tổng quan về ngân hàng thương mại thị trường chứng khoán

tổng quan về ngân hàng thương mại thị trường chứng khoán

Mục lục Trang

Thị trờng chứng khoán (Khái niệm, chức năng, phân loại ) 2- 3

Các chỉ số đánh giá và mức độ phát triển của hệ thốngtài chính - ngân hàng

Quy mô của hệ thống ngân hàng, Độ sâu tiền tệ, Mức độ phát triển của hệ thống 4-6

Các chỉ tiêu đánh giá mức độ cạnh tranh

Mức độ cạnh tranh của ngân hàng, tỷ trọng tín dụng cho khu vực doanh nghiệp nhà nớc và khu

vực t nhân, tình trạng nợ trong các ngân hàng, điều tiết và giám sát tài chính, tỷ lệ tổng tiết kiện

trong nớc và tổng tich luỹ đầu t, nhận xét chung về năng lực cạnh tranh của ngân hàng

7-12

Tăng cờng năng lực giám sát, quản lý và năng lực tài chính 14-15

NHTM là chủ thể trực tiếp tham gia thị trờng chứng khoán 16

NHTM với vai trò là những chủ thể trung gian và chủ thể liên quan đến thị trờng chứng khoán 17

Ngân hàng thơng mại là công cụ thanh toán trên thị trờng chứng khoán 18

NHTM là công cụ thay thế thị trờng chứng khoán trong việc huy động vốn đầu t. 18

Ngân hàng thơng mại đóng vai trò là nhân tố góp phần bảo đảm giá trị thực của cổ phiếu 19

Lời nói đầu

Mục tiêu trong chiến lợc phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn hiện nay cũng

nh sắp tới của Việt Nam là tạo ra sự chuyển biến tích cực về chuyển dịch cơ cấu kinh tế; tập trung đầu t các công trình hạ tầng cơ sở, nâng cao năng lực cạnh tranh của KH-CN, sức cạnh tranh của nền kinh tế Điều này đòi hỏi có nguồn vốn lớn Chính sách về vốn

là bộ phận quan trong của chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia liên quan đến phân phối th nhập trong phạm vi toàn xã hội, tác động trực tiếp đến mối quan hệ giữa tịch luỹ

và tiêu dùng, các chính sách tiền tiền và tín dụng

Trong hệ thống tài chính, ngân hàng thơng mại (NHTM) là một trung gian tài chính rất quan trọng trên thị trờng tài chính, cụ thể là trên các thị trờng tiền tệ và thị tr-ờng vốn (trong đó có chứng khoán, thị trtr-ờng bất động sản)

Toàn cầu hoá đã trở thành một xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển kinh tế của thế giới Để không bị gạt ra ngoài lề của quá trình phát triên, hội nhập là con đờng

đúng đắn và quan trọng đối với tất cả các nớc trên thế giới, trong đó có Việt Nam Hội nhập kinh tế đặt ra nhiều thách thức và cơ hội cho Việt Nam trong đó có hệ thống ngân hàng thơng mại Việt Nam

Việc đánh giá đúng năng lực của ngân hàng thơng mại, xác định điểm yếu, điểm mạnh để xác định những việc cần làm, những giải pháp cho hệ thống ngân hàng thơng mại phát triển đáp ứng đợc chức năng, nhiệm vụ, phù hợp với khách quan là vấn đề rất cấp bách, cần thiết

Tổng quan về ngân hàng thơng mại

và thị trờng chứng khoán

Ngân hàng thơng mại là một loại doanh nghiệp đặc biệt hoạt động kinh doanh

trên lĩnh vực tiền tệ và tín dụng Nó có nghiệp vụ chủ yếu, và thờng xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng dới các hình thức khác nhau, với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số

tiền đó để triết khấu, cho vay, làm phơng tiện thanh toán, và các dịch vụ khác Ngân

hàng thơng mại có chức năng sau:

