LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM - THS. NGUYỄN QUANG HUY

Nội dung môn họcChương1: Khái quát chung về luật hành chính Chương 2: Thủ tục hành chính và quyết định hành chính Chương 3: Quy chế pháp lí hành chính của cơ quan hành chính nhà nước Chư

LUẬT HÀNH CHÍNH

VIỆT NAM

Ths Nguyễn Quang Huy

Nội dung môn học

Chương1: Khái quát chung về luật hành chính

Chương 2: Thủ tục hành chính và quyết định hành chính Chương 3: Quy chế pháp lí hành chính của cơ quan hành chính nhà nước

Chương 4: Quy chế pháp lí hành chính của cán bộ công chức nhà nước

Chương 5: Quy chế pháp lí hành chính của các tổ chức xã hội

Chương 6: Quy chế pháp lí của công dân, người nước ngoài

Chương 7: Vi phạm hành chính và trách nhiệm hành chính Chương 8: Quản lí nhà nước trong các lĩnh vực cụ thể

Thông tin giảng viên

• nguyenquanghuy@tueba.edu.vn

• Dt 0983995035

Tài liệu tham khảo

1 Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam-ĐH

Luật

2 Hiến Pháp năm 1992 (SĐBS năm 2001)

3 Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính

năm 2008

4 Luật cán bộ công chức năm 2008

5 Các văn bản pháp luật khác có liên quan

Các trang web tham khảo

• 1 Quốc hội Việt Nam http://www.quochoi.vn

• 2 Cải cách hành chính Nhà nước

http://www.caicachhanhchinh.gov.vn

• 3 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật http://vbqppl2.moj.gov.vn

• 4 Thư viện Luật trực tuyến

• http://www.thuvienphapluat.com.vn/

• 5 The law society

• http://www.lawsociety.org.uk

• 6 Chính phủ Việt Nam http://www.chinhphu.vn

• 7.Dữ liệu luật Việt Nam http://vietlaw.gov.vn

• 8 Cơ sở dữ liệu luật:http://luatvietnam.com

Chương

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ

LUẬT HÀNH CHÍNH

Xã hội nguyên thuỷ và tổ chức

thị tộc, bộ lạcThị tộc Tộc trưởng

Bào tộc

Bộ lạc Thủ lĩnh

Quốc hội

Chủ tịch nước

Chính phủ TANDTC VKS NDTC

Nhân dân Thông qua bầu cử

UBND các cấp

HĐND

các cấp

Toà án nhân dân địa phương

Viện kiểm sát nhân dân địa phương

BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CHXHCN

VIỆT NAM

Bộ máy NN Việt Nam được tổ chức

theo nguyên tắc tập quyền

Nhân dân

Chính phủ Quốc hội Toà án(Hành pháp) (Lập pháp) (Tư pháp)

ại một một cơ cơ quan quan hành hành chính chính nhà nhà

nước

- Dưới góc độ chính trị: quản lý được hiểu làhành chính, là cai trị;

- Dưới góc độ xã hội: quản lý là điều hành,điều khiển, chỉ huy

Khái niệm quản lý

Quản lý là sự điều khiển, chỉ đạo một hệthống hay một quá trình, căn cứ vàonhững quy luật, định luật hay nguyên tắctương ứng cho hệ thống hay quá trình ấyvận động theo đúng ý muốn của ngườiquản lý nhằm đạt được mục đích đã đặt ra

từ trước

Ðặc điểm của quản lý

1 1 1 2 2 Quản lí nhà nước

Quản lí nhà nước là sự tác động của cácchủ thể mang quyền lực nhà nước, chủyếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản

lí nhằm thực hiện các chức năng đối nội

và đối ngoại của nhà nước

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực hànhpháp là quản lí hành chính nhà nước

1 1 1 3 3 Quản lí hành chính nhà nước

Quản lí hành chính nhà nước là một hìnhthức hoạt động của nhà nước được thựchiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quanhành chính nhà nước, có nội dung là đảmbảo sự chấp hành luật, pháp lệnh nghịquyết của các cơ quan quyền lực nhànước, nhằm tổ chức và chỉ đạo một cáchtrực tiếp và thường xuyên công cuộc xâydựng đất nước

