Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình công giáo

Chính vì thế, nghiên cứu thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo nhằm mang đến một mô tả khái quát về đời sống của cộng đồng Công giáo tại Việt Nam.. Tìm hiểu quan niệm của Gi

Khoa v¨n hãa häc

-

THùC TR¹NG B×NH §¼NG GIíI TRONG GIA §×NH C¤NG GI¸O

(KH¶O S¸T T¹I GI¸O Xø CÈM S¥N, HUYÖN THANH LI£M,

TØNH Hµ NAM)

KhãA LUËN TèT NGHIÖP §¹I HäC Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Ngân Người hướng dẫn khoa học: Th.s: Hoàng Kim Thanh

Hµ Néi - 2015

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được nhiều sự quan tâm, giúp đỡ và động viên Vì vậy, tôi xin gửi lời cảm ơn tới những người đã dõi theo hay sát cánh bên tôi, giúp tôi hoàn thành đề tài của mình

Đầu tiên, tôi xin gửi cảm ơn chân thành nhất tới Thạc sĩ Hoàng Kim Thanh – Giảng viên khoa Văn hóa học, trường Đại học Văn hóa Hà Nội Cô

là người trực tiếp tư vấn, định hướng cho tôi Trong suốt quá trình thực hiện

đề tài, cô luôn giúp đỡ và chia sẻ với tôi rất nhiều kinh nghiệm và kiến thức

để tôi có thể hoàn thành tốt đề tài của mình

Xin cảm ơn UBND xã Thanh Lưu – huyện Thanh Liêm – tỉnh Hà Nam, gia đình Ông Nguyễn Văn Đạt và bạn Đỗ Nguyễn Thành đã giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát và thu thập thông tin cần thiết cho đề tài

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo giảng dạy tại khoa Văn hóa học, trường Đại học Văn hóa Hà Nội, gia đình và bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát, thu thập thông tin, tài liệu liên quan đến

đề tài

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội ngày 3 tháng 5 năm 2015

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngân

DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

ĐTH: Đô thị hóa GS: Giáo sư HĐH: Hiện đại hóa HTX: Hợp tác xã HĐND: Hội đồng nhân dân KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình Nxb: Nhà xuất bản

TS: Tiến sĩ

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT 2

MỞ ĐẦU 5

Chương 1 12

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ GIÁO GIÁO XỨ CẨM SƠN – HUYỆN THANH LIÊM - HÀ NAM 12

1.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 12

1.1.1 Cơ sở lý thuyết về giới và bình đẳng giới 12

1.1.2 Gia đình và quan hệ giới trong gia đình Công giáo 27

1.2 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ GIÁO XỨ CẨM SƠN –HUYỆN THANH LIÊM – HÀ NAM 33

1.2.1 Địa lý 33

1.2.2 Giáo dân 33

1.2.3 Hệ thống quản lý 34

Chương 2 35

THỰC TRẠNG BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO (KHẢO SÁT TẠI GIÁO XỨ CẨM SƠN – THANH LIÊM – HÀ NAM) 35

2.1 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO QUA CỐNG HIẾN CHO PHÁT TRIỂN GIA ĐÌNH 36

2.1.1 Bình đẳng giới trong thực hiện chức năng kinh tế gia đình 36

2.1.2 Bình đẳng giới giữa vợ và chồng trong hoạt động sinh sản 40

2.1.3 Bình đẳng giới giữa vợ và chồng trong hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng 42

2.1.4 Bình đẳng giữa vợ và chồng trong công việc nội trợ 43

2.2 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO TRONG HƯỞNG THỤ PHÚC LỢI GIA ĐÌNH 48

2.2.1 Bình đẳng giới trong chăm lo đời sống vật chất cho mỗi người 49

2.2.2 Bình đẳng giới với việc nâng cao trình độ giáo dục, trình độ thưởng thức các giá trị của cuộc sống 50

2.2.3 Bình đẳng giới trong vui chơi, giải trí, thưởng thức các giá trị văn hóa tinh thần trong cuộc sống 53

2.3 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO QUA ĐỜI

SỐNG TÂM – SINH LÝ VỢ CHỒNG 55

2.4 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO QUA QUYỀN QUYẾT ĐỊNH TRONG GIA ĐÌNH 57

2.4.1 Quyền quyết định của vợ và chồng trong sản xuất 58

2.4.2 Quyền quyết định của vợ và chồng đối với hoạt động sinh đẻ, kế hoạch hóa gia đình 60

2.4.3 Bình đẳng giới giữa vợ và chồng khi ra một số quyết định khác 60

2.5 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO QUA LĨNH VỰC THAM GIA HOẠT ĐỘNG CỘNG ĐỒNG 62

