Chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách, phân tích dưới góc độ kiểm toán nhà nước

Chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách, phân tích dưới góc độ kiểm toán nhà nước Hoàng Thị Hương Giang Trường Đại học Kinh tế Luận văn ThS ngành: Tài c

Chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng

cơ bản từ vốn ngân sách, phân tích dưới góc độ kiểm toán nhà nước

Hoàng Thị Hương Giang

Trường Đại học Kinh tế Luận văn ThS ngành: Tài chính và ngân hàng; Mã số: 60 34 20

Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Anh Tài

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Hệ thống hoá và góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận chung về

thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) từ vốn Ngân sách nhà nước (NSNN) Đưa ra một số kinh nghiệm trong việc phòng chống thất thoát đầu

tư xây dựng (ĐTXD) của các nước trên thế giới và rút ra các bài học vận dụng cho Việt Nam Phân tích thực trạng thất thoát đầu tư XDCB để nhận diện được đặc điểm, tính phức tạp của nó đồng thời chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân chủ yếu Đưa ra các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác phòng chống thất thoát lãng phí trong ĐTXD từ vốn NSNN Làm rõ trách nhiệm và tăng hình thức xử phạt đối với các tổ chức, cá nhân để xẩy ra sai phạm, đồng thời đưa ra một số giải pháp mang tính đổi mới trong mô hình và phương thức quản lý dự án

Keywords: Tài chính ngân hàng; Xây dựng cơ bản; Vốn ngân sách; Kiểm toán

Nhà nước; Chống lãng phí

Content

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vốn đầu tư phát triển có ý nghĩa quan trọng, quyết định tốc độ phát triển kinh tế Trong những năm qua, tổng mức đầu tư của toàn xã hội bình quân mỗi năm đạt khoảng 600 nghìn tỷ đồng và theo xu hướng năm sau cao hơn năm trước, trong đó vốn đầu tư của Nhà nước chiếm tỷ trọng cao trên tổng vốn đầu tư, giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu vốn của xã hội, góp phần định hướng, tạo ra cơ cấu kinh tế mới, thu hút đầu tư của các thành phần kinh tế khác Tuy nhiên trước thực trạng của nền kinh tế đang trong giai đoạn phát triển, đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế… nên khó tránh khỏi những hạn chế, trong đó

có lĩnh vực đầu tư xây dựng, đặc biệt là đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn NSNN, bởi những đặc thù của quy trình quản lý đầu tư xây dựng rất đa dạng và phức tạp dễ gây nên

thất thoát, lãng phí và tiêu cực Tình trạng thất thoát lãng phí và tiêu cực đã và đang diễn

ra ở tất cả các khâu trong quá trình đầu tư, gây nhức nhối trong xã hội và đang được Đảng, Quốc hội, Chính phủ đặc biệt quan tâm chỉ đạo thực hiện ngăn ngừa tình trạng này, trong đó Kiểm toán Nhà nước là một công cụ của Nhà nước thực hiện chức năng này

Hoạt động của Kiểm toán góp phần bảo đảm minh bạch, phân bổ, quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính nhà nước và tài sản công một cách hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả Kiểm toán đã góp phần ngăn ngừa các hành vi tiêu tực, tham nhũng, lãng phí công quỹ quốc gia

Sau nhiều năm hoạt động, KTNN đã thể hiện rõ vai trò quan trọng trong việc giúp Quốc hội, Chính phủ trong việ phân bổ, quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính nhà nước và tài sản công một cách hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả Một trong những nhiệm vụ quan trọng khi thực hiện vai trò này là việc kiểm toán đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) được đầu tư bằng nguồn vốn NSNN Kết quả kiểm toán lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định, không chỉ thể hiện qua con số hàng ngàn tỉ đồng mà KTNN đã phát hiện và kiến nghị các đơn vị có thẩm quyền giảm cấp phát, thu hồi vốn đầu tư do thanh toán, quyết toán sai khối lượng, sai định mức, sai đơn giá, và quan trọng hơn là thông qua công tác kiểm toán đã góp phần chấn chỉnh, ngăn ngừa các sai phạm thường xẩy ra, hạn chế thất thoát lãng phí

Xuất phát từ các lý do trên và thực tiễn liên quan đến công tác chuyên môn đã thôi thúc

tác giả lựa chọn đề tài “Chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn Ngân

sách, phân tích dưới góc độ Kiểm toán Nhà nước” làm luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, đã có một số đề tài nghiên cứu đề cập ít nhiều đến những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài ở những góc độ và giai đoạn khác nhau, giúp cho tác giả kế thừa một số vấn đề lý luận về thất thoát lãng phí trong đầu tư XDCB, vai trò

và thực trạng của KTNN… Tuy nhiên, các vấn đề liên quan đến chống thất thoát lãng phí nói chung và thất thoát lãng phí trong đầu tư XDCB từ vốn ngân sách nói riêng còn rất ít được nghiên cứu so với các lĩnh vực nghiên cứu khác Tác giả chưa tìm thấy đề tài nào nghiên cứu có

hệ thống và chuyên sâu về vấn đề này, vì vậy đề tài luận văn “Chống thất thoát lãng phí trong

