Phân tích các nguyên nhân làm giảm động cơ tuân thủ thuế thu nhập cá nhân ở việt nam dựa trên kinh nghiệm hoa kỳ

Tác gi Bùi Th Thúy Bình... Thông tin, công tác h tr và tuyên truy n thu .... Chi phí không tuân th ..... Chi phí không tuân th ..... Khuy n ngh chính sách ..... Hình 1.1 :ăC uătrúcăngu n

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

-o0o -

BÙI TH THÚY BÌNH

TUÂN TH THU THU NH P CÁ NHÂN VI T NAM

D A TRÊN KINH NGHI M HOA K

TP H CHÍ MINH, 5/2015

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

-o0o -

BÙI TH THÚY BÌNH

TUÂN TH THU THU NH P CÁ NHÂN VI T NAM

D A TRÊN KINH NGHI M HOA K

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này là do tôi th c hi n Các s li u, b ng bi u, phát bi u đ c

s d ng trong lu n v n đư đ c trích ngu n đ y đ Lu n v n th hi n quan đi m c a tác

gi ch không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a tr ng i h c Kinh t thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình gi ng d y Kinh t Fulbright

Tác gi

Bùi Th Thúy Bình

L I C Mă N

Tôi xin chân thành c m n ti n s Jay Rosengard Nh ng tài li u v tài chính công và s

h ng d n c a th y đư giúp tôi xây d ng khung lý thuy t c ng nh hi u bi t h n v h

th ng thu c a hai n c Vi t Nam và Hoa K Tôi không th hoàn thành lu n v n này n u không có s giúp đ , h ng d n t n tình c a ti n s Hu nh Th Du, ng i đư giúp tôi r t nhi u trong vi c đ nh h ng và tri n khai các n i dung c a lu n v n Tôi c ng đư có đ c

h ng d n c n k và nhi t tình c a ti n s Phan Hi n Minh v i các ki n th c v thu Vi t Nam Trong lúc b t c vì không có nhi u thông tin v h th ng thu thu nh p cá nhân (TNCN) Vi t Nam, thì tôi g p đ c th y Minh Câu nói c a th y “ tài này r t hay” đư

nh thêm s c m nh cho tôi Tôi xin chân thành c m n là b n Lê Th Ng c Ánh, h c viên

l p MPP7 và c ng là ng i đư làm tr c ti p trong ngành thu B n Ánh đư cung c p cho tôi r t nhi u thông tin b ích mà chúng đư giúp tôi có cái nhìn khách quan và chu n xác

h n v ho t đ ng c a c quan thu liên quan đ n thu TNCN

Lu n v n này s không th hoàn thành n u thi u b ng “Kh o sát m c đ ti p c n thông tin

v thu TNCN Vi t Nam và M ” có đ c 306 ng i tr l i cho b ng kh o sát c a

lu n v n, tôi xin c m n ng i thân, b n bè, nh ng ng i đư tr l i b ng kh o sát và đư

nh ng i tr l i b ng kh o sát c a tôi Tôi c ng xin c m n các anh ch k toán, th qu

và các anh ch khác đư nhi t tình tr l i và k cho tôi nghe nh ng câu chuy n liên quan đ n thu TNCN

Cu i cùng, tôi không th quên n nh ng ng i thân trong gia đình đư t o m i đi u ki n đ tôi hoàn thành lu n v n này Ch ng tôi đư t o c h i cho tôi s ng g n 5 n m n c M

mà đó tôi đư có d p tìm hi u và tr i nghi m th c t r t nhi u v i vi c khai và n p thu TNCN Vi c th ng xuyên đ c và nh n xét b n th o các bài vi t c a ch ng tôi đư giúp tôi nâng cao k n ng vi t và phân tích c a mình Ba m tôi đư giúp tôi vô đi u ki n trong th i gian cao đi m, con gái sáu tu i c a tôi luôn ch đ i ngày tôi hoàn thành lu n v n đ đ c

ch i v i tôi nhi u h n

TÓM T T

Lu n v n t p trung phân tích các nguyên nhân làm gi m đ ng c tuân th thu thu nh p cá nhân (TNCN) Vi t Nam d a trên kinh nghi m c a Hoa K , m t qu c gia có h th ng thu t ng đ i hoàn thi n và m c đ tuân th thu TNCN cao

Các k t qu phân tích đư ch ra r ng vi c tuân th thu TNCN Vi t Nam th p do khi tuân

th thì chi phí l n và l i ích th p, trong khi chi phí c a vi c không tuân th không cao và

l i ích tr c ti p là không ph i n p thu Có th rút ra n m v n đ làm gi m đ ng c tuân

th thu TNCN Vi t Nam g m: (i) thông tin v thu TNCN v a thi u v a không nh t quán, (ii) các ch tài còn l ng l o không đ tính r n đe; iii) công tác hành thu không đ ng

nh t; iv) tình tr ng tiêu c c, tham nh ng tràn lan và s d ng ngân sách nhà n c không

hi u qu làm cho ng i dân không có đ ng c n p thu ; v) ng i dân ch a c m th y vi c quy t toán thu là m t ngh a v ph i làm

M , vi c tuân th thu TNCN cao là do l i ích c a vi c tuân th cao và chi phí c a vi c không tuân th c ng cao Lu t thu TNCN c a M h ng đ n t ng hoàn c nh c th , công tác hoàn thu d dàng và thu n ti n, đ i ng h tr khai thu phát huy hi u qu t t Ng i dân M có th nhìn th y đ c ti n thu c a h đ c dùng nh th nào thông qua các d ch

v công i u đáng chú Ủ là ng i dân có đ c các l i ích tr c ti p t vi c đóng thu H n

th , vi c áp d ng các hình th c ki m tra ng u nhiên nghiêm minh và ch t ch c ng v i xác

su t ki m tra kho ng 1% cùng v i các hình ph t thích đáng dành cho ng i tr n thu đư làm cho chi phí không tuân th thu TNCN M khá cao

Nh ng k t qu phân tích đư đ c ki m ch ng qua k t qu kh o sát m c đ ti p c n thông tin v thu TNCN Vi t Nam và M c a 306 ng i Trong đó, có 45 ng i thu c nhóm

v a ph i khai và n p thu TNCN Vi t Nam, v a ph i khai và n p thu TNCN M

D a vào nh ng k t qu phân tích, tác gi đ xu t tám v n đ nh m nâng cao vi c tuân th khai và n p thu TNCN Vi t Nam Th nh t, tích h p MST v i s CMND Th hai, xây

d ng m t c ch ki m tra thu đ ng b , ng u nhiên v i ch tài đ tính r n đe Th ba, nên

có s tay h ng d n quy t toán thu th ng nh t cho c n c và quy các thông tin, th t c

v thu ch qua m t c ng duy nh t là website c a T ng c c thu Th t , ch có m t đ u

m i duy nh t trên toàn qu c nh n h s khai, quy t toán, và n p thu b ng đ ng b u đi n

ho c tr c tuy n và không nh n h s tr c ti p Th n m, chuy n vai trò c a k toán công

ty t quy t toán thu TNCN thay cho ng i lao đ ng thành ng i h ng d n Th sáu, chuy n “Tu n l h tr ng i khai thu ” thành “Tháng h tr ng i khai thu ” trên c

n c Th b y, làm cho vi c hoàn thu đ n gi n và d dàng h n Th tám, t o ra các l i ích tr c ti p t vi c đóng thu