Chương 3 64

MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỂ GIẢI QUYẾT 64

THỰC TRẠNG BÌNH ĐẲNG GIỚI 64

3.1 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI THỰC TRẠNG BÌNH ĐẲNG GIỚI TẠI GIÁO XỨ CẨM SƠN 64

3.1.1 Sự khác biệt về mặt thể chất giữa nam và nữ 64

3.1.2 Về mặt xã hội 65

3.1.3 Sự tác động của giáo lý Công giáo 66

3.1.3.1 Giáo lý của đạo Công giáo 67

3.1.3.2 Giáo luật, luật lệ, lễ nghi của đạo Công giáo 68

3.1.3.3 Sự tác động của những nghi lễ chuẩn mực trong đời sống vợ chồng của người Công giáo 69

3.2 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TẠI GIÁO XỨ CÔNG GIÁO 75

3.2.1 Định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước 75

3.2.2 Đề xuất giải pháp 79

KẾT LUẬN 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

PHỤ LỤC 92

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Vấn đề bình đẳng giới trong môi trường xã hội Việt Nam mang một màu sắc riêng và bị chi phối bởi nhiều yếu tố: kinh tế, chính trị,…đặc biệt là vấn đề tôn giáo – một trong những thành tố văn hóa quan trọng ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin và hành động của cộng đồng Đời sống tôn giáo tại Việt Nam vô cùng đa dạng và có nhiều biến thể sắc thái khác nhau Sự du nhập của các tôn giáo ngoại lai đã bị chi phối bởi yếu tố tín ngưỡng bản địa mạnh mẽ

để làm nên một màu sắc tôn giáo vô cùng đặc biệt và có tính bản sắc trong văn hóa Việt Công giáo là một ví dụ điển hình thấy rõ nét nhất sự biến thể và tương tác đó Giáo lý công giáo là một trong những hệ giá trị quan trọng của đời sống Công giáo Trong đó bao gồm các nguyên tắc, giáo điều về mọi lĩnh vực trong cuộc sống mà mọi người đều phải làm theo Ở Việt Nam cộng đồng Công giáo có vai trò quan trọng, không thể tách rời của dân tộc Việt Nam Trong quá trình tồn tại và phát triển , người Công giáo đã xây dựng được một lối sống giàu tính bản sắc và đặc trưng riêng Chính vì thế, nghiên cứu thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo nhằm mang đến một mô tả khái quát về đời sống của cộng đồng Công giáo tại Việt Nam

Hôn nhân và gia đình vẫn luôn là một thiết chế cơ bản của xã hội, giữ

vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Hội nhập toàn cầu cũng như sự phát triển của kinh tế xã hội, vai trò và địa vị của người phụ nữ ngày càng được nhận thức một cách đúng đắn Vấn

đề bình đẳng giới trong hôn nhân gia đình càng trở nên quan trọng Gia đình giữ vai trò là nền tảng, là tế bào của xã hội, là một trong những nhân tố quyết

định sự hưng thịnh của quốc gia Theo đó, vấn đề bình đẳng giới là một trong những yếu tố quyết định văn hóa gia đình và sự hạnh phúc trong hôn nhân

“Sự phát triển bền vững, quyền con người và hòa bình chỉ có thể thực hiện được nếu cả phụ nữ và nam giới đều được hưởng các cơ hội rộng rãi và bình đẳng để sống trong tự do và phẩm giá Sự bình đẳng tồn tại khi phụ nữ

và nam giới được tiếp cận giáo dục, các nguồn lực và việc làm hiệu quả như nhau trên tất cả các lĩnh vực và khi họ có thể chia sẻ quyền lực và kiến thức trên cơ sở này Bình đẳng giới phải được coi là sự cần thiết trong thực tế lẫn yêu cầu về đạo đức.” Bà Irina Bokova - Tổng Giám đốc UNESCO

Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo không chỉ bị chi phối bởi các yếu tố kinh tế, chính trị, mà còn cả yếu tố tôn giáo Giáo lý công giáo đã ảnh hưởng đến quan điểm, nhận thức của người dân giáo xứ về vấn đề bình đẳng giới trên nhiều phương diện một cách sâu sắc Quan điểm của Công giáo về vấn đề này như thế nào và đời sống hôn nhân, gia đình của giáo dân Việt Nam hiện nay ra sao là một vấn đề cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu Tìm hiểu quan niệm của Giáo hội về hôn nhân, gia đình và tác động của

nó đến đời sống tinh thần của cộng đồng người Công giáo Việt Nam sẽ cho chúng ta một cái nhìn đúng đắn về những giá trị văn hoá, đạo đức của Công giáo trong xã hội hiện nay

