Đồng thời, tác giả luận văn cũng đã từng chọn nghiên cứu về chương trình trò chơi truyền hình trong khóa luận tốt nghiệp đề tài “Thực trạng hoạt động của các chương trình trò chơi truyền
Trang 1Nghiên cứu quy trình sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình (Gameshows) (Khảo sát 3 Gameshows dành cho 3 đối tượng tiêu biểu: Đồ
Rê Mí, Rung chuông vàng và Vui,Khoẻ, Có ích)
Nguyễn Quỳnh Trang
Trường Đại học KHXH&NV Luận văn ThS Chuyên ngành: Báo chí học; Mã số: 60 32 01
Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Xuân Sơn
Năm bảo vệ: 2013
Abstract: Trình bày lý luận chung về trò chơi truyền hình Khảo sát,
tổng hợp, phân tích và đánh giá các khâu trong quy trình sản xuất một chương trình trò chơi truyền hình (TCTH) (qua các mặt trong khâu tiền kỳ, ghi hình và hậu kỳ) Nêu ví dụ và dẫn chứng cụ thể bằng việc phân tích, dẫn chứng qua các chương trình trò chơi truyền hình: Ai là triệu phú, Rung chuông vàng và Vui, khỏe, có ích của VTV3 Đài Truyền hình Việt Nam hiện nay Tìm và đánh giá ưu điểm, khuyết điểm trong quy trình sản xuất các chương trình TCTH Đề xuất một số khuyến nghi, giải pháp, nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng trong các khâu sản xuất các chương trình TCTH trên VTV3 nói riêng và các kênh truyền hình nói chung hiện nay
Keywords: Báo chí học; Trò chơi truyền hình; Gameshows; Sản xuất
chương trình
Content
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
Chương 1 NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÒ CHƠI VÀ TRÒ CHƠI TRUYỀN HÌNH 10
1.1 Lý luận chung 10
1.1.1 Trò chơi truyền hình 10
1.2 Lịch sử ra đời của TCTH 14
1.2.1 Thế giới 14
1.2.2 Tại Việt Nam 17
1.3 Những đặc tính của trò chơi truyền hình 18
1.3.1 Tính kiến thức 18
1.3.2 Tính trực tiếp và sự tham gia của khán giả 19
1.3.3 Tính tranh đua và yếu tố bất ngờ 19
1.4 Chức năng của TCTH 21
1.5 Tìm hiểu chung về quy trình sản xuất 22
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 24
Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUY TRÌNH SẢN XUẤT CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRÒ CHƠI TRUYỀN HÌNH 25
2.1 Khái quát về 3 chương trình được khảo sát 25
2.1.1 Đồ Rê Mí 25
2.1.2 Rung chuông vàng 28
2.1.3 Vui khỏe có ích 31
2.2 Giai đoạn tiền kỳ 32
2.2.1 Fomat chương trình 33
2.2.2 Sản xuất ghi hình 38
2.1.3 Nội dung 45
2.1.4 Tài chính 55
2.1.5 Sân khấu (mỹ thuật, âm thanh, ánh sáng, trang phục…) 57
2.1.6 Các chức danh 59
Trang 32.2 Giai đoạn ghi hình 65
2.2.1 Diễn biến ghi hình 65
2.2.2 Các bộ phận ghi hình 70
2.2.3 Những lưu ý đặc biệt khi ghi hình 79
2.3 Giai đoạn hậu kỳ 80
2.3.1 Dựng phim/dựng băng 80
2.3.2 Duyệt băng 82
2.3.3 Phát sóng 83
2.3.4 Thanh toán và giấy tờ sản xuất hậu kỳ 83
2.4 Những phát sinh sau khi phát sóng 84
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 87
Chương 3 NHỮNG KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TCTH 89
3.1 Đánh giá chung về quy trình sản xuất các chương trình TCTH 89
3.1.1 Thành công 89
3.1.2 Hạn chế 92
3.1.3 Nguyên nhân của những thành công và hạn chế 95
3.2 Khuyến nghị và giải pháp 96
3.2.1 Phương hướng chung của VTV 96
3.2.2 Kiến nghị của những người làm chương trình 99
3.2.3 Đề xuất giải pháp nâng cao quy trình sản xuất 101
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 104
KẾT LUẬN 105
TÀI LIỆU THAM KHẢO 107
PHỤ LỤC 110
Trang 4PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Một loại hình chương trình truyền hình gia nhập vào Việt Nam cách đây hơn 15 năm đã nhận được sự ủng hộ vô cùng nhiệt tình của
công chúng chính là các chương trình có tên gọi trò chơi truyền
hình (gameshows) Một chương trình trò chơi truyền hình được sản