M C L C

CH NGă1ăăGI I THI U 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu và câu h i nghiên c u 3

1.3 Ph m vi nghiên c u 3

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.5 C u trúc lu n v n 4

CH NG 2ă C ă S LÝ THUY T, KINH NGHI Mă CÁCă N C VÀ KINH NGHI M HOA K 5

2.1 H th ng thu hi u qu 5

2.2 Các y u t nh h ng đ n vi c tuân th thu 6

2.3 Thu thu nh p cá nhân và vi c tuân th m t s n c 8

2.4 Thu thu nh p cá nhân và vi c tuân th hoa k 9

2.4.1 Khái quát v lu t thu thu nh p cá nhân 10

2.4.2 Mã s thu 11

2.4.3 Quy t toán thu thu nh p cá nhân 11

2.4.4 Tính công b ng 12

2.4.5 Thông tin, công tác h tr và tuyên truy n thu 12

2.4.6 Tính hi u qu v m t chi phí 13

2.4.7 Chi phí không tuân th 13

2.4.8 L i ích c a vi c tuân th 14

CH NGă3ăPHÂNăTệCHăNH NG Y U T LÀM GI Mă NGăC ăTUÂNăTH THU THU NH P CÁ NHÂN VI T NAM 17

3.1 Khái quát v thu thu nh p cá nhân 17

3.2 Mã s thu 18

3.3 Kê khai và n p thu 18

3.4 Tính công b ng 21

3.5 Thông tin, h tr và tuyên truy n thu 22

3.6 Tính hi u qu v m t chi phí 24

3.7 Chi phí không tuân th 25

3.8 L i ích c a vi c tuân th 26

CH NGă 4ă KH O SÁT M Că TUÂN TH TRONG VI C KHAI VÀ N P THU THU NH P CÁ NHÂN VI T NAM 27

4.1 M c đích 27

4.2 Ch n m u và thu th p thông tin 27

4.3 Phân tích các k t qu 28

4.3.1 Xu h ng khai và n p thu các nhóm thu nh p 28

4.3.2 Các lý do ng i quy t toán thu 29

4.3.3 Các kênh ph bi n thông tin v thu 30

4.3.4 Nhóm nh ng ng i đư/đang M và đư/đang có thu nh p Vi t Nam 31

CH NGă5ăK T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 34

5.1 K t lu n 34

5.2 Khuy n ngh chính sách 35

5.3 H n ch c a lu n v n 37

TÀI LI U THAM KH O 38

PH L C 42

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1: Tuân th v n p t khai theo các s c thu chính c a Vi t Nam 2010 2

B ng 2.2: T tr ng thu TNCN c a m t s n c Châu Á n m 2002 9

B ng 2.3: T ph n thu TNCN so v i thu ngân sách và GDP c a Hoa K 10

B ng 2.5: Th ng kê đi u tra và k t án t i hình s Hoa K 14

B ng 3.1: T ph n thu TNCN so v i thu ngân sách và GDP c a Vi t Nam 17

B ng 4.1: K t qu t mô hình Probit 29

B ng 2.1: T tr ng thu TNCN trên t ng thu thu và GDP theo vùng 47

B ng 2.4a: Di n ph i khai thu n m 2014 Hoa K 47

B ng 2.4b: M c gi m tr tiêu chu n Hoa K 47

B ng 2.4c: Thu su t c n biên cho ng i đ c thân Hoa K 47

B ng 2.4e: Thu su t c n biên cho v ch ng khai chung Hoa K 48

B ng 2.4f: Thu su t c n biên cho v ch ng khai riêng Hoa K 48

B ng 2.4g: Thu su t c n biên cho ch h Hoa K 49

B ng 3.2: Bi u thu su t biên Vi t Nam n m 2014 49

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 1.1: C u trúc ngu n thu thu các n c đông nam Á 1

Hình 2.1: Các y u t nh h ng đ n vi c tuân th thu 7

Hình 3.1: B ng rôn tuyên truy n thu 24

Hình 4.1: Các nhóm quy t toán thu 27

Hình 4.2: Các nhóm thu nh p c a m u 28

Hình 4.3: Lý do ng i quy t toán thu 30

Hình 4.4: Kênh thông tin v thu 30

Hình 4.5: Các nhóm quy t toán thu 31

Hình 4.6: Các lý do khai ho c ng i khai thu 32

Hình 4.7: Kênh ti p nh n thông tin thu 32

DANH M C T VI T T T

AGI Adjust Gross Income Thu nh p g p đư đi u ch nh

ASEAN Association of Southeast Asian

Nations

C ng đ ng các n c đông nam Á

FDI Foreign Direct Invest u t tr c ti p t n c ngoài

SSN Social Security Number S an sinh xã h i

VAT Value Added Tax Thu giá tr gia t ng

kh u là nh ng lo i thu gián thu ph bi n nh t Thu tr c thu ít gây bi n d ng và th ng

n đ nh h n, nh ng thu gián thu l i d thu h n (Chand, 2015) Do v y, các n c phát tri n thu tr c thu th ng chi m t ph n l n trong các ngu n thu và các n c đang phát tri n thì theo chi u ng c l i (Keen và Simone, 2004) M i qu c gia có các chi n l c d a vào m t s lo i thu đ b o đ m ngu n thu Tuy nhiên, khuynh h ng chung là các n c

mu n gia t ng t l thu tr c thu và gi m t ph n thu gián thu (Musgrave, 1990)

Hình 1.1 :ăC uătrúcăngu năthuăthu ă ăcácăn căđôngănamăÁ

Vi t Nam, thu gián thu chi m trên 60% t ng ngu n thu (Hình 1) Trong đó, ngu n thu

t d u thô và thu nh p kh u chi m m t t ph n r t l n trong c c u ngân sách Trong giai

