Giáo dục gia đình nhật bản giai đoạn 1990 2010

Giới thiệu tình hình nghiên cứu về giáo dục Nhật Bản nói chung và giáo dục gia đình Nhật Bản nói riêng, các lý thuyết và quan điểm cơ bản.. Khái quát chính sách giáo dục của Nhật Bản, đ

Giáo dục gia đình Nhật Bản giai đoạn

1990-2010

Nguyễn Thị Thanh Tú

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn ThS Chuyên ngành: Châu Á học; Mã số 60 31 50

Người hướng dẫn: TS Phan Hải Linh

Năm bảo vệ: 2013

Abstract Giới thiệu tình hình nghiên cứu về giáo dục Nhật Bản nói chung và giáo

dục gia đình Nhật Bản nói riêng, các lý thuyết và quan điểm cơ bản Khái quát chính sách giáo dục của Nhật Bản, đặc biệt tập trung vào chính sách giáo dục gia đình Phân tích các nhân tố chính tác động đến giáo dục gia đình Nhật Bản trong giai đoạn 1990 -

2010 Trình bày một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục gia đình được thực hiện ở Nhật Bản trong giai đoạn 1990 - 2010 Đề xuất một số đề xuất về giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ở Việt Nam, đặc biệt là trong phạm vi giáo dục

gia đình

Keywords Giáo dục gia đình; Châu Á học; Nhật bản; Giai đoạn 1990-2010

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 5

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn 6

6 Kết cấu luận văn 6

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC- GIÁO DỤC GIA ĐÌNH VÀ KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH GIÁO DỤC GIA ĐÌNH NHẬT BẢN GIAI ĐOẠN 1990 - 2010 8

1.1 Một số lý luận về giáo dục và giáo dục gia đình 8

1.1.1 Khái niệm giáo dục, giáo dục gia đình và một số học thuyết liên quan 8

1.1.1.1 Khái niệm giáo dục 8

1.1.1.2 Khái niệm giáo dục gia đình 9

1.1.1.3 Một số học thuyết về giáo dục gia đình 12

1.1.1.4 Các mô hình giáo dục gia đình phổ biến 13

1.1.1.5 Vai trò của giáo dục gia đình 14

1.2 Khái quát tình hình giáo dục Nhật Bản giai đoạn 1990-2010 19

1.2.1 Bối cảnh kinh tế xã hội 19

1.2.2 Chính sách và thực trạng giáo dục Nhật Bản giai đoạn 1990 – 2010 20

1.2.2.1 Khái quát về giáo dục Nhật Bản 20

1.2.2.2 Chính sách giáo dục Nhật Bản giai đoạn từ 1990 đến 2010 22

1.2.2.3 Thực trạng giáo dục Nhật Bản giai đoạn 1990 đến 2010 27

Tiểu kết chương 1 28

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁO DỤC GIA ĐÌNH NHẬT BẢN GIAI ĐOẠN 1990 – 2010 30

2.1 Đặc điểm mô hình giáo dục gia đình Nhật Bản 30

2.2 Các nhân tố xã hội 37

2.2.1 Hệ quả của thập kỷ mất mát 37

2.2.2 Vấn đề việc làm của các bà mẹ 42

6

2.2.3 Chi phí giáo dục 45

2.2.4.Tác động phương tiện truyền thông đến giáo dục gia đình 51

2.3 Nhân tố gia đình 51

2.3.1 Mối quan hệ trong đại gia đình (ông bà, cha mẹ đối với con cái) 51

2.3.1.1 Mối quan hệ giữa ông bà và con cháu 54

2.3.1.2 Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái 58

2.3.2 Mối quan hệ trong gia đình đơn thân (mẹ và con cái, bố và con cái ) 62

Tiểu kết chương 2 63

CHƯƠNG 3 CHÍNH SÁCH VÀ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI GIÁO DỤC GIA ĐÌNH NHẬT BẢN GIAI ĐOẠN 1990 – 2010. 65

