Vấn đề học phí ở các trường đại học công lập ở việt nam hiện nay

Mặt khác, quản lý tài chính trong các trường đại học, đặc biệt là các trường đại học công lập hiện nay nhìn chung là chưa đáp ứng kịp yêu cầu của xã hội, còn nhiều bất cập

Vấn đề học phí ở các trường

đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p ở Viê ̣t Nam hiê ̣n nay

Nguyễn Huy Cảnh Trường Đại học Kinh tế Luận văn ThS Quản lý kinh tế; Mã số: 60 34 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Dũng

Năm bảo vệ: 2014

Abstract + Hệ thống hóa những vấn đề lý luâ ̣n về GDĐH và ho ̣c phí đa ̣i ho ̣c

+ Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến học phí ở các trường đại học công lập ở Việt Nam hiê ̣n nay

+ Đưa ra được những ưu, nhược điểm của tình hình ho ̣c phí ở các trường đại học công lập hiê ̣n nay ở Viê ̣t Nam

+ Trên cơ sở phân tích những bối cảnh và quan điểm mới về ho ̣c phí để đưa ra những kiến nghi ̣ và giải pháp hoàn thiê ̣n chính sách ho ̣c phí đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p phù h ợp với cơ chế kinh tế thi ̣ trường

Keywords Quản lý tài chính; Học phí; Giáo dục đại học; Đại học công lập; Giáo dục

Việt Nam

Content

1 Tính cấp thiết của đề tài

Học phí là một t rong những vấn đề có ý nghĩa kinh t ế - xã hội quan trọng trong Giáo dục đại học (GDĐH) hiê ̣n nay Đây là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào ta ̣o đa ̣i ho ̣c (đầu tư cơ sở vâ ̣t chất giảng da ̣y, học tập và nghiên cứu, đầu tư chất lượng giảng viên,…) Đồng thời, chính sách học phí đại học là vấn đề có ảnh hưởng nhiều đến xã hội, các tầng lớp dân cư , tác động đến chiến lược giáo dục đào tạo của quốc gia Do đó, viê ̣c xây dựng chính sách ho ̣c phí đại học phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội hiện tại và đảm bảo thực hiện chiến lược phát triển con người là vô cùng cấp thiết

Học phí đại học công lập đã trải qua một thời gian dài (7-8 năm) gần như không thay đổi, trong khi đồng tiền bị lạm phát đã làm cho chi phí đầu tư th ực tế cho GDĐH bị giảm sút nghiêm trọng Hậu quả trên đã làm ảnh hưởng đến chất lượng đào đa ̣i ho ̣c không đáp ứng ki ̣p nhu cầu xã hô ̣i, đời sống của giảng viên, người quản lý và phu ̣c vu ̣ giảng da ̣y trong các trường đa ̣i ho ̣c so với xã hô ̣i, tồn ta ̣i nhiều khoảng cách bất câ ̣p

Trong xu thế hô ̣i nhâ ̣p quốc tế ngày càng sâu rô ̣ng, ngành GDĐH của Việt Nam phải cạnh tranh, nâng cao chất lươ ̣ng đ ào tạo, học tập và trao đổi kinh nghiệp học tập , giảng dạy, nghiên cứu khoa học với khu vực và thế giới Yêu cầu này đòi hỏi ngành GDĐH Viê ̣t Nam phải đầu tư cơ sở vâ ̣t chất , nâng cao chất lượng đô ̣i ngũ giảng viên, trình độ quản trị

đa ̣i ho ̣c để có thể “hòa nhâ ̣p” với thế giới Trong khi đó , điều quan tro ̣ng là hoàn thiê ̣n chính sách học phí thấp để có thể giúp nâng cao được chất lượng đào tạo đại học

