Tính sáng tạo trong kịch bản truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình ở đài truyền hình việt nam

Tính sáng tạo trong kịch bản truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình ở Đài Truyền hình Việt Nam Abstract: Khảo sát, tổng hợp, phân tích và đánh giá chất lượng, hiệu quả kịch bản các c

Tính sáng tạo trong kịch bản truyền hình trực tiếp

và cầu truyền hình ở Đài Truyền hình Việt Nam

Abstract: Khảo sát, tổng hợp, phân tích và đánh giá chất lượng, hiệu quả kịch bản các

chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình để từ đó thấy được tính sáng tạo của kịch bản truyền hình hiện nay như thế nào Đưa ra được một mô hình và chu trình viết kịch bản truyền hình trong chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình Đưa ra kinh nghiệm và giải pháp để nâng cao chất lượng sáng tạo kịch truyền hình

Keywords: Báo chí học; Truyền hình trực tiếp; Cầu truyền hình; Kịch bản truyền hình;

Tính sáng tạo

Content

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỊCH BẢN VÀ KỊCH BẢN TRUYỀN HÌNH 14

1.1 Kịch bản, kịch bản văn học, kịch bản sân khấu, kịch bản điện ảnh 14

1.1.1 Kịch bản 14

1.1.2 Kịch bản văn học 14

1.1.3 Kịch bản sân khấu 17

1.1.4 Kịch bản điện ảnh 18

1.2 Kịch bản truyền hình 21

1.3 Tính sáng tạo trong kịch bản truyền hình của các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình ở Đài THVN 33

1.3.1 Khái niệm sáng tạo 33

1.3.2 Sáng tạo kịch bản và nguyên tắc DOIT 37

1.3.3 Truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp 42

Tiểu kết chương 1 50

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC SÁNG TẠO KỊCH BẢN TRONG SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH 52

2.1 Khái quát kênh VTV1, VTV3, VT6 của Đài Truyền hình Việt Nam 52

2.1.1 Kênh VTV1 52

2.1.2 Kênh VTV3 52

2.1.3 Kênh VTV6 53

2.2 Quá trình chuyển hóa từ ngữ từ ngôn ngữ văn học của kịch bản truyền hình sang ngôn ngữ báo hình 59

2.2.1 Quá trình chuyển hóa từ ngữ từ ngôn ngữ văn học của kịch bản truyền hình sang ngôn ngữ báo hình ở kênh VTV1 59

2.2.2 Quá trình chuyển hóa từ ngữ từ ngôn ngữ văn học của kịch bản truyền hình lên ngôn ngữ báo hình ở kênh VTV3, VTV6 71

Tiểu kết chương 2: 90

Chương 3 MỘT SỐ KINH NGHIỆM RÚT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG

CAO CHẤT LƯỢNG SÁNG TẠO KỊCH BẢN TRUYỀN HÌNH 92

3.1 Kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp tích cực 92

3.1.1 Khuyến khích biên tập viên, phóng viên suy nghĩ và sáng tạo kịch bản 92

3.1.2 Xác định đề tài, chủ đề, ý tưởng, bố cục: 93

3.1.3 Xây dựng kịch bản văn học và kịch bản truyền hình phải song song với nhau 97

3.1.4 Xác định địa điểm tường thuật trực tiếp và cầu truyền hình 98

3.1.5 Lên phương án dự phòng và khả năng ứng biến 102

3.1.6 Bàn bạc với ekip làm việc 104

3.1.7 Phải chạy kịch bản nhiều lần trước khi lên sóng trực tiếp và cầu truyền hình 106

3.1.8 Lãnh đạo phải quan tâm đến việc "sáng tạo kịch bản" và phải có môi trường để kích thích sự sáng tạo 107

3.2 Kinh nghiệm thực tiễn và những lỗi không lặp lại 113

3.2.1 Xác định đề tài, chủ đề và tư tưởng kịch bản 113

3.2.2 Lựa chọn địa điểm tổ chức 115

3.2.3 Ý tưởng phải phù hợp với thực tế 117

3.2.4 Thời gian và thời lượng 120

3.2.5 Nguyên tắc chạy kịch bản và tổng duyệt 124

Tiểu kết chương 3 126

KẾT LUẬN 127

TÀI LIỆU THAM KHẢO 129 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Truyền hình là loại hình báo chí ra đời sau phát thanh, báo in tuy nhiên lại có sự phát triển mạnh mẽ trong thế kỷ XX, XXI Với thời đại bùng nổ thông tin, truyền hình đang chứng kiến sự thay đổi kịch bản ở nhiều chương trình do người Việt Nam sáng tạo cũng như sự đổ

bộ của nhiều chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền

Bên cạnh đó, các chương trình có kịch bản do người Việt Nam sáng tạo thực sự không thu hút được khán giả xem truyền hình

