Thiết kế bài giảng hoá học nâng cao lớp 11 tập 2 tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về...
Trang 3TS CAO CL/ GIAC (Chu bien)
ThS HO XUAN THUt -ThS CAO THI VAN GIANG
THIET KE BAI GIANG
H O A H O C 1 1
NANG CAO TAP HAI
Trang 5ChiAiNq VI
HKmOCACBON KHONG NO
DANH PHAP, CAU TRUG, DONG PHAN
A MUC TIEU BAI HOC
1 Kien thCJfc
HSbiet:
• Khai niem, cong thiic chung cua day doiig dang anken, biit phSn loai va goi ten mot so anken defn gian
• ca'u true electron va ca'u triic khdng gian eiia anken
• ^ Viet dong phan ca'u tao va dong phan hinh hgc ciia anken /
HS hieu:
• Vi sao ankeri co nhieu dong phan han ankan tucng iing
• Nguyen^ nhan mot sd anken co dong phari hinh hoc la do su phan bo' cac
nhom the cf cac vi tri khac nhau ddi v6i mat phang ehiia lien ket n
• GV: - May tinh, may chie'u, cac phie'u hoc tap
- Mo hinh phan til etilen, dong phan cis-trans ciia but-2-en
• HS: On tap kie'n thiic bai ankan va xem tru6c bai anken
Trang 6C TIEN TRINH DAY- HOC
Hoat dong cua GV Hoat dong cua HS
I- DONG DANG VA DANH P H A P
Hogt dpng 1
1 Day dong ddng vd ten thong thudng cua anken
GV chie'u mo hmh phan tit cua etilen
len man hinh cho HS quan sat:
a) b)
yeu c5u HS thao luan vi cac va'n de sau:
- Vie't CTCT cac cha't tie'p theo la dong
dang cua C2H4
- Lap cdng thiic chung day ddng dang
cua etilen
- Phan tich ca'u tao cua etilen tii do neu
dinh nghia day dong dang cua etilen
GV yeu ciu HS neu each ggi ten thong
thucfng cua cac ankan sau?
CH3-CH2-CH3, CH3- CH2-CH2-CH3,
CH3—CH—CH3,
CH3
GV bo sung:
- Ten thong thu5ng ciia mdt sd anken
don gian la'y tii ten ankan tuong iing
nhung doi dudi an thanh dudi Hen
HS quan sat va thao luan
- Cdng thiic phan tit ciia mot sd ddng dang cua etilen: C3H6, C4H8, C5H10
- Tii C2H4 theo khai niem ddng dang QH4(CHA ^ Q k H 4 k dat2+k = n
t h i - > C„H,„ ( n > 2 )
- Etilen cau tao cd jndt lien ke't doi' (gdm mdt lien ke't CT ben vfing va mdt lien ke't 71 kem ben), vay:
Anken Id hidrocacbon khong no mach
hd trong phdn tit co mot lien kit dqi
HS ggi ten
CHi—CHo—CH-i propan CH3-CH2-CH2-CH3 butan CH3—CH—CH3 isobutan
CH,
Trang 7- c i n them vi trf cua lien ke't d6i 6
trudc ten ggi
- Vi trf lien ke't ddi tren nguyen tii cacbon
thii 1,2, tuong iing ggi la a, p
GV yeu ciu HS ggi ten thdng thucmg
cac anken CO cdng thiic sau:
CH,
propilen a-butilen P-butilen isobutilen
Hoqt dong 2
2 Ten thay the
GV chie'u len man hinh ten ggi cua mdt
sd anken don gian
Yeu cau HS nhan xet rut ra quy luat ggi
ten cac anken theo ten thay the'
GV hudng din HS chgn mach chinh,
each danh sd rnach C
HS quan sat va thao luan
Quy luat ggi ten:
Sd chi vi tri nhanh
- ten nhanh
Ten chinh
mach
sd chi vi tri nguyen tit C diu tien chiia lien k^t ddi - en
Trang 8GV yeu ciu HS ggi ten cac anken sau
theo ten thay the:
GV yeu ciu HS thao luan cac vah de sau:
- Trang thai lai hoa cua nguyen t i C
- Cau tao cua lien ket ddi
- Vi trf tuofng ddi cua cac nguydn tit
Goc lien ket HCC,HCH
HS quan sat
HS thao luln va tra Idi:
- Nguyen t& cacbon ndi doi b trang
thai lai hda sp^ (lai hoa tam giac)
- Lien ke't doi gdm 1 lidn ket CT (ben viing) va 1 lien ke't 71 (kem ben)
- Hai nguyen tit C va bdn nguyen tit H deu nam tren cjing rhgt mat phang
- Gdc lien ke't HCH va HCC gin bang nhau va bang 120°
Trang 9- Kha nang quay cua cac nguyen tur
quanh true lien ke't d6i
- Hai nguyen tix C khong the quay tu
do quanh true lien ke't C=C (do can trd bdi lien ket TI)
GV yeu cau HS:
- Neu khai nidm ddng phan
- Dua theo cdng thiic cau tao thi anken
dugc chia thanh nhung loai ddng phan
nao? '
- Viet cac ddng phan ca'u tao va ggi ten
anken cd cong thiic phan tir CsH^
Hoqt dqng 4
2 Dong phdn >
a) Dong phdn cdu tao
HS thao luan va tra Idi:
- Ddng phan la nhihig hgp chit khac nhau nhung cd ciing cong thiic phin tit
- Dua theo cdng thiic ciu tao dugc phan lam 2 nhdm:
- Ddng phan mach C
- Ddng phan vi trf lien ket doi
HS viet ddng phan cua CjHigVa ggi ten: CH2^CH-CH2-CH2-CH3 pent-l-en' CH3-CH =CH-CH2-CH3 pent-2-en CH2=CH-CH-CH3 3-metylbut-l-en
CH3 CH3 -CH2-(p=CH2 2-metylbut-l-en
CH3 CH3 -CH =(p-CH3 2-metylbut-2-en
CH,
h) Dong phdn hinh hgc
GV chie'u md hinh phan tii dpng phan
cis ^trans cua but-2-en len than hinh
Trang 10GV neu vlti de: nhu vly but-2-en cd ddng
phan cis va ddng phan trans vay di^u kien
nao de cd ddng phan cis-trans?