Học phí đại học là vấn đề mang tính x ã hội sâu sắc ở Việt Nam , mô ̣t trong những đất nước coi tro ̣ng “bằng cấp”, vì vậy theo đuổi “đại học” là mong muốn của toàn xã hội , nhiều tầng lớp dân cư Tuy nhiên, mức ho ̣c phí bao nhiêu là hợp lý phu ̣ thuô ̣c vào rất nhiều biến số của kinh tế – xã hội Đồng thời, mức ho ̣c phí bao nhiêu để có thể thu hút được các nhà đầu tư cho GDĐH (khả năng thu hồi vốn, tốc độ hoàn vốn và lợi nhuận kỳ vọng trong tương lai), mức bao nhiêu để sinh viên sau khi ra trường có được mô ̣t công viê ̣c tương xứng với khoản đầu tư thời gian, tiền ba ̣c và chi phí cơ hội cho viê ̣c theo ho ̣c đa ̣i ho ̣c

Mặt khác, quản lý tài chính trong các trường đại học, đặc biệt là các trường đại học công lập hiện nay nhìn chung là chưa đáp ứng kịp yêu cầu của xã hội, còn nhiều bất cập, tình trạng thất thoát, lãng phí còn phổ biến, dẫn tới tham nhũng và hậu quả là gây mất niềm tin đối với tính khả thi của các đề án tăng học phí đại học tương xứng với chất lượng đào tạo Dư luận luôn đặt ra câu hỏi là nếu tăng học phí rồi thì chất lượng đào tạo có được cải thiện tương xứng với đầu tư của xã hội hay không? trong khi sinh viên ra trường ngày càng nhiều nhưng chất lượng thì vẫn chưa đáp ứng yêu c ầu của các đơn vi ̣ tuy ển dụng nên tình trạng thất nghiệp của sinh viên đang ngày càng trở thành vấn đề xã hội cần phải được quan tâm và giải quyết thấu đáo

2 Tình hình nghiên cứu

Thực tế đã có cách nhiều cách tiếp câ ̣n về viê ̣c xây dựng mức thu ho ̣c phí hợp lý ở các trường đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p ở Viê ̣t Nam hiê ̣n nay Trong đó có thể kể đến mô ̣t số công trình nghiên cứu và bài viết có liên quan như:

Luâ ̣n văn Tha ̣c sỹ Kinh tế Chính tri ̣ (2010), “Vâ ̣n du ̣ng cơ chế thi ̣ trường trong phát triển giáo dục đại ho ̣c ở Viê ̣t Nam”, Tác giả Hoàng Văn Mạnh, Trường Đa ̣i ho ̣c Kinh tế - ĐHQGHN Tác giả đã phân tích và đánh giá thực trạng tác động của cơ chế thị trường đến hoa ̣t đô ̣ng GDĐH ở Viê ̣t Nam Đồng thời tác giả cũng đề xuất quan điểm cơ bản và một số giải pháp chủ yếu nhằm vận dụng cơ chế thị trường trong phát triển hoạt

đô ̣ng GDĐH Trên cơ sở kinh nghiê ̣m vâ ̣n du ̣ng cơ chế thi ̣ trường trong phát triển GDĐH ở một số nước, tác giả đưa ra được những đá nh giá cơ bản về thực tra ̣ng vâ ̣n du ̣ng cơ chế thị trường trong GDĐH ở Việt Nam , tuy nhiên chưa đi sâu phân tích về ho ̣c phí trong GDĐH, đă ̣c biê ̣t là mức ho ̣c phí của các trường đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p ở Viê ̣t Nam hiê ̣n nay

Bài viết ch uyên đề (2009), “Ho ̣c phí đa ̣i ho ̣c cần mô ̣t cách tiếp câ ̣n khác” , tiến sĩ Ngô Tự Lâ ̣p, Khoa Quốc tế, ĐHQGHN Bài viết đăng trên website Báo Giáo dục và Thời