Câu hỏi thứ ba mà tác giả luận văn luôn suy nghĩ và trăn trở, tại sao hiện nay ngoài kịch bản hay và hấp dẫn thì các chương trình đang thu hút nhiều khán giả quan tâm thường là các chương trình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp Phải chăng nhu cầu xem của khán giả truyền hình ngày càng cao, khán giả nhận thấy rằng cách tiếp cận với phương thức truyền hình trực tiếp hay cầu truyền hình truyền hình trực tiếp sẽ là tiếp cận nhanh nhất, trung trực nhất và có những thông tin nóng hổi nhất

Trong thực tế chưa có nhiều tiểu luận, khóa luận, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về kịch bản cũng như tính sáng tạo của kịch bản trong các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình nên tác giả luận văn mong muốn được tìm hiểu và nghiên cứu về đề tài này

Đó là bốn lý do, tác giả luận văn nghiên cứu lựa chọn đề tài

"Tính sáng tạo trong kịch bản ở chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình Việt Nam" để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tại Khoa Báo chí trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân - Đại học Quốc Gia Hà Nội đã có nhiều bài tiểu luận, luận văn đại học, luận văn cao học đã nghiên cứu về truyền hình ở nhiều khía cạnh như:

- Luận văn của nhà báo Vũ Thanh Hường (Phó trưởng phòng trò chơi và gặp gỡ truyền hình 1 – Ban thể thao giải trí và thông tin kinh tế) nghiên cứu về qui trình sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình

- Năm 2008, trong luận văn thạc sĩ học viên Trịnh Thị Thu Nga nghiên cứu về đề tài: "Đài Truyền hình Việt Nam với việc định hướng và phát triển kiến thức cho giới trẻ hiện nay"

- Năm 2001, sinh viên Nguyễn Thị Thu Trang nghiên cứu khóa luận "Kịch bản - vai trò của kịch bản đối với chuẩn bị và thực hiện một chương trình phỏng vấn"

- Năm 2003 sinh viên Tạ Thị Nghĩa Thục có nghiên cứu đề tài: "Chương trình cầu truyền hình Đài Truyền hình Việt Nam

- Năm 2006, trong tiểu luận sinh viên Bạch Thị Thanh nghiên cứu “Kịch bản và vai trò kịch bản trong sản xuất tác phẩm truyền hình”

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích của luận văn là nghiên cứu, khảo sát, tổng kết

yếu tố kịch bản hệ thống lý luận về kịch bản và kịch bản truyền hình trong các chương trình tường thuật trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp Đồng thời đưa ra các nguyên tắc viết kịch bản một cách sáng tạo Qua đó rút ra những qui trình xây dựng kịch bản và yếu tố sáng tạo kịch bản đối với chương trình tường thuật trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp, từ đó đưa ra kinh nghiệm và các giải pháp để có thể xây dựng được những kịch bản truyền hình chất lượng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Khảo sát, tổng hợp, phân tích và đánh giá chất lượng, hiệu

quả kịch bản các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình để từ đó thấy được tính sáng tạo của kịch bản truyền hình hiện nay như thế nào?

- Đưa ra được một mô hình và chu trình viết kịch bản truyền hình trong chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình

- Đưa ra kinh nghiệm và giải pháp để nâng cao chất lượng sáng tạo kịch truyền hình

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Các tài liệu nghiên cứu về truyền hình, kịch bản truyền hình

+ Kịch bản các chương trình truyền hình trực tiếp, cầu truyền hình trên các kênh VTV1, VTV3, VT6

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Kịch bản các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình của Đài THVN từ tháng 1 năm 2005 đến tháng 5 năm

2013

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở

phương pháp luận duy vật lịch sử và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước ta; các kiến thức lý luận báo chí

- Cơ sở thực tế: luận văn được thực hiện với phương pháp

phân tích tư liệu dựa trên nghiên cứu kịch bản và thực tiễn các chương trình truyền hình và cầu truyền hình của Đài Truyền hình Việt Nam Trong đó phương pháp được sử là điều tra xã hội học: phỏng vấn sâu, phương pháp anket (phát phiếu), tổng hợp, phân tích,

so sánh

6 Đóng góp mới về khoa học của đề tài

- Thấy được vai trò kịch bản và tính sáng tạo trong quá trình sản xuất kịch bản đối với các chương trình truyền hình