Giáo xứ Cẩm Sơn (Thanh Lưu – Thanh Liêm – Hà Nam) với hoạt động kinh tế truyền thống là nông nghiệp đang có xu hướng chuyển đổi sang nền kinh tế dịch vụ khi có các dự án công nghiệp đầu tư về Khảo sát tại giáo xứ Cẩm Sơn nhằm thấy rõ những bước chuyển trong hệ ý thức về vấn đề bình đẳng giới trong thời buổi kinh tế thị trường

Chính vì vậy, đề tài muốn nghiên cứu thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo (khảo sát tại giáo xứ Cẩm Sơn – Thanh Liêm – Hà Nam) những biểu hiện trong cuộc sống hôn nhân - gia đình và các yếu tố tác động tới vấn đề bình đẳng giới Từ đó rút được kết luận khái quát và có giá trị thực tiễn xác thực đồng thời đặt ra các vấn đề cần giải quyết để tiến tới bình đẳng giới triệt để trong gia đình Công giáo nói riêng và gia đình nói chung

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Vấn đề bình đẳng giới được nhiều nhà nghiên cứu đề cập trong nhiều tác phẩm được tiến hành với phạm vi, quy mô và tính chất khác nhau, thu hút

sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định xã hội và cộng đồng Ở Việt Nam, vấn đề này cũng được quan tâm Kết quả nghiên cứu từ các đề tài

đã phác họa bức tranh toàn cảnh về tình trạng bất bình đẳng giới ở Việt Nam, mức độ ảnh hưởng của nó đến tiến trình phát triển của đất nước Từ góc độ nghiên cứu lịch sử, trong tác phẩm “Phụ nữ Việt Nam qua các thời đại” (1975, tái bạn lần 2, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội) – Gs Lê Thị Nhâm Tuyết

đã đề cập đến vị thế người phụ nữ Việt Nam trong gia đình và xã hội

Song, có lẽ việc nghiên cứu về phụ nữ và gia đình ở Việt Nam chỉ được

đặt ra và giải quyết như một bộ môn khoa học mới từ năm 1987 với sự ra đời

của Trung tâm Nghiên cứu phụ nữ (sau đổi thành Trung tâm Nghiên cứu khoa học về gia đình và phụ nữ năm 1993)

Nhiều công trình nghiên cứu được tiến hành độc lập hoặc theo tổ chức theo liên ngành mà kết quả được công bố trên các sách, báo, tạp chí Nhiều cuộc hội thảo được tổ chức đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc nghiên cứu sự bình đẳng giới trong gia đình nông thôn Nhiều tác gia

đã tập trung nghiên cứu và xuất bản nhiều tác phẩm có giá trị như: “Phụ nữ, giới

và phát triển” (1996) của TS TRần Thị Vân Anh và TS Lê Ngọc Hùng

“Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi mới Việt Nam” ( 1998) của GS Lê

Thi, Nxb Phụ nữ, Hà Nội, là những tác phẩm đặt cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu phụ nữ và gia đình theo phương pháp tiếp cận giới – một phương pháp nghiên cứu mới mẻ nhưng hiệu quả

Nhiều đề tài nghiên cứu cấp bộ đã được tiến hành và nghiệm thu như:

“Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế ở đồng bằng song Hồng” (1996-1997) và “Phụ nữ nông thôn và việc phát triển các ngành nghề phu nông nghiệp ở một số xã vùng đồng bẳng sông Hồng” (1995-1996) là

những đề tài đầu tiên nghiên cứu về góc độ bình đẳng giới và đề cập đến vấn

đề này trên phương diện khoa học

Nghiên cứu về tác động của giáo lý, giáo luật tới nhận thức của người Công giáo ở Việt Nam hiện nay tuy đã được một số công trình bàn đến nhưng vẫn có những nội dung còn bỏ ngỏ, chưa được phân tích về mặt lý luận đặc biệt là tác động tới v0ấn đề bình đẳng giới Vì vậy, quan điểm của Công giáo

về vấn đề này như thế nào và đời sống hôn nhân, gia đình của giáo dân Việt Nam hiện nay ra sao là một vấn đề cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu Tìm hiểu quan niệm của Giáo hội về hôn nhân, gia đình và tác động của nó đến đời sống tinh thần của cộng đồng người Công giáo Việt Nam sẽ cho chúng ta một cái nhìn đúng đắn về những giá trị văn hoá, đạo đức của Công giáo trong

xã hội hiện nay

Từ sự phân tích trên đây cho thấy, nghiên cứu thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo Việt Nam là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết đặc biệt là sự tác động của tôn giáo Thông qua nghiên cứu những quy định, chuẩn mực, tập tục và các mối quan hệ cụ thể của hôn nhân, gia đình Công giáo Việt Nam, đề tài góp phần vào việc khẳng định những giá trị bình đẳng giới trong gia đình Công giáo

