Phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh hà tĩnh

Nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nguồn nhân lực trong DNNVV sẽ giúp hiểu rõ hơn những khó khăn của DNNVV về phát triển nguồn nhân lực, từ đó giúp các doanh nhân, chủ doanh nghiệp rút

Phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp

nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh

Đặng Thị Cẩm Hà

Trường Đại học Kinh tế Luận văn Thạc sĩ ngành: Quản lý kinh tế; Mã số: 60 34 01

Người hướng dẫn: TS Đào Thị Bích Thủy

Năm bảo vệ: 2014

Keywords Quản lý kinh tế; Nguồn nhân lực; Doanh nghiệp nhỏ; Doanh nghiệp vừa; Quản lý

nhân sự

Content

1 Tính cấp thiết của đề tài

Các văn kiện của Đảng và Nhà nước ta đều khẳng định: Con người luôn ở vị trí trung tâm trong toàn bộ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững Tri thức con người là một nguồn lực không bao giờ cạn và luôn được tái sinh với chất lượng ngày càng cao hơn bất cứ một nguồn lực nào khác Lịch sử phát triển nhân loại đã kiểm nghiệm và đi đến kết luận: nguồn lực con người là lâu bền nhất, chủ yếu nhất trong sự phát triển kinh tế - xã hội và sự nghiệp tiến bộ của nhân loại

Trong kinh doanh, đặc biệt là trong thời đa ̣i kinh tế tri thức , vai trò của lao đô ̣ng trí óc ngày càng trở nên quan trọng hơn , thì con người là nguồn lực quý nhất của xã hô ̣i ngày nay , là nguồn lực mang tính chiến lược và là m ột trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp

Những năm qua, doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Hà Tĩnh nói riêng đã đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội của cả nước Tuy vậy, về tổng thể doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Tĩnh còn nhiều khó khăn, yếu kém, nhất là trong điều kiện mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế Trong đó, sự hạn chế của chất lượng nguồn nhân lực là biểu hiện nổi bật, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đứng trước một thách thức to lớn là cần làm gì để duy trì và phát triển nguồn nhân lực của mình để có thể tồn tại và phát triển trong một môi trường cạnh tranh ngày càng sâu sắc Tuy nhiên vấn đề phát triển nguồn nhân lực trong DNNVV có những đặc thù riêng như thế nào, gặp những khó khăn gì và làm thế nào để phát triển nguồn nhân lực trong DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế vẫn là câu hỏi chưa có lời giải thích thoả đáng Nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nguồn nhân lực trong DNNVV sẽ giúp hiểu rõ hơn những khó khăn của DNNVV về phát triển nguồn nhân lực, từ

đó giúp các doanh nhân, chủ doanh nghiệp rút ra bài học và đưa ra các giải pháp phù hợp để phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp của mình nói riêng và từ đó góp phần cho sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung, đồng thời nhằm tư vấn Nhà Nước đưa ra các chính sách phù hợp để hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực cho DNNVV

Xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết trên nên tôi đã chọn đề tài : "Phát triển nguồn nhân lực

cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh" để thực hiện luận văn tốt nghiệp

Nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh

Hà Tĩnh nhằm trả lời các câu hỏi:

- Thực trạng tình hình phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Hà Tĩnh

như thế nào?

- Những tồn tại, hạn chế nào trong việc phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ

và vừa ở Hà Tĩnh?

- Giải pháp nào nên thực hiện để khắc phục tình trạng đó?

2 Tình hình nghiên cứu

Trong giai đoạn hiện nay, cả nước ta đang đẩy mạnh thực hiện CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế thì vấn đề nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao đã và đang được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu Khi đặt vấn đề nghiên cứu về đề tài này, tác giả đã tiếp cận một số công trình khoa học của một số nhà khoa học có liên quan đến đề tài ở những góc độ khác nhau Tuy nhiên, các nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực thường đề cập đến phát triển nhân lực ở tầm vĩ mô, cho tỉnh, quốc gia, chưa có đề tài nào đề cập trực tiếp tới phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh Trong các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài này, nổi bật nhất là một số công trình nghiên cứu sau:

- Phát triền nguồn nhân lực – kinh nghiệm thế giới và thực tiễn ở nước ta do Trần Văn Tùng, Lê

Ái Lâm làm chủ biên (1996) Cuốn sách này giới thiệu về kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực ở phạm vi quốc gia, trong đó có chính sách phát triển nguồn nhân lực của một số nước trên thế giới