đa ̣i ngày 15/12/2009 Theo tác giả , hiện nay không thể xác định được mức thu nhập thật

sự của người dân, nhất là tầng lớp giàu có, vì vậy vi ệc xác định mức thu học phí ở mức 5 hay 6% thu nhập cũng rất đáng lo ngại, con số này vừa quá cao , vừa quá thấp Ngay với

mức 180 ngàn đồng/tháng nhiều gia đình ở nông thôn đã không có khả năng chi trả để

nuôi con ăn học đa ̣i ho ̣c Vâ ̣y thực sự phải xây dựng khung ho ̣c phí như thế nào để ha ̣n chế sự la ̣c hâ ̣u , những ảnh hưởng xấu tới an sinh , xã hội của Đảng và Chính phủ nhưng vẫn có thể dần dần nâng cao được chất lượng đào ta ̣o Tác giả đã đưa ra được một số giải pháp nhằm thực hiện được mục tiêu trên Tuy nhiên tác giả chưa tâ ̣p trung phân tích chi phí đào tạo, chi phí xã hô ̣i của viê ̣c GDĐH ta ̣i các trường đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p theo c ách tiếp

câ ̣n mới của kinh tế thi ̣ trường

Bài viết chuyên đề , Học phí đại học và vấn đề giải trình trách nhiệm – thực tiễn quốc tế và đề xuất cho Viê ̣t Nam của tác giả Phạm Thị Ly , đăng trên website Khoa văn

học và ngôn ngữ, Trường Đa ̣i ho ̣c Khoa ho ̣c Xã hô ̣i và Nhân văn , Đại ho ̣c Quốc gia (ĐHQG) Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) ngày 19/01/2012 Theo tác giả , xây dựng chính sách học phí là một bài toán có nhiều tham tố và rất cần được nghiên cứu chu đáo để đưa ra những giải pháp có tính đến lợi ích của tất cả các bên tham gia, có tính đến khả năng của nhiều bộ phận dân cư, đến quan hệ giữa chất lượng của nguồn nhân lực và chỉ

số kinh tế tri thức, đến công bằng và ổn định xã hội, dựa trên những quy định chính sách đã có và thực tiễn đang diễn ra trong hệ thống giáo dục Việt Nam, đặt trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh nghiệm quốc tế Tác giả đã đưa ra những quan điểm mới của mình về vấn đề giải trình trách nhiê ̣m trong quản lý của các trường đa ̣ i ho ̣c, trong đó có quản lý chi phí đào ta ̣o cấu thành nên mức thu ho ̣c phí hiê ̣n ta ̣i , trên cơ sở so sánh với kinh nghiê ̣m của mô ̣t số quốc gia có nền giáo du ̣c tiên tiến Tuy nhiên chưa tâ ̣p trung phân tích chi phí đào ta ̣o , chi phí xã hội của việc GDĐH tại các trường đại học công lập theo cách tiếp câ ̣n mới của kinh tế thi ̣ trường

