kinh nghiệm phát triển kinh tế hồng kông

kinh nghiệm phát triển kinh tế hồng kông

Mục lục

Kinh tế Hong Kong - nền kinh tế thị trường và sức

mạnh của “bàn tay vô hình”

I. Giới thiệu chung về Hong Kong

1. Vị trí địa lý

- Hong Kong là 1 đặc khu hành chính thuộc Cộng Hòa Nhân dân Trung Hoa.Hồng Kôngnằm ở phía đông nam Trung Quốc, cách Macao 60km và nằm ở đối diện với đồng bằng sôngChâu Giang Hồng Kông được bao quanh bởi biển nam Trung Hoa ở phía đông, phía nam vàphía tây; phía bắc giáp với đặc khu kinh tế Thẩm Quyến thuộc tỉnh Quảng Đông, TrungQuốc

- Lãnh thổ Hồng Kông có diện tích là 1,104 km2, bao gồm các phần chính là: đảo Hồng Kông(81 km2), bán đảo Cửu Long (47 km2), Tân Giới (748 km2) cùng với đảo Lantau và 262 hònđảo lớn nhỏ khác (228 km2) Đảo Lantau là hòn đảo lớn nhất Hồng Kông với sân bay và khu

giải trí Disneyland trong khi Hồng Kông là đảo lớn thứ hai, đông dân cư nhất và là trung tâmtài chính, kinh tế của Hồng Kông.

- Về nguồn tài nguyên thiên nhiên, HK có cảng biển sâu nhất thế giới

- Vị trí địa lý của Hong Kong như một cửa ngõ giữa phương Đông và phương Tây khiếnHong Kong là một trung tâm thương mại quốc tế sôi động Cảng Victoria, trung tâm củathành phố, đẹp và nhộn nhịp phản ánh rõ nhất điều này

2. Tổng quan về kinh tế Hong Kong

- Kinh tế Hồng Kông là một nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển được xây dựng trênnền kinh tế thị trường, thuế thấp và ít có sự can thiệp kinh tế của chính phủ Đây là một trungtâm tài chính, thương mại quan trọng và là nơi tập trung nhiều trụ sở chính của các công tylớn khu vực châu Á-Thái Bình Dương Nếu tính về GDP bình quân đầu người, Hồng Kông làtrung tâm đô thị giàu nhất ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Trong khi tiếp tục duy trì nhữngluật lệ và thông lệ của chính quyền Anh trước đây, chính quyền Hồng Kông nhường quyềnđiều khiển thị trường cho các lực lượng thị trường và khu vực tư nhân Kể từ năm 1980,chính quyền đã đóng một vai trò thụ động theo chính sách không can thiệp tích cực Hồng

Kông được nhà kinh tế Milton Friedman xem là một hình mẫu của chủ nghĩa tư bản tự dokinh doanh về mặt thực tiễn.

Hồng Kông được xếp hạng nhất thế giới về tự do kinh tế trong 21 năm liên tục, từ năm 1995

- Đơn vị tiền tệ của Hong Kong là đô la Hong Kong Tuy nhiên, thị trường Hong Kongkhông sử dụng nhiều đồng đô la Hong Kong mà phần lớn mọi giao dịch ở đây được thựchiện bằng đô la Mỹ hay đồng EURO Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông lớn thứ 6 thếgiới, với giá trị vốn hóa thị trường khoảng 1.710 tỷ USD

- Kinh tế Hong Kong chủ yếu là dịch vụ Tỷ trọng của khu vực này trong GDP của HongKong lên đến 90% Với xuất khẩu làm động lực, kinh tế Hồng Kông đã tăng trưởng với tốc

độ bình quân hàng năm là 8,9% trong thập niên 1970 Hồng Kông đã trải qua một quá trìnhchuyển dịch nhanh sang một nền kinh tế dịch vụ trong những năm 1980 Năm

2006, GDP của Hồng Kông xếp thứ 40 thế giới với giá trị 253,1 tỷ USD GDP bình quân đầungười xếp hạng 14 với mức 36.500 USD.Ngành dịch vụ của Hồng Kông được đánh giá làmột trong những ngành dịch vụ phát triển nhất khu vực Đông Á Trong giai đoạn 1990-2007,tốc độ tăng bình quân hàng năm của giá trị tăng thêm từ khu vực dịch vụ đạt 7,3%, cao hơntăng trưởng GDP bình quân 6%/năm của nền kinh tế này