- Luận văn cũng là tài liệu tham khảo để giảng dạy của các thầy cô giáo cũng như làm tài liệu đối với sinh viên theo học ngành truyền hình

- Luận văn cũng là tài liệu đối với người quản lý trong lĩnh vực truyền hình để tìm ra cách thức triển khai kịch bản - khâu đầu tiên trong qui trính sản xuất các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỊCH BẢN VÀ KỊCH BẢN TRUYỀN HÌNH

1.1 Kịch bản, kịch bản văn học, kịch bản sân khấu, kịch bản điện ảnh

1.1.1 Kịch bản

"Kịch bản bắt nguồn từ tiếng La tinh senario, có nghĩa là văn bản kịch hoặc văn bản viết có tính kịch dùng để chỉ một bộ phận cấu thành rất quan trọng của tác phẩm văn học, điện ảnh hay truyền hình"

Theo từ điển tiếng Việt do Giáo sư Hoàng Phê chủ biên, Nxb Khoa học xã hội định nghĩa: “Kịch bản- đó là vở kịch ở dạng văn bản”

PGS TS Dương Xuân Sơn cũng đã viết rằng: " Kịch bản là một vở kịch , một bộ phim, một chương trình được phác thảo, mô hình hóa trên văn bản với tư cách là một đề cương hay chi tiết đến từng chi tiết nhỏ, tùy theo yêu cầu của mỗi loại hình), là cơ sở chính cho "tập thể tác giả" làm nên, hoàn thiện tác phẩm của mình" ".

Kịch bản có thể coi là một khung giới hạn cho nội dung tác phẩm định đề cập Nó vạch ra đường đi nước bước để xây dựng và hoàn thiện những sản phẩm tinh thần phục vụ cho công chúng Để viết được kịch bản, tác giả phải hiểu rõ những đặc trưng sau:

- Xung đột kịch:

+) Bi kịch là loại vở diễn phản ánh xung đột giữa các nhân vật tươi sáng, cao thượng, có phẩm chất đẹp, có tinh thần hướng tới cái tiến bộ với những thế lực đen tối, hiểm ác

+) Hài kịch là vở diễn phản ánh xung đột ở các nhân vật ở mức độ không quá trầm trọng, phần lớn là từ các tình huống hiểu nhầm hoặc các nhân vật cố tình chọc ghẹo nhau tạo nên tiếng cười vui vẻ, thoải mái

+) Chính kịch dùng để chỉ vở diễn trung gian giữa bi kịch và hài kịch trong đó vẫn phản ánh những mâu thuẫn, xung đột trong cuộc sống hàng ngày nhằm hướng tới một sự khẳng định hoặc phủ định nào đó

1.1.3 Kịch bản sân khấu

Tuy nhiên có thể khẳng định việc gắn kết giữa kịch bản văn học và bộ môn nghệ thuật sân khấu luôn đem lại thành công bởi vì môn nghệ thuật sân khấu giúp cho kịch bản văn học thăng hoa và ngược lại Người xem thay vì chỉ đọc văn bản thì họ được chứng kiến

và hòa cùng cảm xúc với nhân vật

Điều đầu tiên là phải có một kịch bản văn học, đạo diễn sân khấu dùng thủ pháp sân khấu để "chuyển ngữ" cho tác phẩm văn học thành tác phẩm sân khấu Quá trình "chuyển ngữ" đó chính là sáng tạo

1.1.4 Kịch bản điện ảnh

Từ sân khấu, từ "kịch bản" được chuyển vào điện ảnh Thời kỳ điện ảnh còn chưa ra khỏi chức năng giải trí, thì người ta gọi kịch bản là tờ giấy ghi lại những thời điểm các diễn viên bước ra trước máy quay phim

Vào đầu những năm 1920 đã tồn tại quan điểm cho rằng kịch bản là sự liệt kê các cảnh quay, cái gọi là "kịch bản đánh số" hoặc

"kịch bản sắt" Vào cuối những năm 20 quan điểm này được thay thế bằng thuyết về kịch bản "cảm xúc" mà người ta cho rằng "sứ mạng" của nó là khơi dậy những cảm xúc sáng tạo, loại ra khỏi kịch bản việc

mô tả cụ thể những gì phải diễn ra trước ống kính máy quay phim

1.2 Kịch bản truyền hình

Kịch bản truyền hình chính là kịch bản văn học dành cho truyền hình sử dụng ngôn ngữ và thủ pháp truyền hình để tạo thành

loại hình tương ứng Quá trình "chuyển ngữ" từ kịch bản văn học sang kịch bản truyền hình chính là tính sáng tạo của người làm kịch bản truyền hình

