Giá trị công ty, rủi ro và cơ hội tăng trưởng đại học kinh tế 2015

40 4.2ăH iăquyăgiáătr ăcôngătyăv i t ngăr iăroăKhôngăcóăs ăthamăgiaăc aăcácă bi năki măsoát .... 44 4.3ăH iăquyăgiáătr ăcôngătyăv iăr iăroăh ăth ngăvƠăr iăroăphiăh ăth ngăKhôngă cóăs ă

LÊ MINH TÂM

GIÁ TR CÔNG TY, R I RO

TP.ăH ăChíăMinh ậ N mă2015

LÊ MINH TÂM

GIÁ TR CÔNG TY, R I RO

Chuyên ngành: Tài Chính ậ Ngân Hàng

c a chính cá nhân tôi, d i s h ng d n khoa h c c a TS H Vi t Ti n

Các s li u, nh ng k t lu n nghiên c u đ c trình bày trong lu n v n này trung th c

Trang

TRANGăPH ăBỊA

L IăCAMă OAN

M CăL C

DANHăM CăCÁCăCH ăVI TăT T

DANHăM CăCÁCăB NG

TịMăT T

CH NG 1: GI IăTHI U 1

1.1ăT ngăquanăchung 1

1.2ăM cătiêuănghiênăc u 6

1.3ăCơuăh iănghiênăc u 6

1.4ă óngăgópăc aănghiênăc u 6

CH NGă2:ăC ăS ăLụăTHUY T 7

2.1ăC ăs ălỦăthuy t 7

2.1.1 Lý thuy t v qu n lý r i ro 7

2.1.1.1 Khái ni m v r i ro 7

2.1.1.2 Khái ni m v qu n tr r i ro 9

2.1.1.3 Các r i ro chính trong ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p t i Vi t Nam 11

2.1.2 Lý thuy t đ nh giá quy n ch n 14

2.1.2.1 Quy n ch n 14

2.1.2.2 Các lo i th tr ng quy n ch n 15

2.1.2.3 Các lo i quy n ch n 18

2.1.2.4 Lý thuy t đ nh giá quy n ch n 19

2.1.3 Mô hình CAPM 22

2.1.4 H s Tobin Q 28

2.1.5 M i liên h gi a giá tr công ty, c h i phát tri n và r i ro 29

CH NGă3:ăD ăLI UăVĨăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 34

3.1ăPh ngăphápănghiênăc u 34

3.2ăD ăli uănghiênăc u 35

3.3ăMôăhìnhănghiênăc u 39

CH NGă4:ăPHÂNăTệCHăD ăLI UăVĨăK TăQU ăNGHIÊNăC U 40

4.1ăTh ngăkêămôăt 40

4.2ăH iăquyăgiáătr ăcôngătyăv i t ngăr iăroă(Khôngăcóăs ăthamăgiaăc aăcácă bi năki măsoát) 44

4.3ăH iăquyăgiáătr ăcôngătyăv iăr iăroăh ăth ngăvƠăr iăroăphiăh ăth ngă(Khôngă cóăs ăthamăgiaăc aăcácăbi năki măsoát) 46

4.4ăH iăquyăgi aăgiáătr ăcôngătyăvƠăt ngăr iăroăv iăs ăthamăgiaăc aăcácăbi nă ki măsoát 49

4.5ăH iăquyăgi aăgiáătr ăcôngătyăv iăr iăroăh ăth ngăvƠăr iăroăphiăh ăth ngăvƠă cácăbi năki măsoát 52

4.6ăH iăquyăgi aăgiáătr ăcôngătyăv iăt ngăr iăroăphơnăchiaătheoăquyămôă (Khôngăcóăs ăthamăgiaăc aăcácăbi năki măsoát) 56

4.7ăH iăquyăgi aăgiáătr ăcôngătyăv iăr iăroăh ăth ngăvƠăr iăroăphiăh ăth ngă phơnăchiaătheoăquyămôă(Khôngăcóăs ăthamăgiaăc aăcácăbi năki măsoát) 60

CH NGă5:ăK TăLU NăVĨăKI NăNGH 64

5.1ăK tălu n 64

5.2ăKi năngh 66

5.3 H năch 68 DANHăM CăTĨIăLI UăTHAMăKH O

PH ăL C

APT: Mô hình lý thuy t chênh l ch giá - Arbitrage Pricing Theory Model

CAPM: Mô hình xác đ nh giá tr c a tài s n v n - Capital asset pricing model CBCNV: Cán b công nhân viên

CRO: Giám đ c qu n tr r i ro

EBIT: Thu nh p tr c lưi vay và thu - Earnings before interest and taxes

EPS: L i nhu n (thu nh p) tính trên 1 c phi u - Earning Per Share

FDI: u t tr c ti p n c ngoài - Foreign Direct Investment

FED: C c d tr liên bang M - Federal Reserve System

GDP: T ng s n ph m qu c n i - Gross Domestic Product

IMF: Q y ti n t qu c t - International Monetary Fund

LBO: Mua l i b ng v n vay - Leveraged buyout

NDE: S c ph n th ng ch a chi tr c a ph ng án tài tr có s d ng đòn b y tài

ROE: T s l i nhu n ròng trên v n ch s h u - Return on equity

SML: đ ng bi u di n r i ro c a th tr ng ch ng khoán - Security Market Line UNCTAD: H i ngh liên hi p Qu c t v Th ng m i và Phát tri n - United

Nations Conference on Trade and Development

WB: Ngân hàng th gi i – World Bank

B ng 3.2: nh ngh a bi n đ c s d ng 36

B ng 4.1: K t qu giá tr bình quân c a t su t sinh l i c a c phi u bình quân trong giai đo n 2009-2013 42

B ng 4.2: K t qu th ng kê mô t các bi n nghiên c u 43

B ng 4.3: K t qu tóm t t mô hình h i quy gi a giá tr công ty v i t ng r i ro

(Không bao g m các bi n ki m soát) 44

B ng 4.4: K t qu phân tích ANOVA c a mô hình h i quy gi a giá tr công ty v i

t ng r i ro (Không bao g m các bi n ki m soát) 44

B ng 4.5: K t qu phân tích c a mô hình h i quy giá tr công ty v i t ng r i ro (Không bao g m các bi n ki m soát) 45

B ng 4.6: K t qu tóm t t mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty v i r i ro h

th ng và r i ro phi h th ng (Không bao g m các bi n ki m soát) 46

B ng 4.7: K t qu phân tích ANOVA mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty v i

r i ro h th ng và r i ro phi h th ng (Không bao g m các bi n ki m soát) 47

B ng 4.8: K t qu phân tích mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty v i r i ro h

th ng và r i ro phi h th ng (Không bao g m các bi n ki m soát) 47

B ng 4.9: K t qu tóm t t mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty và t ng r i ro

v i s tham gia c a các bi n ki m soát 49

B ng 4.10: K t qu phân tích ANOVA mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty và

t ng r i ro v i s tham gia c a các bi n ki m soát 50

B ng 4.11: K t qu phân tích mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty và t ng r i

ro v i s tham gia c a các bi n ki m soát 50

B ng 4.13: K t qu tóm t t mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty v i r i ro h

B ng 4.16: K t qu phân tích ANOVA mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty

v i t ng r i ro phân chia theo quy mô v i không có s tham gia c a các bi n ki m

soát 57

B ng 4.17: K t qu phân tích mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty v i t ng r i

ro phân chia theo quy mô v i không có s tham gia c a các bi n ki m soát 58

B ng 4.18: K t qu tóm t t mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty v i r i ro h

th ng và r i ro phi h th ng phân bi t theo quy mô công ty 60

B ng 4.19: K t qu phân tích ANOVA mô hình ch y h i quy gi a giá tr công ty

v i r i ro h th ng và r i ro phi h th ng phân bi t theo quy mô công ty 61

B ng 4.20: K t qu phân tích h i quy gi a giá tr công ty v i r i ro h th ng và r i

ro phi h th ng phân bi t theo quy mô công ty 62

Nghiên c u này đánh giá m i quan h gi a giá tr công ty, r i ro, và c h i t ng

tr ng c a 50 công ty trong 10 ngành kinh t đ c niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong giai đo n 2009-2013 Trong đó, giá tr công ty đ c tính toán thông qua h s Tobin’s Q, m c đ r i ro đ c đo l ng thông qua R i ro h th ng

và R i ro phi h th ng c a c phi u c a 50 công ty C h i t ng tr ng đ c th hi n

thông qua Tu i công ty và T ng tài s n đánh giá m i quan h gi a các y u t , có

b n mô hình đ c s d ng

Mô hình (1) đánh giá nh h ng c a T ng r i ro đ n giá tr công ty khi không có s tham gia c a các bi n ki m soát (Tu i công ty và T ng tài s n) Mô hình (2) đánh giá

nh h ng c a R i ro h th ng và R i ro phi h th ng đ n giá tr công ty khi không

có s tham gia c a các bi n ki m soát (Tu i công ty và T ng tài s n) Mô hình (3) đánh giá nh h ng c a T ng r i ro đ n giá tr công ty khi có s tham gia c a các

bi n ki m soát (Tu i công ty và T ng tài s n) Mô hình (4) đánh giá nh h ng c a

R i ro h th ng và R i ro phi h th ng đ n giá tr công ty khi có s tham gia c a các

bi n ki m soát (Tu i công ty và T ng tài s n) Ngoài ra bài vi t còn nghiên c u s khác bi t v s nh h ng c a T ng r i ro đ n giá tr công ty c ng nh s nh h ng

c a R i ro h th ng và R i ro phi h th ng đ n giá tr công ty gi a các công ty có quy

mô khác nhau

CH NG 1: GI I THI U

1.1 T ng quan chung

“Ho t đ ng kinh doanh ch a đ ng nhi u r i ro, nh ng c ng nhi u c h i đ tr

v ng và phát tri n cho ng i bi t n m b t” theo Stephen Wagner – Chuyên gia hàng

đ u v Qu n tr r i ro Hay nói cách khác r i ro là m t s n ph m ph t t y u c a m i

ho t đ ng Các t ch c không th lo i tr hoàn toàn các r i ro R i ro c a doanh nghi p là thi t h i do nh ng nhân t khó ki m soát, nh h ng đ n vi c th c hi n các

m c tiêu c a doanh nghi p (m c tiêu l i nhu n, th ph n, th ng hi u, v n hóa doanh nghi p, an sinh xư h i…) Qu n tr r i ro là t ng th nh ng gi i pháp mà b máy qu n

tr doanh nghi p c n ph i ti n hành nh m phát hi n, phòng ng a ho c làm gi m các thi t h i khi có r i ro