* Là trung gian tín dụng

* NHTM là trung gian thanh toán

* Chức năng tạo tiền

* Chức năng huy động tiết kiệm

* Tài trợ ngoại thơng

* Các dịch vụ khác

* Ngoài ra, ngân hàng thơng mại còn thực hiện một số loại hình dịch vụ khác nh: Dịch vụ uỷ thác (Thực hiện di chúc, phân chia lợi tức, quản lý tiền hu trí); Dịch vụ bảo quản an toàn vật có giá dới hai hình thức là cho thuê két sắt bảo quản ký thác và trực tiếp bảo quản vật có giá; Dịch vụ kinh kỹ (mua, bán hộ chứng khoán cho khách hàng)

Thị trờng chứng khoán là một bộ phận cơ bản của thị trờng tài chính, tại đó ngời

ta mua bán, chuyển nhợng, trao đổi chứng khoán nhằm mục đích kiếm lời Sản phẩm

đ-ợc mua bán trao đổi trên thị trờng này là cổ phiếu và trái phiếu Bản chất của nó là nơi diễn ra các giao dịch về vốn TTCK có chức năng huy động những những nguồn vốn tiết kiệm nhỏ trong xã hội tập trung thành những nguồn vốn lớn tài trợ dài hạn cho các

doanh nghiệp.Thị trờng chứng khoán có chức năng:

* Huy động vốn đầu t cho nền kinh tế

* Cung cấp môi trờng đầu t cho công chúng

* Tạo tính thanh khoản cho các chứng khoán

* Đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp

* Tạo môi trờng giúp chính phủ thực hiện các chính sách vĩ mô

Thị trờng chứng khoán

* Căn cứ vào loại hàng hoá giao dịch: gồm thị trờng chứng khoán cấp 1 và thị

trờng chứng khoán cấp 2 TTCK cấp 1 còn gọi là thị trờng sơ cấp Đây là nơi mua bán các chứng khoán mới đợc phát hành lần đầu, TTCK cấp 2 là nơi diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi những chứng khoán đã phát hành tại thị trờng cấp 1 nên còn đợc gọi là thị trờng thứ cấp

* Căn cứ vào hình thức tổ chức (Có 4 loại) Thứ nhất là thị trờng niêm yết tập

trung (Sở giao dịch) có địa điểm cố định, chứng khoán đợc niêm yết tại sở giao dịch, việc mua bán thực hiện theo phơng thức đấu giá hai chiều giữa những nhà môi giới chuyên nghiệp Thứ hai, là thị trờng phi tập trung (thị trờng trao tay), thị trờng này không có mặt bằng giao dịch cố định Phơng thức mua bán là cháo giá cạnh tranh và mua bán trực tiếp giữa những ngời sở hữu chứng khoán Thứ ba, là loại thị truờng có mặt bằng giao dịch ổn định nhng lại hoạt động theo cơ chế trao tay trực tiếp Thứ t, là loại thị trờng INSTINET đợc lập ra dới hình thức một mạng giao dịch nội bộ của một số

tổ chức tài chính chuyên nghiệp

Vai trò của hệ thống ngân hàng thơng mại với sự phát triển của thị trờng chứng khoán ở Việt Nam

I - Tổng quan về thị trờng chứng khoán Việt Nam.

Ngày 28/11/1996 Uỷ bán chứng khoán nHà nớc đợc thành lập, 20/7/2000 khai

tr-ơng trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh

Hiện tại, Việt Nam mới chỉ có duy nhất một trung tâm giao dịch chứng khoán với

25 loại cổ phiếu đợc niêm yết, 13 công ty chứng khoán, 1 công ty quản lý quỹ (Công ty Liên doanh quản lý quỹ đầu t chứng khoán Việt Nam), 1 ngân hàng chỉ định thanh toán (Ngân hàng đầu t và phát triển Việt Nam chi nhánh Nam Kỳ Khởi Nghĩa Thành phố Hồ Chí Minh)

Do mới thành lập nên Trung tâm giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh hoạt động cha thực sự ổn định và hiệu quả Trong đó phải kể đến nét đặc trng cơ bản trong thời gian qua là sự tăng giá liên tục của các loại cổ phiếu niêm yết, nguyên nhân chính là sự chenh lêch cung cầu trên TTCK và tâm lý nhà đầu t Thực tế cho thấy giá thị

trờng của cổ phiếu đã vợt quá giá trị thực của cổ phiếu.

