tái cấu trúc thị tường chứng khoán việt nam

tái cấu trúc thị tường chứng khoán việt nam

Học viện Ngân hàng

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

BÀI THẢO LUẬN

TÁI CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

I

DANH SÁCH NHÓM

LỜI MỞ ĐẦU

Sau hơn 12 năm đi vào hoạt động, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt đượcnhững thành tựu quan trọng, góp phần giải quyết nhu cầu về vốn của nền kinh tế, thúcđẩy quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước , thu hút đầu tư nước ngoài và từngbước xã hội hóa hoạt động đầu tư của công chúng Tuy nhiên, là một thị trường mới hìnhthành, lại chịu ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu từnăm 2008 và những khó khăn của nền kinh tế trong nước, TTCK Việt Nam đã và đangbộc lộ nhiều khiếm khuyết Đầu năm 2012 trong bối cảnh thị trường đã có dấu hiệu suygiảm mang tính hệ thống: giá chứng khoán liên tục sụt giảm, đa phần các công ty chứngkhoán, công ty niêm yết bị thua lỗ, không ít nhà đầu tư mất niềm tin và dần rút khỏi thịtrường

Đứng trước những khó khăn, thách thức đó, một loạt chính sách nhằm sắp xếp, đổi mới

và từng bước tái cấu trúc TTCK đã được triển khai thực hiện trong thời gian qua Saunhiều tháng chờ đợi, TTCK Việt Nam đã đón nhận một sự kiện rất quan trọng, đánh dấumột cột mốc cho sự cải tổ toàn diện TTCK Việt Nam, đó là việc Thủ tướng Chính phủ đãphê duyệt “Đề án tái cấu trúc TTCK và doanh nghiệp bảo hiểm” ban hành kèm theoQuyết định sốQuyết định số 1826/2012/QĐ-TTg ngày 06/12/2012 Đối với TTCK, Đề án

đã xác định các mục tiêu, quan điểm chỉ đạo và hoạch định các giải pháp để tái cấu trúcTTCK trên tất cả các phương diện từ cơ sở hàng hóa trên thị trường, tái cấu trúc thịtrường trái phiếu Chính phủ (TPCP) và trái phiếu doanh nghiệp (TPDN), tái cấu trúc cơ

sở nhà đầu tư và tổ chức kinh doanh chứng khoán.Điểm nổi bật của Đề án là việc tái cấutrúc TTCK được hình thành trên cơ sở xác định phạm vi, hoạch định những mục tiêu và

có biện pháp cụ thể, trong đó đưa ra các vấn đề ưu tiên thực hiện trước và đặt trọng tâmđối với từng lĩnh vực trên TTCK là tái cấu trúc cơ sở hàng hóa trên TTCK, Tái cấu trúcSGDCK, Tái cấu trúc các CTCK và Tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư

I TÁI CẤU TRÚC CƠ SỞ HÀNG HÓA TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

1 Hàng hóa trên Thị trường chứng khoán Việt Nam

Hàng hóa trên TTCK rất đa dạng nhưng ở Việt Nam chủ yếu giao dịch cổ phiếu, tráiphiếu và chứng chỉ quỹ Khái quát tình hình hoạt động, tính chung đến cuối năm 2013,trên 2 sàn giao dịch ở Việt Nam có 683 cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết với tổng giátrị niêm yết theo mệnh giá là 361 nghìn tỷ đồng, tăng 6,8% so với năm 2012.Về niêm yếttrái phiếu, có tổng cộng 517 mã trái phiếu niêm yết trên 2 sàn với giá trị niêm yết là 521nghìn tỷ đồng, tăng 28% so với cuối năm 2012.Quy mô và tính thanh khoản của TTCKngày một cải thiện, góp phần thu hẹp thị trường tự do, thu hút đông đảo các nhà đầu tưtrong nước, nước ngoài