- Chính quyền Hong Kong cương quyết thực hiện theo phương châm “Ủng hộ tối đa, canthiệp tối thiểu”, đồng thời thực thi những điều kiện kinh doanh thân thiện nhất từ những quyđịnh pháp lý, sự quản lý hiệu quả, trong sạch và một môi trường bình đẳng cho tất cả cácdoanh nghiệp đến những điều kiện thuận lợi về đất đai và cơ sở hạ tầng nhằm giúp cho nềnkinh tế Hong Kong tăng trưởng Do đó, những chính sách phát triển kinh tế của Hong Kongtập trung khuyến khích các doanh nghiệp quốc tế đầu tư vào để phát triển cơ sở hạ tầng nhằm

mở ra nhiều cơ hội kinh doanh Các chính sách linh hoạt cũng như những nỗ lực nhằm tự dohóa nền kinh tế đã cho thấy hoạt động kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì

và cải thiện vị thế của Hồng Kông trên trường quốc tế

II Các giai đoạn phát triển của kinh tế Hong Kong

1. Thời kỳ thực dân Anh xâm lược lần 1

Trong nửa đầu thế kỷ 20, Hồng Kông là một cảng tự do, có chức năng như một trung tâmxuất nhập khẩu (entrepôt) của Đế quốc Anh

Trong thời gian này, Đế quốc Anh để cho nền kinh tế Hồng Kong phát triển tự do, đánh thuếthấp trung bình chỉ 3-5%, gần như không có sự can thiệp của chính quyền Anh, người dânkhông phân biệt chủng tộc, tôn giáo đều bình đẳng như nhau trong các lĩnh vực kinh doanh

và thương mại

Tuy nhiên lúc bấy giờ chính quyền Anh có áp đặt một số luật lệ hạn chế quyền sở hữa bấtđộng sản ở Hồng Kong lúc bấy giờ lên những người không mang quốc tịch châu Âu

2. Thời kì Nhật Bản xâm lược

Ngày 8 tháng 12 năm 1941, Đế quốc Nhật Bản đã xâm lược Hồng Kông.lực lượng bảo hộAnh và Canada giao nộp quyền kiểm soát thuộc địa này cho Nhật Bản ngày 25 tháng 12 Trong thời kì Nhật Bản chiếm đóng Hồng Kông, người dân ở đây đã phải gánh chịu nạnthiếu lương thực do sự áp đặt khẩu phần gây ra và nạn siêu lạm phát do áp đặt tỉ giá của quânđội Nhật

Một dollar hồng Kong bằng 4 yên nhật lúc bấy giờ

3. Hồng Kong thời kì thực dân Anh xâm lược lần 2

Sau chiến tranh thế giới thứ II, mặc dù có đảm bảo của Hoa Kỳ rằng Hồng Kông sẽ được trả

về cho Trung Quốc, người Anh đã nhanh chóng giành lại sự kiểm soát đối với Hồng Kông.Tuy nhiên, Anh không còn có thế mạnh như trước và không thể dùng những biện pháp cai trịnhư trước đây, và tất cả những hạn chế đối với những người không phải dân Châu Âu sở hữutài sản trên đất động sản hàng đầu đã được dỡ bỏ

Việc phục hồi của Hồng Kông hậu chiến đáng kinh ngạc nhanh chóng, và trong vòng 2-3tháng, tất cả các hạn chế kinh tế sau chiến tranh đã được dỡ bỏ và Hồng Kông đã trở thànhmột thị trường tự do một lần nữa

Sau khi những người cộng sản nắm quyền kiểm soát của Trung Quốc đại lục trong năm 1949,nhiều người Trung Quốc, đặc biệt là các doanh nhân, chạy trốn sang Hồng Kông do đàn áp

của chính quyền cộng sản Chính phủ Anh không can thiệp sâu ở Hồng Kông, theo đề nghịcủa cựu Bộ trưởng tài chính John James Cowperthwaite, dẫn đến một mức độ cao của tự dokinh tế

Khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa khởi xướngcông cuộc cải cách kinh tế năm 1978, HồngKông đã trở thành một nguồn đầu tư nước ngoài chủ yếu cho đại lục Một Đặc khu Kinh tế

đã được thành lập năm sau ở Thâm Quyến, một thành phố nằm ở ngay phía Bắc của biên giớigiữa đại lục và Hồng Kông Nền kinh tế của Hồng Kông đã dần thay thế từ ngành dệt may vàchế tạo bằng dịch vụ, khi các lĩnh vực tài chính và ngân hàng đã trở nên chiếm ưu thế ngàycàng tăng

Trong điều kiện như vậy, các doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ ở Hồng Kông và nền kinh tếphát triển nhanh chóng, thu nhập cho Hongkong trở thành một nơi là một trong những con hổĐông Á Năm 1990, GDP của Hồng Kông bình quân đầu người đã vượt qua của Anh, lần đầutiên GDP của một thuộc địa bình quân đầu người vượt qua mà thực dân của nó

4. Giai đoạn Hong Kong trở về Trung Quốc (từ 1997 đến nay)

4.1. Thứ nhất, giai đoạn 1997 - 2003

Cuối 1997, khủng hoảng tài chính châu Á, tỷ giá hối đoái của HKD và USD duy trì ở mức7,8 HKD/ USD từ năm 1983 Tác động tích luỹ đối với HKD diễn ra vào tháng 8/1998 đãbuộc chính quyền Hồng Kông phải can thiệp với việc tung 15 tỷ USD vào thị trường chứngkhoán Hồng Kông, đồng thời tăng lãi suất qua đêm từ 8% lên 19%

Những năm 80 và đầu những năm 90 của Thế kỉ 20, HK trải qua một sự chuyển dịch cơ cấuđáng kể, tập trung hàng đầu vào phát triển dịch vụ (công nghiệp chiếm tỉ trọng ít)

Sự kiện 11/9 năm 2001 và đại dịch SARS năm 2003, du lịch và dịch vụ bị ảnh hưởng nặngnề

4.2. Thứ hai, giai đoạn 2003-2007

Hồng Kông phát triển ổn định,.Trung Quốc và Hồng Kông hội nhập toàn diện, hợp tác chặtchẽ trong khi Hồng Kông vẫn có quyền tự chủ kinh tế cao

Từ ngày 1/1/2004, Thoả thuận về tự do cho buôn bán nhỏ giữa Đại lục và Hồng Kông cóhiệu lực Thỏa thuận “Đối tác kinh tế gần gũi hơn” (CEPA) đã cho phép các công ty HồngKông được ưu tiên thâm nhập thị trường Đại lục ở 48 lĩnh vực dịch vụ, tăng cường hợp táctrong 10 lĩnh vực, bãi bỏ thuế nhập khẩu của 1400 loại sản phẩm Hồng Kông, chiếm khoảng90% xuất khẩu của Hồng Kông vào Trung Quốc

Có thể nói, các chính sách và thoả thuận mới (IVS và CEPA) đã đem lại tác động rất mạnhđối với Hồng Kông

4.3. Giai đoạn 2007 đến nay

Khủng hoảng tài chính toàn cầu từ 2007 đến 2012, HK lâm vào suy thoái chung

Tháng 6 năm 2012, quỹ BUD trị giá 1 tỷ đô đã được chính phủ giới thiệu để hỗ trợ các doanhnghiệp HK trong việc phát triển thương hiệu, nâng cấp và tái cơ cấu các hoạt động, thúc đẩydoanh số bán hàng, nhằm tăng tính cạnh tranh trên thị trường Đại lục

TQ duy trì tham vọng quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, Hồng Kông trở thành thị trường quantrọng trong nhiều lĩnh vực để TQ khai thác

 Hong Kong ngày càng gắn bó chặt chẽ với Trung Quốc cả về kinh tế và chính trị, chịu sự chiphối của cả chính quyền Đại lục và các quyết định của bộ máy lãnh đạo Hong Kong

III.Sự vận dụng thuyết “Bàn tay vô hình” của Adam Smithvà Nền kinh tế thị trường tự do.