Về trái phiếu, trong những năm quan trái phiếu chính phủ chủ yếu đợc phát hành thông qua hệ thống Kho bạc Nhà nớc và đấu thầu quan Ngân hàng Nhà nớc Từ 7/2000, sau khi có nghị quyết số 01/2000/NĐ-CP về quy chế phát hành trái phiếu chính phủ thì

Bộ Tài chính đã thực hiện hai phơng thức phát hành mới là: đấu thầu qua Triung tâm giao dịch chứng khoán và bảo lãnh phát hành Các loại công trái phát hành qua hệ thống kho bạc Nhà nớc đều không đợc niêm yết và giao dịch trên Thị trờng chứng khoán

II- Vai trò của Ngân hàng thơng mại với sự phát triển của TTCK Việt Nam.

1 NHTM là chủ thể trực tiếp tham gia thị trờng chứng khoán.

*NHTM tham gia TTCK với t cách là chủ thể đi vay.

Với vai trò này ngân hàng thơng mại xuất hiện trên thị trờng chứng khoán với t cách là tổ chức cung ứng hàng hoá trên thị trờng Ngoài việc phát hành cổ phiếu, Các ngân hàng thơng mại đợc phép phát hành chứng chỉ tiền gửi trung hạn và dài hạn Đây thực chất là những công cụ nợ, là cách thức các ngân hàng thơng mại sử dụng để huy

động vốn nhà rỗi trong dân c và các tổ chức kinh tế vào các hoạt động đầu t sản xuất Trái phiếu ngân hàng có thể đợc mua bán trao đổi trên tất cả các thị trờng sơ cấp

và thứ cấp, sở giao dịch chứng khoán hay thị trờng OTC Hiện tại trên thị trờng niêm yết tập trung (sở giao dịch chứng khoán TPHCM) trái phiếu ngân hàng đợc giao dịch vừa ít về số lợng, vừa đơn điệu về chủng loại Tới nay chỉ có 2 loại trái phiếu của Ngân hàng Đầu t và phát triển (BTD1-100 và B1D1-200) là có giao dịch đều nhng số lợng lại rất hạn chế Khối lợng giao dịch bình quân mỗi phiên của cả hai loại khoảng 450 trái phiếu với giá trị khoảng 43,3 tỷ đồng Trên thị trờng OTC trái phiếu ngân hàng gần nh không đợc giao dịch mà chủ yếu là do chính các ngân hàng mua lại của nhà đầu t

Tuy vậy, trong xu hớng hội nhập mà trớc mắt là việc thực hiện những cam kết trong Hiệp định Thơng mại Việt-Mỹ thì chúng ta phải mở cửa hệ thống ngân hàng Những ngân hàng có vốn đầu t nớc ngoài với kinh nghiệm và tiềm lực của mình sẽ làm

cho thi trờng trái phiếu ngân hàng ngày càng trở lên sôi động: đa dạng về chủng loại, phong phú về số lợng Khi đó, trái phiếu của các ngân hàng thơng mại sẽ đóng một vai trò quan trọng trong cơ cấu hàng hoá giao dịch trên thị trờng chứng khoán Bằng cách này các ngân hàng sẽ gây ra những ảnh hởng lớn trong giá cả, số lợng chứng khoán giao dịch, và góp phần ổn định thị trờng chứng khoán non trẻ ở Việt Nam

*NHTM tham gia TTCK với t cách là chủ thể cho vay.

