Đầu tư trực tiếp của trung quốc tại việt nam tác động và một số vấn đề đặt ra

Nghiên cứu tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI Trung Quốc vào Việt Nam, cả tác động tích cực và tiêu cực.. Các động lực đó là: sự chiếm lĩnh tài nguyên thiên nhiên và m

Đầu tư trực tiếp của Trung Quốc tại Việt Nam:

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn cho hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước

ngoài của Trung Quốc Phân tích thực trạng tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào Việt Nam Nghiên cứu tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Trung Quốc vào Việt Nam, cả tác động tích cực và tiêu cực Dự báo triển vọng đầu tư của trung Quốc vào Việt Nam trong thời gian tới (đến 2020) Đưa ra một số định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ đầu tư giữa Trung

Quốc và Việt Nam trong thời gian tới

Keywords Kinh tế thế giới; Kinh tế quốc tế; Đầu tư trực tiếp nước ngoài; Trung

Quốc; Việt Nam

Content

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam chính thức ban hành luật khuyến khích đầu tư nước ngoài từ năm 1987 Trong

25 năm qua, có thể nói hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam đã có những đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế của nước ta Tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tư toàn

xã hội luôn chiếm gần 30% Các doanh nghiệp FDI đóng góp vào lớn vào tăng trưởng GDP của đất nước, tạo ra khoảng 40% giá trị sản lượng công nghiệp, kim ngạch xuất khẩu của khu vực FDI tăng nhanh, hiện chiếm khoảng 55% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước (kể cả dầu thô), tạo nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước Bên cạnh đó, FDI đã góp phần quan trọng hình thành nhiều ngành kinh tế mới, tạo ra nhiều việc làm, góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh

tế nước ta theo hướng hiện đại hoá, thúc đẩy tính cạnh tranh trong nước… Vì vậy, chính sách nước ta cần đưa ra những thông điệp rõ ràng về định hướng thu hút FDI từ các nước trên thế giới

Năm 2009, Trung Quốc đã vượt Đức, đứng thứ 2 thế giới về ngoại thương Năm

2010, Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới Hiện nay, Trung Quốc đứng thứ 5 thế giới về đầu tư ra nước ngoài Đến 2020, Trung Quốc có nhiều khả năng trở thành nhà đầu tư dẫn đầu thế giới Trung Quốc là một nước lớn trên thế giới và là một nước

có ảnh hưởng quan trong ở châu Á

Trung Quốc và Việt Nam lại là những nước láng giềng, không những gần gũi về địa

lý, lại đã từng có mối quan hệ hữu nghị hợp tác lâu dài Giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng

có nhiều điểm tương đồng như: cùng là những nước chuyển đổi từ cơ chế kinh tế kế hoạch tập trung quan liêu bao cấp cũ sang cơ chế thị trường, cùng là những nước kiên trì định hướng XHCN, và có nhiều điểm tương đồng về lịch sử, văn hóa, xã hội Trong điều kiện đó, Việt Nam và Trung Quốc có nhiều khả năng thuận lợi để trở thành những đối tác chiến lược lâu dài

Tuy nhiên, FDI từ Trung Quốc vào Việt Nam cho đến nay chưa tương xứng với tiềm năng của hai bên, chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng FDI vào Việt Nam Xét từ lợi ích của Việt Nam, FDI từ Trung Quốc cũng đang nảy sinh một số vấn đề cần khắc phục

Trước tình hình đó, để thực hiện những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của mình trong thời kỳ mới, Việt Nam cần tận dụng cơ hội thu hút FDI của Trung Quốc, đồng thời có đối sách thích hợp nhằm hạn chế các tác động bất lợi từ FDI của Trung Quốc Đó chính là lý

do tác giả luận văn lựa chọn đề tài: “Đầu tư trực tiếp của Trung Quốc tại Việt Nam: Tác động và một số vấn đề đặt ra”

2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, mặc dù luồng ra của đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc đang tăng lên nhanh chóng và trở thành hiện tượng gây chú ý với giới học giả, nhưng số lượng các nghiên cứu về lĩnh vực này vẫn chưa nhiều Càng có ít nghiên cứu liên quan trực tiếp đến chủ đề “ Đầu

tư trực tiếp của Trung Quốc tại Việt Nam: Tác động và một số vấn đề đặt ra”

Các nghiên cứu ở nước ngoài:

Vấn đề đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc đã dành đươc sự quan tâm đáng kể ở các tổ chức quốc tế như WB, ADB và được thực hiện ở nhiều Viện nghiên cứu lớn của các quốc gia như: Viện nghiên cứu Chiến lược Luân Đôn, Viện nghiên cứu kinh tế thế giới Kiel (CHLB Đức), Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính trị thế giới Trung Quốc Bên cạnh đó, còn

có nhiều công trình của các học giả nổi tiếng nghiên cứu về đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc như Robert Taylor, Antkiewicz, Whalley, Yevgeniya Korniyenko, Toshiaki Sakatsume, Caihua Zhu, Lina Lian, Dylan Sutherland, Jian Chen, Edward M Graham