GV hudfng din, dieu khien HS giai
quye't van de
Ca'u tnic ciia lien ket ddi C=C
- Ca'u triic khong gian cua lien ket doi
C=C, su phan bd cua cac lien ke't don
quanh C cd ndi doi
Yeu ciu HS riit ra dieu kien de cd ddng
phan cis-trans va khai niem ve ddng
phan hinh hgc (cis- trans)
Viet ddng phan hinh hgc ciia pent-2-en
HS tham gia giai quyd't vlh de:
- Lien ke't ddi gdm 1 lien ke't a va 1 lien ke't 7t
- Cac nguyen txx xung quanh lien ket
ddi C=C nam trdn mdt mat phang nen khdng the quay dugc quanh true lien ke't
- Cd th^ neu so dd sau de giai thfch
+ Dong phdn cis: khi mach chfnh nim
ciing mot phfa ciia lien ket C= C
+ Dong phdn trans: Khi mach chinh
nam 6 phfa khac nhau cua lien ket C= C
HS vidt ddng phan hinh hgc pent-2-en
1 Cung co' bai:
GV khac sau mot sd kien thiic cho HS ve:
Trang 11- Cong thiic chung cua anken
- Cau tao ciia lien^ke't doi
- Quy tac ggi ten anken
- Cac loai ddng phan cua anken
GV chie'u mot so bai tap sau len man hinh cho HS thao luln:
1 Ggi ten anken sau:
CJH3 CH,— C — CH^-C = CH—CH,
3 Trong phan tii cac anken, theo chieu tang so nguyen tit cacbon, phin tram
khdi lugng ciia cacbon:
A Tang din B Giam dan
C Khong ddi D Bie'n ddi khong theo quy lull
Ddp dn C
2 Bai tap ve nha 1, 2, 3, 4, 5 (SGK)
Trang 12D HUdNG DAN GIAI BAI TAP SGK
1- a)S; b ) S ; c) D;
2 Cong thiic phin tii C„H2„ (n > 2)
Cong thiic cau tao chung: R'R^C=CR^R\
Diing bang sau de so sanh:
d ) D
Thanh phin
Cau tao
Ankan Chiia C va H
- Mach hd
- Trong phan tit chi cd, lien ket don
Anken Chiia C va H
- Mach hd
— Trong phan tix cd
mdt lidn ket d6i C=C
Xicloankan Chiia C va H
- Mach vdng
- Trong phan tur chi cd lien ket don
3 a) CH3 -CH2-CH=CH-CH3
b) CH3 - C H 2 - P C H 2
CH3 c) CH3 -CH2-CH=C-CH3
CH3 d) CH2=([:-CH3
CH3
e) CH3 -CH2-CH2-p=CH-CH3
CH3 g) c H 3 - p ( ; : - C H 3
CH,
Trang 135 a) But-2-en cd ddng phan hinh hgc cis va trans con but-1-en thi khSng cd, do
ciu tap cua but-2-en thoa man hai dieu kien:
- Cd chiia lidn ket doi C=C
- Mdi nguyen tit C rnang lien ke't ddi dfnh vdi hai nhdm nguydn tur khac nhau
b) 6 penten ddng phan lai:
A: CH3-CHi-CH=CH-CH3 CH3-CH2-CH2-CH=CH3
pent-2-en pent-l-en B: CH3 -CH2-(^=CH2 CH3 -(f:H-CH=CH2 CH3-(j:=CH-CH3
CH3 CH3 CH3 2-metylbut-l-en 3-metylbut-l-en 2-metylbut-2-en
C:
H3C^ /C2H, H3C^ / H
H ^ , H H^ ^C2H3
cz5-pent-2-en fra«5-pent-2-en
Cac chat d day A (mach khong nhanh) va day B (mach cd nhanh) la ddng
phan mach C ciia nhau Hai chat trong day A cung nhu trong day B la ddrig
phan vi tri nhdm chiic Hai chat trong day C la ddng phan hinh hgc
Trang 14BAI 40 ANKEN
TINH CHAT, DIEU CHE VA LfNG DUNG
A MUC TIEU BAI HOC
1 Kien thCfc
HS bie't:
• Quy luat bien ddi nhiet do ndng chay, nhiet do sdi ciia anken
• Tfnh chat hoa hgc dac tnmg ciia anken la phan iing c6ng, dieu che' va mot
sd ling dung cua anken
• Cach phan biet ankan vdi anken bang phuong phap hoa hgc
• Giai bai tap lien quan de'n anken
• Viet phuong trinh hoa hgc minh hoa tfnh chat hoa hgc cua anken
3 Tinh cam, thai do
Anken va san pham triing hop cd nhieu iing dung trong ddi sdng san xul't Vi vay, giiip HS tlil'y dugc tim quari trgng cua viec nghien ciiu anken
B CHUAN B! CUA GV VA HS
• GV: - May tfnh, may chie'u, cac phieu hgc tap
- Hoa chat: Nudc brom, H2SO4 jj^, etanol, thudc tfm
- Dung cu: Ong nghiem, niit cao su cd gin dng dlji khf, kep dng nghiem, den edn, bg gia thf nghiern
• HS: On tap kien thiic bai ankan va xem trudc bai anken
Trang 15C TIEN TRINH DAY- HOC
Hoat dong cua GV Hoat ddng cua HS
Hoqt dqng 1
Kiem tra bdi cu,
GV chie'u hai bai tap len man hinh
yeu ciu HS thao luln
1 Neu dieu kien de cd ddng phan
cis-trans Cho vf du minh hoa?