xuất chính là kết quả của cả tập thể chứ không phải là kết quả của công việc cá nhân Tác giả mong muốn tìm hiểu còn để tìm ra những vấn đề còn tồn tại và cách giải quyết cũng như hướng đi sao cho một chương trình TCTH sản xuất ngày càng phong phú, hấp dẫn, cuốn hút người xem mà quy trình sản xuất lại đơn giản, ngắn gọn nhưng có hiệu quả cao nhất
Đồng thời, tác giả luận văn cũng đã từng chọn nghiên cứu về chương trình trò chơi truyền hình trong khóa luận tốt nghiệp đề tài
“Thực trạng hoạt động của các chương trình trò chơi truyền hình trên kênh VTV3 - Đài Truyền hình Việt Nam (Khảo sát 3 chương trình: Ai là triệu phú, Trò chơi âm nhạc và Hãy chọn giá đúng)”
trong khóa học 2005 – 2009 Với mong muốn đi sâu nghiên cứu thêm những vấn đề của các chương trình TCTH dựa trên nền tảng có sẵn
từ khóa luận tốt nghiệp cử nhân khóa 2005 – 2009 và với những trăn trở và băn khoăn như đã nói ở trên đã thôi thúc tác giả luận văn chọn
đề tài “Nghiên cứu quy trình sản xuất các chương trình trò chơi
truyền hình (Gameshows)”
Trang 52 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Trước đây, đã từng có một số khóa luận tốt nghiệp cử nhân và luận văn thạc sĩ lựa chọn đối tượng nghiên cứu là “trò chơi truyền hình” Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu kể trên đều trong giai đoạn từ những năm 1997 – 2005, trong các công trình nghiên cứu đó đều phân tích được những khái niệm cơ bản về TCTH, đều khảo sát
và khái quát được những vấn đề nhỏ lẻ, chia tách cụ thể các mặt, các yếu tố của TCTH Nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào nêu, phân tích cũng như khái quát cụ thể cả một chu trình đầy đủ của việc sản xuất TCTH Thời gian trôi qua, nhiều yếu tố thay đổi như thị hiếu, nhu cầu của công chúng, nhân lực, máy móc và khoa học kỹ thuật được áp dụng vào truyền hình cũng đã khác trước rất nhiều Các yếu tố văn hóa, xã hội, chính trị cũng có nhiều thay đổi sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc sản xuất các chương trình TCTH vì vậy đề
tài nghiên cứu của tác giả luận văn là “Nghiên cứu quy trình sản
xuất các chương trình trò chơi truyền hình (Gameshows)” ) trong
thời điểm hiện tại sẽ nghiên cứu và trình bày đầy đủ toàn bộ quy trình sản xuất của chương trình TCTH trên mọi khía cạnh trong giai đoạn hiện tại có nhiều thay đổi
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu Quy trình sản xuất của các
chương trình TCTH trên kênh VTV3-Đài Truyền hình Việt Nam
Về phạm vi nghiên cứu của luận văn: Ban Thể thao giải trí – Thông tin kinh tế (VTV3) – Đài truyền hình Việt Nam được giao trực tiếp sản xuất các chương trình giải trí (bao gồm phần lớn những TCTH
Trang 6nổi tiếng và được công chúng yêu thích) và tác giả luận văn cũng được trực tiếp công tác tại đây Chính vì thế, luận văn tập trung khảo sát hoạt động cụ thể ba TCTH: Đồ Rê Mí, Rung chuông vàng và Vui, khỏe, có ích của VTV3 - Đài Truyền hình Việt Nam hiện nay
4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
chương trình trò chơi truyền hình, làm rõ các khâu sản xuất một chương trình, phân tích những mặt ưu và khuyết trong các khâu sản xuất từ đó có thể đưa tới cho công chúng cái nhìn toàn diện về việc sản xuất ra một chương trình TCTH
trò chơi truyền hình Thứ hai là khảo sát, tổng hợp, phân tích và đánh giá các khâu trong quy trình sản xuất một chương trình TCTH.Nhiệm vụ thứ ba là tìm và đánh giá ưu điểm, khuyết điểm trong quy trình sản xuất các chương trình TCTH Và cuối cùng là đề xuất một
số khuyến nghi, giải pháp, nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng trong
các khâu sản xuất các chương trình TCTH
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Luận văn sử dụng phương pháp biện chứng, đồng thời vận dụng đúng những quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật và Nhà nước về quy trình sản xuất các chương trình truyền hình nói chung và trò chơi truyền hình nói riêng