Lina Lian, năm 2011, trong công trình nghiên cứu của mình Overview of Outward FDI

Flows of China (Tổng quan về dòng FDI ra nước ngoài của Trung Quốc), đã nghiên cứu khá

sâu sắc về các động lực của hoạt động FDI ra nước ngoài của Trung Quốc Các động lực đó là: sự chiếm lĩnh tài nguyên thiên nhiên và một số tài sản chiến lược khác như công nghệ, thương hiệu, mở rộng thị trường và thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hoá quan hệ đầu tư, bành trướng và gây ảnh hưởng về mặt ngoại giao và chính trị…

Robert Taylor (2007), với công trình nghiên cứu Globalization Strategies of Chinese

Companies (Các chiến lược toàn cầu hóa của các công ty Trung Quốc), đã nghiên cứu về các hình thức mà các công ty Trung Quốc thực hiện đầu tư ra nước ngoài Đó là các hình thức như: công ty 100% vốn nước ngoài, công ty liên doanh và công ty cổ phần hay hình thức Hợp đồng

hợp tác kinh doanh Tác giả cũng phân tích xu hướng tiến triển của các hình thức này: từ công ty liên doanh là chủ yếu đến công ty 100% vốn nước ngoài là chủ yếu

Về tác động của hoạt động FDI từ các doanh nghiệp Trung Quốc, nghiên cứu nổi bật

nhất là của hai tác giả Yevgeniya Korniyenko và Toshiaki Sakatsume, trong tác phẩm

Chinese investment in the transition countries (Đầu tư của Trung Quốc vào các nền kinh tế

quá độ), công bố năm 2009 Nghiên cứu này nêu bật những tác động tích cực cũng như tiêu cực của FDI Trung Quốc đến các nước chuyển đổi Nghiên cứu này cũng thảo luận ba vấn đề chính sách nảy sinh từ hoạt động mua lại và sáp nhập (M&A) của các doanh nghiệp này Nó bao gồm (i) hỗ trợ tài chính của chính phủ cho các thương vụ M&A; (ii) tính minh bạch trong hoạt động thu mua lại; và (iii) các lo ngại về chính sách của chính phủ các nước sở tại đối với hoạt động mua lại và sát nhập

Shujie Yaoa, Dylan Sutherlanda và Jian Chen, trong bài báo China’s Outward FDI and

Resource-Seeking Strategy (FDI ra nước ngoài của Trung Quốc và chiến lược tìm kiếm

nguồn lực), công bố năm 2010, đã đi sâu phân tích cơn khát năng lượng của Trung Quốc và việc đẩy mạnh chính sách săn lùng nguồn tài nguyên thiên nhiên củaTrung Quốc ở bên ngoài trong hiện tại và cả trong tương lai Tác giả cho rằng cơ sở của chính sách săn lùng nguồn tài nguyên thiên nhiên của Trung Quốc là do sự phát triển kinh tế quá nóng của Trung Quốc trong những năm gần đây, và sự nghèo nàn cũng như thiếu hụt trầm trọng trong cơ cấu tài nguyên chiến lược của Trung Quốc

Các nghiên cứu trong nước:

Trong khi số lượng các nghiên cứu về luồng FDI đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc là tương đối nhiều và hứa hẹn sẽ còn tiếp tục gia tăng cùng với thực tế bùng nổ luồng vốn FDI từ Trung Quốc đổ ra thế giới, thì còn khá ít các nghiên cứu hệ thống về luồng vốn FDI của Trung Quốc vào Việt Nam

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Kim Bảo “Đại hội 16 với vấn đề kiên trì thực hiện

mục tiêu “thu hút nguồn vào” và “mở rộng nguồn ra” Nâng cao toàn diên mức độ mở cửa đối ngoại” (2003) đã trình bày sự phát triển của chính sách “đi ra ngoài” của Trung Quốc” từ

ý tưởng đến một chính sách hoàn chỉnh Đặc biệt, tác giả đã luận giải những điều kiện để thực hiện chính sách “đi ra ngoài”: đó là xây dựng qui hoạch, thay đổi cơ chế chính sách, phải tạo lập được những doanh nghiệp đầu tầu trong nước và có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế

Tác giả Lê Tuấn Thanh, trong bài viết “Đặc điểm của đầu tư Trung Quốc vào Việt

nam từ khi bình thường hoá quan hệ đến nay” (2006) đã trình bày một cách khái quát các mặt

của FDI Trung Quốc tại Việt Nam từ 1991-2007 như: tốc độ tăng vốn, qui mô tăng vốn, số

dự án, hình thức đầu tư, địa bàn đầu tư, ngành đầu tư… Trong đó, tác giả có đưa ra những nhận xét về tác động tích cực cũng như những mặt còn tồn tại của FDI Trung Quốc tại Việt Nam Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra triển vọng tốt đẹp của quan hệ đầu tư giữa hai nước trong những năm sắp tới