1. Thuyết “bàn tay vô hình”

- Giới thiệu về khái niệm “bàn tay vô hình” của A Smith:

Theo Adam Smith thì "Bàn tay vô hình" có nghĩa là: "Trong nền kinh tế thị trường, các cánhân tham gia muốn tối đa hóa lợi nhuận cho mình Ai cũng muốn thế cho nên vô tình chung

đã thúc đẩy sự phát triển và củng cố lợi ích cho cả cộng đồng."

Theo quan điểm của Adam Smith, chính phủ chỉ nên giữ chức năng quản lý Bởi, "Chính bàntay vô hình với tư cách là cơ chế tự cân bằng của thị trường cạnh tranh làm cho phúc lợi cánhân và hiệu quả kinh tế đạt tối đa Trong khi chạy theo lợi ích riêng của mình, con ngườiphụng sự xã hội nhiều hơn anh ta chủ trương làm điều đó”

- Từ khái niệm “bàn tay vô hình”, ta mở rộng ra là sự tự do của nền kinh tế, là sự cạnh tranhcông bằng trên thị trường mà không chịu quá nhiều tác động trực tiếp hay phụ thuộc vàochính phủ Chính sự tự do ấy sẽ đem lại thành công cho thị trường, tạo nên sự tăng trưởngcủa nền kinh tế.

2. Tiêu chí đánh giá sự tự do của nền kinh tế - Chỉ số tự do kinh tế

 Giới thiệu về “nền kinh tế thị trường” và “tự do của kinh tế”:

“Khi nói đến kinh tế thị trường là nói đến nguyên tắc “tự do kinh tế”, bao gồm các quyền tự

do của người sản xuất kinh doanh, quyền lựa chọn của người tiêu dùng, sự tu do của người lao động trong lựa chọn công việc và người thuê cũng có quyền lựa chọn và tuyển dụng những người phù hợp”.

 Một số tiêu chí đánh giá sự tự do của nền kinh tế:

Năm tiêu chí đánh giá nền kinh tế thị trường của EC

1. Mức độ ảnh hưởng của Chính phủ đối với việc phân bổ các nguồn lực và các quyết định củadoanh nghiệp

2. Không có hiện tượng Nhà nước can thiệp bóp méo hoạt động của các doanh nghiệp liên quanđến khu vực tư nhân hoá

3. Ban hành và thực thi luật doanh nghiệp minh bạch và không phân biệt đối xử, đảm bảo quản

lý doanh nghiệp một cách thích

4. Ban hành và áp dụng một hệ thống luật thống nhất, hiệu quả và minh bạch đảm bảo tôn trọngquyền sở hữu tài sản và đảm bảo sự vận hành của quy chế phá sản doanh nghiệp

5. Tồn tại một khu vực tài chính đích thực hoạt động độc lập với Nhà nước

(Nguồn: Cục Quản lý cạnh tranh Bộ Thương mại)

Sáu tiêu chí đánh giá nền kinh tế thị trường của Bộ Thương mại Hoa Kỳ:

1. Khả năng chuyển đổi của đồng tiền

2. Tự do thoả thuận mức lương

3. Đầu tư nước ngoài

4. Sở hữu hoặc quản lý của Nhà nước đối với các ngành sản xuất

5. Quản lý của Nhà nước đối với sự phân bổ các nguồn lực

6. Các yếu tố thích hợp khác

(Nguồn: http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/bta_nmefactsheet.html)

 Chỉ số tự do kinh tế

Trên thực tế, nếu theo các tiêu chí trên của EC và Hoa Kỳ thì sẽ rất khó khăn khi đánh giátrình độ phát triển của một nền kinh tế thị trường Do vậy, để xem xét đầy đủ hơn các khíacạnh khác nhau của một nền kinh tế thị trường, chúng ta cần xem xét mức độ tự do kinh tếthông qua chỉ số tự do kinh tế được công bố hàng năm do hai tổ chức quốc tế uy tín là TheWall Street Journal và The Heritage Foundation hợp tác nghiên cứu

Định nghĩa chỉ số tự do kinh tế như sau: "Môi trường tự do kinh tế cao nhất cho người ta

quyền tư hữu tuyệt đối, hoàn toàn tự do hoạt động về lao động, tiền bạc, hàng hóa, và hoàntoàn không có chèn ép hay giới hạn tự do kinh tế ngoại trừ những giới hạn tối thiểu cần thiết

để bảo đảm người dân được tự do"

