Giả thuyết khoa học

Hiện nay trong công tác quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa vẫn còn những hạn chế, bất cập và do đó chưa đạt được các mục tiêu đề ra Nếu các biện pháp quản lý đổi mới PPDH của Hiệu trưởng được nghiên cứu đề xuất trên cơ sở vận dụng các lý luận khoa học QLGD, trong đó có lý thuyết “quản lý sự thay đổi” và phù hợp với các điều kiện thực tiễn của nhà trường thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH và từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

7 Phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu: Đề tài chỉ đi sâu nghiên cứu các biện pháp

quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện giai đoạn 2014-

2020

7.2 Giới hạn về khách thể điều tra: Trong khuôn khổ của luận văn, đề tài chỉ

tiến hành nghiên cứu khảo sát ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên trong 3 năm học 2011 – 2012; 2012 – 2013; 2013 - 2014

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý luận

và thực tiễn có liên quan đến đối tượng nghiên cứu

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp khảo sát (điều tra thông

qua bảng hỏi và phỏng vấn sâu); Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

8.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

9.1 Ý nghĩa lý luận

Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận việc quản lý đổi mới PPDH ở các trường THPT theo tiếp cận “quản lý sự thay đổi”

9.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề xuất những biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý

sự thay đổi” phù hợp với thực tế địa bàn nghiên cứu và có tính khả thi giúp

nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH và từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường THPT Thanh Nưa Qua đó có thể giúp nhân rộng kinh nghiệm quản lý cho các trường THPT trong tỉnh Điện Biên và toàn quốc

10 Cấu trúc luận văn

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT theo tiếp cận quản lý sự thay đổi

Chương 2: Thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên

Chương 3: Biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên

11 Lộ trình nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn

1 Tháng 4 năm 2014 Nhận đề tài và xin ý kiến cán bộ hướng dẫn

2 Tháng 4 đến tháng 5 Xây dựng đề cương và thông qua đề cương

nghiên cứu

3 Tháng 5 đến tháng 6

Rà soát và cụ thể hóa đề cương nghiên cứu Xây dựng danh mục tài liệu tham khảo Xin ý kiến cán bộ hướng dẫn và chỉnh sửa

4 Tháng 6 đến tháng 7

Sưu tầm, tập hợp tài liệu tham khảo Đọc tài liệu, chuẩn bị và viết chương 1 Gửi cho cán bộ hướng dẫn đọc và góp ý

5 Tháng 7 đến tháng 8 Sửa chương 1 và làm phiếu khảo sát, chuẩn bị

các tư liệu thực tiễn để viết chương 2

6 Tháng 8 đến tháng 9 Tiến hành khảo sát thực trạng và xử lý số liệu

hướng dẫn Chuẩn bị bảng hỏi khảo nghiệm

Bổ xung chương 3 Viết kết luận và khuyến nghị

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI 1.1 Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Trên thế giới

Lý thuyết lãnh đạo, quản lý sự thay đổi xuất hiện vào đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX Cuối thập kỷ 90 của thế kỷ XX, khi tìm hiểu những khó khăn trong thực tế hoạt động quản lý, giáo sư J.Kotter trường kinh doanh Harvard

và một số cộng sự trong cuốn sách Dẫn dắt sự thay đổi [20] nêu quan điểm:

+ Thực tiễn lãnh đạo, quản lý sự thay đổi đòi hỏi phải vận dụng tổng hợp các trường phái lý thuyết có liên quan khác nhau nhằm giúp cho người lãnh đạo, quản lý có tư duy, cách tiếp cận linh hoạt và rõ ràng hơn

+ Môi trường lãnh đạo, quản lý sự thay đổi, đòi hỏi người lãnh đạo, quản

lý phải có tầm nhìn, khả năng thích ứng và năng lực lãnh đạo, quản lý sự thay đổi

+ Lý thuyết lãnh đạo, quản lý sự thay đổi là sự kết hợp chặt chẽ của ba trường phái lý thuyết: trường phái phân tích, trường phái học tập, trường phái quyền lực

Ở phương Tây và một số nước Đông Nam Châu Á, lý thuyết lãnh đạo, quản lý sự thay đổi đã và đang có giá trị lý luận và thực tiễn cao, trong vòng

10 năm trở lại đây đã trở thành tài liệu bồi dưỡng về lý thuyết và kỹ năng quản lý ở nhiều nước (trong đó có Việt Nam) cho các nhà lãnh đạo, quản lý trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, quản lý xã hội và lãnh đạo, QLGD

Trong cuốn “quản lý sự thay đổi” [14], R.Heller đã nghiên cứu và chỉ

ra tính cấp thiết của sự thay đổi trường học, các bước tổ chức thực hiện sự thay đổi, mô hình của trường học thành công, v.v

Ngoài ra, lý thuyết về quản lý sự thay đổi trong giáo dục đã được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm nghiên cứu: Bertie Everard [3], Bernt Davies, Linda Ellion [4]

1.1.2 Ở Việt Nam

Thực tiễn quản lý, giáo dục ở Việt Nam từ khi đất nước tiến hành sự nghiệp đổi mới đến nay cho thấy nhu cầu thay đổi của các nhà trường nói chung và sự thay đổi trong quản lý nói riêng ngày càng cấp thiết

Những năm gần đây một số nhà nghiên cứu và làm công tác quản lý ở Việt Nam đã đề cập đến sự cần thiết phải thay đổi trong hoạt động dạy học để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn giáo dục

Tiêu biểu là các công trình của tác giả Thái Duy Tuyên với công trình

“Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học" [30], Phan Trọng Luận với bài

viết "Đổi mới PPDH theo hướng hoạt động hoá người học" trong các bộ môn khoa học xã hội và nhân văn ở THPT [22], Quách Tuấn Ngọc, "Đổi mới

phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin Xu thế của thời đại" [24]

Năm 2002, tác giả Lưu Xuân Mới có bài "Đổi mới phương pháp dạy học

nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo" [23] Hoàng Minh Thao, Hà

Thế Truyền với “QLGD tiểu học theo định hướng công nghiệp hóa, hiện đại

hóa” [26]; Công trình của tác giả Trần Kiểm “Tiếp cận hiện đại trong QLGD”

[19] Đặc biệt, tác giả Trần Ngọc Giao và cộng sự đã xây dựng “Tài liệu tập

huấn chương trình bồi dưỡng cho Hiệu trưởng trường phổ thông theo liên kết Việt Nam- Singapore” [9]

Trên tạp chí Giáo dục số 3/2005, tác giả Đặng Xuân Hải có bài viết:

“Vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi để chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học trong các trường đại học trong giai đoạn hiện nay” [11] Trong cuốn

“quản lý sự thay đổi” [12], tác giả Đặng Xuân Hải cũng đã cụ thể hóa “11 bước của quá trình quản lý sự thay đổi”

- Luận văn thạc sỹ QLGD của tác giả Lê Thành Hiếu “Những biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học phổ thông tại quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh” năm 2006;