2 Anken cd cong thiic
GV nhan xet ke't qua bai lam ciia 2
HS d^ cho HS khac nit kinh nghiem
HS 1: Diing sodd sau:
+ Ddng phan trans: Khi mach chinh nam b
phfa khac nhau cua Hen ket C= C
Trang 16I TINH CHAT VAT Lf Hoqt dqng 2
/ Nhiet do sdi, nhiet do nong chay vd khdi luong rieng
GV chie'u Jai bang 6.1 len man hinh
cho HS quan sat, yeu cau HS nhan xet
quy luat bie'n ddi cac tfnh chit sau
cua anken:
- Trang thai
- Nhiet do sdi
- Nhiet do ndng chay
- Khdi lugng rieng
GV yeu ciu HS nghien ciiu SGK va
nhan xet vd tfnh tan va mau sac cua
anken
HS thao luain lin lugt tra Idi cac cau hoi ciia GV, rut ra nhan xet:
- Trang thai:
+ 3 anken dau la chat khf
+ Cac anken khac la chit long hoac rSn
- t°nc, t^s va khdi lugng ridng tang theo chieu tang ciia phan tit khd'i
- Anken nhe hon nudc
2 Tinh tan vd mdu sac
HS nghien ciiu SGK va tra Idi:
- Anken hoa tan tdt trong diu md, hlu nhu khong tan trong nudc
- Anken la nhirng chit khong mau
II TINH CHAT HOA HOC
GV yeu c|u HS rut ra nhung nhan xet
chung ve mdi quan he giiia dac diem
ciu tao va tfnh chit ciia anken
- Lien ke't doi du doan la trung tim phan ung
- Phan ung pha v&lien ke't % kem ben Cgng hidro
HS thao luan
- Phan ung cong la phan ling trong
do phan tur hgp cha't hiiu c o ket hop
vdi phan tii khac tao thanh phan tii
Trang 17- Neu didu kien de xay ra phan iing
c6ng H2 vao anken, vie't phuong trinh
hoa hgc giua etilen va H2
hap chat md'i
- Khi CO xiic tac Ni va dun nong Phuang trinh hoa hoc:
Din tiir tit khf etilen (tiir tiii dung khi)
vao dung dich brom, yeu ciu HS quan
sat giai thfch hien tugng bing phuong
trinh hoa hgc
GV hirdng din HS giai thfch hien
tugng
GV yeu ciu HS neu ung dung ciia
phan ling anken vdi brom
GV hudng din HS nghien ciiu thf
rtghieni hinh 6:3 trong SGK, yeu cau
HS:
- Rut ra ke't luln
- Vie't phuong trinh hoa hgc giQa
etilen vdi CI2
- Vie't phuong trinh tong quat giua
HS quan sat va thao luan
- Tha'y dung dich brom (mau nau do) bi nhat din, chiing td ndng do Br2 giam
- Giai thfch: Do brorh tin cdng vao Jien
ke't doi pha vo lien ke't n
- Phuong trinh hoa hgc
CH2=CH2 + Br2(dd) •CH2Br-CH2Br
1,2-dibrometan Ung dung: De phan biet anken vdi ankan
do ankari kh6ng lam mat mau dung dich
brom b dieu kien thudng
HS nghien ciiu SGK
- Kd^t luan etilen cdng clo tao thanh chat long dang diu, kh6ng tan trong nudc, ap suit trong dng nghiem giam lam cho nudc ding len
- Vie't phuong trinh hoa hgc
—^ CH2CI-CH2CI 1,2-dicloetan CH2=CH2 + C1
- Phuong trinh tdng quit:
Trang 18anken vdi halogen, san ph^m tao
GV ggi y de HS vie't phuong trinh hoa
hgc cua anken vdi hidrohalogenua
(HCl, HBr, HI), axit H2SO4 dam dac
GV chie'u so dd chung axit cgng vao
anken len man hinh cho HS quan sat:
Yeu ciu HS nhan xet ve:
- Phan ling xay ra qua bao nhieu giai
doan
- Kieu phan cat phan tit H-A
- Do ben ciia cacbotion trung gian
- Phin tii nao tin cong vao ndi doi
HS quan sat, phan tfch va tra Idi
- Phan ling xay ra qua 2 giai doan
- Phan tur H-A bi phan cat ki^u di li
- Cacbocation la tieu phan trung gian kh6ng ben
- Phin mang dien tfch duong tin cdng trudc
b) Cgng nudc (phdn iing hidrat hod)
GV ggi y HS viet phuong trinh hoa | HS: 6 dieu kien thich hop (cd H^ xiic tac va
Trang 19hgc cua phan iing etilen c6ng nudc dun ndng), anken cd the cgng nudc
^ ^ ^ C H 3 - C H 2 - O H
etanol CH,=CH,+H,0
c) Hudng cua phdn iing cgng axit vd nUdc vdo anken
GV vie't so dd phan iing cgng cua
propen vdi HCl
1-CH3—CH2—CH2—Cl 1- clopropan
HS quan sat, thao lUIn va tra Idi
CH,-CH=CH,+
' - € H 3 - ( J : H - C H 3