đo n 2009-2014, hai ngu n này chi m h n 30% t ng ngu n thu (B Tài chính, 2015) V i

l trình c t gi m các lo i thu khi tham gia vào t ch c th ng m i th gi i, c ng đ ng kinh t ASEAN và có th là TPP s p đ n, Vi t Nam s ph i c t gi m thu nh p kh u theo

l trình Do v y, ngu n thu thu xu t nh p kh u s gi m d n Ngu n thu d a vào d u thô

c ng s gi m theo th i gian do vi c t p trung khai thác nhi u trong th i gian qua và nó là ngu n tài nguyên h u h n H n n a ngu n thu t xu t kh u d u thô th ng không n đ nh

vì nó ph thu c vào giá c th gi i

đ m b o ngân sách, Vi t Nam c n d a vào các lo i thu khác mang tính n đ nh h n

nh thu TNCN ch ng h n Tuy v y, ngu n thu này hi n ch chi m 5,6% ngu n thu ngân sách (B Tài Chính, 2015), t ng đ ng 1,2% GDP Theo s li u so sánh vào n m 2011

c a OECD (2013), t ph n thu TNCN trong t ng ngu n thu c a Vi t Nam ch t ng

đ ng Campuchia và th p h n nhi u các n c trong khu v c Do v y, thu TNCN là m t ngu n thu ti m n ng cho Vi t Nam

B ng 1.1: Tuân th v n p t khai theo các s c thu chính c a Vi t Nam 2010

S c thu Tuân th v n p t khai c a các

đ i t ng n p thu đư đ ng kỦ Tuân th v n p t khai t khai đúng h n

có th gia t ng ngu n thu t thu TNCN, vi c kê khai và n p thu là h t s c quan

tr ng Tuy nhiên, ch có 44% s ng i tuân th v n p t khai và 16% đúng h n trên t ng

s ng i đư đ ng kỦ c quan thu vào n m 2010 (B ng 1.1) H n th , vi c tr n thu TNCN c a các "sao" Vi t luôn là m t đ tài nóng Không ít ca s b tri u t p đ n c c thu

đ n p thêm thu B y ng i ph i n p b sung h n 4,4 t đ ng trong giai đo n 2009-2014 (L Thanh, 2015) Tuy nhiên, ý th c v ngh a v ph i n p thu d ng nh không có Có ca

s đư nói r ng: "Nh nh quên quên là chuyên bình th ng, ch không c tình tr n thu !" ( Phong, 2013) M t s ng i làm trong ngành thu c ng cho r ng do ng i dân không

hi u lu t thu TNCN nên vi c tuân th kê khai và quy t toán thu c a h th ng không cao. 1 ây là thách th c r t l n

1.2 M c tiêu và câu h i nghiên c u

Tìm hi u các nguyên làm gi m đ ng c tuân th thu TNCN Vi t Nam là h t s c quan

tr ng nh m gia t ng ngu n thu này trong t ng lai tài “Phân tích các nguyên nhân làm

gi m đ ng c tuân th thu TNCN Vi t Nam d a trên kinh nghi m Hoa K ” đ t m c tiêu tìm hi u nh ng nguyên nhân làm gi m đ ng c tuân th thu TNCN Vi t Nam c

bi t, thông qua vi c kh o sát c m nh n v nh ng l i ích và chi phí c a vi c tuân th và không tuân th c ng nh m c đ ti p c n thông tin v thu TNCN Vi t Nam và M , tác gi mu n tìm hi u ý th c c a ng i dân v thu TNCN, t đó đ a ra các gi i pháp đ

t ng m c tuân th thu TNCN Vi t Nam

đ t đ c m c tiêu trên, câu h i nghiên c u c a đ tài đ c đ a ra nh sau:

(i) âu là nh ng nguyên nhân không khuy n khích vi c tuân th khai và n p thu TNCN Vi t Nam?

(ii) Làm th nào đ t ng m c đ tuân th khai và n p thu TNCN c a ng i lao đ ng

Vi t Nam?

1.3 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi nghiên c u chính là vi c kê khai và n p thu TNCN Vi t Nam thông qua vi c

đ i chi u v i mô hình c a Hoa K b ng phân tích các quy đ nh và quy trình c ng nh kh o sát m c đ tuân th Th i gian phân tích ch y u t n m 2009 - th i đi m Lu t thu TNCN

m i c a Vi t Nam có hi u l c đ n n m 2015

S d Hoa K đ c ch n là vì ba lý do Th nh t, h th ng thu TNCN c a Hoa K đ c xem là khá hoàn thi n (Stiglitz và Rosengard 2015) Cho dù vi c xây d ng h th ng thu

c a Hoa K c n r t nhi u th i gian, nh ng vi c d a vào m t mô hình nh v y có th đ a

ra các ng ý chính sách c n thi t cho Vi t Nam các m c đ và giai đo n khác nhau Th hai, vi c ch ch n m t qu c gia đ làm c s đ i chi u, s giúp vi c phân tích m t cách chi

1 Tác gi ph ng v n ngày 15/11/2014 và ngày 21/11/2014

ti t, c th và logic h n Th ba, đ i ng du h c sinh Vi t Nam M r t đông đ o v i nhi u ng i đư và đang tr i nghi m qua c hai h th ng thu i u này đ m b o m c tiêu

có đ c s l ng m u đ l n (trên 30 quan sát) các nhóm chính đ tránh s thiên l ch hay không đ i di n trong phân tích th ng kê

v c s lý thuy t, kinh nghi m qu c t và kinh nghi m Hoa K Ch ng này phân tích

m t cách chi ti t vi c tuân th kê khai và n p thu TNCN Hoa K sau khi trình bày các

n i dung lý thuy t quan tr ng và kinh nghi m t m t s n c Ch ng III phân tích các nhân t làm gi m đ ng c tuân th thu TNCN Vi t Nam d a trên vi c đ i chi u v i Hoa K t k t qu phân tích Ch ng II Ch ng IV phân tích k t qu kh o sát các rào

c n trong vi c tuân th kê khai và n p thu TNCN Vi t Nam Ch ng này s ki m

ch ng m t s phân tích chính Ch ng III Các k t lu n và khuy n ngh chính sách đ c trình bày ch ng cu i cùng

CH NGă2

VÀ KINH NGHI M HOA K

2.1 H th ng thu hi u qu

Theo Stiglitz và Rosengard (2015), có n m đ c tính quan tr ng c a m t h th ng thu

g m: hi u qu kinh t , đ n gi n v m t hành chính, linh ho t, trách nhi m v m t chính tr ,

và công b ng Hi u qu kinh t là làm cho t n th t xã h i nh nh t n gi n v m t hành chính là h th ng thu ph i đ n gi n đ vi c hành thu và qu n lý không quá t n kém Tính linh ho t là kh n ng thích ng c a h th ng thu khi tình hình kinh t thay đ i, khi kinh t

h ng th nh thì m c thu su t trung bình s t ng và ng c l i Trách nhi m chính tr là vi c công khai minh b ch chi tiêu công đ ng i dân bi t ti n thu c a mình có đ c s d ng đúng m c đích ch a Công b ng theo chi u ngang t c là nh ng ng i gi ng nhau nên đ c