Mặc dù đã đạt được một số kết quả quan trọng , nhưng hàng hóa trên TTCK ViệtNam còn tồn tại rất nhiều hạn chế Điển hình là việc số lượng chứng khoán, sản phẩmbảo hiểm nhiều nhưng chất lượng còn thấp, sản phẩm thị trường chưa đa dạng, chưa đápứng được yêu cầu của các nhà đầu tư và khách hàng tham gia bảo hiểm Đối với tráiphiếu, số lượng mã trái phiếu được niêm yết là khá lớn nhưng khối lượng mỗi mã lại nhỏ,đây là rào cản lớn đối với việc tăng cường thanh khoản của thị trường Đa số các công tyniêm yết, đăng ký giao dịch là những công ty vừa và nhỏ; trong số 710 công ty niêm yết/đăng ký giao dịch chỉ có 368 công ty (khoảng 50%) có vốn điều lệ trên 100 tỷ đồng; chấtlượng của các công ty niêm yết chưa cao, đặc biệt là quản trị công ty và tính công khai,minh bạch Bên cạnh đó, sản phẩm thị trường còn nghèo nàn, ngoài cổ phiếu và một sốloại trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ quỹ, chưa có các sản phẩm phái sinh và các công

cụ đầu tư khác, vì vậy hàng hoá thị trường còn khiếm khuyết, chưa có công cụ phòngngừa rủi ro.Mặc dù trên thị trường hiện nay, giá của phần lớn các mã cổ phiếu đều đang

ở mức rất thấp, trong đó có tới một nửa trên tổng số chứng khoán hiện vẫn được giaodịch dưới mệnh giá, song hầu hết các nhà đầu tư đều tỏ ra rất thận trọng và lo lắng về tínhrủi ro của các mã cổ phiếu giá rẻ Không những vây,trên TTCK hiện nay còn tồn tại rấtnhiều hành vi vi phạm trong việc cung cấp thông tin với mức độ ngày càng cao như vi

phạm các quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng, giao dịch giả tạo, thao túnggiá cổ phiếu trên thị trường…

Vì vậy, để TTCK có thể phát triển vững mạnh, trong sạch cần phải cơ cấu và nâng caochất lượng chứng khoán trên thị trường, từ đó mới thu hút được các nhà đầu tư vàoTTCK Việt Nam

2 Nội dung tái cấu trúc

Để thực hiện tái cấu trúc hàng hóa trên TTCK, UBCKNN đã đề ra các giải pháp như

2.1 Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các sản phẩm trên thị trường

a) Nâng cao điều kiện niêm yết, phát hành, chú trọng các tiêu chí về vốn, lợi nhuận, thời gian hoạt động; đơn giản hóa thủ tục chào bán, phát hành, đăng ký, lưu ký và niêm yết, đăng ký giao dịch.

Theo quy định, để được niêm yết cổ phiếu tại Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM(HoSE), CTCP cần đáp ứng một số điều kiện như có vốn điều lệ từ 120 tỷ đồng trở lên,phải có lãi trong 2 năm liên tiếp trước năm niêm yết, không có các khoản nợ quá hạnchưa được dự phòng… còn đối với Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX),CTCP phải

có vốn điều lệ tối thiểu từ 30 tỷ đồng trở lên; năm liền trước năm niêm yết phải có lãi với

tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) tối thiểu là 5%, không có các khoản nợ phảitrả quá hạn trên một năm, hoàn thành các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và có tình hìnhtài chính lành mạnh …