Cl 2- clopropan
GV yeu ciu HS nhin xet san phim
chfnh va san pham phu tiir do riit ra
quy tac Mac-c6p-nhi-c6p
GV hudng din HS riit ra quy tac
Mac-cop- nhi-c6p
GV yeu ciu HS vie't phuong trinh hoa
hgc cua isobutilen vdi H2O
GV chie'u len man hinh m6t bai tap
trac nghiem nhu sau:
Trudng hgp nao diing cho quy tac
Phan ling giua propilen vdi HBr chp 2 san phim:
1- clopropan la san phim phu
2- clopropan la san phim chinh
Quy tac Mac-cop-nhi-cdp: Trong phdn iing vdi cgng HA hoac nudc vdo lien kit doi, nguyen tic H (hay phdn mang dien tich duong) uu tien cgng vdo nguyen tit C bdc thap hon (cacbon cd nhieu hidro hen), con
A (phdn mang dien tich dm) Uu tien cgng vdo nguyen tii: C bqc cao hon (cacbon co it hidrO hon)
HS vie't phuong trinh hoa hgc
Trang 20Mac-cop-nhi-cdp
A Anken bit dd'i xung c6ng vdi X2
B Anken ddi xiing cgng vdi HX
C Anken bit ddi xiing c6ng vdi HX
D Anken ddi xiing cgng vdi X2
GV yeu ciu HS nghien ciiu SGK rdi
tra Idi cac cau hdi sau:
- Vie't phuong trinh phan iing triing
hgp etilen
- Neu y nghia ciia cac dai lugng
- Tiir dd riit ra khai niem phan iing
trung hop, each ggi ten
Dap an C
Hoqt dqng 4
4 Phdn dng trung hqp
HS nghien ciiu SGK va thao luan
- Tuong tu yeu cau HS viet phuong trinh
triing hgp cua propilen va but-2-en
- Phuong trinh hoa hgc
- Ten polime = poll + tdn monome
- Phuong trinh hoa hgc:
nCH3-CH=CH2 -^^ (-(^H-CH^-)^
CH3 polipropilen
^ (-9H-9H-)„
CH3 CH3 polibutilen propilen
nCH,-CH=CH-CH,
Trang 21Hoqt dqng 5
5 Phdn dng oxi hod a) Phdn ifng oxi hod hoan todn
GV lam thf nghiem ddt chay etilen
trong khong khf yeu ciu HS nhan xet:
- Mau nggn lia
- San phim tao thanh
-Viet phuong trinh phan iing chay
cua etilen
- Viet phuong trinh hoa hgc chay
tdng quit cua anken
- T i l e n„^o va n™
HS quan sat thf nghiem va nhan xet
- Nggn lia khdng mau, sang xanh
- San ph^m khf, kh6ng miii
- Phuong trinh chay
2C2H4 + 5O2 ^ 4CO2 + 4H2O
> 2nC02 + 2nH20 C„H2„ + 3n02
Ti le n CO, 'H,0 = 1 : 1
b) Phdn icng oxi hod khong hodn todn
GV lam thf nghiem: Sue khf etilen
vao dung dich KMn04 (1) yeu ciu HS:
- Neu hien tugng
- Giai thfch
- Ung dung cua phan iing
GV tuong tur yeu ciu HS vie't phuong
trinh hoa hgc cua anken vdi dung
dich KMn04
GV: Ggi y HS viet phuong trinh hoa
hgc tdng quat
HS quan sat thi nghiem
Hien tuqng: Dung dich KMn04 mau tfm
bi nhat din, cd ket tua nau den xult hien
Gidi thich:
- Etilen phan iing vdi dung dich KMn04
lam cho ndng do KMn04 giam nen mau tfm nhat din, sinh ra Mn02 ke't tua mau nlu den
Trang 22DIEU CHE vA UNG DUNG
Hoqt dqng 6
1 Dieu che
+ Trong phdng thf nghiem:
GV gidi thieu: Etilen dugc dieu che'
tur etanol theo phuong trinh hoa hgc:
C2H5OH H2SO4 dac
no°c > C2H4 + H2O
Phuong phap dieu che' nay thudng lin
cac khf nhu CO2, SOj Vay dung each
nao de loai bo SO2, CO2, tiit dd yeu
cau HS trinh bay each lap rap bg
diing cu dieu che' C2H4 sach
+ Trong cdng nghiep:
GV yeu ciu HS neu phuong phap
dieu che' anken trong cong nghiep va
vie't phucmg trinh hoa hgc minh hoa
HS trong cong nghiep anken dugc dieu
che' ixt ankan bang phugng phap
- De hidro hoa ankan:
GV: Smi tip miu vat, tranh anh, m6t
sd ung dung co ban ciia anken Chieu
HS thao luan nhung iing dung chfnh ciia anken:
Trang 23len man hinh cho HS quan sat (hoac
cho HS nghien ciiu SGK)
Yeu ciu HS khai quit hoa iing dung
cua anken, viet phuong trinh hoa hgc
minh hoa (ne'u cd)
- Nguyen lieu cho tdng hgp hoa hgc
Vf du: axit hiiu co, keo din
Phuong trinh hoa hgc:
- Tfnh chat vat If cua anken
- Phan ling cdng H2, X2, HA va quy
tic cgng Mac-cdp-nhi-cop