Phương pháp cụ thể: Sưu tầm và nghiên cứu tài liệu (bao gồm thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh) Khảo sát cụ thể và trực tiếp các chương trình TCTH nói chung và đặc biệt là các chương trình
Trang 7được chọn khảo sát trong giới hạn của luận văn nói riêng Phương pháp điều tra anket và phỏng vấn sâu
6 Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài
Luận văn đi sâu vào nghiên cứu cụ thể chi tiết với mong muốn phần nào giúp cho những người đang và sẽ muốn tìm hiểu kỹ về các TCTH biết được tổng quát về quy trình, cơ cấu và những vấn đề cơ bản khi thực hiện một chương trình TCTH Hy vọng rằng đây sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho những người quan tâm đến trò chơi truyền hình và là một công trình nghiên cứu có giá trị thực tế và kinh nghiệm cao dành cho những ai muốn trực tiếp tham gia vào các công việc của truyền hình nói chung và sản xuất TCTH nói riêng Đối với những người trực tiếp tham gia sản xuất, sẽ có tư liệu nghiên cứu tổng quát để
từ đó có phương thức cải tiến các khâu sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả, giảm bớt sức nặng khi sản xuất các chương trình TCTH
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu , Kết luâ ̣n, Tài liệu tham khảo và Phụ lục ,
Nội dung luâ ̣n văn gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Những lý luận chung về Trò chơi và Trò chơi
Chương 3: Những khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao
chất lượng sản xuất chương trình trò chơi truyền hình
Trang 8PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Những lý luận chung về trò chơi truyền hình
Sau khi trích dẫn và phân tích nhiều ý kiến về TCTH, chúng
tôi mạnh dạn đưa ra khái niệm chung về TCTH như sau: “TCTH là
hoạt động nhằm mục đích giải trí, giáo dục, có luật chơi, được cải biến ít nhiều cho phù hợp với đặc trưng, chức năng của truyền hình, được đưa lên sóng truyền hình cho khán giả dễ dàng theo dõi, giải trí.”
1.2 Lịch sử ra đời của TCTH
1.2.1 Trên thế giới:
Tiền thân của TCTH là những cuộc thi đố trên đài Phát thanh Cuộc thi hỏi đáp đầu tiên trên sóng phát thanh vào khoảng những
năm 30 – 40 của thế kỷ 20 tại Mỹ mang tên “Câu hỏi của bác Jim”
(1936) TCTH đầu tiên xuất hiện tại Mỹ năm 1955 có tên là Quiz Show, chương trình đầu tiên mang tên Question được phát sóng ngày
07/06/1955 với giải thưởng trị giá 64.000 USD Sau đó, các chương
trình TCTH bắt đầu lan rộng sang Nga, Italia, Anh… và mỗi quốc gia
Trang 9đều có những chương trình “đinh” của mình Và không thể không nhắc tới các quốc gia Châu Á, hiện nay ngoài 1 số chương trình được mua bản quyền, nhiều quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản … đã tự sản xuất được các chương trình trò chơi của riêng mình
1.2.2 Tại Việt Nam
Ở Việt Nam, TCTH đầu tiên xuất hiện và chứng tỏ sức mạnh của mình chính là “SV96” (31/01/1996) Sau khi kênh VTV3 được chính thức thành lập thì các chương trình dành cho lĩnh vực thông tin, kinh tế, văn hóa, quảng cáo được đáp ứng nhiều hơn Ngày 31/03/1997 phòng TV Showgame (Trò chơi và gặp gỡ Truyền hình) của VTV3 được thành lập, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các chương trình TCTH trên sóng của ĐTHVN Các chương trình này không chỉ đáp ứng được yêu cầu giải trí, nhận thức của đông đảo công chúng, thực hiện tốt các chức năng của truyền hình (thông tin, tuyên truyền, giáo dục, giải trí), mà ngày càng chiếm lĩnh vị trí quan trọng trong tạo dựng lên một diện mạo mới của truyền hình Việt Nam
1.3 Chức năng của TCTH
1.4 Khái quát về 3 chương trình được khảo sát
1.4.1 Đồ Rê Mí