- Doanh nghiệp Việt Nam 2007, Lao động và phát triển nguồn nhân lực (2008): Đây là báo cáo

thường niên về Doanh nghiệp Việt Nam của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam do TS Phạm Thị Thu Hằng làm chủ biên Báo cáo này đã đánh giá tổng quan về môi trường kinh doanh của Việt Nam năm 2007, phân tích các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trên 4 khía cạnh: lao động, tài chính, công nghệ và tiếp cận thị trường ở một số ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất của việc Việt Nam gia nhập WTO từ các vấn đề lao động và phát triển nguồn nhân lực Đồng thời báo cáo này cũng phân tích về thực trạng lao động và phát triển nguồn nhân lực trên cơ sở xem xét, so sánh tác động của yếu tố lao động và đưa ra các giải pháp chiến lược đối với việc phát triển nguồn nhân lực của các ngành dệt may, xây dựng, du lịch, tài chính, bảo hiểm và sản xuất chế biến thực phẩm

- Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam – lý luận và thực tiễn do PGS.TS Đỗ Minh Cương – TS

Mạc Văn Tiến đồng chủ biên (2004) Bên cạnh việc đi sâu nghiên cứu tìm ra các giải pháp phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam, tác giả đã đưa ra các khái niệm nguồn nhân lực ở phạm vi vĩ mô và vi mô, kinh nghiệm đào tạo và phát triển lao động kỹ thuật ở một số nước Đông Nam Á, Trung Quốc, Nhật Bản

- Phát triển nguồn nhân lực trong các công ty Nhật Bản hiện nay do TS Trần Thị Nhung và

PGS.TS Nguyễn Duy Dũng đồng chủ biên (2005) Các tác giả đã phân tích hiện trạng phát triền nguồn nhân lực, các phương thức đào tạo lao động chủ yếu trong các công ty Nhật Bản từ những năm 1990 đến nay Tác giả đã đưa ra một số gợi ý và kiến nghị về sự phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam nói chung và các công ty nói riêng trong thời gian tới

- Luận án Tiến sỹ: “Phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam

trong quá trình hội nhập kinh tế” của tác giả Phan Thị Mỹ Linh (2009) Tác giả đã phân tích thực

trạng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay ở Việt Nam và đưa ra một số giải pháp cho sự phát triển nguồn nhân lực trong thời gian tới trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam

- Bài viết: “Nguồn nhân lực - Cơ hội vàng cho chiến lược phát triển tại Hà Tĩnh” của tác giả

Quang Vinh (2013) trên website baohatinh.vn/new đã đánh giá thực trạng nguồn nhân lực tại Hà Tĩnh

và đưa ra những cơ hội, thách thức cho Hà Tĩnh trong việc phát triển nguồn nhân lực

- Bài viết: “Xây dựng nguồn nhân lực công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở Hà Tĩnh” - Tác giả

Kiều Thế Việt (2009): Tập san Khoa học Công nghệ - Sở Khoa học Công nghệ Hà Tĩnh Qua bài viết này, tác giả đã chỉ ra những thuận lợi và khó khăn về nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa

và hiện đại hóa ở Hà Tĩnh

Ngoài ra còn có nhiều bài viết và những công trình khoa học có liên quan đến vấn đề đào tạo nguồn nhân lực hoặc nguồn nhân lực chất lượng cao Các công trình trên đều ít nhiều đề cập đến vấn đề cần thiết hiện nay là đào tạo nguồn nhân lực nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta Tuy nhiên, theo nhận thức của chúng tôi thì chưa có công trình khoa học nào dành sự nghiên cứu sâu về thực trạng nguồn

nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Hà Tĩnh cũng như khảo sát, phân tích nhu cầu của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Hà Tĩnh, từ đó kiến nghị một số giải pháp cơ bản để phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh” làm nội dung nghiên cứu với mong muốn đóng góp một phần công sức của mình cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của tỉnh nhà

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

+ Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ

và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa

+ Để đạt được mục tiêu trên đề tài sẽ thực hiện ba nhiệm vụ chính:

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa

- Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh

- Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và

vừa ở tỉnh Hà Tĩnh

+ Về không gian: Nghiên cứu trên phạm vi các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh Hà

Tĩnh, chủ yếu là các doanh nghiệp ở TP Hà Tĩnh, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Hương Sơn Do điều kiện

về thời gian và kinh phí, luận văn không nghiên cứu tất cả các loại hình doanh nghiệp mà chỉ nghiên cứu ba loại hình doanh nghiệp tiêu biểu: DNTN, Công ty TNHH, Công ty Cổ Phần và lĩnh vực hoạt động chủ yếu là xây lắp, sản xuất, thương mại, dịch vụ (66 mẫu)

+ Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và

nhỏ trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2008 đến 2012, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên ở tỉnh Hà Tĩnh từ nay đến năm 2020

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp điều tra khảo sát

Số liệu sơ cấp: để có đủ thông tin cho việc nghiên cứu đề tài, tác giả tiến hành khảo sát 66

mẫu; trong đó 25 mẫu của Công ty cổ phần, 23 mẫu của Công ty TNHH và 18 mẫu của doanh nghiệp

tư nhân Đối tượng trả lời bảng hỏi là chủ doanh nghiệp và người lao động trong các doanh nghiệp những vấn đề liên quan đến mục đích và nội dung nghiên cứu theo phiếu điều tra đã được thiết kế và chuẩn bị sẵn Bên cạnh đó, tác giả tiến hành phỏng vấn để tìm hiểu rõ hơn nguyên nhân của kết quả khảo sát

Khảo sát 66 mẫu điều tra: Đối tượng trả lời bảng hỏi là người phụ trách nhân sự trong công

ty, chủ doanh nghiệp/giám đốc công ty, phó giám đốc công ty, trưởng phòng nhân sự hoặc kiêm nhiệm và một số nhân viên Cụ thể: 36 mẫu cho chủ doanh nghiệp/giám đốc công ty; 20 mẫu cho phó giám đốc công ty, người phụ trách nhân sự, trưởng phòng nhân sự và 10 mẫu cho một số nhân viên trong các doanh nghiệp

Phỏng vấn sâu: thực hiện với 32 đối tượng phỏng vấn là chủ doanh nghiệp hoặc trưởng phòng

nhân sự hoặc người phụ trách vấn đề nhân sự trong công ty và một số nhà quản lý vĩ mô liên quan đến phát triển DNNVV Trong quá trình thực hiện việc phỏng vấn, tác giả kết hợp việc quan sát và trao đổi những vấn đề kinh nghiệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

Số liệu thứ cấp: Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng các tài liệu đã được công bố

ở: Niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh năm 2008 đến 2012 về các chỉ tiêu điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, lao động và một số chỉ tiêu khác Các chỉ tiêu phân tích về tình hình phát triển nguồn nhân lực, phân tích tình hình hoạt động của các doanh nghiệp của các sở ban ngành liên quan và một số thông tin

từ các cơ sở điều tra…Ngoài ra, trong quá trình phân tích còn tham khảo một số báo cáo khoa học, tạp chí chuyên ngành có liên quan đến đề tài nghiên cứu

5.2 Phương pháp thống kê kinh tế

Kết hợp với các phương pháp khác, phương pháp thống kê kinh tế được sử dụng để phục vụ cho việc thu thập số liệu, tổng hợp và phân tích các thông tin, các chỉ số có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

một cách có hệ thống

5.3 Phương pháp phân tích

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển nguồn nhân lực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa, từ đó xác định nguyên nhân thành công và thất bại trong phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp

5.4 Phương pháp tổng hợp, so sánh

Để tiến hành tổng hợp tài liệu một cách khoa học, tác giả sử dụng phương pháp phân tổ trong thống kê theo các tiêu thức khác nhau nhằm mô tả khái quát các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn nghiên cứu

Thực hiện việc so sánh kết quả các chỉ tiêu như: số lượng các doanh nghiệp theo khu vực địa lý, hình thức sở hữu, lĩnh vực hoạt động…của đối tượng nghiên cứu

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn gồm các chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và

vừa

Chương 2: Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở

Hà Tĩnh

Chương 3: Giải pháp phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Tĩnh trong thời gian tới

References

1 Nguyễn Hoài Bảo (2009), Phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP cần

Thơ đến năm 2020, Luận văn Thạc Sỹ, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh

2 Cẩm nang kinh doanh Havard (2006), Huấn luyện và truyền kinh nghiệm, Nhà xuất bản tổng hợp TP

Hồ Chí Minh

3 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2001), Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 về giúp

phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Hà Nội

4 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2009), Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 về trợ

giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Hà Nội

5 Nguyễn Trọng Chuẩn (1998) “Nguồn lực con người - chìa khoá đảm bảo cho sự phát triển nhanh và

lâu bền của Việt Nam trong thế kỷ XXI”

6 Đỗ Minh Cương, Mạc Văn Tiến (2004) Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam: lý luận và thực tiễn – Nhà xuất bản Lao động xã hội