- Phan ling triing hgp va oxi hoa
GV chie'u len man hinh cac bai tap
sau de luygn tip
L Khi c6ng HBr Vao hdn hgp cac
ddng phan mach hd C4H8 thi thu dugc
tdi da bao nhieu san phim
A 3 B 4 C 5 D 6
2 De nhan bie't CH4 va C2H4 ta dung
dung dich nao sau day:
Trang 24D HU6NG D A N GIAI BAI TAP SGK
1- a ) D ; b ) D ; c) S ; d) D
2 Anken boat ddng hoa hgc hon ban ankan la do trong phan tit cd chiia lien ket T:, day la nhiing lien ke't kem ben nen cd kha nang phan iing de dang hon Cac phuong trinh hoa hgc:
e) 3CH3-CH<H2 + 2KMn04 + 4H2O -^ 3CH3-CHOH-CH2OH + 2KOH +2Mn02
Vdi n = 15.000 thi PTK trung binh cua polime la : 15.000 x 56 = 840000
4 Dat cong thiic phan tit olefin dd la C„H2„ Phuong trinh hoa hgc cua phan ung vdi hidro:C„H2„ + H2 Ni°,l° •> C„H2„ + 2
0,02 < - ^ i i l ^ = o,02
22,4 Phuong trinh hoa hgc ciia phan iing vdi brom:
C„H2„ + Br2 ^ C„H2„Br2
0,02 0,02
v a y ta cd: (14n + 160) x 0,02 = 4,32 => n = 4 Cong thiic phan tur la C4Hg
Vi ankan thu duoc la mach nhanh, do dd CTCT cua olefin la: CH,=C-CH,
CH3 (2-metylpropen)
Trang 25A, : CH2=C-CH2-CH3
CH3 A2: CH3- C=CH-CH3
CH3 A3: CH3-CH-CH=CH2
CnH2„+2 +
0,1 3n + l
0,1
C „ H 2 „ + y O ,0,1
O2 — ^ nC02 + (n+l)H20
0,ln -> nC02 + nHjO 0,ln
a) 0,ln + 0,ln = 0,6=^n = 3
CTCT ciia ankan la C3H8 (m = 44g/mol), CTCT : CH3-CH2-CH3;
CTCT ciia ankan la C3H6 (m = 42g/mol), CTCT : CH2=CH-CH3
Trang 26Khi hidrat hoa A chi thu duoc mot ancol duy nhat Vay CTCT cua A la:
H ^ C H j
8 a) Ong nghiem thit nha't chuyen thanh dng nghiem b) b hinh 6.5 Hexan
Khong phan iing vdi dung dich KMn04, khong tan trong dung dich KMn04 nen cha't long phin lam 2 ldp, dung dich khong nhat mau
Ong nghiem thii hai chuyen thanh dng nghiem c) b hinh 6.5 Hex-1-en cd
phan ung oxi hoa vdi dung dich KMn04 lam nhat mau dung dich KMn04, san phim sinh ra khong tan trong nudc vi vay phan lam hai ldp
b) Phuong trinh hoa hgc:
3CH2-CH2-CH2-CH2-CH=CH2 + 2KMn04 + 4H20->3CH3-CH2-CH2-CH2-a^-aj[2 + 2Mn02+2KOH
9 Phuong trinh hoa hgc
CH3—CH2—CH2—CH3
OH OH
500°C
H, Cong thiic ca'u tnic cua (II)
CH2 =CH2 + CI2 ^"^ " > CH2 =CHC1 + HCl
nCH2 = CHCl '°:P ) r-CH2 - C H - ^
CI CH2 = CH2+ - O 2 ->CH2-CH2
V (etilen oxi)
Trang 27E TU LIEU THAM KHAO
Su cd mat ciia lidn ket n trong phin tii anken lam cho anken cd kha nang phan iing
cao hon nhieu so vdi ankan, trong dd phan iing cgng electrophin (ky hieu AEJ vao ndi ddi la phan iing dac trung nhat Theo quan niem hien nay, hlu het mgi phan
ung AE cua anken la nhimg phan iing nhieu giai doqn hay cgng tiCng bqc O giai
doan diu (chlm) tac nhan electrophin (mang dien duong) tin c6ngvao nguyen tit cacbon mang dien am (5~) cua ndi doi da bi phan cue hoa de tao ra cacbocation trung gian Tiep theo, giai doan sau (nhanh) cacboncation se tac dung vdi phin rnarig didn Im cua phan tur tac nhin hoac dung moi de tao ra san phim cgng
Trang 28Phan ling cgng cua mdt tie nhan bat ddi xung (nhu HCl, H2SO4, HOH,
HBr, ICl, ) vao mdt anken bit ddi xiing (nhu CH3CH=CH2,
CH3CH=CHCH2CH3, ) se uu tien xay ra theo hudng tao thanh cacbocation
trung gian ben hon (quy tic Mac-cop-nhi-cdp)
Vl du: „
Qr-GH3-CH-CH3 - B L ^ CH3-CHBr-CH3 (95%)
(bin han) CH3CH=CH2 + HBr I S L
O
CH3-CH2-CS2 - ^ CH3-CH2-CH2-Br (5%) (kem ben)
Trang 29BAI 41 A N K A D I E N
A MUC TIEU BAI HOC
1 Kien thijrc
HS bie't:
• Khai niem ve ankadien va dac diem cl'u trtic cua he lien ke't doi lien hgp
• Tfnh chit, phuong phap dieu che' va ung dung cua buta-l,3-dien va isopren
HS hieu:
• Nguyen nhin gly ra phan iing cgng va phan iing trung hgp kieu 1,4 do ciu