đ i x nh nhau; công b ng theo chi u d c ngh a là ai có kh n ng n p thu cao h n thì

ph i n p thu cao h n

Vi n chính sách Oklahoma (2014) cho r ng m t h th ng thu t t nên có b n đ c tính

g m: công b ng, đ y đ , minh b ch, và kh thi v m t qu n lý Tính công b ng nh đ nh ngh a c a Stiglitz và Rosengard (2015) Tính đ y đ t c là thu thu đ c ph i đáp ng đ y

đ cho vi c chi tr các nhu c u c b n c a xã h i Tính minh b ch ngh a là ng i n p thu

có th d dàng tìm th y thông tin v h th ng thu và ti n thu đ c s d ng nh th nào Tính kh thi v m t qu n lỦ đ c hi u là h th ng thu không quá ph c t p và không quá

t n kém cho c ng i n p thu và ng i thu thu

i v i thu thu nh p, Goode (1952) cho r ng nh ng đ c tính c n thi t đ cho m t h

th ng thu thu nh p hi u qu là có m t n n kinh t ti n t , có t l dân s bi t ch cao,

nh ng ng i đóng thu có m c tuân th t nguy n cao, có các tiêu chu n k toán ph bi n trung th c và tin c y, có m t h th ng chính tr không b chi ph i b i b t k ai, có c ch

qu n lý trung th c và hi u qu

Nhìn chung, m t c ch thu t t thì tr c h t ph i có m t h th ng đ ng kỦ mư s thu (MST) hi u qu H th ng này nên đ c thi t k làm sao đ t t c ng i dân đ u t nguy n

đ ng kỦ Th hai là ph i có ng ng đóng thu th c t Ng ng này đ đ m b o cho ng i thu nh p th p đ trang tr i sinh ho t phí tr c khi ph i đóng thu đ ng th i gi m b t gánh

n ng quy t toán thu cho ng i dân c ng nh vi c thu nh n, ki m tra h s c a c quan thu Th ba là vi c t i đa hóa kh n ng kh u tr t i ngu n Th t là yêu c u l u gi

ch ng t rõ ràng Th n m, quy n xác đ nh n i phát sinh ngh a v thu Th sáu, th t c khi u n i công b ng

2.2 Các y u t nhăh ngăđ n vi c tuân th thu

C quan qu n lý thu Hoa K (IRS) đ nh ngh a tuân th thu là vi c khai thu 2

theo yêu

c u và tr đ ti n thu , ti n ph t, và lãi n u có Palil (2010) đư cho th y m c đ tuân th t nguy n có th đ t đ c n u ng i n p th hoàn thành vi c khai thu đúng và n p đ thu Shukla và đ.t.g (2011) cho r ng tr n thu và tránh thu là hai y u t quan tr ng nh t c a

vi c không tuân th thu Boidman (1983) đư ch ra ba hình th c không tuân th thu g m: (i) không n p t quy t toán thu ; (ii) không kê khai đúng thu nh p; (iii) kê khai không đúng nh ng kho n mi n gi m ho c kh u tr Eriksen và Fallan (1996) cho r ng vi c tuân

th có th đ c c i thi n n u ng i dân hi u bi t v thu nhi u Theo McLure (2014) h

th ng thu nên n đ nh, n u nó th ng xuyên thay đ i thì có th làm gi m vi c tuân th Crane và Nourzad (1986) phân tích r ng l m phát làm gi m giá tr th c c a thu nh p và do

đó làm t ng đ ng c tr n thu

Theo Palil (2010), ki n th c v thu nh hi u bi t v các hình ph t, trách nhi m và quy n

c a ng i n p thu , các kho n gi m tr nh h ng nhi u đ n vi c tuân th thu Ngoài ra, các nhân t nh nh n th c v chi tiêu c a chính ph , xác su t b ki m tra c ng nh h ng

đ n hành vi tuân th thu Theo Gordon (1990), h th ng đ ng kỦ MST n u đ c xây d ng

và ho t đ ng hi u qu s c i thi n vi c tuân th thu Bird (2004) cho r ng đ c i thi n

vi c tuân th thu , c n ph i có các t khai d hi u, h ng d n rõ ràng, các d ch v tr giúp

2

M , du h c sinh th ng d ch t tax filing là khai thu trong khi thu t ng khai thu và quy t toán thu

Vi t Nam là khác nhau thu n ti n cho vi c h i, thu t ng khai thu trong lu n v n này c ng có ngh a là

quy t toán thu

và thông tin c n thi t C c u x ph t thích đáng c n ph i đ c xây d ng và áp d ng đ

t ng chi phí cho vi c không tuân th (Oldman, 1965, trích trong Gordon, 1990)

Theo Shukla và đ.t.g (2011), vi c không tuân th thu có nguyên nhân ch quan g m: chính sách thu , n ng l c c a c quan thu , tính hi u qu và liêm chính, và chi phí tuân

th Nguyên nhân khách quan g m: trách nhi m gi i trình trong chi tiêu công, tham nh ng,

và quy mô c a n n kinh t phi chính th c (Hình 2.1)

Hình 2.1 :ăCácăy uăt ă nhăh ngăđ năvi cătuơnăth ăthu

Ngu n: Shukla và đ.t.g (2011)

Nh v y, hai y u t nh m nâng cao s tuân th thu g m: gi m chi phí và t ng l i ích c a

vi c tuân th ; và gi m l i ích và t ng chi phí c a vi c không tuân th gi m chi phí tuân

th thì lu t thu c n đ n gi n, s m c thu h p lý, d ch v tr giúp v chuyên môn t t

Nh ng y u t làm t ng l i ích c a vi c tuân th là lu t thu c n ph i rõ ràng, nh t quán và

h ng đ n hoàn c nh c a t ng ng i/gia đình; vi c khai/quy t toán thu d dàng và d ch

v h tr t t; công tác hoàn thu d dàng; l i ích tr c ti p t vi c đóng thu cao; và ti n thu đ c s d ng đúng m c đích t ng chi phí c a vi c không tuân th , c n ph i t ng xác su t b phát hi n, có các hình ph t thích đáng và áp d ng các hình ph t này nghiêm minh, công b ng

2.3 Thu thu nh p cá nhân và vi c tuân th m t s n c

H u h t các n c trên th gi i áp d ng thu l y ti n và kh u tr t i ngu n cho thu TNCN Tuy nhiên, m i n c quy đ nh m c gi m tr khác nhau và thu su t biên c ng không

gi ng nhau Các kho n gi m tr đ c chia thành các lo i: gi m tr chung ho c cho b n thân, cho ng i ph thu c, và các kho n gi m tr khác nh chi phí y t , giáo d c, chi phí

t o ra thu nh p M c gi m tr chung so v i GDP bình quân đ u ng i c a các n c đang phát tri n cao h n nhi u so v i các n c phát tri n Ví d , m c gi m tr chung so v i GDP