Theo bài viết của giáo sư Phạm Phụ: “Đầu tư và chia sẻ chi phí trong GDĐH Việt Nam” Bài viết số 55, đăng trên website diễn đàn quốc hô ̣i online Đầu tư cho GDĐH trong bối cảnh toàn cầu hóa thì Việt Nam cần phải có “suất đầu tư” thỏa đáng cho GDĐH để có thể cạnh tranh được trên thị trường lao động của khu vực và thế giới Theo tác giả để có được “suất đầu tư” thỏa đáng thì “Chi phí đơn vị” (CPĐV) – chi phí cho một sinh viên (CPĐV)/GDP-đầu người cần phải đạt đến tỷ lệ khoảng 120% - 150% Để thực hiện được mức đầu tư này thì cần phải có sự chia sẻ chi phí giữa ngân sách nhà nước, các khoản đóng góp của cộng đồng và chi phí khách hàng (có thể là sinh viên, người sử dụng lao động, công chúng nói chung) phải tră Tác giả cho rằng, tỷ lệ này ở các trường đại học công lập ở Việt Nam hiện nay là: tỷ lệ ngân sách nhà nước cấp khoảng từ 25% - 35%, tỷ lệ đóng góp của cộng đồng khoảng từ 15% - 25% và tỷ lệ đóng góp của khách hàng là khoảng 50% - 55% Nếu vậy, thì học phí hiện nay phải tăng lên gấp 3 lần so với hiện nay Tác giả cũng đề cập đến công bằng xã hội trong GDĐH và Quỹ cho sinh viên vay vốn để các trường đại học có thể tăng học phí, nhưng vẫn giảm tác động tiêu cực của chính sách đến bộ phận xã hội có thu nhập thấp nhưng có nhiều khả năng học tập Một số vấn đề mới khác cũng được tác giả đề cập trong bài viết này như: có nên đi vay để đầu tư cho GDĐH, các giải pháp cho sinh viên vay vốn Tuy nhiên, bài viết chưa tập trung phân tích học phí các trường đại học công lập theo những quan niệm mới về kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Đề tài “Xác đi ̣nh chi phí đào ta ̣o đa ̣i ho ̣c ở Viê ̣t Nam” thuô ̣c chương trình nghiên cứu khoa ho ̣c cấp bô ̣ giai đoa ̣n 2006-2008 “Phát triển giáo du ̣c và đào ta ̣o Viê ̣t Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” do tập thể tác giả Trường Đại học Kinh tế Quốc dân thực hiê ̣n, đã tập trung nghiên cứu một số nội dung lý luận và cơ sở thực tiễn của xác định chi phí đào tạo như: Sự cần thiết phải xác định chi phí đào tạo đại học ở Việt Nam; Các quan niệm về giáo dục đại học và chi phí đào tạo, từ đó chỉ ra những ảnh hưởng của quan niệm đến xác định chi phí đào tạo; Các nhân tố ảnh hưởng đến chi phí đào tạo đại học; Phương pháp xác định chi phí đào tạo, trong đó đề tài đã đi từ công thức tổng quát tính chi phí đào tạo để tìm ra phương pháp xử lý thích hợp các tình huống cụ thể trong thực tế Tuy nhiên, đề tài không tập trung phân tích học phí tại các trường đại học công lập theo những quan niê ̣m mới về kinh tế thi ̣ trường

Đề án thí điểm nhà nước đặt hàng đào tạo và đề án thí điểm về lộ trình tính đủ chi phí đào tạo cần thiết trong học phí đào tạo đại học ở ĐHQG TP.HCM và Đại học Kinh tế Quốc dân Quan điểm, nhận thức và phương thức triển khai chủ trương đổi mới cơ chế hoạt động các đơn vị sự nghiệp công lập và đẩy mạnh xã hội hóa các dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực giáo dục đại học là cần thiết, nhận được sự đồng thuận của các cơ quan Quốc hội, Chính phủ và sự hưởng ứng tích cực trong việc triển khai thực hiện của các cơ sở giáo dục đại học công lập Mục đích của Đề án : Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực giáo dục đại học, góp phần quan trọng nâng cao chất lượng đào tạo cần phù hợp với quy hoạch phát triển ngành, trong đó không tạo

áp lực tăng chi ngân sách cho giáo dục vượt khả năng cân đối của ngân sách nhà nước và điều kiện kinh tế của đất nước Về nguyên tắc, xây dựng tiêu chí quản lý nhà nước cụ thể của ngành để đảm bảo chất lượng và từng bước nâng cao chất lượng đào tạo; trước mắt bảo đảm các nhóm ngành nghề lựa chọn thí điểm phải đáp ứng được các tiêu chí, tiêu chuẩn hiện tại của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) như tiêu chí về chuẩn đầu ra, chương trình giáo trình, giảng viên về tuyển sinh và văn bằng Đề án thí điểm về đặt hàng đào tạo và đào tạo chất lượng cao, học phí cao Hiê ̣n ta ̣i các thành viên trong đề án đang tâ ̣p trung kh ảo sát, đánh giá kỹ, cụ thể các cơ chế hiện tại, trên cơ sở đề xuất nội dung thí điểm và hoàn thi ện các nội dung về triển khai Đề án thí điểm trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt

Các bài viết và đề án trên đã đặt ra được yêu cầu thiết kế học phí sao cho tính đúng và đủ các yếu tố cấu thành chi phí đào tạo, các đề tài đã gợi mở được mô ̣t số v ấn đề liên quan đến xác đi ̣nh ho ̣c phí , tuy nhiên chưa tập trung đi sâu phân tích ho ̣c phí GDĐH ở các trường đại học công lập