tao cua phan tit ankadien cd lien ke't n lien hgp
3 Tinh cam, ttiai do
Ankadien va san pham triing hgp co nhieu iing dung trong ddi sdng san xult,
lam HS tha'y dugc tim quan trgng cua viec nghien ciiu ankadien tii dd tao cho
HS niem hiing thu trong hgc tap
B CHUAN B! CUA GV VA HS
• GV: - May tfnh, may chie'u, cac phie'u hgc tap
- M6 hinh phin tit butadien
- Hoa cha't, mu cao su, m6t sd vat lieu bang cao su (vdng giun )
• HS: On tap bai anken va xem trudc bai ankadien
Trang 30C TIEN TRINH DAY- HOC
Hoat ddng cua GV Hoat ddng cua HS
Hoqt dqng 1
KIEM TRA BAI CU
GV ggi 2 HS len bang trinh bay cac van
de sau, cac HS khac chuan bi de nhan
xet va bd sung
1 Tiir clU tao cua anken neu tfnh chit
hoa hgc ciia etilen va neu vf du minh
hoa?
2 Trinh bay phuong phap hoa hgc de
tach lay khf metan tinh khie't tit hdn hgp
metan va etilen
HS 1: Etilen cd cl'u tao gdm 1 lien
ket doi (cd lien ke't n kem ben)
- Phan ling cgng hidro (phan ling hidro hoa):
1 PHAN LOAI
Hoot dqng 2
GV chie'u cong thiic ca'u tao thu ggn mot
sd ankadien len man hinh
HS quan sat va thao luan
Trang 31Yeu ciu HS nhin xet:
- Dac diem chung va nit ra khai niem
ankadien
- Lip cdng thiic tdng quit cua ankadien?
GV yeu cau HS nghien ciiu SGK va tra
Idi cac elu hdi sau:
- Co sd de phin loai ankadien
- Cd the chia ankadien thanh nhung loai
nao? Cho vf du minh hoa
- Trong cac loai ankadien da neu thi loai
nao quan trgng nhit? Vi sao?
- Cd 2 hen ke't doi C=C trong phin tii
- Deu la hidrocacbon khong no mach
hd
- Khii niem ankadien:
Ankadien la hidrocacbon khdng no mach hd trong phin t i e d , hai lien ket doi
- Tit propadien
C3H4 ^ C3H4(CH2)k -> C3 + ,,H4 + 2k
D a t k = n - 3 - > C„H2„-2(n>3)
HS nghien ciiu SGK va thao luan:
- Dura vao vi trf tuong ddi gitta hai lien ket doi
- Cd the chia ankadien thanh 3 loai: + Ankadien cd 2 lien ke't doi canh nhau
Vf du: CH2=CH=CH2 + Ankadien cd hai hen ket doi each nhau 1 lien ke't don (ankadien lien hgp)
Vf du: CH2= CH - CH ^CHj + Ankadien cd 2 lien ke't doi each xa nhau
Vf du: CH, CH —CH2-^ CH —CH2 Trong cac ankadien tren thi ankadien lien hgp quan trgng nhit vi cd nhieu ling dung trong thuc td'
Trang 32GV chie'u len man hinh c6ng thiic cl'u
tao thu ggn va ten ggi eua mot sd
Yeu ciu HS riit ra each ggi ten ankadien
HS quan sat thao luan
HS dua ra quy tic ggi ten:
Ten mach chfnh
• sd chi vi trf lien ke't doi -dien
II CAU TROC PHAN TC; VA PHAN UNG COA BUTADIEN VA ISOPREN
Hoqt dqng 3
/ Cdu triic phdn ti butadien
GV chie'u mo hinh phan tit cua buta-1,3- HS quan sat thao luan
dien len man hinh:
yeu ciu HS thao luln:
- Trang thai lai boa cua nguyen tii C
- Vi trf tuong ddi ciia cac nguyen tit
- Dac diem cua 2 lien ke't n
- So sanh ciu tao ciia buta-l,3-dien vdi
etilen, tit dd riit ra tfnh chit hoa hgc ciia
buta-l,3-dien
- Cac nguyen tit C deu 0 trang thai lai hoa sp^
- 4 nguyen tii C va 6 nguyen' tii H
deu nam tren mot mat phang
- Ankadien CO hai lien ke't d6i lien hgp tao nen su xen phu electron 71 tren toan bg true cacbon
- Ca hai deu cd Udn ke't doi (lien ket
Tt kem ben) butadien cd lien ke't %
hen hgp nen bdn hon lien ket Ti trong etilen
Trang 33GV hudng din HS phan tfch ca'u tao va
so sinh vdi etilen
=> Tfnh chat hoa hgc ciia butadien
gidng anken: Co phdn iing cgng, plidn Ung triing hgp, phdn img oxi hod khong hodn todn
Hoqt dqng 4
2 Phdn Ung cgng ciia butadien vd isopren
GV chie'u lai md hinh buta-l,3-dien len
man hinh va yeu ciu HS phin tfch khi
cdng X2 vao buta-l,3-dien thi X cd kha
nang c6ng vao cac vi trf nao, giai thfch b
cIc ti le mol phan ung khac nhau?