Quản lílí hànhhành chínhchính nhànhà nướcnước làlà hoạthoạt độngđộngchấp

chấp hànhhành vàvà điềuđiều hànhhành củacủa nhànhà nước

• Tính chấp hành của hoạt động quản lý hành

chính nhà nước được thể hiện ở sự thực hiện trên thực tế các văn bản hiến pháp, luật, pháp lệnh và nghị quyết của cơ quan lập pháp-

cơ quan dân cử.

• Tính điều hành của hoạt động quản lý hành

chính nhà nước thể hiện ở chổ là để đảm bảo cho các văn bản pháp luật của cơ quan quyền lực được thực hiện trên thực tế thì các chủ thể của quản lý hành chính nhà nước phải tiến hành các hoạt động tổ chức và chỉ đạo trực tiếp đối với các đối tượng quản lý thuộc quyền.

Hoạt động quản lý hành chính nhà nước là hoạt động mang tính chủ động và sáng tạo.

Ðiều này thể hiện ở việc các chủ thể quản

lý hành chính căn cứ vào tình hình, đặcđiểm của từng đối tượng quản lý để đề racác biện pháp quản lý thích hợp Tính chủđộng sáng tạo còn thể hiện rõ nét tronghoạt động xây dựng, ban hành văn bảnquy phạm pháp luật hành chính để điềuchỉnh các hoạt động quản lý nhà nước

4 Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động có mục tiêu chiến lược, có chương trình và có kế hoạch để thực hiên mục tiêu Công tác quản lý hành chính nhà nước là hoạt động có mục đích và định hướng.

Khái niệm

Luật hành chính là ngành luật độc lậptrong hệ thống pháp luật Việt Nam baogồm các quy phạm điều chỉnh các quan

hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức

và thực hiện hoạt động chấp hành – điềuhành của các cơ quan nhà nước

Đối tượng điều chỉnh LHC

Ðối tượng điều chỉnh của luật hành chínhViệt Nam là những quan hệ xã hội chủ yếu

và cơ bản hình thành trong lĩnh vực quản

lý hành chính nhà nước, hay nói khác hơnđối tượng điều chỉnh của luật hành chính

là những quan hệ xã hội hầu hết phát sinhtrong hoạt động chấp hành và điều hànhcủa nhà nước

• + Việc thành lập, cải tiến cơ cấu bộ máy, cải tiến chế độ làm việc, hoàn chỉnh các quan hệ công tác của các cơ quan nhà nước.

• + Các hoạt động quản lý về kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng, trật tự xã hội trên từng địa phương và từng ngành.

• + Trực tiếp phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân Ðây phải được xác định là mục tiêu hàng đầu của quản lý hành chính.

• + Khen thưởng, trao danh hiệu cho các cá nhân tổ chức

có đóng góp và đạt được những thành quả nhất định trong lĩnh vực hành chính nhà nước hoặc trong các lĩnh vực của đời sống xã hội theo luật định; xử lý các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm trật tự quản lý hành chính nhà nước.

Đối tượng điều chỉnh chia làm

Đối tượng điều chỉnh chia làm 3 3

nhóm chủ yếu sau:

• Nhóm thứ nhất: Các quan hệ quản lý phátsinh trong quá trình các cơ quan hànhchính nhà nước thực hiện hoạt động chấphành điều hành trên các lĩnh vực khácnhau của đời sống xã hội

– Quan hệ cq hành chính cấp trên, cấp dưới theo hệ thống dọc

– Quan hệ hành chính nhà nước có thẩm quyền chung, thẩm quyền chuyên môn

…

Nhóm thứ hai

• Các quan hệ quản lý hành chính trong quátrình các cơ quan nhà nước xây dựng vàcủng cố chế độ công tác nội bộ của cơquan nhằm ổn định về tổ chức để hoànthành chức năng nhiệm vụ của mình