Theo Lu t doanh nghi p n m 2005 và c u trúc qu n tr doanh nghi p thì qu n

tr r i ro là m t ph n không th tách r i qu n tr doanh nghi p Nó th hi n ngay 3

t ng ki m soát n i b các r i ro: 1) T ng giám đ c là Ng i đi u hành công vi c kinh doanh hàng ngày (executive), có trách nhi m kinh doanh an toàn hi u qu tránh các

r i ro đ v theo các quy đ nh c a H i đ ng Qu n tr và pháp lu t; 2) H i đ ng Qu n

tr có trách nhi m giám sát ho t đ ng c a T ng giám đ c đ doanh nghi p đ t đ c các m c tiêu đ ra; 3) Ki m soát do Ch s h u c /b nhi m ho t đ ng đ c l p, ch u trách nhi m tr c Ch s h u giám sát toàn b các ho t đ ng c a doanh nghi p, H i

đ ng qu n tr , t ng giám đ c ó là 3 t ng l p ki m soát n i b trong doanh nghi p, ngoài ra còn có ki m toán đ c l p, thanh tra, ki m toán nhà n c n u là doanh nghi p

có v n đ u t c a Nhà n c

Nói tóm l i r i ro g n li n v i l i ích Trong kinh doanh th ng thì r i ro cao

s mang l i l i ích cao, tuy nhiên trong m t s tr ng h p r i ro cao s không mang

l i l i ích th m trí còn thua l , phá s n Qu n tr r i ro không ch b o v tài s n mà còn giúp gia t ng giá tr và đem l i c h i cho doanh nghi p phát tri n

Vi c xác đ nh các r i ro, đo l ng, đ nh l ng m i r i ro m t cách chính xác và toàn di n trên c s liên t c đi u ch nh và ph n ánh nh ng thay đ i đó trong các quy t

đ nh qu n lý là m t nhi m v quan tr ng và th ng xuyên c a các nhà qu n lý các

c p: Các doanh nghi p không th lo i tr hoàn toàn các r i ro mà c n ph i tìm hi u các r i ro mà h ph i đ i m t, sau đó c n xác đ nh kh n ng t qu n lý r i ro trong

n i b doanh nghi p và thi t l p các gi i pháp phòng ng a t i u đ h n ch các r i

ro cao h n, ng n ng a và gi m thi u các t n th t nghiêm tr ng, nâng cao hi u qu

đ i ng cán b công nhân viên trong doanh nghi p…

T vi c phân tích nhân t phát sinh r i ro, r i ro c a doanh nghi p còn có th

đ c chia làm 3 lo i: 1) R i ro kinh doanh (t môi tr ng bên ngoài, các đ i tác…); 2) R i ro ho t đ ng (t các ho t đ ng quy trình n i b , đ i ng CBCNV); và 3) R i

ro tuân th (t vi c tuân th pháp lu t, các quy đ nh)

B t k t ch c và công vi c nào c ng đ u đ i di n v i nh ng s ki n tác đ ng

có kh n ng làm sai l ch m c tiêu ban đ u Nh ng s ki n này có th nh n di n đ c

ho c đôi khi không th nh n di n đ c Ch khi đ c nh n di n và qu n tr thích h p,

Vi c m t s c x y ra mà không có k ho ch d phòng s d n đ n m c tiêu t

ch c b tác đ ng M c đ nh h ng nh s làm tr ti n đ , v t ngân sách, gi m

ch t l ng, r i lo n n i b t ch c, xa h n n a có th làm th t b i nhi u m c tiêu quan tr ng, nh h ng đ n uy tín t ch c và quan h v i khách hàng Vì th , nói đ n

nh m m c tiêu t ng c h i thành công và gi m thi t h i ây là quy trình dành cho

m i t ch c và công vi c, không quan tâm đ n quy mô, tính ch t hay l nh v c Vi c

qu n lý r i ro c n đ c th c hi n theo các quy trình có th t , dùng các công c phù

h p, và có gi i pháp hi u qu

S c n thi t ph i qu n tr r i ro và xây d ng h th ng ki m soát nh đư nêu trên

là vô cùng b c bách và t i quan tr ng cho m i t ch c Tuy nhiên, qu n tr r i ro và

h th ng ki m soát n i b bao g m nh ng thành ph n gì, ph ng pháp xây d ng ra sao, ph ng pháp nào đ đánh giá tính kh thi c a h th ng qu n tr r i ro và h th ng

ki m soát n i b , ph ng pháp nào đ c i ti n, v.v… v n còn là th c m c c a r t nhi u t ch c

M t s t ch c m h v vai trò và m i t ng quan gi a qu n tr r i ro và h

th ng ki m soát n i b M t s khác nh m l n v m t ch c n ng gi a ki m soát n i

b và ki m toán n i b Nhi u t ch c m h v ph ng pháp ti n hành xây d ng h

th ng ki m soát n i b Nhi u t ch c không hi u rõ s t ng quan c a phòng qu n

tr r i ro, h th ng ki m soát n i b , ki m toán n i b và h th ng phòng ban ch c

n ng và quy trình ho t đ ng c a t ch c Nhi u t ch c g i tên và nhi m v c a ki m soát n i b b ng nh ng tên g i khác và mang nh ng ý ngh a khác, v.v

Bên c nh đó, n n kinh t toàn c u trong nh ng n m qua g p nhi u r i ro Theo

d báo c a các t ch c qu c t nh Qu Ti n t qu c t (IMF), Ngân hàng Th gi i (WB) và Ngân hàng Phát tri n châu Á (ADB), kinh t toàn c u trong n m 2014 s

ti p t c ph c h i và t ng tr ng cao h n so v i n m 2013, d báo m c 3,6% (IMF)

và 3,2% (WB) Tri n v ng c a các n n kinh t l n trên th gi i nh M , Nh t B n

đ u đ c d báo theo chi u h ng tích c c v i t c đ t ng GDP l n l t m c 2,6%

và 1,6% Kinh t khu v c đ ng ti n chung châu Âu (eurozone) m c dù còn nhi u r i

ro nh ng d báo v n đ t đ c t c đ t ng tr ng 1% n m 2014 Các n n kinh t đang phát tri n, trong đó có khu v c châu Á, s đ c h ng l i t đà ph c h i tích c c c a các n n kinh t đ u tàu th gi i

Trung Qu c ti p t c th c hi n k ho ch tái c c u kinh t đ h ng t i m c tiêu phát tri n n đ nh và b n v ng h n trong dài h n thay vì t ng tr ng nóng; d báo

t ng tr ng c a n n kinh t này s đ t m c 7,5% trong n m 2014 Kinh t khu v c ông Nam Á đ c d báo s t ng 5,2% cao h n m c t ng 4,8% c a n m 2013 Giá c hàng hóa trên th gi i đ c d báo ti p t c xu h ng gi m, ngo i tr giá

d u có chi u h ng t ng nh , không gây s c ép t ng nguy c l m phát m nh tr l i trên ph m vi toàn c u trong n m 2014 Theo ngân hàng th gi i (WB), giá d u thô bình quân c a n m 2014 đ c d báo m c 106 đô la M / thùng, t ng nh 1% so

v i n m 2013 Nhu c u d u thô trên toàn th gi i đ c d báo t ng thêm ít nh t 1,5%

so v i n m 2013, lên m c 90,78 tri u thùng/ngày

Trong khi đó, ch s giá bình quân c a hàng hóa phi nhiên li u có chi u h ng

gi m, d báo gi m nh kho ng 0,2% so v i n m 2013 Giá vàng ti p t c đà gi m trong n m 2014, d báo bình quân m c 1.360 đô la M /ounce, gi m 1,4% so v i

n m 2013 Ch s giá l ng th c gi m kho ng 6% trong n m 2014 do tri n v ng ngu n cung thu n l i

Dòng v n FDI toàn c u đ c d báo ti p t c ph c h i trong n m 2014, có th

t ng lên m c 1.600 t đô la, t m c 1.400 t đô la n m 2013, theo UNCTAD Lu ng

v n gián ti p n c ngoài ròng ch y vào các n c đang phát tri n d báo t ng m nh

tr l i trong n m 2014, lên m c 87,8 t đô la, t ng 22% so v i n m 2013

Trong khi đó, theo d báo c a IMF, th ng m i toàn c u s ti p t c ph c h i

m nh trong n m 2014 v i m c t ng tr ng d báo 4,9%, cao h n so v i m c 2,9%

c a n m 2013

M c dù t ng tr ng v i t c đ cao h n n m 2013 nh ng kinh t toàn c u v n

đ ng tr c m t s r i ro trong n m 2014 Theo đánh giá c a WB, kinh t toàn c u trong n m 2014 s v n đ i m t v i m t s r i ro sau: (i) kh n ng C c D tr liên bang M (FED) rút d n và ti n t i ch m d t ch ng trình n i l ng đ nh l ng QE3 (m i đây nh t là vào ngày 18-12-2013 FED đư quy t đ nh gi m quy mô mua trái phi u hàng tháng t 85 t đô la xu ng còn 75 t đô la) có th kích thích dòng v n đ o chi u m t s n n kinh t , nh đư di n ra t i n và Indonesia trong n m 2013 khi n đ ng n i t các n c này m t giá m nh; (ii) tình tr ng b t c tài khóa kéo dài

M có th nh h ng t i t c đ t ng tr ng c a n n kinh t l n nh t th gi i; tín hi u

t t là tình tr ng b t c này đư b t đ u d u đi sau khi Qu c h i M đ t đ c th a thu n ngân sách n m 2014 và 2015 vào đ u tu n này; (iii) tình tr ng suy gi m đ u t m nh

h n d ki n có th x y ra đ i v i Trung Qu c làm nh h ng t i t c đ t ng tr ng kinh t c a n n kinh t này và tác đ ng lan t a tiêu c c đ i v i các n n kinh t có quan h th ng m i l n v i Trung Qu c

Ngoài ra theo đánh giá c a m t s t ch c tài chính toàn c u khác nh IMF, ADB m i lo ng i v n công v n t p trung ch y u các n n kinh t phát tri n m c

dù các n c này đư n l c c t gi m thâm h t ngân sách Quá trình h i ph c kinh t

c a khu v c eurozone v n mong manh B t n chính tr có th gia t ng t i m t s khu

v c kìm hưm kinh t t ng tr ng

T t c các v n đ trên c n ph i đ c gi i quy t thông qua vi c hi u rõ và nh n

th c đ y đ v vai trò c a qu n tr r i ro, h th ng ki m soát n i b , các thành ph n,

ph ng pháp xây d ng, ph ng pháp đánh giá và c i ti n,… m t cách bài b n và h

th ng

Bài nghiên c u này nh m m c tiêu nghiên c u s tác đ ng c a r i ro đ n giá tr công ty nh th nào? Và m i quan h gi a c h i t ng tr ng và giá tr công ty nh

th nào?