Nghiên cứu của tác giả Phạm Thái Quốc, "Thực trạng và chính sách đầu tư nước

ngoài của Trung Quốc và Ấn Độ - Nghiên cứu so sánh", năm 2007, đã trình bày rất rõ chính

sách đầu tư nước ngoài của Trung Quốc những năm gần đây cũng như cơ sở của chính sách này

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Phương Hoa “Đầu tư trực tiếpnước ngoài của Trung

Quốc tại Việt Nam trong 10 năm qua”, năm 2010, tác giả đã trình bày những động thái mới

trong đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam giai đoạn mới 2001- 2010, trong đó nêu bật những thay đổi quan trọng về tốc độ và qui mô vốn, cơ cấu đầu tư theo ngành, vùng… Bên cạnh đó, tác giả còn phân tích những cơ sở chính trị - pháp lý của quan hệ đầu tư giữa hai nước, đó là các Hiệp định kinh tế, Hiệp định thương mại, Hiệp định đầu tư được ký kết giữa hai nước từ trước đến nay

Nghiên cứu của hai tác giả Hoàng Xuân Hoà và Trần thị Thanh Nga “Đầu tư ra nước ngoài - chính sách phát triển mới của Trung Quốc” (2006) đã phân tích khá sâu sắc về chiến lược “đi ra ngoài” của Trung Quốc với sự đi sâu làm rõ những cơ sở khách quan và chủ quan của chiến lược này: đó là khát vọng mở rộng thị trường của các nhà đầu tư Trung Quốc, ý đồ chiếm lĩnh các nguồn tài nguyên thiên nhiên của thế giới nhằm phục vụ nền kinh tế phát triển nóng ở trong nước, mong muốn chuyển dịch một số ngành và cơ sở sản xuất đã bão hoà ra bên ngoài, trốn thuế và tránh một số rào cản thương mại đầu tư ở trong nước… Đồng thời, các tác giả này cũng nêu bật một số đặc điểm của FDI Trung Quốc ra bên ngoài như: địa bàn đầu tư, hình thức đầu tư, ngành đầu tư…

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về FDI của Trung Quốc ra nước ngoài là những tài liệu đáng quí Những nghiên cứu này tương đối phong phú

và đã đạt được những kết quả nhất định Thứ nhất, các nghiên cứu trước đây đã nêu rõ được

bối cảnh và sự cần thiết khách quan của chính sách “đi ra ngoài” của Trung Quốc” nói chung

cũng như vào Việt Nam nói riêng Thứ hai, các công trình trước đây cũng đã đề cập đến

nhiều khía cạnh trong nội dung thu hút FDI Trung Quốc vào Việt Nam như: mục đích thu hút FDI, tốc độ thu hút FDI, qui mô thu hút FDI, lĩnh vực thu hút FDI, địa bàn thu hút FDI, hình

thức thu hút FDI Thứ ba, các công trình nói trên cũng đã đề cập chủ yếu tới những tác động tích cực và một số mặt tiêu cực của việc thu hút FDI Trung Quốc vào Việt Nam Thứ tư, một

số giải pháp nhằm thúc đẩy FDI của Trung Quốc cũng đã được đưa ra và phân tích

Tuy nhiên, trong các công trình nghiên cứu trên vẫn còn thiếu vắng các vấn đề như:

thứ nhất, các công trình nói trên chưa đi sâu nghiên cứu những đặc điểm đặc biệt của quan hệ

đầu tư giữa hai nước Việt - Trung, những tác động của quan hệ chính trị, nhân tố chính phủ

chi phối trong đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam Thứ hai, các công trình trước đây chưa

đề cập sâu đến những tác động tiêu cực của FDI Trung Quốc nói chung trên thế giới cũng

như ở Việt Nam Thứ ba, về triển vọng của quan hệ đầu tư giữa hai nước trong những năm

sắp tới, các công trình nghiên cứu trước đây cũng chỉ đưa ra những dự báo màu hồng, mà ít

chú ý đến tính chất hai mặt của quan hệ đầu tư giữa hai nước Thứ tư, trong các nghiên cứu

trước đây, các tác giả chủ yếu chỉ phân tích FDI của Trung Quốc vào Việt Nam, trong khi đó

ít so sánh với FDI của Trung Quốc vào các nước khác, nhất là những nước ASEAN

Có thể nói, đây là khoảng trống trong nghiên cứu về hoạt động FDI của Trung Quốc vào Việt Nam Trong luận văn này, tác giả sẽ cố gắng khắc phục những nhược điểm của các công trình nghiên cứu đi trước, đưa ra một nghiên cứu tương đối khái quát và hệ thống về vấn

b Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt mục tiêu, luận văn đã đặt ra cần hoàn thành các nhiệm vụ sau:

- Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn cho hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Trung Quốc

- Phân tích thực trạng tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào Việt Nam