Các ngân hàng thơng mại bị khống chế không đợc tham gia mua bán cổ phiếu

nh-ng lại đợc mua các trái phiếu của Chính phủ, của cơ quan của chính phủ, và của chính quyền địa phơng

Trên sàn giao dịch chứng khoán TPHCM lợng trái phiếu niêm yết gần nh chỉ là nhỏ giọt với 3 loại trái phiếu là CP1-100; CP1-0200; và CPIA0100 Sau một năm hoạt

động tổng mức giao dịch của trái phiếu chính phủ chỉ đạt 59040 trái phiếu (mặc dù lợng trái phiếu niêm yết khá lớn: 12.577.050 trái phiếu với giá trị khoảng 1257 tỷ đồng) Trong đó, ngời mua chủ yếu là các ngân hàng thơng mại Từ 1/12/2004 chính phủ tiếp tục phát hành thêm hai loại trái phiếu chính phủ loại coupon kỳ hạn 5 năm với lãi suất

đến 8,5%/năm Hy rằng động thái này sẽ tạo nên những chuyển biến tích cực trong thị trờng chứng khoán

Qua việc mua chứng khoán trên thị trờng các ngân hàng thơng mại có thể tạo ra những ảnh hởng đáng kể đến khối lợng và giá cả chứng khoán giao dịch

2 Ngân hàng thơng mại với vai trò là những chủ thể trung gian và chủ thể liên quan đến thị trờng chứng khoán.

Trong xu thế hội nhập kinh tế thế giới, Các ngân hàng thơng mại Việt Nam đang gấp rút nghiên cứu và triển khai nhũng dịch vụ ngân hàng hiện đại Trong đó, đáng kể nhất là những dịch vụ liên quan đến thị trờng chứng khoán Các ngân hàng thơng mại

có thể cung cấp dịch vụ phi truyền thống nh: quản lý quỹ, t vấn tài chính, dịch vụ thẩm

định dự án môi giới đầu t chứng khoán, cung cấp cho khách hàng những cơ hội mua cổ phiếu, trái phiếu và các chứng khoán khác mà không cần nhờ tới những công ty chứng

khoán Thậm chí, các ngân hàng thơng mại còn có thể thành lập ra các công ty kinh doanh chứng khoán, công ty môi giới chứng khoán Vì vậy, có thể coi ngân hàng thơng mại là ngời tạo lập ra thị trờng trên thị trờng chứng khoán với hoạt động chính là đảm bảo tính thanh khoản của hàng hoá và tìm kiếm lợi nhuận

Các doanh nghiệp khi muốn phát hành cổ phiếu hay trái phiếu có thể thuê các ngân hàng thơng mại làm các dịch vụ nh: t vấn về vấn đề phát hành ( lợi suất, thời hạn); làm đại lý phát hành chứng khoán hoặc bao tiêu toàn bộ chứng khoán

Ngoài ra ngân hàng thơng mại còn thực hiện các dịch vụ nh mua bán chứng khoán

hộ khách hàng để hởng hoa hồng, thu hồi vốn và nhận lãi chứng khoán, t vấn mua bán chứng khoán

3- Ngân hàng thơng mại là công cụ thanh toán trên thị trờng chứng khoán.

Thực hiện chức năng thanh toán của mình các ngân hàng thơng mại giúp những nhà đầu t thực hiện việc thanh toán, bù trừ khi mua bán trao đổi các loại chứng khoán trên thị trờng (Cả thị trờng giao dịch tập trung và thị trờng phi tập trung) Hiện tại, thị trờng chứng khoán Việt Nam có một ngân hàng với t cách là ngân hàng chỉ định thanh toán đó là: Ngân hàng Đầu t và phát triển Việt Nam, chi nhánh Nam Kỳ Khới Nghĩa thành phố Hồ Chí Minh Trên thị trờng phi tập trung việc thanh toán có thể thực hiện tại bất cứ ngân hàng thơng mại nào

Với sự phát triển của công nghệ tin học, viễn thông và với nhũng nỗ lực hiện đại hoá ngành ngân hàng trong tơng lai gần các ngân hàng thơng mại ngày càng đóng vai trò to lớn hơn trong việc giúp các nhà đầu t nhỏ lẻ có cơ hội, có môi trờng để thực hiện hoạt động đầu t thông qua các dịch vụ: Internet Banking, mobile Banking, hệ thống thẻ ATM , qua đó, góp phần làm cho thị trờng chứng khoán Việt Nam thêm sôi động và hiệu quả

4- Ngân hàng thơng mại là công cụ thay thế thị trờng chứng khoán trong việc huy động vốn đầu t.