– Kiểm tra nội bộ, nâng cao trình độ, công việc văn phòng, đảm bảo những điều kiện vật chất cần thiết khác

Nhóm thứ ba

• Các quan hệ quản lí hành chính trong quátrình các cá nhân và tổ chức được nhànước trao quyền thực hiện hoạt độngquản lí hành chính nhà nước trong một sốtrường hợp cụ thể do pháp luật quy định

– Tòa án thẩm phán có quyền xử phạt hành chính, thuyền trưởng, cơ trưởng

– Quốc hội thông qua các dự án, công trình

– …

Phương pháp điều chỉnh

Phương pháp mệnh lệnh đơn phươngđược hình thành từ quan hệ “quyền lực –phục tùng”

– Xác nhận sự không bình đẳng giữa các bên – Bên nhân danh nhà nước sử dụng quyền lực nhà nước có quyền đơn phương ra quyết định

– Quyết định hành chính được đảm bảo thực hiện bằng cưỡng chế nhà nước

1 3 3 MỐI QUAN HỆ GIỮA LUẬT HÀNH CHÍNH VỚI MỘT SỐ NGÀNH LUẬT KHÁC

– Luật hành chính và luật hiến pháp.

– Luật hành chính và luật đất đai.

– Luật hành chính và luật hình sự

– Luật hành chính và luật dân sự

– Luật hành chính và luật lao động.

– Luật hành chính và luật tài chính.

– Luật hành chính và luật tố tụng hành chính

Luật hành chính với luật hiến pháp

• Hai ngành luật này có liên quan mật thiết đến nhau.Trong 1 số trường hợp ko phân biệt đc ranh giới giữa chúng nhưng chúng có ranh giới.

• Đối tượng điều chỉnh của Luật HP là về nguyên tắc tổ chức và thẩm quyền của nhà nước, các mối quan hệ quan trọng nhất trong xã hội.Như vậy đối tượng đc của LHP rộng hơn LHC.LHC chi tiết hóa, cụ thể hóa và bổ sung các quy định của HP, đặt ra cơ chế đảm bảo thực hiện chúng.

Luật hành chính với Luật hình sự

• LHC liên quan chặt chẽ với LHSự, có nhiều chỗ “ giao tiếp “ với LHSự vì cả 2 ngành luật đều quy định về vi phạm pháp luật và cách xử lý đối với chúng, chỉ khác nhau ở mức độ nguy hiểm của 2 loại vi phạm và do đó hình thức và cơ quan xử lý đối với từng loại vi phạm cũng khác nhau.

• LHSự xác định những hành vi nào là tội phạm còn LHC quy định về các quy tắc bắt buộc chung mà nếu vi phạm các quy tắc ấy trong 1 số trường hợp có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, nếu ko thì đc coi là vi phạm hành chính.

• Tội phạm quy định trong LHSự khác với vi phạm hành chính ở chỗ độ gây nguy hiểm cho xã hội của hành vi do

đó hình phạt áp dụng với tội phạm hình sự cũng cao hơn, trình tự xử lý và thẩm quyền xử lí cũng khác nhau

Luật hành chính với Luật dân sự

• Với LDSự, LHC cũng có mqh chặt chẽ vì nhiều khi LHC cũng điều chỉnh quan hệ tài sản như LDSự.tuy nhiên 2 ngành luật điều chỉnh qhệ tài sản bằng những phương pháp khác nhau, 1 bên

là phương pháp quyền lực phục tùng còn bên kia là thỏa thuận đặc trưng bởi sự bình đẳng về

Luật hành chính với luật đất đai

• LHC cũng”giao kết” với Luật đất đai-ngành luật điều chỉnh qhệ giữa nhà nc và ng` sử dụng đất đai.Trong qhệ Luật Đất đai, nhà nước có tư cách là chủ sở hữu duy nhất đối với đất đai và còn là ng` thực hiện công quyền< giám sát việc

sử dụng đất đai đúng mục đích hay ko>.Quan

hệ đất đai chỉ xuất hiện, thay đổi và chấm dứt khi có qđịnh của cq quản lý NN giao đất cho ng`

sử dụng.