đ u ng i c a Thái Lan là 97%, c a Indonesia là 52%, trong khi đó c a M là 25%, Úc là 21%, và Canada là 17% (OECD 2013)

Khái ni m v ng i ph thu c các n c c ng không gi ng nhau Có n c cho phép

v /ch ng trong đ tu i lao đ ng và không b khuy t t t là ng i ph thu c n u nh không

có thu nh p nh M , Thái Lan và Malaysia, nh ng Vi t Nam l i không cho phép đi u này Thái Lan, Indonesia kh ng ch s ng i ph thu c nh ng M và Anh l i không V các kho n gi m tr khác, các n c quy đ nh r t khác nhau nh ng có nhi u n c cho phép tr chi phí h c t p cho con cái, khám ch a b nh, lãi mua c n nhà đ u tiên (B tài chính 2013) Theo Chu và đ.t.g (2000) các n c phát tri n khá thành công trong vi c s d ng thu đ làm gi m b t bình đ ng trong thu nh p trong khi đó vi c này các n c đang phát tri n còn r t h n ch S phân ph i l i thu nh p là r t ít các n c đang phát tri n (Engel và đ.t.g., 1999, trích trong Bird và Zolt, 2005) Thu TNCN các n c đang phát tri n không

l y ti n nhi u b ng các n c phát tri n (Bird và Zolt, 2005)

B ng 2.2: T tr ng thu TNCN c a m t s n c Châu Áăn mă2002

Qu căgia Soăv iăt ngăthuăthu ă(%) Soăv iăGDPă(%)

Ngu n: Bird và Zolt (2005) và B Tài chính (2015)

các n c đang phát tri n, thu TNCN chi m kho ng t 5 đ n 10% t ng thu thu và d i 2% GDP các n c phát tri n l n l t là 25% và h n 7% (Bird and Zolt, 2005) Vai trò

c a thu TNCN c a các n c châu Á khá th p (B ng 2.1, ph l c 2) Tuy nhiên, t l thu TNCN trong t ng thu thu và so v i GDP c a các n c trong khu v c n m 2002 là khá cao so v i c a Vi t Nam n m 2014 (B ng 2.2)

m b o vi c tuân th thu luôn là thách th c các qu c gia các n c đang phát tri n thì khó kh n h n và nh t là đ i v i thu TNCN (IMF 2011) Chi phí hành thu các n c phát tri n kho ng 1% s ti n thu thu và con s này cao h n các n c đang phát tri n (Mann, 2002, trích trong Bird và Zolt, 2005) Hoa K 0,4%, Indonesia 0,58%, Singapore 0,80%, Malaysia 0,84% và Vi t Nam 2% (B Tài Chính, 2012)

2.4 Thu thu nh p cá nhân và vi c tuân th hoa k

Thu TNCN là m t ngu n thu chính c a ngân sách Hoa K Ngu n thu này dao đ ng

m c 30% trong t ng ngu n thu và t 8% đ n 10% GDP (B ng 2.3)

B ng 2.3: T ph n thu TNCN so v i thu ngân sách và GDP c a Hoa K

So v i t ng thu ngân sách (%) 32,36 24,56 27,01 29,38 29,77 29,77

Ngu n: US Government Revenue (2014)

2.4.1 Khái quát v lu t thu thu nh p cá nhân

Theo lu t thu TNCN c a M , nh ng ng i có thu nh p trên m t ng ng nh t đ nh thì

ph i khai thu Các ng ng thu nh p ch u thu , các kho n gi m tr đ c đi u ch nh theo

T ng thu nh p đ c tr m t s kho n đ có thu nh păđƣăđi u ch nh (AGI) Các kho n

này bao g m: các kho n đóng vào qu l ng h u, b o hi m y t , ti n tr c p, lãi vay sinh viên, h c phí và phí, các kho n ph t do rút ti n ti t ki m s m Ti p đ n là các kho n gi m

tr tiêu chu n, tr cho cá nhân và ng i ph thu c3

, và các gi m tr khác g m: gi m tr cho ng i già, ng i mù, lãi vay mua nhà, thu liên bang và ti u bang, thu nhà đ t, các kho n đóng góp t thi n, chi phí khám ch a b nh n u quá 10% c a AGI, và các kho n chi phí khác nh sách, tài li u, máy tính

Vi c xác đ nh m c gi m tr tiêu chu n và thu nh p ch u thu ph thu c vào cách khai

Ng i lao đ ng M có th ch n m t trong b n cách khai: v ch ng khai chung, v

ch ng khai riêng, ng i đ c thân, khai d ng ch h 4

3 Ng i ph thu c là t ng s ng i trong gia đình

4 N u ch n cách khai theo ki u ch h thì ng i đó ph i đ c thân và đang nuôi d ng ng i ph thu c

H th ng thu thu nh p Hoa K là thu l y ti n v i b y m c thu su t g m: 10%, 15%, 25%, 28%, 33%, 35%, 39,6% S ti n tính đ c khi áp d ng thu su t biên g i là thu g p

S thu cu i cùng là s thu g p đ c tr các kho n tín tax credit (t m d ch là tín thu )

nh tín thu cho tr em, cho thu nh p th p (IRS, 2013)

2.4.2 Mã s thu

M , m i ng i đ u có m t s an sinh xã h i (SSN) S này đ c dùng làm MST ây là

m t s r t quan tr ng đ c ng i M c t gi c n th n vì nó có nhi u tác d ng N u mu n xin đ c vi c làm, ng viên bu c ph i có SSN Các nhà cung c p d ch v đây th ng yêu c u ng i dùng cung c p SSN đ đ c s d ng d ch v T t c ng i M đ u có MST, ngay c tr m i sinh ra c ng có MST Chính ph M không t đ ng c p MST cho đ a tr

m i sinh mà cha m chúng làm cho chúng S t nguy n này có đ c là nh lu t quy đ nh

đ đ c gi m tr cho ng i ph thu c thì ng i đó ph i có MST i v i nh ng ng i

ph thu c ch a có SSN, h ph i xin s MST cái mà đ c g i là ITIN

Do lu t thu TNCN quy đ nh thu nh p tính thu là thu nh p ròng Lu t không phân bi t

gi a ng i làm vi c t do và ng i làm công h ng l ng nên ít có đ ng c đ ng i thuê lao đ ng không khai báo chi phí này cho c quan thu Nh th , ch c ch n lao đ ng ph i khai báo SSN cho bên thuê mình V i các tác đ ng qua l i ch t ch nh th , t t c m i

ng i trong xã h i Hoa K đ u có MST

2.4.3 Quy t toán thu thu nh p cá nhân

K khai thu M b t đ u 01/01 đ n 15/4 Tr c 15/3, các t ch c s d ng lao đ ng g i các ch ng t thu và các gi y t liên quan đ ng i lao đ ng khai thu Sau ngày 15/3, n u

ch a th y các gi y t c n thi t, ng i lao đ ng có th yêu c u t ch c s d ng lao đ ng

g i cho h Cá nhân có th khai thông qua t khai, ph n m m tr c tuy n, ho c nh chuyên gia khai h T t c đư có h ng d n chi ti t trên website c a IRS M t s công ty/đ n v dành ra m t kho n th i gian đ giúp nhân viên c a h khai thu V i nh ng ng i thu

nh p th p nh ng c n s giúp đ v khai thu , h có th đ n các trung tâm c ng đ ng nh

th vi n, tr ng h c, trung tâm ng i cao tu i, các trung tâm giúp khai thu đ a ph ng