Vì vậy, luận văn này hy vọng có thể tổng hợp, phân tích và đưa ra những nguyên tắc nhằm xác đi ̣nh ho ̣c phí đa ̣i ho ̣c “hợp lý” để đảm bảo đủ bù đắp chi phí đào tạo nhưng vẫn có thể đạt được mục tiêu an sinh xã hội của Chính phủ thông qua chính sách học phí của trường đại học công lập, đồng thời xác định học phí phù hợp cho các trường đại học công lập theo đúng những bản chất của kinh tế thị trường hiện nay ở Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: từ việc nghiên cứu những vấn đề lý luận về học phí trong cơ chế thị trường và học phí tại các trường đại học công lập hiện nay ở Việt Nam, luận văn đưa ra những giải pháp để xây dựng mức ho ̣c phí hợp lý ở các trường đa ̣i học công lập ở Viê ̣t Nam trong những năm tới

- Nhiê ̣m vu ̣ nghiên cứu:

+ Hệ thống hóa lý luận về học phí đại học công lập trong điều kiện kinh tế thị trường + Phân tích làm rõ thực trạng học phí ở các trường đại học công lập ở Việt Nam hiện nay; tác động tích cực và tiêu cực của chính sách học phí đến sự phát triển GDĐH

+ Trên cơ sở phân tích những bối cảnh và quan điểm mới về ho ̣c phí , đề xuất các đi ̣nh hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách học phí ở các trường đại học công lập ở Viê ̣t Nam hiê ̣n nay trong thời gian tới, góp phần phát triển GDĐH Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là các nhân t ố quyết đi ̣nh đến m ức ho ̣c phí ở các trường đa ̣i

học công lập ở Việt Nam hiện nay

- Luâ ̣n văn tâ ̣p trung nghiên cứu ho ̣c phí ta ̣i các trường đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p ở Viê ̣t Nam trong khoảng thời gian từ 2010 - 2015

5 Phương pha ́ p nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luâ ̣n:

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp, logic kết hợp với li ̣ch sử, so sánh và thống

kê các nghiên cứu , tài liệu và các bài báo trao đ ổi về vấn đề ho ̣c phí đa ̣i ho ̣c công l ập ở Viê ̣t Nam hiện nay

+ Phương pháp quy nạp – diễn dịch các vấn đề liên quan đến học phí đại học công lập trong giai đoạn hiện nay

- Phương pháp luâ ̣n duy vâ ̣t biê ̣n chứng và quan điểm li ̣ch sử cu ̣ thể để đưa ra những giải pháp cho vấn đề được nghiên cứu trong hiện tại và tương lai

6 Như ̃ng đóng góp của đề tài

- Về lý luâ ̣n:

+ Hệ thống hóa những vấn đề lý luâ ̣n về GDĐH và ho ̣c phí đa ̣i ho ̣c

+ Xác định những nguyên tắc nhằm xây dựng học phí ở các trường đại học công lập ở Viê ̣t Nam hiê ̣n nay

- Về mặt thực tiễn:

+ Đưa ra đươ ̣c những ưu, nhược điểm của tình hình ho ̣c phí ở các trường đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p hiê ̣n nay ở Viê ̣t Nam

+ Trên cơ sở phân tích những bối cảnh và quan điểm mới về ho ̣c phí để đưa ra những kiến nghi ̣ và giải pháp hoàn thiê ̣n chính sách học phí đại học công lập phù h ợp với cơ chế kinh tế thi ̣ trường

7 Cấu tru ́ c luâ ̣n văn

Luâ ̣n văn bao gồm ph ần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về ho ̣c phí đại học công lâ ̣p

Chương 2: Thực trạng ho ̣c phí ở các trường đa ̣i ho ̣c công lâ ̣p ở Viê ̣t Nam hiê ̣n nay

Chương 3: Đi ̣nh hướng và giải pháp hoàn thiê ̣n ho ̣c phí ta ̣i các trường công lâ ̣p ở Viê ̣t

Nam hiê ̣n nay

Cuối luận văn là danh mục các phụ lục và tài liệu tham khảo

References