Kịch bản VH dành cho bộ phim

Thủ pháp điện ảnh

CHUY ỂN NGỮ

Ngôn ngữ Truyền hình

Kịch bản văn học dành cho truyền hình

Thủ pháp truyền hình

1.3 Tính sáng tạo trong kịch bản truyền hình của các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình ở Đài THVN

1.3.1 Khái niệm sáng tạo

Theo quan điểm của tác giả luận văn sáng tạo đồng nghĩa là phải có ý tưởng, ý tưởng đó phải khác biệt và độc đáo

Nghĩ sáng tạo đòi hỏi nghĩ tích cực và dám nghĩ khác, tư duy khác Phương pháp suy nghĩ quyết định phần lớn trong cách sáng tạo nói chung và sáng tạo kịch bản nói riêng Có thể nói ý tưởng (ideas) chính là yếu tố đầu tiên của kịch bản, kịch bản chính là khâu đầu tiên của truyền hình và cách suy nghĩ lại là yếu tố đầu tiên của kịch bản

Chữ A chính là Atmosphere (không khí)

Chữ E chính là Effective thinking (nghĩ hiệu quả)

Chữ D chính là Determination (quyết tâm)

Chữ I chính là Ink (viết)

1.3.2 Sáng tạo kịch bản và nguyên tắc DOIT

Khi sáng tạo kịch bản truyền hình, người viết kịch bản phải nắm vững nguyên tắc DOIT Chữ DOIT là chữ viết tắt bao gồm:

D - Define problem (Xác định vấn đề)

O - Open mind and apply creative techniques (Cởi mở ý tưởng và áp dụng các kỹ thuật sáng tạo)

I - Identify the best solution (Xác định lời giải hay nhất)

T - Transform (Chuyển bước)

Người viết kịch bản có thể hiểu như sau:

1.3.3 Truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp

* Chương trình truyền hình

Trong tiếng Anh chương trình là "programme", chương trình truyền hình là "programme television" Nhắc đến truyền hình là nhắc đến các chương trình truyền hình Thuật ngữ chương trình truyền hình được sử dụng trong hai trường hợp: trường hợp thứ nhất, người

ta dùng chương trình truyền hình để chỉ toàn bộ nội dung đang phát

đi trong ngày, trong tuần hay trong tháng của mỗi kênh truyền hình hay Đài Truyền hình Trong trường hợp thứ hai, chương trình dùng

để chỉ một hay nhiều tác phẩm hoàn chỉnh hoặc kết hợp với một số thông tin tài liệu khác được tổ chức theo một chủ đề cụ thể với những

hình thức tương đối nhất quán, thời lượng ổn định và phát đi theo định kỳ

Chương trình truyền hình được mở đầu bằng hình hiệu, bằng hình cắt Chương trình truyền hình là các chương trình "Thời sự",

"Cuộc sống thường ngày" của VTV1, chương trình "Văn hóa sự kiện nhân vật", "Thời trang và cuộc sống", "Ai là triệu phú", "Đường lên đỉnh Olympia", "Đồ rê mí" của VTV3

* Truyền hình trực tiếp

Truyền hình trực tiếp là phương pháp truyền tải thông tin nhờ các thiết bị thông tấn hiện đại đồng thời với thời gian sự kiện đang diễn ra, mang tính thời sự và có sức thuyết phục cao

Truyền hình trực tiếp vốn là bản chất của công nghệ truyền hình, gắn liền với sự phát triển của khoa học và công nghệ Ngay từ buổi đầu xuất hiện năm 1928 - 1935 truyền hình phải truyền tải hình ảnh và âm thanh trực tiếp Năm 1936, người Đức đã truyền trực tiếp thế vận hội Olympic Berlin tại các thành phố lớn Ngày 25/8/1948 hai máy quay đã quay cảnh các vận động viên cuộc đua vòng quanh nước Pháp tới đích Chương trình truyền hình trực tiếp năm 1953 cảnh nữ hoàng ElizabetII lên ngôi lần đầu tiên được truyền đi trên toàn thế giới