7 Phạm Tất Dong (2003) "Giáo dục - Nền tảng của chiến lược con người" Tạp chí Cộng Sản (3)

8 Trần Kim Dung (2011) Quản trị nguồn nhân lực - Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh

9 Đảng Cộng sản Việt Nam,(2001, 2006), các văn kiện Đại hội IX, X, Nhà xuất bản Chính trị Quốc

gia, Hà Nội

10 Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành trung ương khoá

VII, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị Lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Khoá

VIII, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Nguyễn Văn Điềm và Nguyễn Ngọc Quân (2010), Giáo trình Quản trị nhân lực, Nhà xuất bản Đại

học Kinh tế Quốc Dân

13 Nguyễn Minh Đường (2002), “Nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực với phương pháp tiếp cận hệ

thống trong điều kiện mới”, Nghiên cứu con người - đối tượng và những hướng chủ yếu, niên giám

nghiên cứu số 1 (in lần thứ 2), Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, tr 202 – 224

14 Phan Huy Đường (2012) Quản lý Nhà nước về Lao động nước ngoài chất lượng cao ở Việt Nam,

Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia

15 Phan Huy Đường (2012) Quản lý Nhà nước về kinh tế, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

16 Hoàng Văn Hải (2010) Quản trị chiến lược – Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

17 Phạm Minh Hạc (2001), “Nghiên cứu con người và nguồn nhân lực đi vào Công nghiệp hoá, Hiện

đại hoá”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

18 Phạm Minh Hạc (2007), “Phát triển văn hoá con người và nguồn nhân lực thời kỳ Công nghiệp

hoá, Hiện đại hoá đất nước”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

19 Lê Thị Mỹ Linh (2009), Phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam

trong quá trình hội nhập kinh tế, Luận án Tiến Sỹ, Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân

20 Trần Thị Nhung, Nguyễn Duy Dũng (2005) “ Phát triển nguồn nhân lực trong các công ty Nhật

Bản hiện nay” – Nhà xuất bản Khoa học xã hội

21 Niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh năm 2012

22 Bùi Văn Nhơn (Chủ biên) cùng tập thể tác giả (2002), “Quản lý nguồn nhân lực xã hội”, Nhà xuất

bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

23 Tài liệu tập huấn về đào tạo giáo viên cho chương trình đào tạo của Business Edge, dự án MPDF,

tháng 1/2006

24 Trần Văn Tùng, Lê Ái Lâm (1996) “Phát triền nguồn nhân lực – kinh nghiệm thế giới và thực tiễn

ở nước ta” – Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

25 Nguyễn Hồng Sơn, Phan Huy Đường (2013) Giáo trình khoa học quản lý – Nhà xuất bản Đại học

Quốc gia Hà Nội

26 Nguyễn Hữu Thân (2010) Quản trị nhân sự - Nhà xuất bản Lao động – xã hội

27 Thủ tướng Chính phủ (2012), Quyết định số 1786/QĐ-TTg ngày 27/11/2012 về việc phê duyệt Quy

hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2050

28 Tỉnh ủy Hà Tĩnh (2010), Văn kiện Đại hội đại biểu đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XVIII, nhiệm kỳ

2011 -2015

29 UBND tỉnh Hà Tình (2011), Quyết định 14/2011/QĐ-UBND ngày 21/6/2011 về việc ban hành Quy

định tạm thời về chính sách khuyến khích đào tạo, bồi dưỡng, thu hút và sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2011 – 2015

30 UBND tỉnh Hà Tĩnh (2012), Quyết định 64/2012/QĐ-UBND ngày 14/12/2012 về việc bổ sung, thay

thế một số nội dung Quy định tại Quyết định 14/2011/QĐ-UBND

31 UBND tỉnh Hà Tĩnh (2012), Quyết định 787/QĐ-UBND ngày 27/3/2012 về việc phê duyệt Quy

hoạch phát triển nhân lực tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2011-2020

32 UBND tỉnh Hà Tĩnh (2013), Quy hoạch Phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020 và

tầm nhìn của tỉnh đến 2050

Các Website:

33 www.khcnhatinh.gov.vn

34 www.htu.edu.vn

35 www.hatinh.edu.vn

36 www.Baohatinh.vn/new

37 http://qppl.hatinh.gov.vn

38 http://hatinh.gov.vn/bqlktVungAng

39 www.hatinh.gov.vn/chienluocquyhoach

40 www.dpihatinh.gov.vn