- Nghiên cứu tác động của dòng vốn FDI Trung Quốc vào Việt Nam, cả tác động tích cực

và tiêu cực

- Dự báo triển vọng đầu tư của trung Quốc vào Việt Nam trong thời gian tới (đến 2020)

- Đưa ra một số định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ đầu tư giữa Trung Quôc

và Việt Nam trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận văn

a Đối tượng nghiên cứu của luận văn:

Đối tượng nghiên cứu là hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc tại Việt Nam

b Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

- Phạm vi không gian: tại các tỉnh thành thuộc lãnh thổ Việt Nam

- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu hoạt động đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Việt Nam

từ sau giai đoạn những năm 1990 của thế kỷ 20 đến nay, nghiên cứu triển vọng trong tầm nhìn đến 2020

5 Phương pháp nghiên cứu

- Luận án sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, thống kê, logích-lịch sử, phương pháp phân tích kinh tế quốc tế …

- Đề tài cố gắng sử dụng những nguồn số liệu đáng tin cậy như: những số liệu công bố chính thức của Bộ kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, Bộ thương mại Trung Quốc, số liệu của các Viện nghiên cứu lớn như Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính trị thế giới Trung Quốc, Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính trị thế giới Việt nam Đề tài cũng cố gắng sử dụng các sách báo cũng như các tài liệu của các tác giả nghiên cứu có tên tuổi trong và ngoài nước

- Dự báo triển vọng hai mặt của FDI Trung Quốc vào Việt Nam

- Đưa ra một số giải pháp tính chất khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy quan hệ đầu tư giữa hai nước Trung Quốc và Việt Nam trong thời gian tới

7 Kết cấu và nội dung của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm có 4 chương:

Chương 1 Một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đầu dòng FDI của Trung Quốc vào Việt Nam

Chương 2: Thực trạng, đặc điểm dòng FDI của Trung Quốc vào Việt Nam Chương 3: Đánh giá tác động của nguồn vốn FDI của Trung Quốc vào Việt Nam Chương 4: Triển vọng FDI của Trung Quốc vào Việt Nam trong thời gian tới và một số giải pháp gợi ý

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN DÒNG FDI CỦA

TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM 1.1 Cơ sở lý luận của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)

1.1.1 Khái niệm FDI

Hiện nay, có nhiều định nghĩa về FDI Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO): Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment, FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được tài sản từ một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó Phương diện quản lý là tiêu chí để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác Trong phần lớn trường hợp, các nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh Trong những trường hợp đó, tổ chức đầu tư thường được gọi là “công ty mẹ” và các tài sản ở nước ngoài nói trên được gọi là “công ty con” hay “chi nhánh công ty”

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund - IMF) lại có một định nghĩa khác

về FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI là một công cuộc đầu tư ra khỏi biên giới quốc gia, trong đó, người đầu tư trực tiếp đạt được một phần hay toàn bộ quyền sở hữu lâu dài một doanh nghiệp trong một quốc gia khác Quyền sở hữu này tối thiểu phải là 10% tổng số cổ phiếu mới được công nhận là FDI

Còn Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) lại đưa ra khái niệm: Một doanh nghiệp đầu tư trực tiếp là một doanh nghiệp có tư cách pháp nhân hoặc không có tư cách pháp nhân Trong đó, nhà đầu tư trực tiếp sở hữu ít nhất 10% cổ phiếu thường hoặc có quyền biểu quyết và điểm mấu chốt của đầu tư trực tiếp là chủ định thực hiện quyền kiểm soát công

ty

Tại Việt Nam, theo Khoản 3, điều 2, chương 11 Luật Đầu tư năm 2005 đưa ra khái niệm: Đầu tư trực tiếp là hình thực đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn vào đầu tư và tham gia quản

lý hoạt động đầu tư

Tuy các định nghĩa có khác nhau về câu chữ nhưng tựu chung đều nói về một quan hệ kinh tế có yếu tố nước ngoài, là hình thức đầu tư của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh Các cá nhân hay công ty nước ngoài đó

sẽ nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh đó

Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI được phân biệt với đầu tư gián tiếp nước ngoài, hay FPI (Foreign Portfolio Investment) FPI chỉ các hoạt động mua tài sản tài chính nước ngoài nhằm kiếm lời không kèm theo việc tham gia vào các hoạt động quản lý và nghiệp vụ của doanh nghiệp như trong hình thức đầu tư trực tiếp FDI

Trong hai hình thức đầu tư nêu trên thì đầu tư trực tiếp FDI được các quốc gia tiếp nhận nguồn vốn ưa thích hơn đầu tư gián tiếp FPI Bởi lẽ, FDI bảo đảm sự ổn định hơn về dòng đầu tư, kèm theo đó là các tác động đến chuyển giao công nghệ, tri thức quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh của nước nhận đầu tư,

1.1.2 Phân loại FDI

+ Phân loại theo bản chất đầu tư: Đầu tư phương tiện hoạt động hay đầu tư mới; Mua lại và sáp nhập (M&A)