- Luận văn thạc sỹ QLGD của tác giả Ngô Hoàng Gia “Những biện pháp quản lý đổi mới hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ”, năm 2007;

- Luận văn thạc sỹ QLGD của Lê Sĩ Hải (2007), với đề tài “Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng nhằm phát huy vai trò tích cực, chủ động trong học tập của HS THPT huyện Thọ Xuân- Thanh Hoá”;

- Luận văn thạc sỹ QLGD của Trần Thị Bích Vân (2011), với đề tài

“Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT Huyện Vũ Thư- tỉnh Thái Bình, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”;

- Bài viết của Nguyễn Anh Thuấn, Sở GD&ĐT Hải Phòng đã nghiên cứu

và cho ví dụ cụ thể về việc quản lý sự thay đổi trong một công việc cụ thể của một nhà trường Tác giả minh đã minh họa cho việc quản lý sự thay đổi trong quá trình chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học ở nhà trường trong giai đoạn hiện nay theo 11 bước, tương tự như quan điểm của tác giả Đặng Xuân Hải ( )

Nhìn chung tất cả các công trình nêu trên đều đã đề cập đến vấn đề đổi mới PPDH trong nhà trường phổ thông hiện nay, và đã chỉ ra được sự cần thiết cũng như những nguyên nhân ảnh hưởng đến quá trình thực hiện đổi mới PPDH Đồng thời cũng đã khẳng định được thay đổi nhà trường và thay đổi PPDH, đó là điều tất yếu trong sự phát triển của xã hội hiện nay Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý đổi mới PPDH dạy học theo tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

1.2.1.1 Khái niệm “Quản lý”

Đã có rất nhiều người định nghĩa về quản lý

Trong Luận văn này “Quản lý” được hiểu theo từ điển Bách khoa Việt

Nam [31]: “Quản lý là chức năng hoạt động của hệ thống có tổ chức thuộc

các giới hạn khác nhau (xã hội, sinh học, kỹ thuật) bảo đảm giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó” và theo tác giả Trần Kiểm:

“Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [19]

Mọi hoạt động quản lý được thực hiện thông qua các chức năng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu quản lý

1.2.1.2 Các chức năng cơ bản của quản lý

Chức năng quản lý là tổ hợp các hoạt động tất yếu của chủ thể quản lý,

nhằm thực hiện các mục tiêu quản lý Hoạt động quản lý có 4 chức năng: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra (Sơ đồ 1.1)

- Chức năng kế hoạch hóa: là việc xác định các mục tiêu của tổ chức,

đồng thời xác định các con đường, các cách thức và biện pháp, cùng các nguồn lực cần đáp ứng để đạt được các mục tiêu Thực hiện chức năng kế hoạch hóa nhằm xây dựng các kế hoạch hoạt động của tổ chức và của cá nhân người quản

lý

- Chức năng tổ chức: Nhằm hình thành cơ cấu tổ chức quản lý cùng các

mối quan hệ giữa chúng Đó là quá trình phân công, phân bố sắp xếp và phối hợp các nguồn lực để thực hiện thành công các đạt được các mục tiêu của kế hoạch đã

đề ra

- Chức năng chỉ đạo: Chỉ đạo chính là quá trình thực hiện các tác động

điều khiển, dẫn dắt, gây ảnh hưởng đến các thành viên, các bộ phận trong tổ chức để hướng mọi công việc đạt đến mục tiêu chung người quản lý có trình

độ năng lực tổ chức, tập hợp, liên kết, động viên cán bộ thuộc quyền thực hiện và hoàn thành tốt nhiệm vụ được tổ chức phân công

- Chức năng kiểm tra: Phát hiện, đánh giá kết quả hoạt động, phát

hiện các lệch lạc, sai sót nảy sinh trong quá trình thực hiện, từ đó tìm hiểu

các nguyên nhân và đề ra các biện pháp khắc phục, sửa chữa, đảm bảo cho

kế hoạch đề ra được thực hiện thành công Cần có kế hoạch kiểm tra rõ ràng, sắp xếp tổ chức hợp lý, xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, từng bộ phận thì kiểm tra mới đạt kết quả mong muốn

Ngoài ra, trong điều kiện xã hội thông tin ngày nay vai trò của thông tin

trong quản lý cũng được coi như một chức năng của quản lý

1.2.1.3 Biện pháp quản lý

Theo từ điển bách khoa tiếng Việt [31], biện pháp là cách làm, cách thức tiến hành giải quyết một vấn đề cụ thể

Biện pháp quản lý là tổ hợp cách thác tác động cụ thể của chủ thể quản

lý đến đối tượng quản lý để giải quyết những vấn đề cụ thể của hệ quản lý, làm cho hệ vận hành phát triển đạt được mục tiêu mà chủ thể quản lý đã đề ra

và phù hợp với quy luật khách quan Các biện pháp quản lý có liên quan chặt chẽ với nhau tạo thành hệ thống các biện pháp

Trong QLGD, biện pháp quản lý là tổ hợp nhiều cách thức tiến hành của chủ thể quản lý (nhà quản lý) nhằm tác động lên đối tượng quản lý để giải quyết những vấn đề trong công tác quản lý, làm cho hệ vận hành đạt mục tiêu quản lý đã đề ra và phù hợp với qui luật khách quan

Do vậy, người quản lý phải có kiến thức sâu rộng, có kinh nghiệm, phải nhạy cảm, linh hoạt và mềm dẻo để tiên đoán trước hoàn cảnh, tình huống mà

Sơ đồ 1.1 Các chức năng quản lý

Thông tin

Kế hoạch

Tổ chức Kiểm tra

Chỉ đạo

đối tượng quản lý đặt ra thì mới có được các quyết định đúng trong việc lựa chọn biện pháp quản lý hữu hiệu

1.2.2 Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường 1.2.2.1 Khái niệm “Quản lý nhà trường”

Hoạt động quản lý trong lĩnh vực giáo dục được tiếp cận dưới hai góc

độ đó là góc độ vĩ mô và góc độ vi mô

Ở góc độ vi mô, quản lí giáo dục trong phạm vi nhà trường có thể được xem là đồng nghĩa với quản lý nhà trường Chủ thể của QLGD là chủ thể quản lý nhà trường, đối tượng của quản lý là các quá trình dạy học, quá trình giáo dục và các thành tố tham gia vào quá trình đó như giáo viên (GV), HS, các lực lượng khác, cơ sở vật chất (CSVC), tài chính,

Tuy nhiên trong nhà trường, GV, HS vừa là đối tượng vừa là đồng chủ thể quản lý Với tư cách là đối tượng quản lý, họ chịu tác động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) Với tư cách là chủ thể quản lý, họ là người tham gia tích cực, chủ động vào hoạt động quản lý chung và biến nhà trường thành hệ

tự quản lý Song quản lý nhà trường trước hết và chủ yếu là trách nhiệm của người Hiệu trưởng nhà trường