đ nh giúp mi n phí

Vi c hoàn thu t ng đ i nhanh và thu n ti n N u khai thu đi n t thì vi c hoàn thu ch

m t 7 ngày N u khai b ng t khai thì vi c hoàn thu m t m t tháng Ti n hoàn thu s

đ c g i b ng m t t m séc ho c vào tài kho n c a ng i n p thu

Nh

v y, bên c nh tính l y ti n c a bi u thu , các quy đ nh v gi m tr c ng giúp lu t thu TNCN M đ t đ n công b ng theo chi u d c h n

2.4.5 Thông tin, công tác h tr và tuyên truy n thu

Th t c thu TNCN M r t ph c t p (Stiglitz và Rosengard, 2015) Tuy nhiên, vi c khai

và n p thu đ c h tr r t nhi u và các thông tin minh b ch và nh t quán Các v n đ mà

ng i n p thu g p ph i đ c thu th p thông qua các b ng kh o sát trên toàn qu c (Palil, 2010) T t c các thông tin v thu , khai thu , các v ph t tr n thu đ website c a IRS

H n th , IRS có m t đ i ng chuyên giúp khai thu mi n phí cho ng i thu nh p th p và

ng i già g i là VITA và TCE Có th tìm th y đ a ch c a đ i ng này trên website c a IRS VITA và TCE th ng ho t đ ng các th vi n, trung tâm c ng đ ng, trung tâm cho

5 N u m t gia đình ph i chi tiêu cho vi c ch a b nh nhi u, ho c chi tiêu n p h c phí cho con nhi u thì gia đình đó n p thu ít h n nh ng gia đình t ng t nh ng không chi nh ng kho n này

6 Ví d : earned income tax credit là m t kho n mà các gia đình/cá nhân đ c cho thêm n u thu nh p c a h

th p N m 2013, m t gia đình có 3 con đ c cho thêm t i đa $6.044 n u có thu nh p d i $22.870 N u thu

nh p v t qua ng ng này thì kho n đ c cho thêm kia s b tr d n đ n khi thu nh p đ t m c $51.567 thì

không còn kho n cho thêm này (IRS 2013)

ng i già, các tr ng đ i h c, và cao đ ng c ng đ ng Website c a IRS cung c p đ y đ thông tin v thu c ng nh các h ng d n liên quan Các c ng tác viên và cán b đ a

ph ng s ch trì nh ng bu i tuyên truy n ho c phát hành b n tin trên toàn qu c v các

ch ng trình này

2.4.6 Tính hi u qu v m t chi phí

Chi phí hành chính liên quan đ n thu TNCN ch y u do ng i n p thu ch u Chi phí

hành chính này g m chi phí tr c ti p vào vi c hoàn thành thu thu và chi phí gián ti p c a

vi c ghi chép s sách đ phù h p v i lu t thu Lu t thu TNCN M ph c t p đ n n i

g n m t n a s ng i khai thu ph i nh đ n chuyên gia thu giúp đ Trung bình, chi phí

cho vi c khai và n p thu c a ng i M vào kho ng 5-7% s thu mà IRS thu đ c

(Stiglitz, 1995, Stiglitz và Rosengard, 2015)

V phía c quan qu n lỦ, t ng s nhân viên c a IRS hi n có kho ng 100.000 ng i, ph c

v cho kho ng 140 tri u ng i khai thu Chi phí hành thu trung bình chi m kho ng 0,4% trên t ng s thu thu đ c (IRS, 2015)

2.4.7 Chi phí không tuân th

Chi phí không tuân th là nh ng h u qu mà ng i n p thu ph i ch u do hành vi tr n thu

ho c khai man thu gây ra Khi nói đ n chi phí không tuân th , ph i k đ n vi c ki m tra thu , ch tài và vi c th c thi các ch tài

2.4.7.1 Ki m tra thu

Theo s li u c a IRS (2011), t l không tuân th thu M bao g m: không khai và khai

th p h n th c t là kho ng 27% Tuy nhiên, s thu nh p không khai ch có 5,6% Chính

ph M đe d a, đ a ra toà nh ng tr ng h p vi ph m C c thu yêu c u nh ng ng i tr

thu nh p g i thông tin v ti n l ng mà h tr cho nhân viên IRS s d ng ph ng pháp

ng u nhiên đ ki m tra Nh ng ng i liên quan đ n ng i b ki m tra c ng có kh n ng cao b ki m tra IRS có kh n ng đ i chi u thu nh p c a ng i lao đ ng v i ng i thuê lao

đ ng (IRS 2015b) i v i các giao d ch ti n m t hay còn g i là n n kinh t ng m, chính

ph M ch có kh n ng gi i h n trong vi c ki m tra lo i thu nh p này (Stiglitz, 1995)

Hàng n m, có kho ng 1% s ng i khai thu b ki m tra (IRS, 2013, trích trong Kiernan,

2014) Lu t quy đ nh các x ph t g t gao đ r n đe M , ki m tra thu là lỦ do l n th ba khi n ng i dân ph i khai đúng và đ thu TNCN (Kiernan, 2014)7

2.4.7.2 Ch tài

Tr n thu , tránh thu , hay khai man thu tùy theo m c đ có th b xem là ph m t i hình

s và có th b ph t tù lên t i 5 n m và ph t đ n 250.000 đô-la (xem thêm ph l c 3) Các tr ng h p tr n tránh thu b đi u tra, ph t ho c k t án hàng n m đ u đ c công b trên website c a IRS t i http://www.irs.gov/uac/Examples-of-General-Fraud-Investigations-Fiscal-Year-2014 Bên c nh ph t ti n, Hoa K c ng k t án và ph t tù hàng ngàn ng i m i n m (B ng 2.5)