+ Phân theo tính chất dòng vốn: Vốn chứng khoán; Vốn tái đầu tư

+ Phân theo động cơ của nhà đầu tư: Đầu tư tìm kiếm thị trường; Đầu tư tìm kiếm hiệm quả; Đầu tư tìm kiếm nguồn lực

1.1.3 Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài

+ Lý luận về ưu thế độc quyền

+ Lý thuyết chung về vòng đời sản phẩm:

+ Thuyết cầu thành hữu cơ của sản phẩm

+ Lý thuyết về phân tán rủi ro: Lý luận này gồm hai thuyết là đầu tư ra nước ngoài để phân tán rủi ro và thuyết đa dạng hóa sản phẩm để phân tán rủi ro

+ Lý thuyết về lợi thế so sánh

1.1.4 Tác động của FDI đến nước nhận đầu tư

Các tác động tích cực

+ Bổ sung cho nguồn vốn trong nước

+ Chuyển giao công nghệ và bí quyết quản lý

+ Tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu

+ Tăng số lượng việc làm và đào tạo nhân công

+ Tăng nguồn thu ngân sách

Những tác động tiêu cực

+ Nguồn FDI chủ yếu do các công ty xuyên quốc gia chi phối Vì vậy các nước nhận đầu tư phải phụ thuộc vào vốn, công nghệ, thị trường và hệ thống mạng lưới tiêu thụ của các nước xuất khẩu tư bản

+ Mục tiêu của bất kỳ nhà đầu tư nào cũng đều mong muốn thu hồi vốn nhanh và có được nhiều lợi nhuận Có hai khuynh hướng thường xảy ra: (1) Đưa các thiết bị công nghệ hiện đại vào nhằm thu hồi vốn và lợi nhuận nhanh mà không tính đến chất lượng và số lượng lao động hiện có của nước sở tại Kết quả là mặc dù tăng vốn đầu tư, mở rộng sản xuất, có thêm nhiều ngành nghề mới nhưng người lao động vẫn thiếu việc làm Số lượng lao động dư thừa vẫn không được giải quyết (2) Tận dụng các thiết bị công nghệ đã cũ và lạc hậu chuyển giao các nước tiếp nhận đầu tư

+ Tình trạng chuyển giá thông qua thủ thuật nâng giá chi phí đầu vào

+ Tác động tiêu cực lên cán cân thanh toán

+ Tác động tiêu cực và thôn tính lên các công ty nội địa

+ Ngoài ra nước tiếp nhận nguồn vốn FDI có thể gặp một số bất lợi, hạn chế khác (1) Chi phí cho việc thu hút ĐTTTNN khá cao (2) Sản xuất hàng hóa không thích hợp (3) Ảnh hưởng đến môi trường thiên nhiên

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc thu hút FDI

1.2.1 Xu hướng hội nhập quốc tế thúc đẩy FDI

Toàn cầu hoá và hội nhập KTQT đã trở thành một xu thế tất yếu và là con đường phát triển tốt nhất của các quốc gia Theo tinh thần đó, Trung Quốc đã tích cực hội nhập KTQT từ nhiều năm nay, đặc biệt sau khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001 Chính phủ Trung Quốc đã đàm phán hơn 100 Hiệp định thương mại và đầu tư song phương hoặc đa phương Nếu như trước đây đó là cơ sở cho hoạt động thu hút FDI của trung Quốc, thì nay đó là cơ sở cho hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc

1.2.2 Vị thế mới của Trung Quốc trong bản đồ dòng FDI ra nước ngoài của thế giới

a Trung Quốc đã và đang thực hiện chiến lược “đi ra ngoài”

Cùng với trào lưu của các nước đang phát triển ngày càng đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài, trong những năm gần đây, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng rất tích cực trong hoạt

động đầu tư ở bên ngoài

Cơ sở của chiến lược “đi ra ngoài” của Trung Quốc Thứ nhất, hiện Trung Quốc là

nước có nguồn ngoại tệ lớn nhất thế giới, và cũng là nhà đầu tư có lượng vốn lớn nhất thế

giới Thứ hai, rrong những năm gần đây, tiềm lực của các doanh nghiệp Trung quốc đã mạnh lên một cách đáng kể Thứ ba, việc đẩy mạnh đầu tư ra bên ngoài của Trung Quốc trước hết

nhằm đạt được nhiều mục đích: mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm, khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên ở bên ngoài nhằm đáp ứng nhu cầu thiếu hụt tài nguyên cố hữu

từ trước đến nay, cũng như phục vụ nền kinh tế "quá nóng" của Trung Quốc hiện nay; nhằm điều chỉnh lại cơ cấu kinh tế, đẩy những ngành sản xuất mà Trung Quốc đã bão hoà ra nước ngoài; khắc phục sự tăng giá của đồng Nhân dân tệ (NDT) so với đồng USD

b Đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc đang tăng lên mạnh mẽ, nhất là sau khủng

hoảng tài chính toàn cầu 2008

Xu hướng này hiện nay vẫn tiếp tục, do nguồn dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc ngày càng tăng và là chìa khóa cho các chính sách của chính phủ Nguồn thu từ các khoản đầu tư

ra nước ngoài hiện nay Trung Quốc cộng với các khoản thặng dư thương mại giúp Trung