HS quan sat thao luln
Vdi ti le (1:1) X2 cd the tan cong vao:
- Vi trf 1,2 pha vd 1 lien ke't Tt
- Vi trf 1,4 pha vd ca hai lien ke't Tt
va tao thanh mot lien ke't doi b giiia
- Vi trf 1,3 khdng the dugc vi khSng dam bao hoa tri cho cac nguyen td Vdi ti le (1:2) thi pha vd ca hai lien ke't doi, cgng vao tit ca cac vi tri
a) Cgng hidro
GV tugng tu vdi anken ydu ciu HS viet
phuong trinh hoa hgc cua ankadien vdi
H2 va cho vf du, san phim thu dugc la
b) Cgng halogen vd hidrohalogen
GV cho HS bie't:
- Ti le % san phim cgng 1,2:
6 -SO^C khoang 80%, 40°C khoang 20%
Ti le % san phim cgng 1,4: HS tuy vao nhiet do phan ting
6 -80°C khoang 20%, 40°C khoang 80% - 0 nhiet do rl't thlp uu tien cgng
Trang 34GV: 0 dieu kien nao thi uu tien cgng
vao vi tri 1,2 hay cgng vao vi tri 1,4
GV tren co sd da phan tfch, yeu ciu HS
vie't phan iing ciia buta-l,3-dien vdi
brom theo cac ti le mol khic nhau
GV cho bie't tuong tu vdi anken:
ankadien phan ung vdi HX tuin theo quy tac
Mac-cop-nhi-cdp, va yeu elu HS vie't
phuong trinh phan iing minh hoa (tao ra
san phim chfnh)
GV bd sung: Isopren cd phan iing tuong tu
buta-l,3-dien
GV chie'u bai tap sau len man hinh cho
HS thao luln: Cho buta-l,3-dien cgng
HBr (1:1) cho tdi da bao nhieu san
phim? La nhung san pham nao?
CH,=CH- CH-CH,
- Cgng 1,4 CH,=CH-CH=CH, + HBr
Br
Trang 35HaC \ ^ CH2Br
^ C = C \
H H
GV: Tur cac phan iing trdn yeu elu HS nit
ra nhin xet tfnh chit ciia buta-1,3-dien
GV hudng dan HS nit ra nhan xet
GV yeu ciu HS nhac lai khai niem phan
ung triing hgp, dieu kien de cd phan iing
triing hgp
GV bd sung:
- Khi ed mat chit xiic tac, b nhiet do, ap
suit thfch hop, buta-l,3-dien va isopren
tham gia phan ung trung hgp chu yeii theo
ki^u cgng 1,4 tao thanlrcac polime ma mdi
mIt xich cd'chiia mdt hen ket ddi b giira
- Yeu elu yeu elu HS vie't san ph£m
phan ling:
n CH2= C H - CH= CH2
n CH,= C - CH = CH,
HS thao luln riit ra nhan xet:
- Butadien va isopren cd kha nang tham gia phan iing cgng
- O nhiet do thlp uu tien tao thanh san phim cgng 1,2, o nhiet do cao
uu tien tao thanh san phdm c6ng 1,4
- Phan ling cdng HX theo quy tac Mac-cdp-nhi-cdp
trung hop
HS: - Phan iing triing hgp la qua trinh cgng hgp lien tie'p nhieu phin tit nhd gidng nhau hoac tuong tu nhau tao thanh nhitng phin tit rit ldn (ggi
la polime)
- Dieu kien de cd phan iing triing
hgp la cd mat chit xiic tie, b nhiet
do, ap suit thfch hgp
HS thao luan phan ung triing hgp la:
xt l".p
Trang 36- San ph£m triing hgp cua buta-l,3-dien
va isopren dugc ggi la cao su (cao su la
chit hiiu CO cd tfnh dan hdi), cd tfnh chit
gan gidng cao su tu nhien
- Tuong tu anken; ankadien cung lam
ma't mau dung dich KMn04
Hoqt dqng 5
3 Dieu che, icng dung ciia butadien vd isopren
GV suu tip mot sd hinh anh, miu vat
ciia cac polime dugc dieu che' tii
butadien va isopren chie'u len cho HS
qiian sat, yeu cau rut ra ung dung ciia
ankadien va vie't cong thiic ggi ten cac
polime tren
GV hudng din HS neu cac phuong phap
dieu che' butadien va isopren
HS quan sat thao luan
Buta-l,3-dien va isopren la monome quan trgng de tdng hop polime (cao su) cd tfnh dan hdi
(-CH2-C=CH-CH2-)„ cao su isopren
CH,
HS butadien va isopren didu chd' bang each tach hidro tii ankan tuong iing CH,CH,CH,CH, — ^
CH,=CH- CH=CH, + 2H, CH3CHCH2CH3
CH, CH,
9-CH, CH=CH, + 2H,
HOAT DONG 6
CONG C 6 BAI VA BAI TAP VE NHA