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1 Mục đích

Đề tài tập trung giải quyết những vấn đề lý luận, thực tiễn về thực trạng bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình của người Công giáo tại giáo xứ Cẩm Sơn

- Góp phần làm rõ những quan điểm bình đẳng giới trong gia đình Công giáo Việt Nam hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực của giáo lý trong cộng đồng người Công giáo Việt Nam hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

- Phân tích các giá trị cơ bản của vấn đề bình đẳng giới trong gia đình Công giáo ở Việt Nam hiện nay

- Làm rõ những nét đặc trưng về vai trò của người nữ và người nam trong gia đình:Sự phân chia quyền lực giữa người nam và người nữ cũng như

vị trí và vai trò của họ trong gia đình là gì và hệ quả của sự khác biệt này như thế nào ? Điểm tích cực và hạn chế của giáo lý trong bình đẳng giới trong các gia đình tôn giáo?

- So sánh và tìm ra nét khác biệt vấn đề bình đẳng giới trong gia đình Công giáo và gia đình không Công giáo

- Đặt ra các vấn đề cần giải quyết để phát huy mặt tích cực và hạn chế tính tiêu cực trong thực trạng nhận thức về bình đẳng giới của gia đình Công giáo tại giáo giáo xứ Cẩm Sơn

4 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: giáo xứ Cẩm Sơn – Thanh Liêm – Hà Nam

- Về thời gian: Từ năm 2010 đến nay

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau như: phương pháp tổng hợp, so sánh, phân tích, đối chiếu tư liệu Đặc biệt là phương pháp điền dã, quan sát thực địa và phỏng vấn

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Đề tài nghiên cứu những cơ sở lý

luận về sự hình thành và phát triển của Công giáo cũng như nội dung của giáo

lý hôn nhân

- Phương pháp thống kê so sánh: Đề tài sử dụng các số liệu thống kê để

hệ thống hóa, khái quát hóa, phân loại, so sánh nhằm đưa ra những kết luận về quan điểm bình đẳng giới trong gia đình công giáo

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Được áp dụng khi nghiên cứu sự

thay đổi các giá trị, chức năng của con người về bình đẳng giới dưới sự tác động của giáo lý

- Phương pháp điền dã: Đây là phương pháp chủ yếu của đề tài, trên cơ

sở nghiên cứu thực địa, thực hiện quan sát, phỏng vấn, ghi chép để nắm bắt được các thông tin liên quan đến tình hình cũng như quan điểm của người dân

về vấn đề bình đẳng giới

Đặc biệt,

- Phương pháp tâm lý học: Qua việc nghiên cứu các biểu hiện tâm lý để

phán xét về hành vi bình đẳng giới trong gia đình Công giáo

- Phương pháp thần học: Sử dụng những lý thuyết về niềm tin và tín

ngưỡng để giải quyệt vấn đề tác động của giáo lý cũng như mức độ ảnh

hưởng của giáo lý đến suy nghĩ của từng cá nhân

6 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

- Những kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần nâng cao nhận thức về vấn đề bình đẳng giới trong gia đình Công giáo và những giá trị của nó đối với cộng đồng Công giáo và xã hội Việt Nam hiện nay

- Góp phần làm rõ cơ sở khoa học cho vai trò của Công giáo đặc biệt là giáo lý giáo luật trong việc hình thành tư tưởng và tâm lý con người trong gia đình Công giáo, trong cộng đồng Công giáo và đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay

7 BỐ CỤC CỦA KHOÁ LUẬN

Ngoài Mở đầu (11 trang), Kết luận (2 trang), Tài liệu tham khảo, Chú thích và Phụ lục ( 19 trang), nội dung chính của Luận văn được chia làm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý thuyết và khái quát về giáo xứ Cẩm Sơn

Chương 2: Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình Công giáo (khảo

sát tại giáo xứ Cẩm Sơn – Thanh Liêm – Hà Nam)

Chương 3: Một số vấn đề đặt ra để giải quyết vấn đề bình đẳng giới tại

giáo xứ Cẩm Sơn