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a nghiên c u này nh m xác đ nh có hay không m i quan h gi a r i

ro và giá tr công ty c a các công ty đ c niêm y t trên sàn ch ng khoán Vi t Nam Trong tr ng h p có m i quan h gi a r i ro và giá tr công ty thì nghiên c u s ch

ra rõ m i quan h đó nh th nào Vi t Nam ng th i tìm hi u m i quan h gi a

c h i t ng tr ng và giá tr công ty

1.3 Câu h i nghiên c u

Câu h i nghiên c u:

- R i ro h th ng có t ng quan đ i v i giá tr công ty?

- R i ro phi h th ng có t ng quan đ i v i giá tr công ty?

- T ng r i ro có t ng quan đ i v i giá tr công ty?

- Có m i t ng quan gi a c h i t ng tr ng và giá tr công ty?

1.4ă óngăgópăc a nghiên c u

Nghiên c u này đóng góp tr c ti p vào ho t đ ng qu n tr r i ro t i các công ty niêm y t trên sàn ch ng khoán Vi t Nam Vi c nghiên c u nh h ng c a các nhân

t r i ro h th ng và r i ro phi h th ng s có tác đ ng tích c c đ n vi c qu n tr giá

tr công ty trong t ng lai

CH NGă2:ăC ăS LÝ THUY T

2.1ăC ăs lý thuy t

2.1.1 Lý thuy t v qu n lý r i ro

2.1.1 1ăKháiăni măv ăr iăro

Khái ni m r i ro r t th ng đ c s d ng trong giao ti p h ng ngày i v i các nhà kinh t , các ng i nghiên c u b o hi m khái ni m r i ro đ a ra r t nhi u,

d i nhi u góc nhìn khác nhau th m chí r t khác nhau Có th ghi nh n m t vài đ nh ngh a nh sau: Theo Frank Knight: “R i ro là s b t tr c có th đo l ng đ c”; Theo Irving Preffer: “R i ro là t ng h p nh ng s ng u nhiên có th đo l ng đ c b ng xác su t”; Theo Allan Willett: “R i ro là s b t tr c c th liên quan đ n vi c xu t

hi n m t bi n c không mong đ i” Các đ nh ngh a nêu trên dù ít nhi u khác nhau song đ u đ c p đ n cùng 2 v n đ : (1) S không ch c ch n, y u t b t tr c; và (2)

M t kh n ng x u: m t bi n c không mong đ i, t n th t

- Ngu n g c c a r i ro

Ngu n g c t nhiên: Do con ng i ch a nh n th c h t các quy lu t c a t nhiên

ho c không đ kh n ng ch ng h t nh ng tác đ ng c a t nhiên dù đư nh n

bi t đ c quy lu t

Ngu n g c kinh t - xư h i: Ti n b khoa h c k thu t, m t m t, thúc đ y kinh

t - xư h i phát tri n v i vi c phát minh ra các máy móc, các ph ng ti n tinh

vi, hi n đ i M t khác, chính các thành t u đó l i làm n y sinh các r i ro đe d a

đ i s ng con ng i khi có s m t kh n ng ki m soát, ch ng nh t th i Ví d :

N , đ v máy móc, đi n gi t Bên c nh đó, xư h i phát tri n cùng v i các m i quan h n y sinh càng ngày càng nhi u, càng ph c t p và không ph i lúc nào

c ng di n m t cách thu n l i Các mâu thu n t t y u s phát sinh d n đ n phá

v các m i quan h xư h i, tr thành m t trong nh ng nguyên nhân c a các t n

th t

- Nguyên nhân c a r i ro

Nguyên nhân khách quan: các nguyên nhân đ c coi là khách quan n u nó đ c

l p v i ho t đ ng c a con ng i Có th là: tr ng h p b t kh kháng g n v i

t nhiên, ho c g n v i đ i s ng xư h i; hay các tr ng h p ng u nhiên: g n li n

v i ho t đ ng c a con ng i nh ng nguyên nhân không rõ ràng, không xác đ nh

đ c Các tr ng h p này không ai gây ra các thi t h i đư phát sinh, các s c

x y ra không có s tham gia c a con ng i

- Nguyên nhân ch quan: Bi n c x y ra d i s tác đ ng c a con ng i

- Phân lo i r i ro

R i ro có th tính toán và không th tính toán Ng i ta c g ng phân đ nh rõ

và tách bi t h n 2 lo i r i ro: có th tính toán đ c và không th tính toán đ c

R i ro có th tính toán đ c hay r i ro tài chính: là nh ng r i ro mà t n s xu t

hi n c ng nh m c đ tr m tr ng c a nó có th tiên đoán đ c R i ro không

th tính toán đ c hay r i ro phi tài chính: ng i ta không th (ho c ch a có

th ) tìm ra đ c quy lu t v n đ ng nên không th (ch a th ) tiên đoán đ c xác

su t x y ra bi n c trong t ng lai Trên th c t , d ng nh không có ranh gi i

rõ ràng cho hai lo i r i ro nêu trên vì ngay c khi có th xác đ nh đ c xác su t

x y ra bi n c trong t ng lai thì con s đó ch có m c đ chính xác t ng đ i

x y ra đ i v i c ba đ i t ng: Tài s n; Con ng i; Trách nhi m T ng t nh

r i ro tính toán và không th tính toán đ c, r t khó có ranh gi i rõ ràng gi a

r i ro đ ng và r i ro t nh

2.1.1 2ăKháiăni măv ăqu nătr ăr iăroă

Thu t ng “Qu n tr r i ro” b t đ u ra đ i t sau chi n tranh th gi i th II Th t

v y, t sau chi n tranh th gi i th II đ n gi a th p niên 60, th i k c a nh ng đ i

m i và phát tri n khoa h c k thu t, nh ng r i ro m i xu t hi n, nh ng r i ro c l i

t ng lên và ch c n ng qu n tr r i ro trong doanh nghi p d n d n đ c hình thành

Tr c đó, B o hi m luôn là ph ng cách duy nh t đ c dùng đ đ m b o cho các r i

ro c đi n nh cháy, n , b o t , v n chuy n hàng hóa, Trong m i doanh nghi p,

ng i ta ph i mua và qu n lý vô s h p đ ng b o hi m t m t ho c nhi u nhà b o

hi m V i s xu t hi n c a các r i ro m i, b o hi m có nh ng gi i h n c a nó Nh ng nhà doanh nghi p bu c ph i ti p c n r i ro m t cách có ý chí h n: có nh ng r i ro nào? Có th đánh giá h u qu tài chính c a nó không? Kh n ng x y ra có th có? X

lý nó nh th nào? H t giác m r ng trách nhi m c a mình trong vi c nh n d ng các r i ro m i, đ a ra k thu t đ phòng, t o ra s đ m b o khác ngoài b o hi m

nh m an toàn h n trong sinh ho t, s n xu t, t n kho và tiêu th s n ph m H quy t

đ nh r i ro nào h mu n và có th mua b o hi m và r i ro nào doanh nghi p t cáng đáng l y Vào n m 1955, Wayne Snider, giáo s c a Temple University, cho r ng: Khi mà nh ng ng i có trách nhi m mua b o hi m trong doanh nghi p t giác quan tâm đ n và làm ch r i ro h n là hài lòng b ng vi c mua b o hi m cho chúng, h s

tr thành nh ng “nhà qu n tr r i ro” (Risk Manager) N m 1956, Russel Gallagher, trong m t bài vi t đ c công b b i t p chí n i ti ng Havard Business Review (s 34) đư gi i thi u thu t ng “Qu n tr r i ro” (Risk Management) v i các nhà doanh nghi p N m 1961, trong quy n “B o hi m, Lý thuy t và Th c hành Hoa k ” (Insurance,Its theory and practice in the United States), Ralf Blanchard, c u giáo s

b o hi m c a đ i h c Columbia đư ch ra r ng: l nh v c áp d ng c a qu n tr r i ro là

l nh v c các “r i ro thu n” (pure) Ọng đ a ra ranh gi i phân bi t gi a r i ro thu n

và các r i ro đ u c (spéculatif) S phân bi t tuy gi n đ n nh ng rõ ràng nó r t h u ích cho vi c phát tri n ch c n ng qu n tr r i ro dù là bên trong ph m vi hay ngoài

ph m vi doanh nghi p M t n m sau, m t bài vi t trong t National Insurance Buyer (tháng 9/1962) đư gi i thi u m t khái ni m c b n m i c a qu n tr r i ro: Giá phí

toàn b c a r i ro Tác gi bài báo, Douglas Barlow, nhà nghiên c u qu n tr r i ro

c a nhóm Massey Fergusson đư gi i thích r ng: i v i m i r i ro có th b o hi m,

vi c t ch c x lý t ng ng và ph thu c vào b n lo i giá phí sau: Chi phí đ phòng, Phí b o hi m, T n th t t gánh ch u không đ c b i th ng t b o hi m, Chi phí

qu n lý M c tiêu c a qu n tr r i ro, nh v y, tr thành vi c t i u hóa giá phí toàn

b c a r i ro, ph i đ u t vào vi c đ phòng, d phòng - t b o hi m đ gi m phí b o

hi m, nói cách khác, ph i phân b t t nh t ngân sách c a doanh nghi p gi a b n lo i

c u thành giá phí c a r i ro nói trên

M c tiêu c a qu n tr r i ro là t i đa hóa giá tr c a doanh nghi p cho nên vi c

l a ch n ph ng th c qu n tr r i ro ph thu c vào chi phí và hi u qu tác đ ng c a

t ng ph ng th c x lý r i ro đ c l a ch n Chính vì v y vi c l a ch n đây là

m t s đánh đ i Ch ng h n khi gia t ng các kho n chi phí đ phòng và b o v thì thi t h i tr c ti p và gián ti p có th gi m Chi phí b o hi m t ng và gi l i ít r i ro thì chi phí thi t h i gián ti p s gi m c ng nh gi m bi n đ ng v thu nh p c a doanh nghi p Vi c t ch c qu n tr r i ro ph thu c vào đ c đi m c a t ng doanh nghi p