• Như vật LHC là phương tiện thực hiện luật đất đai.

1 4 4 1

1 4 4 HỆ THỐNG NGÀNH LUẬT HÀNH CHÍNH VÀ VAI TRÒ CỦA LUẬT HÀNH

CHÍNH VIỆT NAM

1.4.1 Hệ thống ngành luật hành chính Việt nam.

1.4.2 Vai trò của luật hành chính Việt nam.

1 4 4 1 1 Hệ thống ngành luật hành

chính Việt nam

Luật hành chính gồm tổng thể những quyphạm pháp luật điều chỉnh những quan hệquản lý nhà nước trong tất cả các lĩnh vựccủa đời sống xã hội, có mối quan hệ mậtthiết với nhau tạo thành một chỉnh thểthống nhất gọi là hệ thống ngành luậthành chính Việt Nam

1 4 4 2 2 Vai trò của luật Hành chính

Việt nam

a Về phương diện chính trị:

- Tạo cơ sở vững chắc cho việc xây dựng

và không ngừng hoàn thiện bộ máy nhànước, việc bảo vệ an ninh chính trị, trật tự

an toàn xã hội;

- Góp phần quan trọng trong việc bảo vệ vàtăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

b Về phương diện kinh tế

• Ðóng vai trò quan trọng trong việc xâydựng, phát triển nền kinh tế quốc dân;

• Thúc đẩy các lĩnh vực kinh tế phát triểnđồng bộ, nâng cao đời sống nhân dân

c Về phương diện xã hội

• Tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp của công dân, của tập thể, của nhànước;

• Hướng tới mục tiêu cao cả nhất của thểchế hành chính, đồng thời cũng là bảnchất của chế độ XHCN là phục vụ chonhân dân và "công bộc" của nhân dân

Khoa học luật hành chính là một ngànhkhoa học pháp lý chuyên ngành, bao gồmmột hệ thống những cơ sở lý luận, họcthuyết khoa học, phạm trù, quan niệm vềngành Luật Hành chính Sự phát triển củamôn khoa học này liên quan chặt chẽ đếnquá trình ra đời và phát triển của hệ thốngvăn bản pháp luật điều chỉnh hoạt độngquản lý hành chính nhà nước

Đối tượng nghiên cứu

- Quản lý hành chính nhà nước, chủ thể quản lý và chủ thể của quản lý hành chính nhà nước.

- Cách thức quản lý hành chính nhà nước.

- Những phương thức nhằm bảo đảm pháp chế XHCN và kỷ luật nhà nước.

- Quản lý hành chính nhà nước trong trong lĩnh vực qui hoạch xây dựng: những phát hiện mới

mẻ trong lĩnh vực hành chính tư

- Tố tụng hành chính và các vấn đề có liên quan.

- Quản lý hành chính nhà nước trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp duy vật biện chứng

• Phương pháp duy vật lịch sử

• Phương pháp so sánh

• Phương pháp phân tích tổng hợp

1 6 6 Nguồn của luật hành chính

• Là những hình thức biểu hiện bên ngoài của LHC, hay nói cách khác, là những quyết định PL chứa các QPPL HC

• Hđộng chấp hành - điều hành đa dạng, phức tạp -> các quy định LHC nằm trong nhiều VB của nhiều cq NN

– Quyết định PL ( dạng VB) của cq quyền lực và quản

lý NN

– vbản liên tịch giữa cq qlý ( Bộ, CP) và cq tchức xh công đoàn)

– vbản của bản thân cq của tchức xh ban hành để thực hiện CN qlý NN về những lvực được giao

QUY PHẠM VÀ QUAN HỆ PHÁP

LUẬT HÀNH CHÍNH

2 1 1 1 1 Khái niệm và đặc điểm quy

phạm pháp luật hành chính

• Khái niệm:

Quy phạm pháp luật hành chính là các quy tắc

xử sự chung do cơ quan Nhà nước, các cán bộ nhà nước có thẩm quyền ban hành, chủ yếu điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính Nhà nước (hay còn gọi là hoạt động chấp hành - điều hành của Nhà nước) có hiệu lực bắt buộc thi hành đối với những đối tượng có liên quan.