11

đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn Ngân sách, phân tích dưới góc độ Kiểm toán Nhà nước” không chỉ mang tính cấp thiết mà còn mang tính độc lập

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu:

Qua nhận dạng được thất thoát, lãng phí vốn đầu tư xây dựng cơ bản của Nhà nước từ đó đưa ra các giải pháp nhằm ngăn chặn, đẩy lùi các hiện tượng lãng phí, thất thoát Các biện pháp nµo lµm râ tÝnh khả thi và hiệu quả rõ rệt cña viÖc chèng thÊt tho¸t, l·ng phÝ trong ®Çu t- x©y dùng c¬ b¶n tõ vèn ng©n s¸ch?

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Hệ thống hoá và góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận chung về thất thoát lãng phí trong đầu tư XDCB từ vốn NSNN Đưa ra một số kinh nghiệm trong việc phòng chống thất thoát ĐTXD của các nước trên thế giới và rút ra các bài học vận dụng cho Việt Nam

Phân tích thực trạng thất thoát đầu tư XDCB để nhận diện được đặc điểm, tính phức tạp của nó đồng thời chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân chủ yếu

Đưa ra các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác phòng chống thất thoát lãng phí trong ĐTXD từ vốn NSNN Trong đó chú trọng đến việc làm rõ trách nhiệm và tăng hình thức xử phạt đối với các tổ chức, cá nhân để xẩy ra sai phạm, đồng thời đưa ra một số giải pháp mang tính đổi mới trong mô hình và phương thức quản lý dự án

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Là các công trình, dự án đầu tư xây dựng cơ bản có sử

dụng Vốn từ Ngân sách Nhà nước ở các giai đoạn của chu trình đầu tư xây dựng

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn đi sâu vào phân tích thực trạng thất thoát lãng phí trong đầu tư XDCB qua hoạt động chuyên môn của KTNN để từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường chống thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản (sè liÖu ph©n tÝch n¨m 2006 - 2010)

5 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng các phương pháp duy vật biện chứng, logic, nghiên cứu thực tế, so sánh, thèng kª, chän mÉu, phân tích tổng hợp để nghiên cứu nhằm đạt được mục tiêu của đề tài

Các số liệu trong luận văn dựa trên các Báo cáo kiểm toán hàng năm của Kiểm toán Nhà nước; các bài viết được đăng trên các tạp chí, các báo; sách; luận án; các báo cáo hàng năm của Bộ Tài chính; các trang Web

6 Những đóng góp mới của luận Văn

Khái quát hóa một số vấn đề về thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản; đánh giá được thực trạng thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản; đề xuất được một số giải pháp chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề chung về thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách

Chương 2: Thực trạng thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Giải pháp chống thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản

References

Tiếng việt

1 Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng trung ương (2007), Nhận diện và cách phòng

chống tham nhũng trong đầu tư xây dựng (Tài liệu Hội thảo phòng chống tham nhũng

5/2008), Hà Nội

2 Báo Lao động “Chống tham nhũng trong xây dựng: Cần công khai, minh bạch”, (117)

ngày 29/5/2009, Hà Nội

3 Bộ Tài chính (2007), Báo cáo tình hình giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm

2007 và các giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải ngân (Tài liệu báo cáo tổng kết ngành tài chính năm 2007), Hà Nội

4 Bộ Tài Chính (2008), Báo cáo về kết quả nghiên cứu quản lý NSNN, đầu tư và quản lý

công tại tại một số nước, Hà Nội

5 Bộ xây dựng (2007), Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế trong đầu tư xây dựng công trình

(Tài liệu hội thảo tháng 11/2007), Hà Nội

6 Chính phủ (2007), Nghị quyết số 01/2005/NQ-CP ngày 14/01/2005 v/v nâng cao hiệu quả

đầu tư, chống thất thoát và lãng phí trong đầu tư, Hà Nội

7 Nguyễn Văn Anh (2008), “Thất thoát vốn trong đầu tư xây dựng cơ bản: Nguyên nhân đã rõ,

giải pháp ra sao”, Báo Đại đoàn kết, (ngày 22/3/2008), Hà Nội

8 Thái Bá Cẩn (2003), Quản lý tài chính trong lĩnh vực đầu tư và xây dựng, Nxb Tài

chính, Hà Nội

9 Nguyễn Văn Chọn (2003), Quản lý Nhà nước về kinh tế và kinh doanh trong đầu tư

xây dựng,Nxb Xây dựng, Hà Nội

10 Dự án GTZ/KTNN (2007), Tài liệu Hội thảo về kiểm toán hoạt động và kiểm toán

chuyên đề, Hà Nội

11 Hồ Hoàng Đức (2005), Quản lý nhà nước trên lĩnh vực đầu tư xây dựng trong cơ chế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Luận án Tiến sỹ kinh tế, Trường Đại học Luật