H u h t các doanh nghi p có quy mô l n đ u có m t b ph n chuyên bi t đ th c

hi n vi c qu n tr nh ng r i ro thu n túy Ng i đ ng đ u b ph n này đ c g i là Nhà qu n lý r i ro ho c Giám đ c qu n tr r i ro Tuy nhiên chúng ta c ng bi t r ng

r i ro xu t phát t nhi u ngu n khác nhau nên công vi c qu n tr r i ro h u nh có

m i liên h v i t t c các b ph n trong doanh nghi p, t s n xu t, marketing, tài chính và nhân s B ph n qu n tr r i ro th ng có s g n k t ch t ch v i b ph n tài chính vì liên quan gi a vi c b o v tài s n đ không b thi t h i, thi t h i tài chính

và ch c n ng tài chính M t b ph n qu n tr r i ro thông th ng doanh nghi p

th ng có đ i t ng là b o hi m tài s n - trách nhi m, qu b i th ng cho ng i lao

đ ng, m i nguy hi m v an toàn và môi tr ng, gi i quy t các khi u n i doanh nghi p

và ngay c nh ng quy n l i c a nhân viên Ngoài ra, đ i v i nh ng doanh nghi p

đ ng đ u v i các r i ro v giá c , lưi su t, t giá nhi u (r i ro kinh doanh), thì s có

b ph n riêng đ m đ ng công vi c này Ngày nay, vi c qu n tr r i ro không ch

đ c quan tâm các doanh nghi p mà còn là v n đ quan tâm c a b t kì t ch c và

cá nhân nào M t t ch c mu n phát tri n b n v ng thì tr c h t t ch c đó ph i t n

t i, ph i đ c đ m b o không b phá h y b i các r i ro có th x y ra b t kì lúc nào

Và m t cá nhân, dù là không có nhi u “giá tr ” đ b o v , nh ng ít nh t cá nhân đó

c ng t có nh ng cách đ b o v cái mình đang có, dù vô th c hay ý th c nh ng ch a theo m t ph ng pháp khoa h c

2.1.1.3 Cácăr iăroăchínhătrongăho tăđ ngăkinhădoanh c aăcácădoanhănghi p t iă

Vi tăNam

Theo Nguy n H u Long (2014), r i ro r t đa d ng và c ng th ng xuyên bi n

đ i, “ti n hóa” theo s thay đ i và ti n hóa c a môi tr ng kinh doanh Có nhi u cách

th c phân chia các d ng r i ro tùy theo l nh v c, ngu n g c, tính ch t, ch c n ng,

ph m vi, đ i t ng tác đ ng, t n su t xu t hi n, m c đ tác h i

Và b n thân m i d ng r i ro c ng có th ch ng l n, bao trùm ho c trùng kh p

v i các d ng khác trong nhi u tr ng h p Tuy v y, có th khái quát m t s d ng r i

ro th ng g p trong môi tr ng kinh doanh Vi t Nam nh sau:

- R i ro tài chính: Là nh ng r i ro trong l nh v c qu n lý tài chính nh r i ro tín

d ng, t giá, lưi su t, thanh kho n, đ u t , tài s n, công n , dòng ti n Giai

đo n v a qua, nhi u doanh nghi p Vi t Nam kh n đ n vì r i ro lưi su t và đ u

t (lưi su t vay v t lên quá cao, đ u t kém hi u qu ); trong khi đó các ngân hàng thì l i lao đao vì r i ro tín d ng (n x u) R i ro v t giá c ng khi n nhi u doanh nghi p nh p kh u lao đao khi ký h p đ ng mua hàng b ng ngo i t xong thì t giá t ng cao b t ng

R i ro tài chính có th xem là r i ro bao trùm lên m i r i ro vì h qu cu i cùng

c a nh ng r i ro, dù là phi tài chính, ít nhi u đ u kéo theo nh ng thi t h i v tài

nh ng doanh nghi p có s c c nh tranh y u, đang c n s b o h c a nhà n c Chính sách m c a hay đóng c a đ i v i doanh nghi p n c ngoài có th nh

h ng đ n ho t đ ng c a doanh nghi p trong n c M t chính sách thu thay

đ i có th làm nhi u ch doanh nghi p “r ng r i tay chân”

- R i ro chi n l c: Là nh ng r i ro liên quan đ n vi c ho ch đ nh và th c thi chi n l c M t chi n l c đ c l a ch n theo c m tính, thi u phân tích k có

th ti m n nhi u r i ro d n đ n th t b i Chi n l c đa ngành c a nhi u doanh nghi p v a qua là ví d rõ nét v r i ro chi n l c khi doanh nghi p v i vàng tham gia vào ngành m i không d a trên n ng l c lõi c a mình Ngay c m t chi n l c đ c ho ch đ nh đúng c ng có r i ro th t b i trong quá trình th c thi Ngoài ra, trên đ ng đi c a m t chi n l c dài h n, có th có nh ng bi n

đ ng sâu s c mà n u doanh nghi p không có b c đi u ch nh thích h p, r i ro

- R i ro pháp lý: Là nh ng r i ro liên quan đ n pháp lu t Doanh nghi p có th

vô tình hay c ý vi ph m lu t pháp Lu t pháp c ng có th thay đ i theo chi u

h ng b t l i cho doanh nghi p N u không c p nh t thông tin pháp lu t và s m

nh n di n nh ng r i ro liên quan đ n pháp lý, doanh nghi p d r i vào tình tr ng

vi ph m pháp lu t ho c m t s c c nh tranh khi bu c ph i tuân th pháp lu t

- R i ro nhân l c: Là nh ng r i ro liên quan đ n ngu n nhân l c doanh nghi p Nhân tài và nh ng cán b ch ch t có th b doanh nghi p ra đi vì m t lý do

nào đó Ch t xám c a doanh nghi p (th ng kèm theo bí quy t công ngh , bí

m t kinh doanh) có th “ch y” v đ i th c nh tranh Ng c l i, doanh nghi p

có th vô tình thu nh n nh ng k phá ho i vào làm vi c t i doanh nghi p M t

t ng giám đ c hay qu n lý c p cao thi u n ng l c, kém đ o đ c có kh n ng

đ a m t doanh nghi p t ch làm n hi u qu tr thành l n b i, phá s n ó là

ch a k nh ng r i ro khác liên quan đ n đình công, bưi công, thi u h t hay d

th a ngu n nhân l c R i ro v nhân l c có th x p ngang hàng v i nh ng r i

ro v tài chính, kinh doanh, vì có tác h i không h thua kém

- R i ro v n hành: Là nh ng r i ro liên quan đ n n ng l c qu n lý, v n hành doanh nghi p ó là nh ng r i ro v h th ng qu n lý, các quá trình ho t đ ng,

các chính sách, quy đ nh, quy ch , quy trình tác nghi p, cung cách qu n lý, đi u hành , và c vi c s d ng con ng i trong h th ng v n hành M t h th ng

qu n lý l ng l o có th t o nhi u l h ng, gây th t thoát tài s n, ti n b c; m t quy trình v n hành b t h p lý ho c thi u ki m soát ch t ch có th làm phát sinh

nh ng sai ph m d n đ n h h ng, thi t h i Vi c b trí nhân l c không đúng

ng i, đúng vi c không ch làm gi m hi u su t làm vi c mà còn gây c n tr , khó kh n, th m chí nguy h i cho quá trình phát tri n doanh nghi p

- R i ro th tr ng: Là nh ng r i ro liên quan đ n s v n đ ng, thay đ i c a th

tr ng, bao g m c s n ph m, khách hàng, ng i tiêu dùng, nhà cung c p, đ i tác, đ i th c nh tranh Nh ng thay đ i v xu h ng tiêu dùng có th gây khó

kh n cho nhi u doanh nghi p Các cách th c c nh tranh m i t phía đ i th có

th đe d a tr c ti p đ n ho t đ ng bình th ng c a doanh nghi p (ví d , doanh nghi p “d i bom” thông đi p “cà phê ch làm t cà phê” có th gây khó kh n cho nh ng doanh nghi p pha tr n cà phê v i b t b p, b t đ u )

- R i ro h p đ ng: Là nh ng r i ro liên quan đ n vi c ký k t các h p đ ng h p tác, h p đ ng kinh t , h p đ ng mua bán Nh ng đi u kho n thi u rõ ràng, không ch t ch , ho c b “cài b y” có th gây b t l i, d n đ n thi t h i cho doanh nghi p khi có tranh ch p