3.1 Những định hướng cơ bản và chính sách đối với giáo dục gia đình Nhật Bản giai đoạn 1990 – 2010. 65

3.1.1 Những định hướng cơ bản 65

3.1.2 Chính sách đối với giáo dục gia đình 67

3.1.2.1 Tăng cường cơ hội học tập cho cha mẹ 67

3.1.2.2 Đa dạng hóa các hoạt động 70

3.1.2.3 Xây dựng một thói quen sinh hoạt từ người lớn đến trẻ em 71

3.2 Các giải pháp bổ sung cho chính sách nhằm nâng cao chất lượng giáo dục gia đình 1990 – 2010. 72

3.2.1 Xúc tiến hoạt động hợp tác gia đình và địa phương 72

3.2.2 Xúc tiến hoạt động liên quan đến gia đình, trường học, địa phương. 72

3.2.3 Kết hợp vai trò cơ quan địa phương và đất nước 77

3.3 Kết quả của các chính sách và giải pháp 79

3.4 Một số kinh nghiệm cho giáo dục gia đình ở Việt Nam 81

3.4.1 Thực trạng giáo dục gia đình của Việt Nam 81

3.4.2 Một số bài học kinh nghiệm từ Nhật Bản cho giáo dục gia đình Việt Nam. 83

Tiểu kết chương ba 89

KẾT LUẬN 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

Phụ Lục 100

94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

1 Ngô Xuân Bình, Hồ Việt Hạnh (2002): Nhật Bản năm đầu thế kỷ XXI,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

2 Trần Mạnh Cát (2005): Gia đình Nhật Bản, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

3 Phạm Thị Thu Hồng (2005): Giáo trình giáo dục gia đình, Khoa Mác Lê

Nin, Nxb Trường Đại học An Giang, An Giang

4 Hội Thông tin giáo dục quốc tế phát hành (2001): Giáo dục Nhật Bản,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

5 J Dewey (2008) Dân chủ và giáo dục H Nxb Tri thức

6 Kenichi Onno (1997): Phát triển kinh tế của Nhật Bản, Diễn dàn phát triển

Việt Nam

7 Nguyễn Mai Khanh (2004): Ảnh hưởng giáo dục của cha mẹ đến tính tự

lập tự chủ ở trẻ, Tạp chí Phát triển giáo dục 8 (68), tr 24 - 25

8 Ngô Hương Lan (2001): Giáo dục nhà trường và gia đình Nhật Bản, Tạp

chí Đông Bắc Á, Số 3

9 Ngô Hương Lan (2001): Tình hình giáo dục Nhật Bản, Tạp chí Đông Bắc

Á, Số 4

10 Trần Hoàng Long (2009), Hiện tượng“cư dân tị nạn café internet” ở

Nhật Bản hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 12

11 Mohammad Reza Sarkar Aranil và Keisuke Fukaya (2012): Cải cách

chuẩn chương trình giáo dục quốc gia Nhật Bản học tập tích hợp và những thách thức, Viện khoa học giáo dục Thông tin giáo dục quốc tế Số 4 tháng 5 năm 2012,