Theo tác giả Phạm Minh Hạc [10]: Quản lý nhà trường là hệ thống tác

động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhà trường làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường Vịêt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục, đưa nhà trường tới mục tiêu dự kiến tiến lên trạng thái mới về chất, góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục là hình thành, phát triển nhân cách người học theo yêu cầu của xã hội

1.2.2.2 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

a) Khái niệm “hoạt động dạy học”

Dạy học gồm hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS, hai hoạt

động này thống nhất biện chứng với nhau: hoạt động này lấy hoạt động kia

làm tiền đề tồn tại của mình Nếu thiếu quan tâm đến một trong hai hoạt động

đó, hoặc sự phối hợp hoạt động dạy học không hợp lý thì hoạt động dạy học không thể có hiệu quả cao Trong đó, dưới sự lãnh đạo, tổ chức điều khiển của GV, HS tích cực, tự giác tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học

* Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học: Trong hoạt động

dạy học, hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò có mối liên hệ

thống nhất biện chứng,

* Hoạt động dạy (của GV): là tổ chức, điều khiển hoạt động học của

trò, giúp cho người học lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo và những giá trị theo mục tiêu giáo dục đề ra Hoạt động dạy bao gồm việc GV đề ra các yêu cầu, tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, điều chỉnh nhận thức học tập của

HS, đảm bảo mối liên hệ ngược thông qua kiểm tra, đánh giá kết quả

* Hoạt động học (của HS): là một dạng hoạt động nhận thức đặc trưng

của HS, có ý thức, có đối tượng nhằm mục đích lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, những giá trị và phương thức tự học, hành động và phát triển bản thân Thực chất hoạt động học là quá trình người học lĩnh hội tri thức dưới sự hướng dẫn của thầy nhằm biến đổi bản thân, để hình thành và hoàn thiện nhân cách của mình

b) Quản lý hoạt động dạy học

Nếu quản lý quá trình dạy học là quản lý sự tương tác và vận động của

tất cả các nhân tố cấu trúc của nó thì quản lý hoạt động dạy học chủ yếu là

quản lý hai hoạt động dạy và học trong mối quan hệ thống nhất biện chứng của chúng

Quản lý hoạt động dạy học, trước hết là phải quản lý tốt hoạt động dạy của người thầy thể hiện ở các khâu thực hiện chương trình, các loại hồ sơ, giáo án, việc dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm, thực hiện đánh giá kết quả dạy học thông qua việc chấm chữa bài, cho điểm theo hướng dẫn của cơ quan cấp trên

Bên cạnh đó, quản lý hoạt động học tập của trò nhằm rèn luyện ý thức

học tập cho HS để lĩnh hội kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo trên cơ sở

đó xây dựng nền nếp học tập, phương pháp học tập đúng đắn nhằm đạt chất lượng và hiệu quả học tập

Quản lý hoạt động dạy học còn là quản lý các điều kiện vật chất - kĩ thuật và môi trường dạy học phục vụ hoạt động dạy và học

1.2.3 Phương pháp dạy học và đổi mới Phương pháp dạy học

1.2.3.1 Khái niệm Phương pháp dạy học

PPDH là một phạm trù của khoa học giáo dục Theo quan điểm của lý luận dạy học, PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động, tương tác được điều chỉnh của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học

Tác giả Trần Bá Hoành xác định: “Phương pháp dạy học là cách thức, con

đường GV hướng dẫn, tổ chức chỉ đạo các hoạt động học tập tích cực, chủ động của HS nhằm đạt các mục tiêu dạy học” [16]

Theo đó, PPDH chính là hệ thống những hành động có chủ đích theo một trình tự nhất định của GV để tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của

HS, nhằm đảm bảo cho họ lĩnh hội nội dung dạy học và chính nhờ vậy mà đạt được những mục tiêu dạy học PPDH bao gồm phương pháp dạy và phương pháp học với sự tương tác lẫn nhau, trong đó phương pháp dạy đóng vai trò chủ đạo, còn phương pháp học có tính độc lập tương đối, chịu sự chi phối của phương pháp dạy…

Trong quá trình dạy học không có PPDH nào được coi là vạn năng và cũng không có PPDH cho một sự chuyên biệt nào, vì vậy trong quá trình dạy học người GV phải biết phối hợp vận dụng các PPDH như là một sự tương tác

đa dạng, khi độc thoại lúc đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, tổng hợp,…để tạo thành một môi trường dạy học hợp tác, cùng phát triển

Theo đó, thực hiện các PPDH là nhà giáo đem đến cơ hội cho HS các con đường khám phá tri thức, nhận biết và lý giải tồn tại khách quan, đồng thời nhà giáo cũng được củng cố vốn tri thức, phát hiện ra những mặt mạnh,

yếu của kiến thức bản thân mình, của PPDH hiện có để rồi tự học, tự bồi dưỡng, thay đổi, điều chỉnh cách tiếp cận nội dung bài học, cách tiếp cận người học Dạy học như thế là dạy học đồng sáng tạo, đồng hiện hai chủ thể thầy và trò, tương tác phát triển và thống nhất trong tổ chức hành động chiếm lĩnh tri thức bài học PPDH nên lấy tự học làm trọng, quản lý dạy học cũng đề cao quá trình mỗi chủ thể tự quản lý, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu dạy học

1.2.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới PPDH được tiếp cận theo nhiều khía cạnh khác nhau, tùy theo mỗi cách tiếp cận sẽ có những quan niệm khác nhau về đổi mới PPDH Tuy nhiên có thể hiểu một cách chung nhất “Đổi mới PPDH là cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của GV và HS, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, phát huy tính tích cực, sáng tạo, phát triển năng lực của HS, phù hợp với đặc điểm của HS, đặc điểm của môn học”

Như vậy có thể hiểu đổi mới PPDH không phải là phủ định các PPDH truyền thống và tuyệt đối hóa các phương PPDH hiện đại Trong đổi mới PPDH cần khai thác những yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống, sử dụng chúng một cách hợp lí, có hiệu quả trong sự kết hợp hài hòa với các PPDH hiện đại

Đổi mới PPDH không phải là hoạt động đơn lập từ phía thầy- trò mà hiệu quả của nó phụ thuộc rất nhiều vào tư duy, năng lực lãnh đạo của người quản

lý trường học Người Hiệu trưởng có vai trò quan trọng trong việc lập kế hoạch, triển khai thực thi, kiểm tra đánh giá chất lượng hoạt động đổi mới PPDH trong nhà trường