Đồ Rê Mí là chương trình TCTH dành cho đối tượng thiếu nhi được sản xuất theo mùa vụ (mùa hè hàng năm) với từ 12 – 15 chương
Trang 10trình kéo dài trong 3 tháng Chương trình gồm 3 vòng thi: Vòng sơ khảo, vòng chung khảo và vòng chung kết
1.4.2 Rung chuông vàng
Rung chuông vàng là chương trình TCTH dành cho đối tượng sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng trên toàn quốc Chương trình được sản xuất 52 số/năm Một chương trình gồm 100 sinh viên đến từ 01 hoặc 02 trường Đại học và Cao đẳng trên toàn quốc tùy theo fomat của các mùa sản xuất Chương trình gồm 50 số vòng loại, 01 số Gala và 01 số chung kết để tìm ra người chiến thắng trong 01 năm
14.3 Vui, khỏe, có ích
Vui, khỏe, có ích là chương trình TCTH dành cho lứa tuổi cao niên Đây thực sự là một sân chơi bổ ích và lý thú dành cho các bác, các ông, các bà Chương trình được sản xuất 52 số/năm và chủ yếu tập trung xây dựng nơi giao lưu, học hỏi, trao đổi và thể hiện tài năng của độ tuổi cao niên
Chương 2
Thực trạng thực hiện quy trình sản xuất các chương
TCTH: Đồ Rê Mí, Rung chuông vàng và Vui, khỏe, có ích)
2.1 Giai đoạn tiền kỳ
Giai đoạn tiền kỳ là công tác chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vật chất, nội dung và những điều cần thiết để có thể tiến hành quá trình ghi hình sản xuất một chương trình TCTH
Trang 112.1.1 Fomat chương trình
“Format” bản thân là một từ chuyên môn của nước ngoài để chỉ một văn bản ghi lại hoàn chỉnh các yếu tố cần và đủ để tạo nên một chương trình truyền hình (bao gồm các loại chương trình truyền hình như âm nhạc, nghệ thuật, trò chơi, du lịch …)
Hiện nay, format của các chương trình TCTH đã đang và sẽ được sản xuất của các Đài nước ta được chia thành hai loại, cụ thể:
- Format mua bản quyền của nước ngoài để sản xuất
- Format do người Việt sáng tạo để thực hiện sản xuất
Từ khi TCTH bắt đầu du nhập vào Việt Nam từ năm 1996 cho tới nay, rất nhiều các chương trình TCTH do các Đài sản xuất đều được mua format nước ngoài Lý do đơn giản cho việc mua và sản xuất các chương trình TCTH theo format nước ngoài bởi trên thế giới, nhiều nước đã sản xuất TCTH được hàng trăm năm và thu được thành công rực rỡ còn nước ta khi mới bắt đầu sản xuất TCTH còn rất non trẻ, vì vậy việc mua format nước ngoài tuy có tốn kém song lại đảm bảo về mặt thành công, từ đó nhanh chóng gây ấn tượng và thu hút đông đảo khán giả theo dõi, yêu mến loại hình mới mang tên TCTH này
Sau khi format đã được mua, thỏa thuận giữa 2 bên đạt được,
sẽ có một ekip bao gồm đạo diễn, quay phim, biên tập, tổ chức sản xuất và chủ nhiệm được sang nước nắm bản quyền format để tận mắt chứng kiến quá trình sản xuất chương trình của họ, từ đó học hỏi một cách nghiêm túc các khâu sản xuất (kịch bản, sân khấu, âm thanh,
Trang 12ánh sáng, luật chơi, người chơi, giải thưởng …) từ đó đảm bảo sản xuất chương trình đúng theo format (ví dụ một chương trình có nhiều nước giữ bản quyền format, cùng một format những mỗi nước
có cách triển khai sân khấu, âm thanh, ánh sáng … khác biệt đôi chút
vì thế nếu chọn mua format của nước nào thì ekip truyền hình sang nước đó để học tập cách triển khai format cụ thể) Phía bán bản quyền sẽ thông qua băng ghi hình chương trình trong nước gửi về định kỳ hoặc cử người sang giám sát quá trình sản xuất để đảm bảo được format của chương trình luôn luôn đúng và đạt yêu cầu
Do việc mua bản quyền format nước ngoài khá đắt đỏ và tốn kém cũng như từ khả năng và niềm đam mê của những người làm truyền hình, rất nhiều format TCTH Việt được ấp ủ, ra đời, đưa vào sản xuất và đến nay đã đạt được những thành công nhất định