Quốc trở thành nền kinh tế có dự trữ ngoại tệ lớn nhất thế giới

Sự phát triển nhanh chóng trong hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc phản ánh không chỉ sự trưởng thành và hội nhập của nền kinh tế Trung Quốc mà nó còn cho thấy nhu cầu mở rộng nguồn cung ra nước ngoài của Trung Quốc với việc tăng thị trường mới, và

cả việc xuất khẩu các tiến bộ công nghệ

c Động lực của FDI ra nước ngoài của Trung Quốc

+ Tiếp cận với nguồn tài nguyên khoáng sản và năng lượng:

+ Thu mua công nghệ, thương hiệu, và bí quyết kinh doanh

+ Thu mua thương hiệu

+ Giảm sức ép cạnh tranh trên thị trường nội địa

+ Giao dịch “Khứ hồi” – hoạt động chuyển tiền ra khỏi Trung Quốc rồi sau đó đầu tư trở lại như một khoản đầu tư mới để đáp ứng tiêu chuẩn nhằm hưởng các khoản ưu đãi thuế đặc biệt dành cho đầu tư nước ngoài

+ Tránh các rào cản thương mại Quốc tế

d Đặc điểm của dòng FDI Trung Quốc ra nước ngoài

+ Nguồn vốn đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc được phân tán rộng rãi, dàn trải và với quy mô nhỏ

+ Hoạt động đầu tư nước ngoài của Trung Quốc thường được điều tiết bởi Chính phủ + Phân bố địa lý: Định hướng FDI Trung Quốc thường vào các mục tiêu như: tìm kiếm nguồn tài nguyên thiên nhiên, các nguồn tài sản chiến lược (cả công nghệ và thương hiệu), tìm kiếm và mở rộng thị trường Do vậy, FDI của Trung Quốc thường hướng đến các quốc gia và vùng lãnh thổ giàu có về những tài nguyên này Châu Á, châu Phi, và châu Mỹ LaTinh là những địa bàn quan trọng và truyền thống của Trung Quốc

+ Phân bố theo ngành: Luồng vốn ODI của Trung Quốc nhắm tới một loạt các lĩnh vực kinh doanh, thể hiện đặc điểm đa dạng hóa của các ngành công nghiệp nội địa và các hàm ý của chính phủ Trung Quốc.

+ Phân bố theo hình thức sở hữu: Các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc luôn

đi đầu trong chiến lược đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc Tuy nhiên, cũng ngày càng có nhiều doanh nghiệp tư nhân tích cực đầu tư ra nước ngoài Hiện nay, trong số các công ty

trung Quốc có mặt ở nước ngoài, doanh nghiệp nhà nước chiếm tỷ lệ 43%, công ty trách nhiệm hữu hạn và cổ phần chiếm 33%, xí nghiệp tư nhân chiếm khoảng 10%

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG, ĐẶC ĐIỂM DÒNG FDI CỦA TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM 2.1 Giai đoạn 1991-2000

2.1.1 Tốc độ vốn đầu tư có tăng dần lên, nhưng không có chuyển biến lớn

2.1.2 Qui mô dự án nhỏ và tăng chậm

Trong thời gian 9 năm đầu, vốn đầu tư trung bình của một dự án khá nhỏ, khoảng 1,5 triệu USD, nhỏ hơn rất nhiều so với qui mô trung bình của các dự án khác Đặc biệt có khá nhiều dự án nhỏ với số vốn đầu tư theo giấy phép chỉ trên dưới 100.000 USD

Tốc độ vốn đầu tư có tăng, nhưng không đột biến, qui mô dự án nhỏ và tăng chậm Những đặc điểm này chứng tỏ các nhà đầu tư Trung Quốc đang trong giai đoạn thăm dò thị trường Việt Nam, chưa có ý định làm ăn lớn và lâu dài

2.1.3 Cơ cấu đầu tư theo ngành

Về cơ cấu đầu tư, trong những năm 1990, đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam chủ yếu tập trung vào lĩnh vực công nghiệp nhẹ, và công nghiệp tiêu dùng Những lĩnh vực kỹ thuật cao, hoặc những lĩnh vực Trung Quốc có ưu thế chưa xuất hiện tại Việt Nam

2.1.4 Về hình thức đầu tư

Trong giai đoạn 1991-1999, đại đa số các dự án đầu tư của các doanh nghiệp Trung Quốc vào Việt Nam là thực hiện liên doanh với các doanh nghiệp Việt Nam, các công ty 100% vốn nước ngoài còn rất hạn chế

2.1.5 Về địa bàn đầu tư

Trong những năm đầu tiên, đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam chủ yếu tập trung vào các tỉnh, thành phố lớn và tương đối phát triển (thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hoá nguyên vật liệu), hoặc những khu vực có người Hoa cư trú