Những hoạt động chỉ đạo của Hiệu trưởng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đổi mới PPDH trong nhà trường như: Hoạt động dạy học của GV và HS, viết sáng kiến kinh nghiệm, sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học, các hội giảng, thi GV giỏi, HS giỏi,… Như vậy, Hiệu trưởng thường xuyên tác động đến hầu

hết các mặt của hoạt động đổi mới PPDH, và sự tác động ấy không rời rạc, không thụ động mà cần chặt chẽ, chủ động, bao quát, trọng tâm vào mối quan

hệ giữa các chủ thể dạy học

Từ góc độ quản lý sự thay đổi, tác giả Đặng Xuân Hải cho rằng: PPDH

có những “dấu hiệu đặc trưng của sự thay đổi”: Phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của HS nhằm đạt được mục đích dạy học; Phản ánh sự vận động của nội dung và sự chiếm lĩnh nội dung dạy học; Phản ánh cách thức trao đổi thông tin trong quá trình dạy học; Phản ánh cách thức điều khiển, chỉ đạo, tổ chức hoạt động nhận thức theo một quy trình nhất định [11]

1.2.4 Thay đổi và sự thay đổi

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Thay đổi là thay cái này bằng cái khác hay

là sự đổi khác, trở nên khác trước”

Theo quan điểm Triết học, có thể hiểu sự thay đổi là “quá trình vận

động phát triển của sự vật, hiện tượng do ảnh hưởng, tác động qua lại của các yếu tố bên trong và bên ngoài”, với các đặc trưng sau:

- Thay đổi là thuộc tính chung của bất kì sự vật, hiện tượng nào

- Xét về bản chất, thay đổi bao hàm cả sự biến đổi về lượng, về chất và

cơ cấu của các sự vật hiện tượng, v.v…

- Sự thay đổi là dòng chảy liên tục theo thời gian và phức tạp

- Sự thay đổi tồn tại một cách khách quan và khó quản lý

Căn cứ vào nội dung thay đổi, có thể kể đến một số loại thay đổi như sau:

+ Thay đổi về xã hội, ví dụ như: thể chế chính tri, đường lối, chủ trương, chính sách, v.v

+ Thay đổi về kinh tế, ví dụ như: kinh tế nông nghiệp chuyển dịch sang kinh tế công nghiệp và dịch vụ, đổi mới phương tiện, công cụ, công nghệ, v.v

+ Thay đổi về khoa học – công nghệ, ví dụ như: vi tính, công nghệ, thông tin, v.v

+ Thay đổi về giáo dục, ví dụ như: chương trình, SGK, phương pháp, phương tiện dạy học, v.v

Căn cứ vào mức độ thay đổi, có các loại thay đổi: thay đổi nhiều, thay đổi ít, thay đổi từ từ, thay đổi cấp thời

Mọi sự vật hiện tượng trong cuộc sống đều không ngừng vận động và thay đổi là tất yếu Nhà trường cũng không nằm ngoài quy luật ấy, muốn hay không trường học vẫn cứ thay đổi Vì vậy, nếu biết quản lý sự thay đổi thì việc đón nhận sự thay đổi sẽ chủ động hơn, tích cực hơn, từ đó giúp chúng ta

có thể kiểm soát một cách hiệu quả nhất những thay đổi và tìm kiếm những nguồn lợi từ bối cảnh do những thay đổi tạo nên hiệu quả hơn

1.2.5 Lý thuyết quản lý sự thay đổi

1.2.5.1 Tư tưởng cơ bản của quản lý sự thay đổi

Theo P.Dejager, “Sự thay đổi là sự dịch chuyển từ trạng thái cũ sang

trạng thái mới, là sự loại bỏ cái cũ trong quá khứ và nhận lấy cái mới cho tương lai”[32]

Các lý thuyết về quá trình thay đổi miêu tả một mô hình điển hình về các

sự kiện có thể xảy ra từ khi quá trình thay đổi bắt đầu cho đến khi kết thúc Vào năm 1951, Kurt Lewin phát triển một mô hình để phân tích và quản trị

các vấn đề tổ chức mà ông ta đặt tên là Force Field Analysis (Lewin, 1951)

Mô hình này khá đơn giản để hiểu và dễ hình dung Sự minh hoạ của mô hình này (Figure 1) xác định cả hai loại lực thúc đẩy (thúc lực) và cản trở (trở lực) trong nội bộ một tổ chức Những thúc lực này, chẳng hạn như lực môi trường, thôi thúc một sự thay đổi trong nội bộ tổ chức trong khi các trở lực, như các yếu tố tổ chức (ví dụ tài nguyên giới hạn hay tinh thần kém cỏi), hành xử như những trở ngại cho các thay đổi Để hiểu vấn đề trong tổ chức, thúc lực và trở lực cần được xác định trước tiên và, sau đó, thì định dạng chúng Sau đó, có thể hoạch định các mục tiêu và chiến lược để tiến tới một sự quân bình của tổ chức hướng theo một định hướng mong muốn

Theo Lewin [32], ta có thể thực hiện việc thay đổi bằng hai biện pháp

Biện pháp thứ nhất là tăng cường động cơ thay đổi (ví dụ: tăng các ưu đãi, sử

dụng quyền lực để ép buộc thay đổi) Biện pháp thứ hai là giảm các nguồn lực

cản trở gây ra sự phản đối thay đổi (ví dụ: giảm sự lo sợ thất bại hoặc thiệt hại

về mặt kinh tế, hợp tác hoặc loại bỏ đối thủ cạnh tranh) Nếu các trở lực yếu

có thể chỉ cần tăng các nguồn động lực là đủ Tuy nhiên, khi trở lực mạnh thì phải áp dụng cả hai phương pháp Nếu không giảm được trở lực thì việc tăng động lực sẽ tạo ra xung đột căng thẳng về chủ trương thay đổi và sự phản đối liên tục sẽ làm cho giai đoạn đóng băng trở lại khó mà hoàn thành Những phản ứng tương tự cũng có thể xảy ra khi tiến hành thay đổi tổ chức

Trên cơ sở kế thừa những quan điểm của các tác giả đi trước, chúng tôi

xác định: Quản lý sự thay đổi thực chất là kế hoạch hoá và chỉ đạo triển khai

sự thay đổi để đạt được mục tiêu đề ra cho sự thay đổi đó Quản lý sự thay đổi

lấy tư duy “cân bằng động” làm điểm tựa và tính lộ trình là một đặc điểm quan trọng của quản lý sự thay đổi

Cũng theo Lewin [32], trong quản lý sự thay đổi có 3 bộ phận cấu thành chủ yếu đó là điểm xuất phát “sự thay đổi”; đích đến khi thực hiện sự thay đổi

và khoảng cách cần rút ngắn giữa trạng thái hiện tại và đích đến với các chiến lược cần có (sơ đồ 1.2)

Trạng thái mong muốn:

Trạng thái đạt được sau khi thực hiện được sự thay đổi, “cái mới” đã định hình

cách tồn tại

Quản lý thay đổi rất coi trọng nguyên tắc phù hợp, thích ứng và kế thừa phát triển Trong quá trình quản lý sự thay đổi, chủ thể quản lý cần phải hiểu

rõ nội dung của sự thay đổi và đặc điểm của sự thay đổi này (không có thay đổi chung chung mà phải cụ thể “thay đổi cái gì”