Đặc điểm

• Là qui tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, có số lượng lớn và có hiệu lực pháp lí khác nhau

• Ðược ban hành bởi những cơ quan nhà nước và cán

bộ nhà nước có thẩm quyền ở các cấp khác nhau

• Tính thống nhất

• Những qui phạm pháp luật hành chính ban hành chủ yếu điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực hành chính nhà nước.

• Các quy phạm pháp luật hành chính được đặt ra, sửa đổi hay bãi bỏ trên cơ sở những quy luật phát triển khách quan của xã hội và những đặc điểm cụ thể trong từng giai đoạn

• Quy phạm pháp luật hành chính xác định những thủ tục, trình tự cần thiết cho việc thưc hiện quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính và một số quan hệ pháp luật khác như quan hệ pháp luật lao động, tài chính, đất đai

• Quy phạm pháp luật hành chính xác định các biện pháp khen thưởng và các biện pháp cưỡng chế hành chính đối với các đối tượng quản lý.

Phân loại quy phạm pháp luật hành

quan hành chính nhà nước ban hành

– QPPL hành chính do TANDTC, VKSNDTC

ban hành

Căn cứ vào cách thức ban hành

• QPPL hành chính do một cơ quan hoặc

người có thẩm quyền độ lập ban hành

• Quy phạm pháp luật hành chính liên tịch

Căn cứ vào mối qh được điều chỉnh

• Quy phạm nội dung: là quy phạm được ban hành quy định nội dung quyền và nghĩa vụ của các bên VD: quy phạm về thẩm quyền xử phạt…

• Quy phạm thủ tục: là loại quy phạm được ban hành để quy định những thủ tục cần thiết mà các bên tham gia quan hệ phải tuân theo khi thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình do các quy phạm nội dung quy định: VD thủ tục xử phạt, thủ tục giải quyết khiếu nại tố cáo…

Quan hệ pháp luật hành chính

Là một dạng cụ thể của quan hệ phápluật Đó là những quan hệ phát sinh tronglĩnh vực chấp hành – điều hành của nhànước, được các quy phạm pháp luật hànhchính điều chỉnh

Phân loại quan hệ pháp luật hành chính

• Quan hệ hành chính dọc: hình thành giữacác bên có sự lệ thuộc về mặt tổ chức

• Quan hệ hành chính ngang: hình thànhgiữa các bên không có sự lệ thuộc về mặt

tổ chức

• Quan hệ thủ tục

• Quan hệ nội dung

Cấu thành quan hệ pháp luật hành chính

• Chủ thể: - Cơ quan nhà nước

• Quản lý chủ yếu thông qua các quyết địnhquản lí hành chính, hành vi hành chính

Năng lực chủ thể của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật hc

Năng lực chủ thể của cơ quan nhà nướcphát sinh khi cơ quan đó được thành lập

và chấm dứt khi cơ quan đó bị giải thể.Năng lực này được pháp luật hành chínhquy định phù hợp với chức năng nhiệm vụquyền hạn của cơ quan đó trong quản líhành chính nhà nước

VD: Thanh tra chuyên ngành xử phạt VPHC,Thanh tra chính phủ tham gia với CP…

Năng lực chủ thể của cán bộ

công chức

• Phát sinh khi cá nhân được nhà nướcgiao đảm nhiệm một công vụ, chức vụnhất định trong bộ máy nhà nước và chấmdứt khi không còn đảm nhận công vụ haychức vụ đó

• VD: UBND có thẩm quyền XPVPHCnhưng không phải ai cũng có quyền xửphạt, Chỉ chủ tịch UBND, Phó CT UBNDkhi được ủy quyền

Năng lực chủ thể của tổ chức

• Phát sinh khi nhà nước quy định quyền vànghĩa vụ của tổ chức đó trong quản líhành chính nhà nước và chấm dứt khikhông còn những quy định đó hoặc tổchức bị giải thể