- R i ro b o m t: ó là nh ng r i ro liên quan đ n thông tin Bí quy t công ngh ,

bí m t kinh doanh có th b ti t l , ho c rò r m c đ thông th ng, doanh nghi p có th b đ i th c nh tranh “b t bài”; còn m c đ nghiêm tr ng, toàn

b m t k ho ch hay chi n l c có th b phá s n

Ngoài ra, còn nhi u d ng r i ro khác có th k đ n nh r i ro th m h a (thiên tai, cháy n , tai n n, chi n tranh, b o đ ng ), r i ro quan h , r i ro truy n thông, r i

ro trong ng d ng công ngh thông tin

H u h t nh ng d ng r i ro này, doanh nghi p Vi t Nam r t th ng g p ph i và

bu c ph i x lý chuy n đư r i N u bi t cách qu n lý r i ro, doanh nghi p có nhi u

kh n ng tránh kh i, vô hi u hóa, gi m thi u tác đ ng tiêu c c, ho c chí ít c ng ch

m t m c giá c đ nh Ng i mua tr m t kho n phí g i là phí quy n ch n (premium),

đó c ng chính là giá c a quy n ch n M t quy n ch n đ mua m t tài s n g i là quy n

ch n mua (call option) M t quy n ch n đ bán m t t i s n là m t quy n ch n bán

(put option) M c giá c đ nh mà ng i mua h p đ ng quy n ch n có th mua ho c bán tài s n g i là giá ch t ho c giá th c hi n (strike price ho c exercise price, đôi khi

là striking price) Ngoài ra, quy n ch n có th i h n nh t đ nh Quy n mua ho c bán tài s n m c giá c đ nh ch t n t i cho đ n m t ngày đáo h n (expiration date) c

th

Quy n ch n mua: quy n ch n mua là quy n ch n đ mua m t tài s n m t m c giá c đ nh (giá th c hi n) trong m t kho ng th i gian c th Hi n nay trên th tr ng quy n ch n có r t nhi u quy n ch n mua cho các lo i tài s n c s khác nhau, ch ng

h n nh c phi u, ngo i t , vàng, d u thô và các lo i hàng hóa khác

Gi đ nh r ng ngay sau khi quy n ch n mua đ c mua, giá c phi u t ng Vì giá th c hi n là không đ i, quy n ch n mua bây gi tr nên có giá tr h n Các quy n

ch n mua m i v i cùng đi u ki n s đ c bán v i m c phí cao h n Vì v y, các quy n

ch n mua c h n v i cùng ngày đáo h n và giá ch t c ng ph i đ c bán v i m c phí cao h n T ng t , n u giá c phi u gi m, giá quy n ch n mua c ng s gi m, rõ ràng

ng i mua quy n ch n mua có k v ng v xu h ng t ng giá c a c phi u

M t quy n ch n mua mà giá tài s n c s cao h n giá th c hi n đ c g i là cao giá ITM N u giá tài s n c s th p h n giá th c hi n, quy n ch n mua đ c g i là

ki t giá OTM Các quy n ch n mua ki t giá OTM không bao gi đ c th c hi n

N u giá tài s n b ng v i giá th c hi n, quy n ch n là ngang giá ATM

Quy n ch n bán: quy n ch n bán là quy n ch n đ bán m t tài s n v i m t m c giá c đ nh trong m t kho n th i gian c th Vì quy n ch n bán cho phép ng i n m

gi c phi u bán c phi u m c giá c đ nh, m t s s t gi m c a giá c phi u s làm cho quy n ch n có giá tr h n Ng c l i, n u giá c phi u t ng, quy n ch n bán s

có giá tr th p h n Rõ ràng là ng i mua quy n ch n bán k v ng c phi u có xu

h ng gi m giá

N u giá c phi u th p h n giá th c hi n, quy n ch n bán đ c xem là cao giá ITM N u giá c phi u cao h n giá th c hi n, quy n ch n bán là ki t giá OTM M t quy n ch n bán ki t giá OTM không bao gi nên đ c th c hi n Khi giá c phi u

b ng v i giá th c hi n, quy n ch n bán là ngang giá ATM

2.1.2 2ăCácălo iăth ătr ngăquy năch n

Có 2 lo i th tr ng quy n ch n là th tr ng quy n ch n phi t p trung và th

tr ng quy n ch n có t ch c:

Th tr ng quy n ch n phi t p trung: Hi n nay các th tr ng quy n ch n phi

t p trung đ c giao d ch trên quy mô toàn th gi i và ch y u b i các nhà đ u t t

ch c Các h p đ ng quy n ch n phi t p trung, còn đ c g i là quy n ch n OTC đ c

ký k t riêng gi a các doanh nghi p l n, t ch c tài chính và đôi khi là c chính ph ,

và ng i mua quy n ch n ho c là bi t rõ m c đ đáng tin c y c a ng i bán ho c là

đư gi m thi u r i ro tín d ng b ng m t s kho n b o đ m ho c các bi n pháp nâng cao đ tín nhi m khác Tuy nhiên, ng i mua các quy n ch n g n nh luôn ph i đ i

m t v i m t s lo i r i ro tín d ng Tuy nhiên, lo i quy n ch n này có r t nhi u l i

th l n

- Th nh t là các chi ti t c a m t h p đ ng quy n ch n có th đ c thi t k cho phù h p m t cách sát sao v i nhu c u c a c hai bên tham gia giao d ch

- M t l i th th hai c a th tr ng phi t p trung là công chúng hay các nhà đ u

t khác, bao g m c đ i th c nh tranh không th bi t v các giao d ch đư đ c

th c hi n i u này không có ngh a là các giao d ch đó là b t h p pháp hay đáng nghi ng Trên sàn giao d ch quy n ch n, m t l nh kh i l ng l n đ mua quy n

ch n bán ra có th phát ra tín hi u cho th tr ng r ng m t ng i nào đó đư bi t

đ n m t tin x u nào đó i u này có th khi n th tr ng ho ng lo n vì lo l ng

v thông tin đang đ c trì hoưn s s m xu t hi n

- M t l i th khác là giao d ch phi t p trung v b n ch t không b ki m soát Các quy đ nh c a giao d ch này thu c v tính trung th c và phép c x thông th ng trong kinh doanh Các t ch c không tuân th s không th tìm đ c đ i tác đ giao d ch Môi tr ng thông thoáng này có ngh a là không c n có s ch p thu n

c a chính ph trong vi c chào bán các lo i quy n ch n m i Các h p đ ng đ n thu n ch đ c t o ra b i các bên th y đ c l i ích song ph ng trong vi c giao

d ch kinh doanh v i nhau Không có nh ng ràng bu c t n kém ho c thói quan

liêu xen vào

Th tr ng giao d ch quy n ch n có t ch c: Là n i giao d ch các quy n ch n

đ c tiêu chu n hóa thông qua sàn giao d ch quy n ch n t p trung Sàn giao d ch là

m t pháp nh n đ c t ch c đ th c hi n các giao d ch ch ng khoán, quy n ch n

ho c giao sau Nó cung c p các thi t b ti n ích và ban hành các quy đ nh và đi u l

đ qu n lý các giao d ch đ i v i các công c đ c mua bán đây Trong th tr ng

quy n ch n, sàn giao d ch có t ch c phát tri n đáp ng vi c thi u chu n hóa và thanh kho n c a th tr ng phi t p trung i u ki n và quy đ nh trong h p đ ng, nh giá

th c hi n và ngày đáo h n, đ c thi t k cho ph h p v i các bên tham gia Sàn giao

d ch có t ch c đáp ng nhu c u v h p đ ng quy n ch n đư đ c tiêu chu n hóa theo đó sàn giao d ch s quy đ nh c th đi u ki n và quy đ nh c a h p đ ng Vì v y,

m t th tr ng th c p dành cho các h p đ ng đư đ c t o l p i u nay khi n cho quy n ch n d ti p c n h n và h p d n h n đ i v i công chúng Nh v y, m t quy n

ch n đ c tiêu chu n hóa c n đáp ng nh ng đi u ki n nh sau:

- i u ki n niêm y t: Các sàn giao d ch quy n ch n quy đ nh các tài s n mà giao

d ch quy n ch n đ c phép i v i quy n ch n c phi u, đi u ki n niêm y t

c a sàn giao d ch quy đ nh nh ng c phi u đ đi u ki n có th giao d ch quy n

th c hi n quy đ nh M c tiêu c a sàn giao d ch trong vi c thi t l p giá th c hi n

là làm cho quy n ch n có s c h p d n đ i v i nhà đ u t nh m gia t ng kh i

l ng giao d ch H u h t các giao d ch quy n ch n đ u t p trung vào các quy n

ch n mà giá c phi u g n v i giá th c hi n Vì v y, các nhân viên sàn giao d ch

có xu h ng niêm y t các quy n ch n có giá th c hi n xoay quanh nh ng r t

g n giá hi n t i c a c phi u H ph i phân tích xem giá th c hi n có quá cao hay quá th p h n m c giá c phi u đ t o ra đ kh i l ng giao d ch hay không

N u giá c phi u t ng, các m c giá th c hi n m i g n v i giá c phi u h n s

đ c b sung

- Ngày đáo h n: Trên sàn giao d ch quy n ch n, th ng m i c phi u s đ c phân lo i vào các chu k đáo h n riêng

- H n m c v th và h n m c th c hi n: H n m c v th (position limit) là s

l ng quy n ch n t i đa mà m t nhà đ u t có th n m gi v m t phía c a th

tr ng H n m c th c hi n (exercise limit) t ng t nh h n m c v th M t

th c hi n là s quy n ch n t i đa có th đ c th c hi n trong vòng 5 ngày làm

vi c liên t c b t k b i m i nhà đ u t riêng l hay m t nhóm các nhà đ u t cùng hành đ ng v i nhau Các s li u v h n m c th c hi n c ng gi ng h n

m c v th

2.1.2.3 Cácălo iăquy năch n

Quy n ch n c phi u: Quy n ch n đ i v i các c phi u riêng l đôi khi đ c

g i là quy n ch n c phi u hay quy n ch n v n c ph n Các quy n ch n này t n t i

đ i v i hàng ngàn c phi u riêng l , m c dù kh i l ng giao d ch có th th p đ i v i quy n ch n m t s lo i c phi u nh t đ nh Ngoài ra, m t s lo i quy n ch n đ i v i

h u h t m i c phi u, nh lo i có th i gian đáo h n dài và lo i c ng giá DITM

(deep-in-the-money) và chìm sâu vào tr ng thái ki t giá DOTM money), có kh i l ng giao d ch r t th p