Trong qúa trình quản lý sự thay đổi nên xác định những điểm cần cân nhắc khi thực hiện sự thay đổi trong bối cảnh cụ thể của đơn vị mình, lập danh sách cho những việc cần làm và cách làm chúng Kỹ năng cơ bản đòi hỏi

ở đây là chủ thể quản lý tìm cách để có được sự ảnh hưởng, sự tin cậy, và lòng tôn trọng; kích thích tính tự giác, tự nguyện của “đội ngũ” để phát huy

“tính đồng đội”

1.2.5.2 Các giai đoạn của quản lý sự thay đổi

Với bất kỳ sự thay đổi nào, theo Lewin, quá trình đó được chia làm ba

giai đoạn đó là: Giai đoạn tan băng, thay đổi, đóng băng trở lại Trong giai

đoạn tan băng mọi người nhận ra rằng cách thức làm việc cũ không còn phù

hợp nữa Trong quá trình thay đổi, mọi người tìm kiếm các cách làm việc mới

và lựa chọn ra một phương pháp mang tính khả thi Trong giai đoạn đóng

lý sự thay đổi” [12], tác giả Đặng Xuân Hải đã đưa ra 11 bước của quá trình

quản lý sự thay đổi như sau: Bước 1: Nhận diện sự thay đổi; bước 2: Chuẩn

bị cho sự thay đổi; bước 3: Thu thập số liệu, dữ liệu; bước 4: Tìm các yếu tố khích lệ, hỗ trợ sự thay đổi; bước 5: Xác định mục tiêu cụ thể cho các bước chỉ đạo sự thay đổi; bước 6: Xác định trọng tâm của các mục tiêu; bước 7: Xem xét các giải pháp; bước 8: Lựa chọn giải pháp; bước 9: Lập kế hoạch chỉ đạo việc thực hiện; bước 10: Đánh giá sự thay đổi; bước 11: Đảm bảo tiếp tục đổi mới

Như vậy, để quản lý sự thay đổi cần đi qua các bước cơ bản:

động hay các vấn đề liên quan khác

Bước 2: Lập kế hoạch để tiến hành thay đổi tức là liệt kê những việc

cần làm và cách làm cũng như các điều kiện, nguồn lực tối cần thiết cho việc triển khai kế hoạch

Bước 3: Triển khai kế hoạch đã được lập: Tiến hành thay đổi theo một lộ

trình xác đáng (phù hợp với điều kiện, nguồn lực và mức độ phát triển của tổ chức cũng như trong một bối cảnh cụ thể liên quan trực tiếp đến tổ chức mình) với lưu ý thích đáng của việc tạo động lực và giảm sự phản ứng khi thực hiện thay đổi

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện thay đổi (có thể theo từng giai

đoạn) và điều chỉnh nếu thấy cần thiết Tìm các biện pháp duy trì “cái thay đổi” đã đạt được để tổ chức phát triển bền vững với những “cái mới” đã hình thành, tức là duy trì “cái mới” đã đạt được

1.3 Một số vấn đề cơ bản về quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý

sự thay đổi ở trường THPT

1.3.1 Mục đích của việc đổi mới PPDH ở trường THPT

Đổi mới PPDH là một yêu cầu tất yếu trong sự nghiệp đổi mới giáo dục của nước ta Đây cũng là vấn đề cấp bách đang được Đảng, Nhà nước quan tâm thể hiện trong hàng loạt các văn bản pháp lý quan trọng như các Nghị quyết Trung ương, Đại hội Đảng, trong Luật giáo dục và Chiến lược phát triển giáo dục

Điều 28 Luật giáo dục 2005 đã nêu rõ: Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS [21]

Trong chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020, một trong những giải pháp để phát triển giáo dục ở nước ta trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước chính là “Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục” Để thực hiện giải pháp trên Chính

phủ cũng đã xác định biện pháp là “tiếp tục đổi mới PPDH và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [6]

Thực tế, xã hội chúng ta đang không ngừng thay đổi, hội nhập kinh tế toàn cầu, điều này đòi hỏi phải xây dựng được lực lượng lao động “tư duy’ để phù hợp với thời đại mới Trường học chính là nơi xây dựng và bồi dưỡng nguồn lực lao động đó Nhu cầu xã hội thay đổi đã đặt ra yêu cầu cho nhà trường cần phải đào tạo được những HS có tri thức và kỹ năng thực hành Vậy làm thế nào để có được những HS đáp ứng được yêu cầu đó của xã hội? chúng ta đều biết rằng việc học tập chỉ có kết quả khi người học phát huy được nội lực để phát triển chính mình Nếu trong quá trình học tập HS không tích cực suy nghĩ, tự tìm tòi, không có sự nỗ lực cao để tự chiếm lĩnh tri thức, thì HS chỉ có thể tiếp thu được những gì thầy truyền thụ Và như vậy người học khó có thể phát huy được tính chủ động, tích cực, độc lập, sáng tạo

Bên cạnh đó, nếu như bản thân người GV trong quá trình dạy học không tự học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ năng lực chuyên môn của mình thì không đáp ứng nhu cầu đồi hỏi của thực tiễn xã hội, không đáp ứng được nhu cầu của người học Chính vì vậy đổi mới PPDH cũng là một trong những cách thức giúp người GV nâng cao trình độ năng lực sư phạm của bản thân, qua đó nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường, nâng cao vị thế của nhà trường

1.3.2 Yêu cầu của việc đổi mới PPDH và của quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT

1.3.2.1 Yêu cầu của việc đổi mới PPDH

Bản chất của đổi mới PPDH phải bắt đầu từ đặc điểm chính chủ thể của hoạt động học của HS, theo tinh thần: Phát huy triệt để tính tích cực chủ động, sáng tạo của HS trong học tập Phân hoá vừa sức cố gắng của từng đối tượng Tăng cường dạy cách tự học, tự hoàn thiện mình cho HS

Đổi mới PPDH phải đồng bộ với đổi mới cách tổ chức, quản lý nội dung, chương trình dạy học để tối ưu hoá quá trình dạy học Sử dụng phối hợp các PPDH trong quá trình đổi mới PPDH

Đổi mới PPDH phải đồng bộ với đổi mới cách kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS trong trường học và toàn bộ hệ thống GD&ĐT để thực sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

Nhìn chung muốn đổi mới PPDH có hiệu quả, phải thực hiện một cách

có hệ thống, đồng bộ các thành tố của quá trình dạy học các môn học, cũng như toàn bộ hoạt động của nhà trường

Đổi mới PPDH không phải là thay đổi toàn bộ PPDH đã có, mà phải trên

cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của PPDH hiện nay, từng bước áp dụng những PPDH tiên tiến và phương tiện dạy học hiện đại nhằm thay đổi cách thức dạy học, thay đổi phương pháp học tập của HS, chuyển từ học tập thụ động sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, từng bước chuyển dần PPDH theo hướng biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học

Bởi vậy, ở trường THPT yêu cầu đổi mới PPDH là:

+ Dạy học tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS; dạy học kết hợp giữa học tập cá nhân với học tập hợp tác, giữa hình thức

cá nhân với hình thức học theo nhóm, theo lớp

+ Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa GV và HS, giữa HS và HS + Dạy học chú trọng đến rèn luyện các kỹ năng, năng lực, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống

+ Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo niềm vui, hứng thú, nhu cầu hành động và thái độ tự tin cho HS

+ Dạy học chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, TBDH được trang bị hoặc do GV tự làm, đặc biệt lưu ý đến ứng dụng của công nghệ

+ Dạy học chú trọng đến đa dạng nội dung, các hình thức, cách thức đánh giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá

+ Đối với người học cần tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập để tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn…

Có thể nói, hoạt động đổi mới PPDH diễn ra rất dài lâu, là hoạt động sáng tạo hàng ngày của cả thầy và trò, vì vậy để đảm bảo đổi mới PPDH có kết quả, phải có định hướng đúng

1.3.2.2 Yêu cầu của quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong trường THPT

Trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THPT, người quản lý phải hiểu rõ các văn bản chỉ đạo đổi mới PPDH của Bộ GD&ĐT, của Sở GD&ĐT và phổ biến đầy đủ các văn bản đó đến mọi cán bộ, GV, nhân viên trong nhà trường nhằm giúp mỗi GV hiểu rõ:

- Đổi mới giáo dục phổ thông nhằm hướng đến:

+ Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho người học

+ Dạy học theo chuẩn kiến thức và kỹ năng

+ Đổi mới PPDH, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự học của HS + Tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước trong khu vực và trên thế giới

+ Tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân luồng, chuẩn bị cho HS tiếp tục học bậc cao hơn hoặc tham gia lao động ngoài xã hội

- Nguyên tắc đổi mới giáo dục phổ thông:

+ Quán triệt các mục tiêu, yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục của các cấp học, bậc học

+ Đảm bảo tính thực tiễn, phù hợp với thực tiễn Việt Nam, tiếp thu thành tựu giáo dục tiên tiến của thế giới

+ Thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xá hội hóa trong giáo dục

+ Thực hiện đồng bộ đổi mới chương trình, SGK, PPDH với việc đổi mới về cơ bản phương pháp đánh giá, thi cử, đào tạo, bồi dưỡng GV, QLGD,

nâng cấp CSVC

1.3.3 Quản lý đổi mới PPDH theo các nguyên tắc quản lý sự thay đổi

Để Quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong nhà trường, Hiệu trưởng cần tuân thủ một số nguyên tắc của quản lý sự thay đổi [12] đó là:

- Phải xây dựng được lòng tin ở mọi người Phải để mọi người làm chủ

sự thay đổi Hiệu trưởng và những người lãnh đạo phải thay đổi bản thân trước khi yêu cầu người khác thay đổi

- Thay đổi phải phù hợp với điều kiện hoàn cảnh và khả năng quản lý của nhà quản lí và tố chức, đảm bảo “cân bằng động” trong thực hiện sự thay đổi

- Thay đổi phải đảm bảo tính kế thừa và phát triển: đừng “phủ nhận sạch trơn” và coi trọng “lịch sử để lại”

Theo các nguyên tắc này, Hiệu trưởng phải chú ý để mọi GV được tham gia vào hoạch định kế hoạch thực hiện đổi mới PPDH, đế họ được làm chủ sự thay đổi trên cơ sở trang bị cho họ những hiếu biết cần thiết về đổi mới PPDH trong trường phổ thông Mặt khác, Hiệu trưởng cũng là một GV, nên Hiệu trưởng phải thực hiện gương mẫu việc đổi mới PPDH, thực hiện tốt các giờ dạy bằng các PPDH tích cực để làm gương cho GV; chú ý xem xét các điều kiện cụ thể của nhà trường để có những định hướng và qui định rõ ràng việc thực hiện đổi mới PPDH

Trong quản lý thực hiện sự thay đổi, sẽ không tránh khỏi những rào

cản, điều cần thiết là Hiệu trưởng phải sớm nhận ra những rào cản đó để tìm

cách vượt qua Phải coi đổi mới PPDH là một quá trình chứ không phải là một sự kiện, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để thực hiện quá trình ấy Học hỏi kinh nghiệm ở các trường học khác để thực hiện thành công hoặc tránh những sai lầm để không bị thất bại

1.3.4 Nội dung Quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THPT

Trong đổi mới PPDH, GV và HS là những chủ thể có vai trò quyết định trực tiếp đến chất lượng dạy học cũng như sự thành công của việc đổi

mới PPDH Vì vậy, trọng tâm của quản lý đổi mới PPDH là quản lý hoạt động giảng dạy của GV, quản lý hoạt động học tập của HS Quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong trường phổ thông bao gồm những nội dung, trong đó có:

- Quản lý xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình dạy học bám sát

các yêu cầu dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng và đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS Chương trình dạy học là một căn cứ pháp lý để Nhà nước tiến hành chỉ đạo và giám sát hoạt động dạy học của nhà trường Đồng thời, nó cũng là căn cứ pháp lý để Hiệu trưởng chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá hoạt động giảng dạy và hiệu quả giảng dạy của GV

- Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp: Soạn bài và chuẩn bị

giờ lên lớp là lao động sáng tạo của người GV nhằm tìm tòi, suy nghĩ, lựa chọn, quyết định mục tiêu (kiến thức, kỹ năng, thái độ), nội dung, phương tiện, phương pháp, hình thức lên lớp của bài học phù hợp với các đổi tượng

HS khác nhau

- Quản lý giờ lên lớp của GV: Giờ lên lớp của GV thể hiện năng lực,

kinh nghiệm tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, sử dụng phương tiện, đồ dùng, phương pháp dạy học; nghệ thuật sư phạm trong giảng dạy, giao tiếp, xử lý tình huống trong và ngoài dự kiến nó giữ vai trò quyết định đến chất lượng dạy học

- Quản lý việc GV kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo hướng đổi mới PPDH: Các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả HS học tập

trên lớp cùng với việc chấm chữa bài kiểm tra, kiểm tra học kỳ; xếp loại HS là không, thể thiếu trong quản lý hoạt động của GV Thông qua kết quả học tập của HS đế so sánh với mục tiêu, đánh giá chất lượng dạy học của GV và HS, rút ra kinh nghiệm trong công tác quản lý, cũng như để điều chỉnh kịp thời việc dạy và học

- Quản lý công tác bồi dưỡng GV đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH: GV

có vai trò chủ chốt, quyết định chất lượng dạy học; do đó phải thường xuyên bồi dưỡng phấm chất và năng lực Hiệu trưởng cần tạo nên động lực của việc

tự học, tự bồi dưỡng suốt đời của GV, bằng việc xây dựng cơ chế quản lí, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về thời gian và kinh phí cho tự học, tự bồi dưỡng