Ngân hàng thơng mại với t cách là tổ chức tài chính trung gian tham gia huy động

vốn nhà rỗi trong nền kinh tế để đầu t vào sản xuất kinh doanh Ngân hàng thơng mại nhận tiền gửi tiết kiệm trong dân c, phát hành trái phiếu ngân hàng, để thực hiện cấp tín dụng cho các doanh nghiệp Vì vậy ngân hàng thơng mại có vai trò điều hoà quan hệ cung cầu trên thị trờng vốn

Trong khi đó, chức năng cơ bản của thị trờng chứng khoán cũng là tạo nên một môi trờng thuận lợi để đồng tiền nhàn rỗi tìm đợc những cơ hội đầu t hiệu quả nhất Cả hai phơng thức huy động vốn này đều giúp đân c - với t cách là nhà đầu t nhỏ lẻ có thể tìm thấy cơ hội sinh lời từ đồng tiền của mình Chính vì vậy việc gửi tiền tiết kiệm là một trong những lựa chọn đầu t tốt nhất để thay thế việc nắm giữ cổ phiếu vốn luôn tiềm

ẩn nhiều rủi ro

Mặc dù việc nắm giữ cổ phiếu chứa đựng nhiều rủi ro (dó tính bất ổn của thị trờng chứng khoán) nhng nó mang lại nhũng cơ hội lợi nhuận lớn Trên thị trờng tiền tệ, các công cụ nợ ngắn hạn lại có tính ổn định cao, giá cả ít biến động, nhng lợi nhuận lại thấp

Điều này cho thấy việc phát hành các cộng cụ nợ của ngân hàng thơng mại vừa mâu thuẫn, lại vừa góp phần bổ sung cho thị trờng chứng khoán

5- Ngân hàng thơng mại đóng vai trò là nhân tố góp phần bảo đảm giá trị thực của cổ phiếu.

Cổ phiếu là loại hàng hoá phổ biến nhất lu thông trên thị trờng chứng khoán Giá cả giao dịch của cổ phiếu có thể khác xa giá trị thực do nhiều yếu tố ngoại sinh (nh quan

hệ cung cầu chẳng hạn) Tuy vậy xét trong dài hạn thì giá cả của cổ phiếu phải xoay quanh giá trị thực của cổ phiếu tức phụ thuộc vào các yếu tố nội sinh là chính Nói cách khác giá trị thực của cổ phiếu phụ tuộc vào hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đến lợt nó lại phụ thuộc nhiều vào môi tr-ờng đầu t, thị trtr-ờng tài chính và ngân hàng Các ngân hàng thơng mại vừa đóng vai trò ngời cấp tín dụng, ngời trung gian thanh toán, vừa cung cấp các dịch vụ cần thiết cho sự hoạt động hiệu quả của doanh nghiệp Những những trục trặc trong hệ thống ngân hàng

sẽ ảnh hởng nhanh chóng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và vì vậy giá trị của

cổ phiếu công ty sẽ biến động theo chiều hớng xấu, và ngợc lại.

****************

Tài liệu tham khảo

1 Tín dụng ngân hàng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

2 Lê văn t (2003) Thị trờng chứng khoán, Nhà xuất bản thống kê 2003.

3 Lê Xuân Nghĩa (1999): Một số vấn đề về hệ thống ngân hàng và cải cách hệ thống ngân hàng hiện nay và trong tơng lai Hà Nội, 1999.

4 Uỷ ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế (2001): Cơ hội, thách thức (hay những điểm đợc và mất) của Việt Nam khi gia nhập WTO

5 Tạp chí thị trờng tài chính tiền tệ.

6 Tạp chí Kinh tế và dự báo.

7 Tạp chí ngiên cứu kinh tế.

8 Tạp chí cộng sản.

9 Thời báo kinh tế Việt Nam.

10.Báo đầu t.

****************