(deep-out-of-the-Quy n ch n ch s : M t ch s ch ng khoán là m t ch tiêu đo l ng t ng giá

tr c a m t nhóm các c phi u đ c ch đ nh Nh trong b t k ch s nào, nó là m t

ch tiêu t ng đ i, th hi n giá tr t ng đ i so v i giá tr tr c đó i v i quy n

ch n ch s , chúng ta hi u các m c y t giá là giá tr th tr ng c a c phi u so v i

m t m c giá tr c s , đ c thi t l p t nhi u n m tr c, khi ch s đ c kh i t o Các d ng quy n ch n khác: Các sàn giao d ch quy n ch n đư th nghi m nhi u

lo i quy n ch n khác nhau, bao g m c quy n ch n trái phi u, m c dù nh ng quy n

ch n này ít h p d n công chúng Tuy nhiên, quy n ch n trái phi u và các quy n ch n

có liên quan đ c g i là quy n ch n lưi su t, l i r t ph bi n trên th tr ng OTC Quy n ch n th c (real option): Không ph i là quy n ch n đ i v i b t đ ng s n,

và tên g i này c ng không ph i có ý nói là các quy n ch n khác có ph n nào đó không

th c Quy n ch n th c là các quy n ch n th ng đ c th y trong các quy t đ nh đ u

t c a công ty, các quy n đ nh này th ng đ c g i là đ u t th c

2.1.2.4 LỦăthuy tăđ nhăgiáăquy năch n

Có th hi u m t cách đ n gi n r ng giá tr quy n ch n chính là nh ng gì mà

ng i s h u quy n ch n (ng i mua quy n ch n) nh n đ c khi th c hi n quy n

ch n, ng c l i đó là nh ng gì mà ng i bán quy n ch n ph i tr cho ng i mua quy n ch n khi h th c hi n quy n c a mình Vì v y, theo nguyên t c chi t kh u dòng ti n, thì phí quy n ch n (hay có th hi u là giá c c a quy n ch n) chính là hi n giá c a giá tr quy n ch n k v ng trong t ng lai t i ngày quy n ch n đáo h n Cho nên b n ch t c a vi c đ nh giá quy n ch n là t i ngày hi n t i chúng ta c n xác đ nh

đ c giá tr quy n ch n k v ng t i ngày đáo h n trong t ng lai là bao nhiêu; và

đ ng nhiên t t c nh ng đi u này đ c đ t trong gi đ nh th tr ng hi u qu

ti n hành đ nh giá đ c quy n ch n, ngh a là tìm ra đ c các m c giá chính xác c a quy n ch n vào nh ng th i đi m c th th tr c h t ta c n tìm hi u các nguyên lý c

b n c a vi c đ nh giá quy n ch n c ng nh các thu c tính c a giá tr quy n ch n Giá tr nh nh t c a quy n ch n: Chúng ta bi t r ng quy n ch n mua và quy n

ch n bán v b n ch t là gi ng nhau, ch khác nhau v th giao d ch, ng i mua quy n ch n mua là ng i đang n m gi v th mua đ i v i tài s n c s , còn ng c

l i ng i mua quy n ch n bán là ng i đang v th bán đ i v i tài s n c s Vì

v y, t t c các thu c tính c a giá tr quy n ch n là gi ng nhau cho quy n ch n mua

và quy n ch n bán, ch khác nhau công th c tính toán M t quy n ch n mua là m t công c v i ngh a v pháp lý gi i h n N u ng i mua quy n ch n th y r ng vi c

th c hi n quy n ch n là có l i, quy n ch n s đ c th c hi n N u th c hi n quy n

ch n s làm gi m s giàu có c a ng i s h u quy n ch n, ng i mua s không th c

hi n Quy n ch n không th có giá tr âm, vì ng i mua không b b t bu c ph i th c

hi n quy n ch n Giá tr th p nh t c a m t quy n ch n đ c g i là giá tr n i t i, đôi khi đ c g i là giá tr cân b ng, ho c giá tr th c hi n Giá tr n i t i nh n giá tr

d ng đ i v i quy n ch n mua cao giá ITM và 0 đ i v i quy n ch n mua ki t giá

OTM, là giá tr mà ng i mua quy n ch n mua nh n đ c khi th c hi n quy n ch n

và là giá tr mà ng i bán quy n ch n mua t b khi quy n ch n đ c th c hi n Giá tr l n nh t c a quy n ch n: Quy n ch n mua là m t kênh mà nhà đ u t

có th mua c phi u i u mà ng i ta mong mu n đ t đ c nhi u nh t t quy n

ch n mua là giá tr c a c phi u tr đi giá th c hi n Ngay c khi giá th c hi n là 0, không ai có th tr nhi u ti n đ mua quy n ch n mua h n là đ mua c phi u Tuy nhi n, có m t quy n ch n mua đáng giá b ng v i giá c phi u là quy n ch n mua có

k h n v nh vi n

Giá tr c a quy n ch n mua khi đáo h n: Vì quy n ch n đư đ n th i đi m đáo

h n, giá quy n ch n không còn ch a đ ng giá tr th i gian Tri n v ng t ng lên trong

t ng lai c a giá c phi u không còn liên quan đ n giá c a quy n ch n đang đáo h n,

t c là đ n gi n ch còn l i giá tr n i t i

Tác đ ng c a th i gian đáo h n đ n giá tr quy n ch n: Thông th ng quy n

ch n có th i h n dài h n có giá tr l n h n, nh ng n u nó không có giá tr th i gian khi quy n ch n ng n h n đáo h n, hai quy n ch n s có cùng m t giá i u này có

th x y ra khi giá c phi u r t cao ho c r t th p Giá tr th i gian c a m t quy n ch n mua thay đ i theo th i gian đ n khi đáo h n và chênh l ch gi a giá c phi u và giá

th c hi n Các nhà đ u t chi tr cho giá tr th i gian c a quy n ch n mua d a trên

đ b t n c a giá tr c phi u trong t ng lai N u giá c phi u là r t cao, quy n ch n

đ c g i là c ng giá DITM và giá tr th i gian s th p N u giá c phi u là r t th p, quy n ch n đ c g i là chìm sâu vào tr ng thái ki t giá DOTM và giá tr th i gian

c ng s th p Giá tr th i gian s th p vì nh ng đ nh đi m này, tính b t n c a quy n

ch n mua đang đáo h n m c cao giá ITM ho c ki t giá OTM s th p h n Tính b t

n l n h n khi giá c phi u g n v i giá th c hi n, và đi m giá này thì giá tr th i gian s cao h n

Tác đ ng c a lưi su t: Lưi su t tác đ ng đ n quy n ch n mua theo nhi u h ng

Th nh t, lưi su t tác đ ng đ n gi i h n d i Lưi su t càng th p, gi i h n d i càng

th p Trong tr ng h p lưi su t b ng 0, gi i h n du i s b ng v i giá tr n i t i Không

có gì đ c bi t x y ra đ i v i giá quy n ch n n u lưi su t b ng 0 Quy n ch n s v n

có giá tr b gi i h n b i gi i h n d i/giá tr n i t i Nh ng v n có th có nh ng tác

đ ng khác ph c t p h n Có l cách d nh t đ hi u đ c tác đ ng c a lưi su t đ n quy n ch n mua là ngh quy n ch n mua nh là m t cách đ mua c phi u mà tr

m t kho n ti n nh h n giá c a c phi u

Tác đ ng c a bi n đ ng giá c phi u: M t trong nh ng nguyên t c c b n c a hành vi nhà đ u t là các cá nhân thích r i ro ít h n là r i ro nhi u i v i ng i s

h u c phi u, r i ro càng cao có ngh a là giá tr càng th p Nh ng r i ro càng cao c a

c phi u l i t o ra giá tr cao h n cho quy n ch n mua đ i v i c phi u đó i u này

x y ra b i vì c phi u bi n đ ng càng l n làm t ng l i nhu n có th đ t đ c t quy n

ch n n u c phi u t ng giá, vì giá c phi u s cao h n giá th c hi n khá nhi u M t khác, bi n đ ng càng l n có ngh a là giá n u giá c phi u gi m, nó có th nh h n nhi u so v i giá th c hi n i v i ng i mua quy n ch n mua, đi u này không thành

v n đ vì m c l ti m n ng là có gi i h n Th t ra ng i mua quy n ch n không quan tâm giá c phi u s gi m đ n m c nào N u giá c phi u có kh n ng s gi m th p

h n nh ng c ng có kh n ng s t ng cao h n, ng i s h u quy n ch n s có l i và quy n ch n s đ c đ nh giá cao h n khi đ b t n cao h n

Ngang giá quy n ch n mua – quy n ch n bán: Giá quy n ch n mua và quy n

ch n bán đ i v i cùng m t c phi u v i cùng giá th c hi n và ngày đáo h n có m t

m i quan h đ c bi t Giá quy n ch n bán, quy n ch n mua, giá c phi u, giá th c

hi n, th i gian đ n khi đáo h n, và lưi su t phi r i ro đ u có liên h v i nhau theo m t công th c g i là ngang giá quy n ch n mua – quy n ch n bán Công th c này phát

bi u r ng giá c a m t c phi u c ng v i quy n ch n bán b ng v i giá quy n ch n mua c ng v i trái phi u phi r i ro Nó th hi n m i quan h gi a giá quy n ch n mua, quy n ch n bán, c phi u, th i gian đ n khi đáo h n, lưi su t phi r i ro, và giá th c

hi n

- jlà t l phi r i ro, và th ng là lưi su t trái phi u chính ph vì lo i lưi su t này

đ c coi là không có r i ro thanh toán (R i ro m c đ nh - default risk)

- rmilà thu nh p th tr ng k v ng qua th i gian (expected market return over a

period of time), th ng đ c tính toán ho c cho s n

Gi đ nh khi s d ng mô hình CAPM:

- Th tr ng hi u qu

- Nhà đ u t luôn s h u m t danh m c đ u t (portfolio) đa d ng hoá

Ý t ng chung đ ng sau mô hình đ nh giá tài s n v n là các nhà đ u t khi ti n hành đ u t v n c a mình vào b t c tài s n gì thì c ng đ c bù đ p l i theo hai cách: giá tr ti n t theo th i gian và r i ro

Giá tr ti n t theo th i gian th hi n thông qua t l phi r i ro (Risk free) trong công th c và khi dùng ti n đ đ u t vào b t c ho t đ ng nào thì nhà đ u t s đ c

h ng s bù đ p này Ph n còn l i trong công th c th hi n t l r i ro và tính toán các kho n khác mà nhà đ u t đ c h ng vì đư ch p nh n m t t l r i ro cao h n Kho n bù đ p này đ c tính toán thông qua t l r i ro (Beta) đ c s d ng đ so

sánh thu nh p t tài s n so v i thu nh p th tr ng kì v ng qua m t kho ng th i gian (expected market return over a period of time) và v i m c đ n bù r i ro th tr ng