- Quản lý CSVC và TBDH: Đây là điều kiện và phương tiện lao động

sư phạm của GV và phương tiện học tập của HS, là một trong những thành tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học Các thiết bị dạy học (TBDH) làm thay đổi phương pháp và hình thức dạy học, làm cho nội dung dạy HS động, diễn cảm và hứng thú hơn, giúp cho GV tổ chức điều khiển tối

ưu quá trình nhận thức tích cực của HS, tạo ra quá trình dạy học một nhịp độ, phong cách và trạng thái tâm lý

- Quản lý hoạt động học tập của HS: Quản lý động cơ, thái độ học tập,

Quản lý phương pháp học tập ở trường cũng như ở nhà Quản lý hoạt động học tập của HS trong đổi mới PPDH cần tạo điều kiện để hình thành phương pháp tự nghiên cứu, phương pháp đọc tài liệu Khơi dậy lòng say mê học tập, làm bộc lộ và phát triển năng lực tiềm tàng trong mỗi HS

- Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra đánh giá việc thực hiện đổi mới PPDH và kiểm tra phải có kế hoạch rõ ràng, cụ thể ngay từ đầu năm học, tổ chức được lực lượng kiểm tra (GV cốt cán, tổ trưởng chuyên môn, các GV trong cùng bộ môn, mời GV dạy giỏi của trường bạn ) và kết hợp nhiều hình thức và phương pháp kiểm tra để đánh giá GV khách quan cũng như có những ý kiến tư vẫn kịp thời giúp GV điều chỉnh việc dạy học theo đúng yêu cầu đổi mới

- Hiệu trưởng cần chú trọng tạo động lực cho GV trong quá trình thực hiện đổi mới PPDH Hiệu trưởng theo sát, động viên, khích lệ, tạo mọi điêu kiện để GV thực hiện nhiệm vụ Khen thưởng kịp thời những GV có ý thức, trách nhiệm và thực hiện tốt công tác đổi mới PPDH và phê bình nhắc nhở những GV chưa tích cực đổi mới PPDH

1.3.5 Quy trình quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong trường THPT theo tiếp cận Quản lý sự thay đổi

Đổi mới PPDH là một sự thay đổi và quản lý đổi mới PPDH chính là quản lý sự thay đổi Vì vậy, quản lý sự thay đổi có mối quan hệ chặt chẽ với quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong trường THPT

Quản lý sự thay đổi được xác định như một tập hợp toàn diện các qui trình cho việc ra quyết định, lập kế hoạch, thực hiện và các bước đánh giá quá trình thay đổi trong mọi hoạt động của tổ chức

Dựa theo các tác giả Lewin, Đặng Xuân Hải và tham khảo một số tác giả khác, chúng tôi xác định qui trình quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự thay đổi có thể gồm có 4 bước cơ bản sau:

Bước 1: Chuẩn bị cho sự thay đổi - Chuẩn bị cho thực hiện đổi mới PPDH:

Ở bước này người Hiệu trưởng cần làm cho mọi GV hiểu đúng mục đích, nội dung của việc đổi mới PPDH Trước hết người Hiệu trưởng phải nhận diện được đổi mới PPDH phải diễn ra trong trường THPT do yêu cầu của sự phát triển giáo dục, dưới sự chỉ đạo của ngành và do chính sự mong muốn nâng cao chất lượng giáo dục của trường đặt ra Mục đích của đổi mới PPDH là để giải quyết mâu thuẫn tri thức ngày càng tăng nhanh mà thời gian đào tạo có hạn; để đào tạo con người đáp ứng được những đòi hỏi của thị trường lao động và nghề nghiệp cũng như cuộc sống, có khả năng hoà nhập

và cạnh tranh quốc tế, đặc biệt là:

- Tính sáng tạo, năng động Tính tự lực và trách nhiệm

- Năng lực hành động, giải quyết vấn đề, năng lực cộng tác làm việc

- Khả năng học tập suốt đời

Do đó đổi mới PPDH, áp dụng các PPDH tích cực sẽ giúp người học phải tự cải biến chính mình Dạy học tích cực sẽ giúp người học tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình học tập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu xã hội

Trên cơ sở những nhận thức đúng đắn của bản thân về các PPDH tích

cực và yêu cầu đổi mới PPDH trong trường học, Hiệu trưởng phải có trách nhiệm chia sẻ sự hiểu biết này đến toàn thể GV, nhân viên, HS và cha mẹ HS Đồng thời Hiệu trưởng cũng cần phải nhận diện ra được những khó khăn mà trường mình đang phải đổi mặt khi thực hiện sự thay đổi này Đặc biệt là nhận diện ra thói quen khó thay đổi, "sức ỳ" mà GV, HS đang có Cạnh đó phải phân tích được thấu đáo tâm lý của GV, HS hay nắm bắt được các trạng thái tâm lý của họ khi thực hiện đổi mới PPDH để tìm cách hóa giải

Tiếp theo đó cần chuẩn bị cho việc thực hiện đổi mới PPDH:

- Hiệu trưởng cần chuẩn bị tâm thế cho bản thân và cho mọi thành viên trong trường để bắt đầu thực hiện việc đổi mới PPDH

- Chuẩn bị về nhận thức cho cán bộ quản lý (CBQL), cho GV, HS về PPDH tích cực và yêu cầu đổi mới PPDH

- Chuẩn bị các điều kiện tối thiểu để triển khai đổi mới PPDH

Để thực hiện tốt bước này các nhà trường cần khuyến khích các ý tưởng đổi mới bằng việc tuyên truyền các thông tin về bối cảnh và học tập kinh nghiệm ở các trường tiên tiến hoặc những điển hình, tổ chức các buổi toạ đàm thường xuyên hơn để thảo luận về các vấn đề liên quan đến đổi mới PPDH

Bước 2: Xây dựng kế hoạch triển khai đổi mới PPDH (Lập kế hoạch quản lý

sự thay đổi):

- Nhà trường phải tìm hiếu các căn cứ để thực hiện đổi mới PPDH, thu thập thông tin về đổi mới PPDH như các văn bản chỉ đạo của các cấp có liên quan (Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT) về đổi mới PPDH ở trường THPT; Các văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục THPT Tiếp đến, các cán bộ quản lý phải phân tích bối cảnh, đặc điểm cụ thể của nhà trường như: phân tích tình hình đội ngũ GV (chất lượng đội ngũ, nhận thức của họ về PPDH, thái độ của họ trước yêu cầu đổi mới PPDH ); HS (chất lượng, tính tích cực, tâm thế tham gia vào các hoạt động học tập ); CSVC (những điều kiện cơ bản để tiến hành đổi mới PPDH đã có những gì? cần bổ sung những gì? ); những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện quá trình thay đổi Đây sẽ là

những căn cứ, những cơ sở để nhà quản lý xây dựng định hướng, kế hoạch cụ thể cho việc thực hiện đổi mới PPDH ở nhà trường