1 Cung CO bai
GV chie'u len man hinh cac bai tip sau,
yeu cau HS tra Idi d^ ciing cd kien thiic
Trang 37buta-l,3-dien
2 Vie't cdng thiic elu tao va ggi ten cac
ankadien cd cdng thiic la CsHg, chi ra
cac ankadien lien hgp
- Phan ling trung hgp kieu 1,4
- Phan ling oxi hoa
HS thao luan:
CH3 CH3 CH2
CH3
-^H= CH-CH=CH -CH= C=CH-
=9-CH=CH2
CH3
—C=C=CH2 CH3
-CH3
2(1)
(2) (3)
(4)
CH2= C=CH-CH2-CH3 (5) CH2=CH-CH2-CH=CH2 (6) Chi CO (1) va (3) la ankadien hen hgp
2 Bai tap ve nha 1,2, 3,4, 5, 6 (SGK)
/
D HUdNG DAN GIAI BAI TAP SGK
1 a)
Pollen: La nhung hidrocacbon trong phan tii cd tii hai lien ke't ddi trd len
- Dien: La nhiing hidrocacbon tfong phan tit cd tii hai lien ke't ddi trd
- Ankadien: Dien mach hd cd cdng thiic chung C„H2„-2(n > 3) ggi la ankadien b) Ankadien dugc phan chia lam hai loai: Ankadien lien hgp va Ankadien khdng lidn hgp,
c) Cdng thiic chung cua ankadien : C„H2„-2(n>3) So vdi ankan va ahken cd ciing sd nguyen tit cacbon, ankadien cd ciing sd nguyen tur H kem ankan 4 nguyen tit H, kem anken 2 nguyen tit H
2 a) C6ng thiic elu tao va ten ggi cac ankadien cd cdng thiic phan tit:
Trang 38CH3-CH=C=CH-CH3; CH2= C= C-CH3; CH2=C=CH=CH2
CH3 CH3 penta-2,3-dien 3-metylbuta-l,2-dien 2-metylbuta-l,3-dien
b) Ddng phan tdn tai dudi dang ddng phan hinh hgc : penta-l,3-dien:
H2C=CII CH3 H2C=CH yii
H H H CH3 c/5-penta-1,3-dien rran^-penta-1,3-dien
3 a ) S ; b ) D ; c ) S ; d) S ; e) D
5 a) Cong thiic phin tit cua A : CjHg
b) Cac du kien diu bai da cho chua du de xac dinh cong thiic ciu tao cua A, vi
cd 3 cong thiic ca'u tao phii hgp:
CH2= C-CH=CH2, CH3-C=C=CH2 CHj-CpH-C^CH
CH3 CH3 CH3
6 Dap sd: Khdi lugng polibutadien thu dugc la 1580 kg
E TU LIEU THAM KHAO
Theo quan niem hien nay, trong phan ung cdng electrophin vao ankadien, tac
nhin electrophin (H* Br*, ) tin cdng vao diu mang dien Im eua mach lien
hgp da bi phan cue hoa va tao ra mot cacbocation lien hgp
Br iBr + CH2 = C H - C H = C H 2 Br-CH2 - CH - CH = CH2
O cacbocation nay, dien tfch duong khdng tap trung b mot nguyen tut Q ma
dugc giai toa ra ca mach cho tdi nguydn tit C4 theo so dd:
5* 5*
Br— CH2— CH ^ ^ CH ^ ^ CH2
Vi vay, b giai doan thii hai, anion Br" cd the tan cong vao nguyen tur Q hole
C4, tao ra cae san phim cgng 1, 2 va cgng 1, 4
Trang 39M ^ B r - C H 2 - C H B r - C H =CH2
B r — C H 2 — C H ^ ^ C H ^ ^ C H 2 + Br - (
^ ^ ^ B r - C H 2 - C H = CH-CH2Br
Phan ung cdng mot tie nhin bit ddi xiing (HCl) vao ankadien bat ddi xiing
(isopren) xay ra theo hudng phii hgp vdi su phin bd mIt d6 electron trong
phin tit, cu th^ la H* se tin cdng vao diu nao cd mat do electron cao hon trong
mach lien hop cua phan tit:
Trang 40BAI 42 KHAI NIEM VE TECPEN
A MUC TIEU BAI HOC
TKienthOc
HS bie't:
• Khai niem v^ tecpen va dac diem ca'u true cua tecpen
• Ngudn gdc va gia tri cua mot sd tecpen don gian de khai thac va sit dung hgp If ngudn tecpen
HS hieu:
Chung cat lai cudn hoi nudc la m6t phuofng phap tach biet quan trgng trong phdng thf nghiem va trong san xua't tecpen
2 KT nang
• Phan biet dugc tecpen vdi nhirng hidrocacbon da hgc
• Du doan dugc tfnh chat hoa hgc, kiem tra va ke't luan Viet phuong trinh hoa hgc bieu didn tfnh chit hoa hgc cua tecpen
3 Tinh cam, thai do
Viec gan ly thuye't vdi thuc tien, die biet gia tri va ung dung cua tecpen, lam nhen nhdm trong HS tinh thin ham tim hieu nghien ciru thien nhien