2.2 Giai đoạn từ 2001 đến nay

2.2.1 Tốc độ đầu tư và số lượng dự án tăng đều đặn

Trong giai đoạn 11 năm từ 2000 đến 2011, đặc biệt từ 2001 sau khi Trung Quốc gia nhập WTO và triển khai chiến lược "đi ra ngoài", hoạt động đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam đã có sự tiến triển mạnh mẽ Nếu tính luỹ kế từ 1991 đến 2011, Trung Quốc đã có

836 dự án đầu tư tại Việt nam, với tổng số vốn đầu tư là 4.342.426.793 USD, và tổng số vốn điều lệ là 2.190.453.297 USD, đứng thứ 14 trong tổng số 94 nước đầu tư vào Việt Nam

Đầu tư của Trung Quốc tăng khá đều đặn qua các năm Vốn FDI của Trung Quốc vào Việt Nam tăng liên tục từ 2001 đến 2004

2.2.2 Qui mô trung bình một dự án tăng đáng kể

Vốn đầu tư trung bình của một dự án đã tăng liên tục qua các năm kể từ năm 2000 Hiện nay, vốn đầu tư trung bình của một dự án khoảng 4,3 triệu USD, gần gấp 3 lần giai đoạn 1991-1999 Có nhiều dự án trên 1 triệu USD đến 10 triệu USD Các dự án có vốn đầu tư trên

10 triệu USD đến 100 triệu USD chủ yếu xuất hiện từ năm 2007 trở lại đây

2.2.3 Có chuyển hướng mạnh trong lĩnh vực đầu tư

Nếu như trước đây đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam chủ yếu tập trung vào lĩnh vực khách sạn, dịch vụ, công nghiệp nhẹ thì đầu tư của Trung Quốc tại Việt Nam trong thời

gian gần đây có sự chuyển hướng mạnh sang lĩnh vực xây dựng, công nghiệp chế tạo, chế biến

2.2.4 Cơ cấu FDI theo vùng được mở rộng đáng kể

Hiện nay, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc có mặt trên 52 tỉnh, thành của Việt Nam nhưng trong đó chủ yếu tập trung tại các thành phố đông dân cư, có sức thu hút lao động mạnh, có cơ sở hạ tầng tốt, thuận lợi cho xuất, nhập khẩu hàng hóa cũng như đi lại giữa Trung Quốc và Việt Nam Đứng đầu trong các địa phương thu hút đầu tư của Trung Quốc tính đến cuối năm 2010 là Hà Nội (122 dự án), thành phố Hồ Chí Minh (64 dự án), Bình Dương (57 dự án), Hải Phòng (38 dự án), Quảng Ninh (37 dự án) Các dự án đầu tư ở những địa phương này chủ yếu tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo, bất động sản, xây dựng

2.2.5 Hình thức đầu tư có sự thay đổi nhất định

FDI của Trung Quốc vào Việt Nam chỉ có 4 hình thức đầu tư đó là : hợp đồng hợp tác kinh doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, doanh nghiệp liên doanh và công ty cổ phần Trước đây đại đa số các dự án đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Trung Quốc vào Việt Nam là thực hiện liên doanh với các doanh nghiệp Việt Nam, nhưng trong 10 năm trở lại đây đó có sự thay đổi rõ rệt, các dự án mà Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam chủ yếu được thực hiện theo hình thức 100% vốn nước ngoài là chính

2.3 Đánh giá FDI của Trung Quốc vào Việt Nam giai đoạn 2000-2011

Có một số nhân tố qui định quá trình tăng tiến của quan hệ đầu tư giãu hai bên giai đoạn 2000-2011:

2.3.1 Về phía Trung Quốc

a Trung Quốc đẩy mạnh chiến lược đầu tư ra nước ngoài

Có nhiều nhân tố qui định sự chuyển hướng chiến lược này của Trung Quốc

Thứ nhất, việc đẩy mạnh đầu tư ra bên ngoài của Trung Quốc trước hết nhằm mục đích

giành lấy thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm, thu lợi nhuận siêu ngạch ở bên ngoài, trong điều kiện thị trường Trung Quốc ngày càng tỏ ra bão hoà với một số sản phẩm

Thứ hai, chiến lược "đi ra ngoài" của Trung Quốc nhằm mục đích khai thác nguồn tài

nguyên thiên nhiên ở bên ngoài nhằm đáp ứng nhu cầu thiếu hụt tài nguyên cố hữu từ trước đến nay, cũng như phục vụ nền kinh tế "quá nóng" của Trung Quốc hiện nay

Thứ ba, chiến lược đẩy mạnh đầu tư ở nước ngoài cũng nhằm điều chỉnh lại cơ cấu

kinh tế, đẩy những ngành sản xuất mà Trung Quốc đã bão hoà ra nước ngoài, vừa mở rộng thị trường, vừa tranh thủ các nguồn lực giá rẻ Những ngành mà đã bão hoà ở Trung Quốc như: sắt thép, xi măng, sản xuất xe máy và linh kiện xe máy, đồ điện gia đình, máy móc nông nghiệp