Nhằm tạo thuận lợi cho quá trình tái cấu trúc các công ty niêm yết qua quá trình hợpnhất, sáp nhập doanh nghiệp, năm 2013, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 73/2013/TT-BTC hướng dẫn về việc niêm yết của công ty cổ phần hình thành sau quá trình hợpnhất, sáp nhập doanh nghiệp,khung pháp lý về quỹ mở, quỹ đầu tư bất động sản, ETF,công ty đầu tư chứng khoán… Lộ trình phát triển thị trường trái phiếu đến năm 2020 đãđược Bộ Tài chính ban hành tại Quyết định số 261/ QĐ-BTC ngày 01/02/2013, trong đóqui định chi tiết các giải pháp và kế hoạch triển khai cụ thể nhằm thúc đẩy thị trường tráiphiếu, bao gồm việc tiêp tục đẩy mạnh và đa dạng hóa TPCP có kỳ hạn từ 10 năm trở lên;củng cố hệ thống nhà đầu tư; hoàn thiện cơ chế và hệ thống giao dịch TPCP và xây dựng

và phát triển hệ thống các nhà tạo lập thị trường

b) Nghiên cứu, phát triển, từng bước triển khai các sản phẩm mới như chứng khoán phái sinh, đa dạng hóa các loại hình trái phiếu và quỹ đầu tư theo lộ trình phù hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường;

UBCKNN đã đề ra lộ trình xây dựng TTCK phái sinh tại VN như sau:

o Giai đoạn 2013-2015: Xây dựng khung pháp lý, hoàn thiện hạ tầng cơ sở vật

chất, công nghệ bao gồm hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ chứng khoán pháisinh, hệ thống giám sát và công bố thông tin tại các Sở giao dịch chứng khoán,Trung tâm lưu ký chứng khoán và thành viên thị trường

o Giai đoạn 2016-2020: Tổ chức vận hành TTCK phái sinh, trước mắt là các sản

phẩm phái sinh dựa trên chỉ số chứng khoán, trái phiếu Chính phủ và cổ phiếu

o Giai đoạn sau 2020: Hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động của TTCK

phái sinh, từng bước đa dạng hóa các sản phẩm giao dịch

Như vậy, bên cạnh các cổ phiếu là sản phẩm cơ sở truyền thống của TTCK hiện nay,giờ đây, với TTCK phái sinh, các nhà đầu tư sẽ có thêm nhiều sản phẩm để lựa chọn.Cụthể, với lộ trình phát triển sản phẩm sẽ từ đơn giản tới phức tạp; từ công cụ tài chính pháisinh dựa trên tài sản cơ sở là chứng khoán và chỉ số chứng khoán, sau đó sẽ phát triểnthống nhất tập trung giao dịch các sản phẩm phái sinh là công cụ của thị trường tiền tệ(lãi suất, tỷ giá, vàng…) và hàng hóa (cà phê, thép, gạo, cao su…).Trước mắt, khi đưavào vận hành TTCK phái sinh, các sản phẩm Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu và Hợpđồng tương lai trái phiếu Chính phủ sẽ được lựa chọn giao dịch đầu tiên, sau đó mới pháttriển các sản phẩm quyền chọn dựa trên chỉ số và cổ phiếu nếu chuẩn bị tốt pháp lý, cơ sởvật chất, con người

Nếu nhìn vào hoạt động của các sở giao dịch chứng khoán, sở giao dịch hàng hóa hay

sở giao dịch tiền tệ trong khu vực và trên thế giới, chúng ta đều thấy rằng, khi đưa công

cụ phái sinh vào giao dịch thì ranh giới giữa các sở này hầu như không còn nữa, vì tất cảcác hàng hóa cơ sở (như cổ phiếu, trái phiếu, chỉ số chứng khoán, tiền tệ, vàng bạc, nôngsản, xăng dầu và bất động sản…) đều có thể trở thành hàng hóa cơ sở của tất cả các loạiphái sinh Do đó, nhiều nước đã vận dụng đặc điểm này để thống nhất hoạt động của 3 thịtrường phái sinh hàng hóa, phái sinh chứng khoán và phái sinh tiền tệ thành một sở giaodịch chung Việc này vừa tiết kiệm được nguồn lực để xây dựng cơ sở hạ tầng, vừa tậptrung được nguồn nhân lực có chất lượng cao mà ta còn thiếu Chẳng hạn, ở Singapore,trước đây, sở giao dịch hàng hóa SICOM hoạt động độc lập thì nay họ đã sáp nhập vào

Sở GDCK Singapore để trở thành một thành viên Việt Nam nên tham khảo áp dụng môhình này để không phải trải qua hàng mấy thập kỷ tuần tự phát triển Ngoài ra, nếu sáp

nhập theo phương châm “3 trong 1” thì lượng vốn hóa của TTCK Việt Nam sẽ tăng lênnhiều lần, tăng tính hấp dẫn với các nhà đầu tư.