Tài liệu lưu hành nội bộ

12 Nhóm biên soạn (2001): Từ điển giáo dục học, NXB Từ điển Báck khoa,

Hà Nội

13 Phạm Viết Vượng (2000) Giáo dục học NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

95

TÀI LIỆU TIẾNG ANH, PHÁP

14 Bandura, A (1977): Social Learning Theory, General Learning Press, New

York

15 Bloomington, Ind and Masako kamizo (2008): Education in Japan,

Educational Journal, Japan

16 During P (1995): Education Familale, Acteurs Processus at enjeux, Paris:

PUF

17 Ellington, Lucien (2001): Japaneses education in Grades K12., ERIC

Clearinghouse for Social Studies/Social Science Education Bloomington IN

18 Hayashi, Fumiko and Prescott E C (2002): The 1990s in Japan: A Lost

Decade Review of Economic Dynamics, Economic Dynamics, volume (2002),

Page 206 – 235

19 Kassin, Fein, Markus (2008): Social Psychology, Wadsworth: Cengage

Learning

20 Masako Kamizo (2008): Education in Japan, Educational Journal, Japan,

Page: 56 – 67

21 Neugarten, Bernice and Karol K Weinstein (1964): The Changing

American Grandparent, Journal of Marriage and the Family 26(May), Page

: 199 - 204

TÀI LIỆU TIẾNG NHẬT

22 朝日新聞、２０００年、７月８日

23 林谷啓美・本庄美香（2012）:「高齢者と子供の日常交流に関する現状とありかた」

、園田女子大学論文集会、第４６号、園田女子大学出版、６９、 – 87 ページ。

24 濱島朗・竹内郁郎・石川晃弘編 (1997): 社会学小辞典、有斐閣版、東京。

25 広井 多鶴子 (2005):「科学俗化は家庭の教育機能を低下させたか？」、ｸｫｰﾀﾘｰ 生活福祉研究、通巻 57 号 Vol.15 No.1、東京。

26 長谷川 博一(2005):「お母さんは躾をしないで」、草思社文庫版、東京。

27 広田照幸 (1999):「日本人の躾は衰退下か・教育するのゆくえ」、講談社現代 新書、東京。

96

28 広田照幸 (2006):「そのだけ躾」、日本図センター出版。

29 石川松太郎, 山本敏子, 藤枝充子編・解說（2006):「日本人、育てのなかのしつ け論」、クレス出版、東京。

30 川上和久 (2009):「漢字で読む日本」、Fushoshashinsho。

32 小口真澄 (2007):「親の変わりに孫を養育する祖母の家族際に形成｣、現代社会 学研究代 20 巻、社会学研究所版、73 – 91 ページ。

33 小口真澄 (2009):「孫の養育責任を担う祖母の現状祖父母学習の課題定期につ なげて」、国立女性教育会館研究ジャーナル、Vol 13 March PP 83 – 99。

Lifedesign report summmer No7 PP 42 - 44

35 美智子直 (2000):「子育て支援·子育て情報をめぐって言え意識と祖母の育児子 育てと母親めぐろ頼子沢澄子返書しか時代の順だと母親の意識」、新曜社、29 – 110 ペ ージ。

36 宮坂康子 (1998): ｢子減化と家族｣ （奈良女子大學上教授)情報誌、岐阜を考 える、1998 年秋号岐阜県産業経済研究センター版。

37 丸尾直美・川野辺裕幸・的場康子編著 (2007):「生率の回復とワークライフバ ランス 少子化社会の子育て」、中央法規出版、東京。

38 大島 建彦(1988): ｢躾｣、岩崎美術社。

39 教育白書 2002。

40 教育白書 2003。

41 教育白書 2004。

42 教育白書 2005。

43 教育白書 2009。

44.教育白書 2010。

45 柴野 昌山(1989, 1997): 「幼児教育のイデオロギと相互・躾の社会学」、世界 思想社、東京。

46 杉原明 (2000):「現在躾考えなぜ当たり前ができないのか｣、朝日新聞、東京。

47 飯田進・菅井正彦著 (2000):「子育て支援は親支援 その理念と方法」、大馬社

。

97

48 田渕恵・中原純 (2006):「祖父母世代による子育て支援の可能性の検討 生老 病死の行動科学 」、 大阪大学大学院人間科学研究科臨床死生学・老年行動学講座 ,11,53-62。

49 山内乾史・原清治 (2006):「学力問題・ゆとり教育」、日本図書センター、東京。

50 1997 年 (平成９): 年版構成白書。

51 1997 年, 全国児童相談所長会, 「全国児童相談所における家庭内虐待調査。

52 2001 年, 年版国民生活白書。

53 2001 年、家庭の教育賛成に関する研究調査。文部省

54 2004 年, 16 平成年版子減化社会白書。

55 2005 年, 日本子供家庭総合研究所、中央版、東京。

56 2006 年, 犯罪白書, 2 16 夕刊。

57 山添正編著 (2000):「躾を見直し大人のたて直し日本人の自我発達の援助」、ブ レーン出版。

TÀI LIỆU INTERNET

58 Akiko Chiba, Factors Contributing to difficulties in Family discipline The

social group’s needed contributions trên địa chỉ trang web

http://www.bunkyo.ac.jp/faculty/lib/klib/kiyo/edu/e33/e3305.pdf

59 Giáo dục tại Nhật Bản trên trang web của Công ty cổ phần hợp tác giáo dục

V$V ở địa chỉ http://duhocnhat.com.vn/giao-duc-tai-nhat-ban.html

60 Nguyễn Lệ Hằng, Giáo dục gia đình phải 'nóng' hơn, trên tờ Thông tấn xã

Việt Nam online ngày 21/11/2012

http://thethaovanhoa.vn/xa-hoi/tien-si-giao-duc-nguyen-le-hang-giao-duc-gia-dinh-phai-nong-hon-nua-n20121101143804672.htm