Thứ tư, sự tăng giá của đồng Nhân dân tệ (NDT) so với đồng USD Do nền kinh tế

trong nước phát triển quá nóng, ngoại tệ lại dư thừa, tất cả gây sức ép tăng giá đồng NDT Sự tăng giá đồng NDT, đến lượt nó lại làm mất ưu thế của thị trường Trung Quốc với tư cchs là một thị trường giá rẻ, từ đó sẽ làm giảm thu hút FDI Trung Quốc

b Cũng trong giai đoạn 2000-2011, tiềm lực của các doanh nghiệp Trung quốc đã

mạnh lên một cách đáng kể Các doanh nghiệp này không những đã có nguồn vốn lớn hơn, có

khả năng công nghệ cao hơn, mà còn có những kinh nghiệm nhất định trong đầu tư ra nước ngoài Vì vậy, trong giai đoạn phát triển mới 2000-2011, đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp Trung Quốc đã tăng lên đáng kể, trong đó có đầu tư vào Việt Nam

2.3.2 Về phía Việt nam

Trong giai đoạn 2000-2011, đứng trước tình hình tiềm lực kinh tế và kỹ thuật của các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng mạnh lên, phía Việt Nam cũng quan tâm hơn đến việc thu hút FDI từ Trung Quốc Tất cả những thay đổi đó đã làm cho Việt nam trở nên hấp dẫn

hơn đối với đầu tư nước ngoài nói chung và FDI của Trung Quốc nói riêng

2.3.3 Đặc điểm của FDI Trung Quốc vào Việt Nam

Tuy nhiên, trong việc đầu tư thực sự vào thị trường Việt nam, các doanh nghiệp Trung Quốc về cơ bản vẫn còn chậm chễ, họ chỉ mới thực sự quan tâm đến thị trường Việt nam trong vài năm gần đây

So sánh với các luồng đầu tư của Trung Quốc vào các khu vực khác trên thế giới:

+ Trong so sánh với các luồng đầu tư của Trung Quốc vào các khu vực khác trên thế giới, thì đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam còn hạn chế

+ FDI của Trung Quốc còn khiêm tốn trong so sánh với các nước khác tại Việt Nam

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA NGUỒN VỐN FDI CỦA TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM 3.1 Những tác động tích cực

3.1.1 Bổ sung nguồn vốn, góp phần vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Hiện nay, Việt Nam đang trên đà phát triển kinh tế về mọi mặt do đó nhu cầu về vốn trở nên rất cấp thiết Đặc biệt trong giai đoạn sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, nhu cầu về vốn để khôi phục khủng hoảng và phát triển bền vững càng có ý nghĩa cấp thiết Mặc dù về dài hạn, vốn trong nước có ý nghĩa quyết định nhưng vốn nước ngoài (bao gồm vốn ODA, vốn FDI và vốn đầu tư gián tiếp) vẫn là nguồn đóng vai trò rất quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá của nước ta Trong so sánh với các nguồn vốn nước ngoài khác, FDI

có nhiều lợi thế

3.1.2 Tăng kim ngạch xuất khẩu, mở rộng thị trường quốc tế

Xuất khẩu thông qua FDI với Trung Quốc là cần thiết đối với Việt Nam trong giai đoạn mở cửa đầu tiên Có một số lý do nhất định Thứ nhất, hàng hoá của Việt Nam nhìn chung chưa có danh tiếng trên thị trường Châu Á và thế giới Thứ hai, năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt nam còn rất yếu kém trong so sánh với các công ty đầy kinh nghiệm của ấcc nước khỏc, xuất khẩu qua FDI của Trung Quốc là một con đường thuận lợi Nói tóm lại, FDI là một hình thức có hiệu quả giúp hàng hoá Việt nam tiếp cận các thị trường xuất khẩu ở Trung Quốc cũng như một số nước châu Á

Mặt khác, hoạt động xuất khẩu của khu vực FDI đã góp phần mở rộng thị trường nội địa của Việt Nam, thúc đẩy sự phát triển của các ngành dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ khách sạn, du lịch, các dịch vụ ngoại tệ, dịch vụ kinh doanh, và tạo cầu nối cho các doanh nghiệp trong nước tham gia xuất khẩu tại chỗ hoặc tiếp cận với thị trường quốc tế

3.1.3 Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Trong đóng góp đó của các doanh nghiệp FDI nói chung voà việc chuyển đổi nền kinh tế nước ta theo hướng công nghiệp hoá, có đóng góp của các doanh nghiệp FDI Trung Quốc

Cụ thể, đầu tư của Trung Quốc tại Việt Nam trong những năm qua có sự chuyển hướng từ lĩnh vực công nghiệp nhẹ và công nghiệp hàng tiêu dùng sang các lĩnh vực xây