Bên cạnh sự ra đời của TTCK phái sinh, một diễn biến đang thu hút sự quan tâm củacác thành viên TTCK là triển vọng ra đời của loại hình quỹ ETF trong năm 2014.Đó làloại quỹ đầu tư nắm giữ các loại tài sản như cổ phiếu, hàng hóa, hoặc chứng khoán đượcgiao dịch trên TTCK gần với giá trị tài sản ròng suốt phiên giao dịch, nên sẽ giúp các nhàđầu tư có thể đầu tư nhanh chóng vào TTCK, hoặc vào nhóm ngành nghề nhất định trongTTCK mà không bị hạn chế tỷ lệ sở hữu tại ETF như đối với cổ phiếu

c) Hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ công tác cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Nhiệm vụ đặt ra trong năm 2014-2015 là làm sao cổ phần hóa được 432 doanh nghiệpNhà nước.Mỗi năm tới đây, Nhà nước sẽ phải cổ phần hóa 216 doanh nghiệp, con số nàygấp 3 lần kết quả của năm 2013 và gấp 16 lần kết quả của năm 2012

2.2 Tăng cường tính minh bạch trên thị trường chứng khoán

- Triển khai áp dụng cơ chế công bố thông tin của các tổ chức phát hành theo quy mô vốn

và tính đại chúng;

- Từng bước áp dụng các chuẩn mực kế toán, kiểm toán và báo cáo tài chính theo thông

lệ quốc tế đối với các tổ chức phát hành

2.3 Nâng cao chất lượng quản trị công ty, quản trị rủi ro tại các tổ chức phát hành

- Xây dựng, hướng dẫn các tổ chức phát hành áp dụng các nguyên tắc về quản trị công ty

và quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế; đào tạo, phổ cập kiến thức về hoạt động quản trịcông ty cho đội ngũ cán bộ điều hành, quản lý tại các tổ chức này;

- Chú trọng công tác bảo vệ cổ đông thiểu số; tuyên truyền, phổ cập kiến thức về quyền

và trách nhiệm của cổ đông; tăng cường sự tham gia giám sát của thành viên thị trườngđối với hoạt động quản trị công ty tại các tổ chức phát hành

2.4 Đẩy mạnh công tác thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm đối với các hoạt động liên quan đến phát hành, niêm yết, công bố thông tin, quản trị công ty trên TTCK

II TÁI CẤU TRÚC SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN

1 Thực trạng SGDCK Việt Nam

Đối với Việt Nam, SGDCK do Nhà nước sở hữu để đảm bảo an toàn và công bằngtheo định hướng XHCN Việc thành lập và đình chỉ hoạt động do Thủ tướng chính phủquyết định theo đề nghị của UBCKNN.Hiên nay Việt Nam có hai Sở giao dịch Chứngkhoán là Sở giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Sở giao dịch Chứng khoán TPHCM.SGDCK Hà Nội và TPHCM,quản lý hệ thống giao dịch Chứng khoán niêm yết của ViệtNam và đều hoạt động như một công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Nhà nướcvới số vốn điều lệ là 1000 tỷ đồng Khác với các sở giao dịch CK trên thế giới thườnghoạt động dưới dạng công ty cổ phần (Đức, Malaysia, Anh, Hồng Kông…)