Ngay từ khi mới xuất hiện, TCTH tại Việt Nam đã có một chương trình thành công rực rỡ chính là SV96, đây là chương trình thu hút rất nhiều khán giả thời bấy giờ bởi nét dí dỏm, thông minh và đầy nhiệt huyết của lứa sinh viên những năm 1995 – 1996 Sau khi đạt được thành công với SV96, VTV3 – Đài THVN bắt đầu tự tin hơn và cho ra mắt hàng loạt chương trình format Việt như “Bảy sắc cầu vồng”, “Ở nhà chủ nhật”, “Từ ánh mắt đến trái tim”, “Vườn cổ tích” sau này là “Đường lên đỉnh Olympia”, “Hành trình văn hóa” … Format Việt có ưu điểm so với các format mua bản quyền ở chỗ nó được tạo ra bởi người Việt nên nắm bắt tâm lý người Việt rất tốt, hầu hết các format đều đánh trúng tâm lý của người xem truyền hình nước
ta từ kiến thức đến cách thức các trò chơi và cách thức tham gia chơi
Trang 13Việc xuất hiện yếu tố format Việt đã khiến cho TCTH trở nên phong phú và nhiều màu sắc hơn, những người sản xuất chương trình cũng được chủ động làm việc hơn Chính vì nhiều ưu điểm của mình
mà hiện nay, các chương trình format Việt vẫn luôn được chào đón nồng nhiệt Hiện nay, trên sóng của VTV3 – Đài THVN đang có một
số chương trình tiêu biểu được sản xuất theo format Việt như
“Đường lên đỉnh Olympia”, “SV 2012”, “Đồ Rê Mí”, “Vui, khỏe, có ích”, “Chúng tôi là chiến sĩ”
2.1.2 Sản xuất ghi hình
Công tác sản xuất ghi hình được gọi theo từ chuyên môn là “tổ chức sản xuất” Mô hình tổ chức sản xuất chuẩn bị cho một chương trình TCTH tại Việt Nam bao gồm ít nhất 14 chức danh mỗi chức danh đại diện cho một phần việc Trọng trách và vai trò của người làm TCSX là rất lớn, họ có nhiệm vụ phải nhìn xa trông rộng, dựa trên kế hoạch phát sóng sẵn có để lên một kế hoạch sản xuất dài hơi, đủ để phát sóng liên tiếp nhưng cũng phải có những quãng nghỉ hợp lý cho ekip giữa các đợt sản xuất Tóm lại, chúng ta hình dung rằng vai trò của TCSX và công tác chuẩn bị sản xuất giống như người mở đường cho những công tác về sau có điều kiện thuận lợi phát triển hơn
2.1.3 Nội dung
Nội dung của một chương trình TCTH luôn luôn được đề ra và định hướng ngay từ khi đạo diễn chương trình nắm trong tay format chương trình Sau khi đã có format hoàn chỉnh, các biên tập viên được giao nhiệm vụ trong ekip sẽ thực hiện phần nội dung chương trình thông qua kịch bản chi tiết
Trang 14Như đã đề cập ở trên, kịch bản của TCTH chia làm 2 loại là kịch bản khung (diễn biến tổng thể) và kịch bản chi tiết (nội dung chính xác của từng chương trình) Kịch bản khung (diễn biến tổng thể) phải là kịch bản có nội dung khái quát, toát lên tư tưởng và cách xây dựng chương trình một cách rõ ràng Khi nhìn vào kịch bản này, nhóm sản xuất chương trình có thể nắm được bao quát tổng thể nội dung và cách thức các chương trình, các phần của chương trình rõ ràng và mạch lạc Kịch bản chi tiết là nội dụng cụ thể của từng chương trình như chủ đề, cách xây dựng trò chơi và luật chơi, cách thức chơi … Kịch bản chi tiết chỉ cho toàn bộ ekip sản xuất biết về nội dung chủ đề được chọn cho từng số ghi hình nhất định, làm rõ danh tính và số lượng của những người tham gia chơi TCTH cụ thể đó đồng thời sẽ có hình dung cụ thể
về yếu tố hình ảnh, âm thanh, kỹ thuật …
2.1.4 Tài chính
Tài chính là nền tảng vật chất để triển khai một quá trình sản xuất TCTH cụ thể Thông thường, chủ nhiệm chương trình sẽ làm dự toán chương trình, bản dự toán này mang tính chất thống kê và liệt kê các chi phí dự kiến cần có cho sản xuất chương trình Dự toán sau khi được các cấp lãnh đạo thông qua và ký duyệt, chủ nhiệm chương trình bắt đàu có thể làm thủ tục xin tạm ứng sản xuất, thủ tục này tuy không phức tạp song đòi hỏi người làm chủ nhiệm phải là một người
có uy tín và kinh nghiệm bởi lẽ số tiền được tạm ứng cho chi phí sản xuất mỗi đợt lên tới hàng trăm triệu đồng và số tiền này cần được chi trả cho chính xác các bộ phận đang cần kinh phí để triển khai