Mô hình đ nh giá tài s n v n phát bi u r ng: thu nh p kì v ng c a m t lo i

ch ng khoán hay danh m c đ u t s ngang b ng v i m c thu nh p ch ng khoán phi

r i ro c ng thêm kho n l i t c bù r i ro n a N u thu nh p kì v ng không đ t m c thu nh p t i thi u yêu c u, khi đó nhà đ u t s không ti n hành đ u t Các đ ng

SML (Security Market Line - đ ng bi u di n r i ro c a th tr ng ch ng khoán) s

th hi n k t qu c a CAPM đ i v i các m c r i ro khác nhau (các Beta khác nhau)

S d ng mô hình CAPM cùng các gi đ nh, chúng ta có th c tính đ c thu

nh p kì v ng trên m t c phi u

Ví d : gi s r ng t l phi r i ro là 3%, t l r i ro là 2%, thu nh p th tr ng kì

v ng qua th i gian là 10%, khi đó thu nh p kì v ng trên c phi u là 3%+2*(10%-3%)

= 17%

Mô hình CAPM không ph i là mô hình duy nh t d báo t su t sinh l i nh ng

nó có n n t ng lý thuy t v ng ch c M c dù có nhi u tranh lu n và nghiên c u v tính

n đ nh c a beta c ng nh nh ng ki m đ nh th c nghi m v mô hình CAPM nh ng

v c b n CAPM đ c xem là hi u qu và đư t n t i su t 40 n m qua

Trong nh ng nghiên c u g n đây, mô hình CAPM đư đ c b sung nh ng nhân

t khác nh m có th d báo t su t sinh l i m t cách chính xác h n Nh ng b ng

ch ng th c nghi m cho th y ngoài beta còn có các bi n nh t s giá trên thu nh p (P/E) và giá tr th tr ng trên giá tr s sách (P/B) c bi t trong th tr ng các n c

m i n i, s tác đ ng c a t s giá trên thu nh p (P/E) và giá tr th tr ng trên giá tr

s sách (P/B) lên t su t sinh l i ch ng khoán là khá rõ nét Cùng v i mô hình CAPM, P/E và giá tr th tr ng trên giá tr s sách đ c dùng nh là các công c d báo t

su t sinh l i ch ng khoán trên th tr ng các n c m i n i i u này hàm ý m t mô hình CAPM đa bi n v i các bi n là: Beta, P/E và PBV

Mô hình CAPM c i ti n là m t n l c đ khám phá ra các công c nh ch s P/E và P/B đ d báo t su t sinh l i th tr ng trung bình trong th i k dài Tuy

nhiên, vi c ng d ng mô hình này vào d báo t su t sinh l i trên th tr ng các n c

m i n i s có nh ng h n ch nh t đ nh

Th nh t, hàng hóa c a th tr ng ch ng khoán các n c đang phát tri n th ng quá nghèo nàn v ch ng lo i, ít i v s l ng và đ c bi t là thi u các hàng hóa cao

c p đ các nhà đ u t có th yên tâm đ u t lâu dài M c dù đư có nh ng gi i pháp

và n l c t phía Nhà n c nh m t o thêm s phong phú v hàng hóa cho th tr ng

ch ng khoán nh ng hi u qu th c s là ch a cao Vì th , th tr ng ch ng khoán Vi t Nam ch a h p d n các nhà đ u t , đ c bi c là nh ng nhà đ u t chuyên nghi p và có ngu n l c tài chính l n

Th hai, s thi u v ng h s beta trong vi c phân tích r i ro c a các ch ng khoán Nói cách khác, các nhà đ u t ch a chú tr ng đ n h s Beta trong vi c đánh giá ch ng khoán Hi n nay, trên website các công ty ch ng khoán có li t kê nh ng t

s c b n v tài chính và so sánh v i t s trung bình th tr ng M t s trang web

c ng đ c p đ n h s beta trong danh m c khái ni m các ch s tài chính c n phân tích (ví d công ty ch ng khoán VNDIRECT), nh ng ch a th c s có ý đ nh s d ng

nó Ph n l n ch là nêu nh ng ch s tài chính chung có liên quan đ n danh l i nh

ch s l i nhu n/v n (ROE), l i nhu n thu n/doanh thu, l i nhu n/tài s n, ho c liên quan đ n tình hình vay n nh t ng vay n trên v n ho c liên quan đ n giá ch ng khoán và l i nhu n nh P/E, ngoài ra không th y nh ng ch s nh t s giá th tr ng

so v i giá s sách (P/B), Beta…

Do s tác đ ng c a nhi u nhân t phi th tr ng nên vai trò c a Beta còn t ng

đ i h n ch Tuy nhiên, khi danh m c th tr ng ngày càng hoàn thi n, Beta s phát huy tác d ng và theo k p v i s phát tri n c a th tr ng Thông qua h s Beta và các t s th tr ng khác nh (P/B)…, doanh nghi p s nhìn nh n rõ h n v r i ro và

n ng l c c nh tranh c a chính b n thân mình Bên c nh đó, các nhà đ u t c ng có

đi u ki n đ ng d ng nh ng k thu t phân tích và d báo m t cách hi u qu h n,

g n v i k v ng h n Khi tính toán và s d ng h s Beta, vi c nghiên c u và s

d ng nh ng mô hình d báo s tr thành hi n th c h n ch không n m trên lý thuy t

c ng ch u nh h ng b i m t vài y u t không th d báo tr c (Chen và c ng s , 1986) Các y u t này nh h ng tr c ti p ho c gián ti p đ n giá c a danh m c đ u

t hai m c đ là r i ro h th ng (Systematic risk) và r i ro phi h th ng

(Unsystematic risk) R i ro h th ng là r i ro thu c v th tr ng, không có m t nhà

đ u t nào tránh kh i cho dù nhà đ u t đư th c hi n đa d nh hoá đ c danh m c đ u

t , r i ro phi h th ng là r i ro có th đa d ng hoá đ c, có th đ c lo i b hoàn toàn Thông th ng vi c đánh giá m c đ ch u r i ro c a m t danh m c đ u t đ c

th c hi n thông qua vi c nghiên c u v r i ro h th ng trong đó các y u t thu c v

r i ro h th ng chi m v trí quan tr ng trong l nh v c tài chính ngân hàng Các nhà

đ u t th ng cân nh c nhi u y u t r i ro khi ra quy t đ nh đ u t , và c n c d a trên lý thuy t v danh m c đ u t c a Markowitz, h th th c hi n vi c t i đa hóa l i nhu n k v ng c a danh m c đ u t c n c trên các gi đ nh c th v r i ro Nói cách khác, nhà đ u t mu n đ t đ c m c l i nhu n k v ng cao h n đ u ph i đánh

Khi tham gia vào th tr ng ch ng khoán, các nhà đ u t nên hi u rõ vi c đo

l ng s nh h ng c a các y u t r i ro đ n danh m c ch ng khoán đ u t Hi n nay, có nhi u mô hình toán đ c phát tri n đ đo l ng s đánh đ i gi a r i ro và l i nhu n, bao g m ph ng pháp đ nh giá tài s n v n (Capital Asset Pricing Model – CAPM) và ph ng pháp kinh doanh chênh l ch giá (Arbitrage Pricing Theory Model – APT) Mô hình CAPM đ c gi i thi u b i Treynor (1961), Sharpe (1964) và Lintner (1965) và sau đó nó đ c ti p t c phát tri n b i Fama và MacBeth (1973) Tuy nhiên, mô hình CAPM ch tính đ n m t y u t r i ro là r i ro th tr ng Bên

c nh đó mô hình này c ng b phê phán là s d ng nh ng gi đ nh thi u tính th c t

(Tunah, 2010) C th , mô hình ch quan tâm đ n m t y u t r i ro duy nh t là di n

bi n trên th tr ng ch ng khoán và đi u này d n đ n vi c b sung các y u t r i ro khác vào trong mô hình Stephen Ross (1976) đư m r ng mô hình CAPM b ng cách

đ a vào đó nh ng y u t r i ro khác mà có liên quan đ n vi c đ nh giá c a tài s n

đ u t Mô hình đ c Ross (1976) m r ng đ c đ t tên là Mô hình chênh l ch giá (APT) Mô hình APT đ c đánh giá là linh ho t h n mô hình CAPM do nó đư m

r ng m i quan h gi a t su t sinh l i c a c phi u đ u t v i các y u t r i ro khác trên th tr ng Có r t nhi u nghiên c u tr c đây đư s d ng mô hình APT đ phân tích m i quan h phi đi u ki n gi a các y u t r i ro và t su t sinh l i c a c phi u

C th , Pettengill và c ng s (1995) đư tìm ra m i quan h cùng chi u gi a t su t sinh l i c a c phi u và t su t sinh l i c a toàn b th tr ng ch ng khoán (beta) Tuy nhiên Pettengill và c ng s (1995) c ng nh n th y có m i quan h có đi u ki n

gi a t su t sinh l i c a c phi u và t su t sinh l i siêu ng ch c a th tr ng ch ng khoán (excess market returns) C th , các nhà nghiên c u này đư phân tách t su t sinh l i trên th tr ng ch ng khoán thành 2 nhóm là t su t sinh l i d ng và t su t sinh l i âm và th c hi n phát tri n mô hình APT cho t ng nhóm phân tách Nh v y,

có th th y vi c s d ng mô hình APT c a Pettengill và c ng s (1995) đư cung c p

m t cách ti p c n mang tính thay th cho mô hình APT nguyên th y c a Ross (1976)

S khác bi t chính gi a 2 mô hình này đó là Ross (1976) cho phép nghiên c u s nh

h ng c a các y u t r i ro trên th tr ng v i t su t sinh l i c a c phi u trong m t

m i quan h phi đi u ki n; trong khi đó, mô hình APT m i c a Pettengill và c ng s (1995) l i đi sâu nghiên c u s nh h ng c a các y u t r i ro trên th tr ng v i t

su t sinh l i c a c phi u trong đi u ki n t su t sinh l i c a c phi u ph thu c vào vào t su t sinh l i siêu ng ch trên th tr ng ch ng khoán