Về cơ cấu tổ chức, trước đây SGDCK và TTLKCK đều trực thuộc UBCK Nhà nước,tuy nhiên giờ đã được tách ra hoạt động độc lập, có tư cách pháp nhân.Việc này đã đạtđược kết quả nhất định trong việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước trong hoạt độngchứng khoán và chức năng tổ chức vận hành TTCK.Tuy nhiên theo các chuyên gia, đốivới quy mô TTCK Việt Nam hiện nay, việc tồn tại hai SGDCK với những hàng hóa, cơchế giao dịch tương đối giống nhau có thể gây lãng phí nguồn nhân lực, chi phí cũng như

cơ sở vật chất và hạn chế năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế Hiện, trên 2 sở giaodịch có 3 thị trường cổ phiếu (2 thị trường niêm yết và một Upcom tại HNX) Tình trạngnày dẫn tới sự không thống nhất trong việc quản lý, đặc biệt là công tác quản trị công ty,công bố thông tin của các doanh nghiệp và làm tăng chi phí xã hội Mặt khác,từ trước tớinay, các CTCK phải báo cáo cả 2 sở và UBCKNN, nếu hợp nhất sẽ giảm rất nhiều áp lựccông việc cho các đơn vị này Để đảm bảo hoạt động thông suốt, trung bình mỗi CTCKhiện nay phải chi 2 tỷ đồng/năm cho đơn vị cung cấp Vì vậy, nếu sáp nhập thành một sở

sẽ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho CTCK

Khi cả nước chỉ có một SGDCK, các hoạt động sẽ được tập trung và chuyên sâu hơn,đồng thời, quy mô thị trường sẽ có sự gia tăng lớn, đủ khả năng thỏa mãn nhu cầu đầu tưcủa cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước, đặc biệt là vị thế của thị trường đối vớ cái NĐTnước ngoài Ở góc độ thành viên tham gia thị trường, việc chỉ chịu sự quản lý, điều hànhcủa một SGDCK sẽ tiết giảm được chi phí như đầu tư hệ thống giao dịch, thuê đườngtruyền, chi phí vận hành và duy trì hệ thống giao dịch Ở góc độ cơ quan quản lý, sựthuận lợi còn giúp nâng cao năng lực quản lý TTCK, đảm bảo hiệu lực, hiệu quả xuyênsuốt toàn hệ thống quản lý Một SGDCK Việt Nam sau hợp nhất sẽ giúp Nhà nước tậptrung về chính sách, cơ chế và tài chính để phát triển TTCK theo đúng chiến lược, mục

tiêu đề ra Các chính sách xây dựng cho thị trường từ đó cũng sẽ đồng bộ hơn bởi chínhsách lên một thị trường sẽ có tác động lên thị trường khác và ngược lại Công tác triểnkhai hàng hóa, sản phẩm mới cũng thuận lợi do chúng ta thống nhất được nguồn lực, cả

về nhân lực, vật lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và quá trình vận hành xuyên suốt Hiệu quảhoạt động của SGDCK không những sẽ cao hơn mà việc hợp nhất này còn là cơ sở choviệc giảm các loại phí cho các thành viên thị trường Theo các chuyên gia tài chính -chứng khoán, mô hình SGDCK Việt Nam khi ra đời sẽ góp phần nâng TTCK Việt Namlên một tầm cao mới Đó là sự phân tách và chuyên biệt thị trường theo hàng hóa giaodịch, theo hướng chuyên nghiệp Khi đó, SGDCK Việt Nam sẽ đủ khả năng để cạnhtranh với các nước trong khu vực về vốn và vị thế và các yếu tố khác

Các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới cũng thường chỉ có duy nhất mộtSGDCK, nếu có nhiều thì mỗi Sở sẽ chuyên về một loại hàng hóa nhất định Vậy, việcthực hiện sát nhập hai SGDCK làm một là một việc làm khá cần thiết để TTCK Việt Namhoạt động tốt hơn và thống nhất hơn, giúp cho nhà đầu tư nước ngoài có thể dễ dàng tiếpcận thị trường Việt Nam