Hà Nội, Hà Nội

12 Nguyễn Mạnh Đức (2005), “Bàn về vai trò của Kiểm toán Nhà nước trong phòng

chống hối lộ và tham nhũng” Tạp chí Kiểm toán, 7(59), tr14 -17, 25

13 Trương Quang Được (2007), “Tăng cường vai trò giám sát của Quốc hội, chống

thất thoát đầu tư xây dựng cơ bản”, Báo Thanh Tra ( ngày 9/4/2007), Hà Nội

14 Hội Xây dựng Việt Nam, Hiệp hội Tư vấn xây dựng Việt Nam, Hiệp hội nhà thầu xây

dựng Việt Nam (11/2003), Chống thất thoát trong đầu tư xây dựng - Nhìn từ nhiều phía

(Báo cáo hội thảo ngày 27/11/2003), Hà nội

15 Đặng Hương (2010), “Đầu tư hạ tầng và mô hình PPP”, thời báo kinh tế Việt Nam,

ngày 19/5/2010, Hà Nội

16 Hoàng Hải (2007), “Minh bạch trong hợp đồng xây dựng”, Tạp chí Xây dựng,

(11),tr.9-10

17 Thu Hà (2009), “Vai trò của Kiểm toán Nhà nước đối với việc nâng cao hiệu quả chi

tiêu công”, Báo Lao động,( ngày 15/8/2009), Hà Nội

18 Kiểm toán Nhà nước (2006, 2007, 2008, 2009, 2010), Báo cáo kiểm toán niên độ NSNN năm 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, Hà Nội

19 Nguyễn Quang Quynh, Ngô Trí Tuệ (2006), Giáo trình kiểm toán tài chính, Nxb

Kinh tế quốc dân, Hà Nội

20 Phạm Ngọc Dũng, Hoàng Thị Thúy Nguyệt (2008), Quản lý Ngân sách nhà nước

theo kết của đầu ra và khă năng ứng dụng ở Việt Nam, Nxb Lao Động-Xã hội, Hà Nội

21 Phan Tất Thứ (2005), Hoàn thiện phương pháp đánh giá hiệu quả đầu tư công ở

Việt Nam, Luận án Tiến sỹ kinh tế, Trường Đại học kinh tế Quốc dân, Hà Nội

22 Quốc Hội (2005), Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 ngày 29/11/2005, Hà Nội

23 Thái Sơn (2009), “Kinh nghiệm chống tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư công ở

Trung Quốc”, Tạp chí Cộng sản, (8), tr.11-12

24 Thành Vinh (2007), “Biện pháp nào chống thất thoát xây dựng cơ bản”, Báo đầu tư,

(ngày 12/8/2007), Hà Nội

25 Vương Đình Huệ (2003), Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc kiểm toán trách

nhiệm kinh tế trong nhiệm kỳ đối với cán bộ lãnh đạo trong bộ máy nhà nước và các đơn vị kinh tế nhà nước, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Hà Nội)

26 Vương Đình Huệ (2008), “Chiến lược phát triển kiểm toán Nhà nước đến năm 2020”,

Tạp chí Kiểm toán (số 5, ngày 25/5/2008), Hà Nội

27 Tổng cục thống kê (2007), Niên giám thống kê năm 2006, Nxb Thống kê, Hà

Nội

28 Tổng cục thống kê (2008), Niên giám thống kê năm 2007, Nxb Thống kê, Hà

Nội

29 Sỹ Nam (2007), “Làm rõ trách nhiệm cá nhân trong đầu tư xây dựng cơ bản”, Báo

Tiền phong (ngày 2/5/2007), Hà Nội

30 Lê Huy Trọng, Trần Soạn (2005), “Thực hành tiết kiệm chống lãng phí và vai trò của

Kiểm toán Nhà nước” Tạp chí Kiểm toán, 7(59), tr22-25

31 Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (2008), việc thực hiện chính sách pháp luật về đầu tư

XDCB sử dụng vốn nhà nước ở các bộ, ngành, địa phương từ năm 2005-2007, Hà Nội

Tiếng Anh

32 INTOSAI (2004), Implementation guidelines for performance auditing

33 National Audit Office of Denmark (2001), Planning and choise of methods for

performance audit

34 United States General Accounting Office (2003), Government Auditing Standards

35 Website: Http://www.asosai.org