* Cầu truyền hình trực tiếp

Cầu truyền hình trực tiếp chính là dùng phương thức truyền hình trực tiếp các thông tin, sự kiện đang diễn ra ở nhiều địa điểm khác nhau Là phương pháp phản ánh trực tiếp nhiều sự việc tại nhiều địa điểm không gian khác nhau (ở các đầu cầu khác nhau) trong cùng

1 thời điểm thể hiện tính trội của báo chí (trực tiếp, khách quan, tức thời, trung thực và quảng bá rộng rãi)

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, tác giả luận văn đã hệ thống hóa và giải

quyết các khái niệm:

- Khái niệm kịch bản, kịch bản văn học, kịch bản sân khấu,

kịch bản điện ảnh

- Khái niệm kịch bản truyền hình

- Tìm hiểu về chương trình truyền hình, truyền hình trực tiếp

và cầu truyền hình trực tiếp

Kịch bản là những con chữ trên mặt giấy và được "chuyển ngữ" sang các loại hình tương ứng như: sân khấu, điện ảnh, truyền hình Quá trình "chuyển ngữ" đó chính là quá trình sáng tạo của người viết kịch bản, đạo diễn, quay phim

Kịch bản chính là xương sống để toàn bộ tập thể làm theo cũng như từng cá nhân sẽ có đóng góp cho tác phẩm truyền hình ấy hoàn chỉnh Nếu hiểu rõ kịch bản thì từng vị trí có đóng góp rất quan trọng trong chương trình truyền hình trực tiếp cũng như cầu truyền hình trực tiếp Đạo diễn hình sẽ làm cho hình ảnh đẹp hơn, người đạo diễn ánh sáng hiểu được kịch bản sẽ lên được các phần ánh sáng phù hợp với từng nội dung chương trình, người đạo diễn hiện trường nắm được kịch bản sẽ triển khai công việc đến với các bộ phận khác

Mỗi một một phương tiện truyền thông đều có một thế mạnh nhất định, nó bổ sung hỗ trợ cho nhau trong sự nghiệp chung Tuy nhiên, trong ba loại hình báo nói, báo viết, báo hình thì loại báo hình

có thể hơn hẳn so với hai loại hình kia Bởi vì ngoại bình luận, giải thích các sự kiện, hiện tượng, vấn đề thì truyền hình còn có hình ảnh sống động giúp người xem được nhìn thấy những hình ảnh chân thực Với chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp khán giả không chỉ được xem hình ảnh mà còn được sống cùng sự kiện, được lắng nghe, chia sẻ Nhờ có truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp mà khán giả có thể như hòa mình vào sự kiện và

có tính tương tác hai chiều rất lớn

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC SÁNG TẠO KỊCH BẢN TRONG SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH 2.1 Khái quát kênh VTV1, VTV3, VT6 của Đài Truyền hình Việt Nam

Trong các kênh sóng của Đài THVN, tác giả luận văn muốn nghiên cứu và tìm hiểu về tính sáng tạo của kịch bản ở các chương trình truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình ở các kênh VTV1, VTV3, VT6 Đây là 3 kênh có số lượng chương trình truyền hình trực tiếp lớn nhất tính đến thời điểm hiện tại

Tác giả luận văn nghiên cứu về 50 kịch bản được truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1, VTV3, VTV6

từ năm tháng 1 năm 2005 đến tháng 8 năm 2012

Tỉ lệ %

Thỉnh thoảng

Tỉ lệ %

Không bao giờ

Biểu 2: Công chúng xem chương trình nào của Đài Truyền hình Việt Nam?

Tỉ lệ %

Khoa giáo

Biểu 3: Công chúng xem kênh nào của Đài Truyền hình Việt Nam?

23 35.38

65 100 (8.84%)

400 100 (54.42%)

120 100 (16.33%)

735 100%

Biểu 4: Công chúng thích xem phương thức truyền hình nào?

D - Define problem (Xác định vấn đề)

O - Open mind and apply creative techniques (cởi mở ý tưởng và áp dụng các kỹ thuật sáng tạo)

I - Identify the best solution (Xác định lời giải hay nhất)

T - Transform (Chuyển bước)

2.2.1 Quá trình chuyển hóa từ ngữ từ ngôn ngữ văn học của kịch bản truyền hình sang ngôn ngữ báo hình ở kênh VTV1

Ở các chương trình của kênh VTV1, quá trình sáng tạo kịch bản chính là quá trình chuyển ngữ từ kịch bản văn học sang kịch bản truyền hình dùng ngôn ngữ và thủ pháp truyền hình

Tin thời sự là một trong những chương trình luôn được thực hiện bằng phương pháp tường thuật trực tiếp do tính chất của nó