Chỉ số cho điểm dựa trên 10 yếu tố tổng quát sau đây về tự do kinh tế từ thống kê của các tổchức như Ngân hàng thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và Đơn vị Tình báoEconomist (The Economist Intelligence Unit):

1 Tự do buôn bán (Business Freedom)

2 Tự do thương mại (Trade Freedom)

3 Tự do tiền tệ (Monetary Freedom)

4 Chi tiêu của nhà nước (Government Spending)

5 Tự do công khố (Fiscal Freedom)

6 Quyền tư hữu (Property Rights)

7 Tự do đầu tư (Investment Freedom)

8 Tự do tài chính (Financial Freedom)

9 Tự do không bị tham nhũng (Freedom from Corruption)

10 Tự do lao động (Labor Freedom)

Mỗi tự do trên được cho điểm từ 0 đến 100, mà 100 là tượng trưng cho mức độ tự do nhất Tổng số điểm được tính trung bình bằng cách cộng 10 số điểm của mỗi tự do và chia cho 10

Bản đồ Chỉ số tự do kinh tế năm 2014 được công bố bởi Quỹ Di Sản Mỗi quốc gia đượcbiểu thị bởi một màu tương ứng với mức độ tự do kinh tế khác nhau:

Xanh lam - hoàn toàn tự do kinh tế

Xanh lá cây - tự do kinh tế ở phần lớn các lĩnh vực

Vàng - tự do kinh tế có sự giám sát của nhà nước

Cam - phần lớn các lĩnh vực không có tự do kinh tế

Đỏ - không có tự do kinh tế

Xám - tự do kinh tế không được thừa nhận

3. Kinh tế Hong Kong – Nền kinh tế thị trường tự do nhất thế giới

Hong Kong tiếp tục giữ danh hiệu “Nền kinh tế tự do nhất thế giới” lần thứ 21 liên tiếp trongbảng xếp hạng của Quỹ Heritage, được công bố vào tháng 1/2015

Chúng ta sẽ phân tích nền kinh tế HK dựa theo 4 lĩnh vực liên quan đến sự tự do kinh tế

3.1. Các quy định của luật pháp (Quyền tư hữu, Tự do không bị tham nhũng)

- Hong Kong có mức độ tham nhũng trong bộ máy chính quyền tương đối thấp (xếpthứ 15 trên toàn thế giới)

Vào những năm 50 và 60 của thế kỷ trước, vấn nạn tham nhũng đã trở nên rất phổ biến vàtràn lan tại Hồng Kông ở cả khu vực tư nhân và dịch vụ công

Năm 1974, Ủy ban độc lập phòng, chống tham nhũng tại Hồng Kông (ICAC) đã được thànhlập, tập trung vào 3 yếu tố trong cuộc chiến phòng, chống tham nhũng là điều tra, phòngngừa và giáo dục.Với đội ngũ nhân viên hơn 1.300 người và nguồn ngân sách hàng năm 90

triệu USD đã bảo đảm rằng ICAC là cơ quan độc lập và hiệu quả với sự linh hoạt cao tronghoạt động của mình.

- Quyền tư hữu được luật pháp bảo vệ, đặc biệt sự bảo vệ đó đã tăng lên kể từ khiHong Kong được trao trả lại cho Trung Quốc

Khi còn là một thuộc địa của Anh, quyền tư hữu không được đề cập đến trong hiến pháp màchỉ được nhắc đến trong hệ thống thông luật (commom law) được áp dụng đối với HongKong.Hệ thống luật pháp của đặc khu hành chính này gần như không bị thay đổi khi đượctrao trả cho Trung Quốc vào năm 1997 Thậm chí, sự bảo vệ pháp lý đối với quyền tư hữucòn được tăng cường nhờ sự ra đời của hệ thống luật cơ bản (basic law), được coi như hiếnpháp thu nhỏ của Hong Kong

3.2. Quy mô của chính phủ (Tự do công khố, Chi tiêu của chính phủ)

+ Thuế thu nhập cá nhân là 15%, so với USA là 35% (Trading Economics, 2013)

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp là 16.5%, So với mặt bằng chung của khu vực châu Á là20.8%, của thế giới là 22.6% (số liệu của Tax Foundation, 2014); So với USA là 40%,(Trading Economics, 2013)