2 Nội dung và thực hiện tái cấu trúc SGDCK

Theo đề án tái cấu trúc SGDCK được chính phủ phê duyệt tháng 12/2012, các giảipháp tái cấu trúc SGDCK là cần nghiên cứu thành lập Sở Giao dịch chứng khoán ViệtNam theo nguyên tắc

 Thống nhất về bộ máy quản lý và điều hành;

động quy mô lớn dưới hình thức công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhànước, hoạt động dựa trên nguyên tắc thực hiện nhiệm vụ của Nhà nước giao làchính, lấy thu bù chi, có tích lũy cho đầu tư phát triển thay vì cơ hế hoạt động hoàn

toàn vì mục tiêu lợi nhuận Bộ Tài chính là đại diện chủ sở hữu của Nhà nước tạiSGDCKVN.

nước sở hữu chi phối từ 75 – 90% Các công ty chứng khoán thành viên trên thịtrường sẽ được mua 10 - 25% cổ phần Việc cổ phần hóa sẽ góp phần thu hút vốnđầu tư, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước cũng như cải cách quản trị điều hànhtheo mô hình hiện đại

Dự kiến quý II/2014 UBCKNN sẽ trình Thủ tướng quyết định thành lập Sở Giao dịchChứng khoán Việt Nam Sau khi được Chính phủ chấp thuận và tiến hành sáp nhập, thịtrường chứng khoán Việt Nam sẽ hoạt động theo cơ chế “một sở hai sàn” Theo đó, các

cổ phiếu sẽ chuyển dịch 02 dần sang giao dịch tại sàn TP HCM Trong khi đó, “đầu cầu”

Hà Nội sẽ chủ yếu tập trung phát triển sàn chuyên biệt và các sản phẩm phái sinh,UPCoM Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cơ chế hoạt động sau khi sápnhập các sở đã được thể hiện trong định hướng phát triển thị trường từ nay đến 2020

Có thể ban đầu tạo ra một cơ cấu tổ chức, hình thành ban lãnh đạo ở trên, giữ nguyên cácphòng, ban hai đầu Hà Nội và Tp.HCM như hiện nay và sau đó dịch chuyển dần dần.Chẳng hạn, nơi nào là trụ sở chính thì các phòng, ban đủ, còn nơi kia sẽ giảm bớt đi Việc áp dụng các tiêu chuẩn này chủ yếu nhằm cải thiện chất lượng các doanh nghiệpniêm yết mới Đối với các doanh nghiệp đang niêm yết, sẽ có khoảng 30% không đápứng được các tiêu chuẩn Với các trường hợp này, Ủy ban Chứng khoán dự kiến sẽ đưa ramột lộ trình kéo dài 5 năm để các doanh nghiệp có thể đáp ứng chuẩn mới.Một vấn đề cũng khá quan trọng khác phải xử lý khi hợp nhất hai sở giao dịch chứngkhoán là: công nghệ Khi hợp nhất hai Sở, công nghệ sẽ phải đồng nhất và công ty chứngkhoán có thể kết nối với bất kỳ đầu nào cũng có thể vào thị trường được

III TÁI CẤU TRÚC CÔNG TY CHỨNG KHOÁN

1 Thực trạng các công ty Chứng khoán ở Việt Nam

Các công ty Chứng khoán là một trong những thành phần đầu tiên góp nên sự thànhcông của thị trường trong 10 năm qua Họ là nơi kết nối giữa cung – cầu, hỗ trợ cổ phầnhóa, tư vấn phát hành, phát triển mạng lưới thu hút nhà đầu tư vào thị trường, thu hút vốntrung và dài hạn cho doanh nghiệp

Hệ thống các tổ chức kinh doanh, dịch vụ chứng khoán đã có bước phát triển nhanh

cả về số lượng, quy mô vốn, nghiệp vụ và công nghệ, với hệ thống mạng lưới chi nhánh,