B ng 2.5: Th ngăkêăđi u tra và k t án t i hình s Hoa K

Nh v y, vi c áp d ng các hình th c ki m tra ng u nhiên nghiêm minh và ch t ch c ng

v i xác su t ki m tra kho ng 1% cùng v i các hình ph t thích đáng dành cho ng i tr n thu đư làm chi chi phí không tuân th thu TNCN M khá cao

2.4.8 L i ích c a vi c tuân th

Lu t thu TNCN quy đ nh chi ti t các kho n gi m tr Nh ng gia đình có hoàn c nh khác nhau s có các kho n tr /c ng khác nhau V i nh ng ng i thu nh p th p ho c chi tr

7 M t ng i M đư nói v i tác gi r ng bà y không mu n khai sai thu TNCN vì bà y s ch ng may b

ki m tra Bà y b o, vi c ki m tra r t ng u nhiên; có khi m t ng i c đ i không b ki m tra l n nào nh ng

n u ng i nào xui x o thì b m t vài l n N u không may b thanh tra thu thì su t c n m ng i đó n ng

không yên vì ph i làm vi c v i IRS nhi u l n và h ki m tra r t c n k H ki m tra t ng hàng trong h s , các chi phí đ t o ra thu nh p, ki m tra chéo nh ng ng i liên quan

nhi u cho nh ng kho n mà lu t thu cho phép đ c tr , vi c khai thu TNCN s giúp h

có đ c nh ng kho n hoàn thu Công tác hoàn thu M c ng khá d dàng, nhanh chóng

và thu n ti n

Vi c khai thu Hoa K khá ph c t p vì nó có r t nhi u lo i bi u m u khai thu Các bi u

m u này c ng r t ph c t p Tuy v y, IRS luôn luôn đ t các v n b n h ng d n trên website Các v n b n này có m c l c và s trang nên ng i n p thu d dàng tìm nh ng

th mình c n Ngoài ra IRS có đ i ng giúp đ thu mi n phí các trung tâm c ng đ ng,

tr ng h c, th vi n; ng i n p thu có th đ t h n v i các đ i ng này m t cách d dàng

Ng i M th ng dùng t khai thu (W-2) đ ch ng minh tài chính M có khá nhi u phúc l i cho ng i già, tàn t t, thu nh p th p8

M t ví d v l i ích tr c ti p là Dario Guerrero, m t ng i di dân không h p l n c M đư đ c tr ng Harvard danh ti ng

ch p nh n H n th , tr ng này đư c p h c b ng toàn ph n cho Dario nh ba m c u ta đư khai thu TNCN t nh ng n m đ u tiên đ n n c M (Guerrero, 2014)

Ngoài l i ích tr c ti p, các d ch v công đ t n c này nh công viên, b o tàng, th vi n

c ng làm ng i dân c m th y mình nên n p thu Có r t nhi u công trình công c ng h u ích M S l ng công viên các khu dân c khá nhi u, r ng, và r t g n v i thiên nhiên Theo m t cu c kh o sát t i 75 thành ph , có trung bình kho ng 162 km2 đ t công viên trên

1000 dân (Walls, 2009) B o tàng đ t n c này c ng khá nhi u M t s ph c v mi n phí, s còn l i mi n phí ho c gi m giá m t s th i gian nh t đ nh trong tu n Các thành ph Hoa K có r t nhi u th vi n v i nhi u đ u sách, ph c v t thi u nhi đ n ng i già

ây là n i mà nhi u ng i M th ng đ n

8

Ch ng h n ch ng trình tr c p ti n hàng tháng cho ng i thu nh p th p trên 65 tu i (SSI), yêu c u ng i

xin tr c p ph i có gi y ch ng nh n n p thu đ ch ng minh h là ng i thu nh p th p và d nhiên h ph i

n p thu an sinh xã h i tr c đó (USA Social Security Administration 2014) Tác gi có d p g p m t ng i

m i sang M , cô y nói r ng cô r t mu n có vi c làm đ đ c đóng thu TNCN đ có đ c ti n già (ti n t

l i t c an sinh) sau này H c sinh con nhà thu nh p th p mu n đ c ph n c m mi n phí tr ng c ng ph i

xu t trình t khai thu cho tr ng Sinh viên có b m thu nh p th p c ng có đ c đi m u tiên trong vi c

xét duy t h c b ng hay cho vay các tr ng đ i h c Ngoài ra còn có các ch ng trình cho các gia đình thu

nh p th p nh ch ng trình c p th c n và s a mi n phí cho tr d i 5 tu i (WIC), ch ng trình c p th c

ph m mi n phí (Food Pantry), ch ng trình c p ti n mua th c ph m (Foodstamp), ch ng trình c p th c n

tr a mi n phí vào mùa hè cho tr t i các công viên, ch ng trình h tr nhiên li u s i m (Fuel Assistance),

ch ng trình b o hi m mi n phí (Freecare), ch ng trình cho thuê nhà xã h i,…

Nói tóm t i, v i m t h th ng r t ph c t p, lu t thu TNCN c a M h ng đ n t ng hoàn

c nh c th , công tác hoàn thu d dàng và thu n ti n, đ i ng h tr khai thu phát huy

hi u qu t t H n n a, ng i dân M có th nhìn th y đ c ti n thu c a h đ c dùng

nh th nào thông qua các d ch v công i u đáng chú Ủ là ng i dân có đ c các l i ích

tr c ti p t vi c đóng thu T t c nh ng đi u này làm cho l i ích c a vi c khai thu khá cao đ t n c này

Nh ng phân tích ch ng này cho th y r ng đ vi c tuân th thu cao thì l i ích c a vi c tuân th và chi phí c a vi c không tuân th cao; và v ng c l i, chi phí c a vi c tuân

th và l i ích c a vi c không tuân th đ u ph i th p i u này đư đ c minh ch ng r t rõ ràng đ i v i thu TNCN M

CH NGă3

TUÂN TH THU THU NH P CÁ NHÂN VI T NAM

3.1 Khái quát v thu thu nh p cá nhân

Thu TNCN so v i t ng thu ngân sách nhà n c Vi t Nam t n m 2009 đ n nay dao đ ng trong kho ng 3% đ n 6% và so v i GDP dao đ ng trong kho ng t 0,8% đ n 1,5% (B ng 3.1) ây là m t t ph n khá khiêm t n so v i ti m n ng c ng nh các n c trong khu v c

nh đư nêu ph n gi i thi u

B ng 3.1: T ph n thu TNCN so v i thu ngân sách và GDP c a Vi t Nam

* S c tính; ** S d toán

Ngu n: B tài chính (2015)

Lu t thu TNCN Vi t Nam b t ngu n t pháp l nh thu thu nh p cao đ c ban hành l n

đ u vào n m 1991 nh m t ng thêm ngu n thu cho ngân sách th i đi m đó, nh ng ng i

có thu nh p t 0,5 tri u/tháng tr lên ph i đóng thu cho nhà n c n n m 2007, lu t thu TNCN ra đ i Có b y m c thu su t biên: 5%, 10%, 15%, 20%, 25%, 30% và 35% (B ng 3.2, ph l c 2)