- Xác định mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn triển khai thực hiện đổi mới PPDH

Thông thường mục tiêu cụ thể của giai đoạn đầu của sự thay đổi là “phá

vỡ sức ỳ” của GV về đổi mới PPDH Tiếp đến là làm cho mọi GV, nhân viên hiểu nội dung và mục đích của đổi mới PPDH; sau đó là thống nhất cách làm Mục tiêu cuối cùng là duy trì được những mặt tích cực đã đạt được của việc đối mới PPDH trong trường học và làm cho việc dạy và học tích cực diễn ra thường xuyên

- Xác định trọng tâm của các mục tiêu: là việc đặt trọng tâm cho mục tiêu đối với từng giai đoạn “thay đổi” Chẳng hạn, trọng tâm của giai đoạn đầu thực hiện đổi mới PPDH là phá vỡ sức ỳ của thói quen trong GV, nâng cao nhận thức của GV về các PPDH tích cực; trọng tâm của giai đoạn triển khai thí điểm đổi mới PPDH là tạo dựng niềm tin trong GV, khẳng định ưu thế của dạy học tích cực để GV thấy cần phải đổi mới PPDH, có thể đổi mới PPDH; trọng tâm của giai đoạn triển khai đại trà là giúp 100 % GV có thể thực hiện dạy và học tích cực trong một số bài dạy của mình

- Lập kế hoạch triển khai đổi mới PPDH: Khi lập kế hoạch điều quan trọng là xác định rõ mục tiêu của đổi mới PPDH và xác định các yếu tố chính của vấn đề đó; lên danh sách những việc cần làm và tiến độ phù hợp, phân công người phụ trách, người tham gia vào các công việc, phân phối nguồn lực hợp lý, dự kiến các biện pháp và cách thức duy trì đổi mới PPDH để đạt được mục tiêu dự kiến Lập kế hoạch là công việc cần thiết Các kế hoạch cần phải được tham khảo ý kiến rộng rãi trong phạm vi nhà trường càng nhiều càng tốt

và có được mức độ ủng hộ đông đảo càng khả thi

Bước 3: Tổ chức thực hiện sự thay đổi - Tiến hành thực hiện đổi mới PPDH:

Quản lý sự thay đổi là một quá trình và nhà quản lý nên thực hiện thay đổi theo các bước: lập kế hoạch thay đổi, thường xuyên giao tiếp, phát triển

các hoạt động hỗ trợ kế hoạch, đánh dấu điểm mốc, đánh giá thay đổi Thay đổi nói chung và đổi mới PPĐH nói riêng là vấn đề hết sức nhạy cảm, khó khăn, vì vậy trong mỗi bước thực hiện quản lý sự thay đổi, đòi hỏi nhà QLGD phải hết sức linh hoạt, mềm dẻo và sáng tạo

Tiến hành đổi mới PPDH trong nhà trường là quá trình triển khai kế hoạch đổi mới PPDH vào thực tiễn, bao gồm một chuỗi hoạt động diễn ra trong một giai đoạn của quản lý Trong tổ chức thực hiện đổi mới PPDH, Hiệu trưởng nhà trường cần tập trung vào các công việc:

- Trao đổi về chương trình đổi mới PPDH với các GV để GV có thể nắm được nội dung, phương hướng cho sự thay đổi

- Phân công đội ngũ GV giảng dạy khoa học, hợp lý

- Phân công rõ trách nhiệm, ủy nhiệm quyền hạn cho cá nhân cụ thể để

dễ dàng trong việc quản lý thực hiện đổi mới PPDH

- Tạo sự cam kết trách nhiệm với GV gắn với nhiệm vụ được giao để họ

có ý thức hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình

- Tạo điều kiện cho sự thay đổi Trong quá trình thực hiện đổi mới PPDH, Hiệu trưởng phải chú trọng tạo điều kiện tốt nhất cho GV cả về thời gian lẫn vật chất (nguồn lực CSVC) để GV yên tâm thực hiện đổi mới PPDH

- Hạn chế các phản kháng có thể xảy ra trong quá trình thực hiện đổi mới PPDH (không được tất cả mọi người ủng hộ việc đổi mới PPDH, tư tưởng không muốn thay đổi, thỏa mãn với những cái hiện có của đại bộ phận

GV, hay do thiếu kiến thức, kỹ năng đổi mới PPDH cũng như trong quá trình quản lý thực hiện đổi mới PPDH là những rào cản có thể gặp phải trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH cần phải tìm cách để vượt qua ,)

Bước 4: Đánh giá và duy trì sự thay đổi – Đánh giá và duy trì thực hiện đổi mới PPDH:

Trong các bước này, việc đánh giá đổi mới PPDH chính là đánh giá về các mặt sau đây:

- Đánh giá xem việc thay đổi nhận thức của GV về vấn để đổi mới PPDH ở

mức nào (số lượng và tỷ lệ người đã thay đổi nhận thức và sẵn sàng đổi mới)

- Đánh giá về việc thay đổi cách soạn bài và lập kế hoạch lên lớp theo định hướng đổi mới PPDH

- Đánh giá về cách tổ chức giờ dạy học theo hướng tích cực và đánh giá về kết quả lĩnh hội tri thức của HS

Kiểm tra đánh giá hoạt động đổi mới PPDH là quá trình người Hiệu trưởng xem xét thực tiễn đế phát hiện, đánh giá thực trạng về đổi mới PPDH nhằm:

- Khuyến khích những nhân tố tích cực; Uốn nắn những sai lệch, hạn chế

- Đưa ra quyết định điều chỉnh kịp thời, nhằm giúp các bộ phận và các

cá nhân đạt được mục tiêu về đổi mới PPDH đã đề ra

Trong quá trình quản lý đổi mới PPDH của nhà trường, nhiệm vụ đảm bảo sự tiếp tục đổi mới PPDH rất quan trọng Đó là việc người Hiệu trưởng

và những người được phân công phải sát sao theo dõi tiến độ thực hiện, duy trì sự cân bằng trong quá trình đổi mới, xem xét các kết quả thu được (thành công, thất bại và nguyên nhân của chúng) từ đó có những điều chỉnh mục tiêu

và kế hoạch một cách phù hợp Đây là một giai đoạn duy trì, củng cố sự thay đổi

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH

1.4.1 Các yếu tố chủ quan

1.4.1.1 Năng lực và phẩm chất của Hiệu trưởng

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và nhân dân

về chất lượng và hiệu quả hoạt động của trường mình Sự đổi mới PPDH có thành hiện thực hay không, đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình độ tổ chức và năng lực triển khai trong thực tiễn của Hiệu trưởng Các phẩm chất tâm lý của Hiệu trưởng và trình độ hiểu biết về lý luận dạy học, năng lực tổ chức, năng lực quản lý nguồn tài lực và vật lực, năng lực vận động xã hội, thu thập và xử lý các thông tin, và uy tín của người Hiệu trưởng góp phần quyết định sự thành công của việc đổi mới PPDH