Có r t nhi u các y u t r i ro nh h ng đ n t su t sinh l i c a c phi u đ c

gi i thi u và s d ng trong các nghiên c u tr c đây (Fama và French, 1992; Goriaev, 2004) Các y u t này thông th ng đ c chia thành 2 nhóm chính: các y u t c b n

là các đ c đi m c a các công ty và các y u t thu c v kinh t v mô (Goraiev, 2004)

M c tiêu c a nghiên c u này là đo l ng m i quan h gi a các y u t thu c v kinh

t v mô và t su t sinh l i c a các c phi u c a 60 công ty có m c v n hóa l n nh t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Các y u t v mô đ c l a ch n bao g m giá

vàng, giá d u, t giá, l m phát, và ch s giá th tr ng ch ng khoán H Chí Minh Giá vàng đ c coi là m t kênh đ u t thay th cho c phi u và đ c đ a vào

mô hình APT trong nhi u nghiên c u tr c đây (Fama và French, 1992; Goriaev,

2004)

Giá d u đóng vai trò quan tr ng trên th tr ng tài chính qu c t B t k thay

đ i nào c a giá d u s nh h ng tr c ti p đ n th tr ng n i đ a, đ c bi t là th tr ng tài chính và th tr ng ch ng khoán (Henriques và Sadorsky, 2008; Park và Ratti, 2008; Basher và c ng s , 2006) Giá d u c ng đ c coi là m t y u t mang theo r i

ro h th ng và nh h ng đ n t su t sinh l i c a c phi u (Chen và c ng s , 1986) Nói cách khác, giá d u nh h ng đ n các ngành kinh t và do đó nh h ng đ n

hi u qu kinh doanh c a các công ty ho t đ ng trong ngành và d n đ n nh h ng

đ n t su t sinh l i c a c phi u c a các công ty đang niêm y t trên sàn ch ng khoán

V i vi c t ng tr ng t ng s n ph m qu c n i (GDP), nhà đ u t th ng có s l c quan h n vào t ng tr ng c a n n kinh t và nhu c u s n xu t s gia t ng đ đáp ng

s t ng tr ng này Tuy nhiên, các ngành kinh t hi n nay v n hành và ho t đ ng ch

y u d a vào d u m và s gia t ng ho t đ ng trong các ngành kinh t s d n đ n giá

d u t ng và do đó các doanh nghi p trong ngành s ch u chi phí ho t đ ng cao h n

Khi chi phí ho t đ ng cao h n, t su t sinh l i c a c phi u trong ngành s gi m Rezagholizadeh và c ng s (2007) c ng nh n m nh r ng s s t gi m trong t su t sinh l i c a c phi u trong ngành còn ph thu c vào m c đ ph thu c riêng ph n

c a t ng ngành kinh t đ n d u m

T giá đ c hi u là giao d ch gi a các qu c gia thông qua đ ng ngo i t và do

đó t giá đ c coi là m t y u t quan tr ng trong n n kinh t Khi t giá gi a đ ng

n i t và ngo i t t ng lên, hàng hóa và nguyên v t li u nh p kh u s đ t h n và khi

đó chi phí ho t đ ng c a các doanh nghi p s t ng lên, do đó nh h ng đ n t su t sinh l i c a các công ty Tuy nhiên, theo m t h ng khác, vi c t giá t ng c ng d n

đ n vi c hàng hóa xu t kh u s r h n đ i v i các nhà nh p kh u n c ngoài và do

đó nhu c u xu t kh u hàng hóa s t ng lên và do đó gia t ng l i nhu n cho các doanh nghi p Ngoài ra, ngo i t c ng đ c coi là m t kênh đ u t thay th cho c phi u và khi t giá t ng, nhà đ u t có xu h ng chuy n sang đ u t ngo i t và d n đ n vi c

có m t l ng ti n c a nhà đ u t chuy n t th tr ng ch ng khoán sang th tr ng ngo i h i, d n đ n t su t sinh l i c a c phi u gi m

2.1.4 H s Tobin Q

Giá tr công ty theo Tobin’s q là h s đ c đ i di n b i t ng giá tr th tr ng

c a doanh nghi p (V) và Giá tr các kho n n , sau đó chia cho giá tr tài s n c a doanh nghi p (A) Grunfeld (1960) đư đ ngh s d ng giá tr th tr ng c a công ty

nh là đ i di n tiêu bi u cho kh n ng t o l i nhu n k v ng c a công ty Vì v y, đ u

t ph thu c vào giá tr th tr ng c a công ty đó Cách ti p c n giá tr th tr ng này

c a Grunfeld đ c xem là ng i đi tr c m đ ng cho lý thuy t Q c a Tobin (Tobin’s Q theory)

Brainard và Tobin (1968), và Tobin (1969) đư n l c gi i thích v đ u t d a trên m t ch s q, ch s này là t s c a giá tr th tr ng c a v n và chi phí thay th

nó Ý t ng c a lý thuy t này là khi ch s q l n h n 1, thì công ty nên ti n hành đ y

m nh đ u t vì l i nhu n t o ra s v t h n chi phí mua tài s n c a công ty

2.1.5 M i liên h gi a giá tr côngăty,ăc ăh i phát tri n và r i ro

m r ng công ty b ng cách mua l i nhi u w tài s n c đ nh h n v i chi phí K, giá tr

c a công ty là A + C, v i C là giá tr c a quy n ch n mua wA v i giá th c hi n b ng

v i yêu c u đ u t K V i gi đ nh này, m t s gia t ng trong ph ng sai c a t l thay đ i c a A không nh h ng đ n A nh ng t ng C V i ký hi u này, Q là (A+C)/A

Do đó, đ i v i m t giá tr c a A, Q là m t ch c n ng ngày càng t ng c a ph ng sai

c a A M t s gia t ng trong A c n thi t gia t ng Q khi nó gia t ng giá tr c h i t ng

tr ng c a công ty

Lý thuy t đánh đ i th c s không đ a ra d đoán rõ ràng cho m i quan h gi a

s thay đ i c a v n c ph n và h s Q Ví d , không có gì ng n c n kh n ng các công ty bi n đ ng cao có K cao N u m i t ng quan thu n gi a bi n đ ng v n c

ph n và K là đ l n, khi đó s có m t m i t ng quan ngh ch gi a h s Q và bi n

đ ng v n c ph n L a ch n t c đ t ng tr ng s có giá tr không đáng k cho các công ty bi n đ ng cao do giá th c hi n c a các l a ch n s là l n cho các công ty này Tuy nhiên, đ i v i m t công ty nào đó, s gia t ng bi n đ ng gi a K, , và A liên t c nh t thi t ph i t ng h s Q

2.2 Các nghiên c uătr căđơy

N m 2000, Shin and Stulz (2000) đư nghiên c u v m i t ng quan thu n gi a

nh ng thay đ i trong r i ro h th ng và nh ng thay đ i trong h s Q và m t m i

t ng quan ngh ch gi a nh ng thay đ i trong r i ro phi h th ng và nh ng thay đ i trong h s Q Các m i quan h b n v ng theo th i gian và cho m t lo t các tr ng

h p Chúng d n đ n m t m i t ng quan ngh ch gi a nh ng thay đ i trong t ng r i

ro và nh ng thay đ i trong h s Q Tác gi không tìm th y h tr cho gi thuy t r ng

các thu c tính l a ch n th c c a c h i t ng tr ng làm gi m tác đ ng b t l i c a

vi c t ng r i ro trên h s Q M i t ng quan ngh ch gi a nh ng thay đ i trong t ng

r i ro và nh ng thay đ i trong h s Q không th đ c gi i thích b i các thu c tính

l a ch n c a v n c ph n b i vì nó có ý ngh a th p đ i v i các công ty có đòn b y

th p nh là đ i v i các công ty có đòn b y cao áng chú ý, m i t ng quan ngh ch

gi a h s Q và t ng r i ro không t n t i các công ty l n Trong n a ph n m u c a tác gi , m i quan h gi a h s Q và t ng r i ro là cùng chi u đ i v i các công ty l n,

nh ng đ tin c y ph thu c vào đ c đi m k thu t h i quy M t s gi i thích cho

ch ng c này là nó nh t quán v i quan đi m cho r ng t ng r i ro có ý ngh a ít h n

đ i v i các công ty l n vì vi c d dàng ti p c n th tr ng v n và kh n ng qu n lý

r i ro t t các n n kinh t l n Nó là đi m nh n thú v đ l u ý trong quan đi m này,

b ng ch ng g n đây cho th y cách s d ng ch ng khoán phái sinh gi m ti p xúc c a các công ty v i nh ng r i ro và t ng giá tr Không m t lý thuy t nào hi n có đ c p trong bài nghiên c u này giúp hi u đ c m i t ng quan thu n gi a dòng ti n k

v ng và r i ro h th ng, do đó, s t t h n n u đ l i v n đ này cho nh ng nghiên

c u ti p theo

N m 2013, Li và c ng s đư th c hi n nghiên c u v qu n tr r i ro doanh nghi p và giá tr doanh nghi p trong các công ty t i Trung Qu c trong giai đo n 2009-

2010 Nghiên c u này s d ng ROE nh là th c đo cho giá tr doanh nghi p và các

bi n đ c l p tham gia vào bao g m: m c đ qu n tr r i ro, quy mô c a doanh nghi p (đ c đo thông qua logarit t nhiên c a giá tr v n ch s h u), t l đòn b y (đ c

đo b ng giá tr n /v n ch s h u), m c đ t ng tr ng cua doanh nghi p, m c đ

s h u M u nghiên c u bao g m 135 doanh nghi p và nghiên c u s d ng ph ng pháp OLS đ c l ng m i quan h gi a các bi n đ c l p và giá tr doanh nghi p

K t qu cho th y giá tr doanh nghi p có m i liên h có ý ngh a th ng kê v i các nhân

t bao g m, m c đ qu n tr r i ro, quy mô, t l đòn b y, và m c đ s h u v i h

s pearson l n l t là 0.245, 0.355, 0.365, và 0.253

N m 2011, Waweru và Kisaka đư th c hi n nghiên c u v vi c ban hành và áp

d ng các chính sách v qu n tr r i ro t i giá tr doanh nghi p t i các công ty niêm