61 Ngô Hương Lan, Gánh nặng chi phi của các gia đình Nhật Bản trên địa chỉ

trang web của Trung tâm nghiên cứu Nhật Bản, Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á: http://cjs.inas.gov.vn/index.php?newsid=561

62 Luật hôn nhân gia đình trên địa chỉ

http://www.luathonnhangiadinh.com/van-ban-lien-quan/nghi-dinh-so.nd5-dt.47.003.html

98

63 Lynn Frederick, Older relative raising adolescents: the relationship

between age ofcaregiver and youth delinequent acts

http://www.interdisciplinary.net/wcontent/uploads/2010/02/frederickpaper.pdf

64 Hồng Nhung, Vai trò phụ nữ Nhật Bản xưa và nay , trên trang web du học

Nhật Bản của Công ty tư vấn giáo dục quốc tế Hồng Nhung

http://www.duhocnhatban.edu.vn/component/content/article/55-van-hoa-nhat-ban/445-vai-tro-cua-nguoi-phu-nu-nhat-ban-xua-va-nay-.html

65 Joe Beaglehole, Baldwin on History, trên địa chỉ

http://jpi-nyu.org/wp-content/uploads/2011/02/Baldwin-on-History.pdf

66 Phóng viên, Nhật Bản đầu tư cho giáo dục thấp nhất trong khối OECD

http://vov.vn/The-gioi/Nhat-Ban-dau-tu-thap-nhat-cho-giao-duc-trong-OECD/154194.vov

67 Quy mô dân số trẻ em dự đoán đến năm 2010, Báo điện tử online của Bộ

Lao động và Thương binh xã hội ngày 28/2/2012

http://www.molisa.gov.vn/news/detail/tabid/75/newsid/54402/seo/Qui-mo-dan-so-tre-em-du-bao-den-nam-2020/language/vi-VN/Default.aspx

68 Population Reference Bureau, “2011 World population data sheet

http://www.prb.org/pdf11/2011population-data-sheet_eng.pdf

69 Tiến sĩ Hoàng Mai Khanh tóm tắt lại trong buổi học tập tài liệu bài giảng của tác giả, http://edufac.edu.vn/download/file/fid/1926

http://www.mext.go.jp/a_menu/keikaku/pamphlet/08100704.htm

http://www.mext.go.jp/a_menu/shotou/kaikaku/main8_a2.htm

めぐる四つの課題－

http://benesse.jp/berd/berd2010/feature/feature04/hirota_01.html

http://www.mext.go.jp/b_menu/houdou/24/03/1319222.htm

99

http://www.l.yamaguchipu.ac.jp/archives/2010/part1/05.Graduate%20Schools/Grad _01_AIHARA.pdf

http://www.mext.go.jp/b_menu/shingi/chousa/shotou/053/shiryo/ icsFiles/afie ldfile/2009/03/09/1236114_3.pdf

http://www.mext.go.jp/component/a_menu/education/detail/ icsFiles/afieldfile /2012/04/16/1319539_7_1.pdf

http://www.mext.go.jp/a_menu/keikaku/pamphlet/08100704.htm

78 http://www.nwec.jp/jp/data/report_page16_2-2.pdf

79.http://www.buzzle.com/articles/attribution-theory-of-social-psychology.html

80 http://jpi-nyu.org/wp-content/uploads/2011/02/Baldwin-on-History.pdf 81.http://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/hpab200901/detail/1296707.htm

100

Phụ Lục Bảng 1

Nguồn:OECD EducationataGlance 2009

http://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/hpab200901/detail/1296707.htm

Bảng 4

http://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/hpab200901/detail/1296707

101

DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN

1) Nguyễn Thị Thanh Tú (2013), Về giáo dục trong gia đình của Nhật Bản, Tạp chí

Thông tin Khoa học xã hội, số 09, tr 33 - 41