Thu nh p ch u thu g m thu nh p t ti n l ng, ti n công, t kinh doanh và t cho thuê nhà, t chuy n nh ng v n, t chuy n nh ng b t đ ng s n, t th a k trên 10 tri u đ ng Các kho n gi m tr g m có b o hi m y t b t bu c, b o hi m xã h i, và b o hi m th t nghi p b t bu c; b o hi m h u trí t nguy n (có đ nh m c); các kho n đóng góp vào m t

s t ch c t thi n có phê duy t; các kho n gi m tr gia c nh: 9 tri u đ ng/tháng cho

ng i n p thu và 3,6 tri u đ ng/tháng cho ng i ph thu c t 01/07/2013

N u lu t thu TNCN M có tính đ n y u t l m phát hàng n m thì lu t thu TNCN

Vi t Nam ch a làm đ c đi u này Tuy nhiên t cu i n m 2012 đư có m t b c ti n khi

Qu c h i ra quy đ nh: n u ch s CPI bi n đ ng trên 20% so v i th i đi m Lu t có hi u l c thi hành ho c th i đi m đi u ch nh m c gi m tr gia c nh g n nh t thì Chính ph trình y ban th ng v Qu c h i đi u ch nh m c gi m tr gia c nh quy đ nh t i kho n này phù h p v i bi n đ ng c a giá c đ áp d ng cho k tính thu ti p theo

3.2 Mã s thu

M , cá nhân nào mu n t n t i lâu dài đ u ph i có SSN N u mu n xin vi c thì c n ph i

có SSN (SSN là MST M ); n u mu n có gi y phép lái xe thì ph i có MST; n u mu n s

d ng các d ch v ti n ích nh đi n tho i, đi n, n c, internet… c ng c n có SSN Trái l i,

Vi t Nam nh ng vi c nh th không liên quan đ n MST mà liên quan đ n CMDN MST

Vi t Nam ch có tác d ng trong vi c th c hi n ngh a v thu n n m 2011, ph n l n MST đ c c p cho nh ng ng i làm công n l ng Nh ng ng i hành ngh t do v n còn n m ngoài s qu n lý c a c quan thu 9 u n m 2015, nh ng ng i đ c khai là

ng i ph thu c bu c ph i có MST Quy đ nh này làm t ng s ng i đ ng kỦ MST song

v n ch a bao quát đ c nh ng ng i hành ngh t do

3.3 Kê khai và n p thu

Vi c kê khai và n p thu khác nhau đ i v i t ng đ i t ng Các h /cá nhân kinh doanh không th c hi n đ y đ ch đ k toán thì n p thu TNCN theo ph ng pháp khoán10

i

v i thu nh p t ti n l ng, thu TNCN ph i đ c kê khai và t m n p hàng tháng ch m

nh t là vào ngày 20 c a tháng sau, ho c hàng quý ch m nh t là ngày 30 c a tháng ti p sau quý kê khai S thu đư n p s đ c đ i chi u v i t ng s ngh a v thu ph i tr T khai

9 Hai n m sau khi lu t thu TNCN đ c áp d ng, đ n h t n m 2011 đư c p đ c 15,9 tri u MST Trong đó,

có 12,6 tri u MST đ c c p cho ng i làm công n l ng và 3,3 tri u MST đ c c p cho các h gia đình và

cá nhân kinh doanh N m 2011, có 3,87 tri u ng i làm công n l ng n p thu và chi m g n nh t ng s

thu TNCN mà nhà n c thu đ c Các h gia đình và cá nhân kinh doanh c ng có n p thu nh ng không đáng k Có 194.863 h /cá nhân kinh doanh n p thu trong t ng s 2,8 tri u đ i t ng đ c c p MST (B tài

chính 2012)

10 C quan thu n đ nh m c doanh thu c a t ng h đ t đó các h /cá nhân này n p thu d a vào doanh thu

n đ nh và thu su t c a t ng ngành ngh Vi c n đ nh đ c l y c n c t c s d li u c a c quan thu và

có tham v n ý ki n c a h i đ ng t v n thu xư, ph ng Các đ i t ng n p thu khoán ch khai thu m i

n m m t l n ch m nh t vào ngày 15/12 d i s đôn đ c c a cán b thu

quy t toán thu ph i đ c n p và s thu ph i tr thêm ph i đ c tr trong vòng 90 ngày

k t khi k t thúc n m tính thu

V hình th c quy t toán thu , ng i quy t toán có th làm vi c này qua m ng nh ng ph n

l n ng i n p thu ph i mang h s tr c ti p đ n n p c quan thu M c dù lu t quy

đ nh có th g i h s qua đ ng b u đi n nh ng các cán b thu th ng thích làm ít vi c nên h hay yêu c u ng i n p thu n p h s tr c ti p11

ch ng t thu , n u c n c vào lu t đ đ n C c thu TPHCM n p thu thì ng i n p thu

s b yêu c u quay v nhà l y file tính thu đ n p Nhân viên thu n i này đây l ra

ph i nh p thông tin các t khai vào máy tính thì gi đây l i làm ít vi c h n vì đư có file;

ng i n p thu thì ph i m t công đi l i ch vì đư không tìm hi u xem c c thu có yêu c u

gì khác ngoài lu t.12

Vi c hoàn thu TNCN đ c chia làm hai lo i i v i cá nhân t quy t toán, vi c hoàn thu , theo Thông t 156, là khá đ n gi n Cá nhân ch c n đi n s ti n thu n p th a và s tài kho n ngân hàng vào m u quy t toán thu i v i t ch c/cá nhân tr thu nh p th c

hi n quy t toán thay cho ng i lao đ ng thì vi c hoàn thu c ng ph i do t ch c/cá nhân này làm Ng i lao đ ng không th t làm l y Th t c hoàn thu ph c t p h n H ph i

n p gi y đ ngh hoàn tr kho n thu ngân sách nhà n c theo m u s 01/ NHT, b n ch p

ch ng t , biên lai n p thu TNCN và ng i đ i di n h p pháp c a t ch c, cá nhân tr thu

nh p ký cam k t ch u trách nhi m t i b n ch p đó

Có nhi u ý ki n khác nhau v vi c hoàn thu TNCN Theo quy đ nh, vi c hoàn thu di n ra trong vòng 15 ngày nh ng trên th c t vi c này kéo dài đ n n a n m, có khi c m t n m (Ph m Huy n, 2013) M t s ng i làm trong ngành thu c ng nói r ng vi c hoàn thu

11 Tác gi trao đ i ngày 21/11/2014

12 Tác gi trao đ i ngày 06/05/2015