Kinh tế tri thức và một số vấn đề đặt ra đối với việt nam

Kinh tế tri thức và một số vấn đề đặt ra đối với Việt Nam Phựng Bỡnh Lõm Trường Đại học Kinh tế Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế chớnh trị; Mó số: 5.02.01 Người hướng dẫn: PGS.. Phớ Mạn

Kinh tế tri thức và một số vấn đề đặt ra đối với

Việt Nam Phựng Bỡnh Lõm

Trường Đại học Kinh tế Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế chớnh trị; Mó số: 5.02.01

Người hướng dẫn: PGS TS Phớ Mạnh Hồng

Năm bảo vệ: 2002

Abstract: Nghiờn cứu kinh tế tri thức dưới phương diện lý luận và giới thiệu chiến

lược hướng tới kinh tế tri thức của một số nước, từ đú đưa ra một số định hướng và

giải phỏp nhằm tiếp cận kinh tế tri thức ở Việt Nam

Keywords: Kinh tế chớnh trị; Kinh tế tri thức; Việt Nam

Content

Mở đầu

1 Sự cần thiết của đề tài

Kinh tế tri thức là một xu h-ớng toàn cầu đang diễn ra rất mạnh, lan tỏa nhanh, tác

động không nhỏ đến kinh tế thế giới, đặt ra cho các n-ớc đang phát triển nhiều cơ hội và thách thức Tuy thực tế ch-a chín muồi nh-ng quá trình phát triển của nó đang tuân theo một logic thống nhất mặc cho sự tồn tại của nhiều quan điểm, thậm chí trái ng-ợc nhau về định nghĩa,

đặc điểm, bản chất, xu h-ớng phát triển và tác động đến các mặt kinh tế- xã hội Do đó việc tìm hiểu khái niệm, nhận diện kinh tế tri thức với ý nghĩa chính xác hóa, chỉ ra xu thế phát triển trở thành vấn đề hết sức quan trọng

Để hiểu rõ vấn đề trên thì bên cạnh nghiên cứu lý luận, việc xem xét chiến l-ợc h-ớng tới kinh tế tri thức của một số quốc gia tiêu biểu sẽ giúp chúng ta nhận thức đầy đủ hơn cũng nh-

sẽ gợi ra những nội dung quan trọng cho việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế đúng, hiệu quả ở VN

2 Tình hình nghiên cứu

Từ những năm 90 thế giới đã rất quan tâm nghiên cứu kinh tế tri thức, không chỉ ở mức quốc gia riêng lẻ mà còn có các tổ chức quốc tế và khu vực nh- OECD, WB, UNDP, APEC Nhiều tài liệu đã đ-ợc xuất bản, công bố rộng rãi trên các ph-ơng tiện truyền thông và một số

cứu qu°n lý kinh tế T.W; “ Kinh tế tri thức – Xu thế mới cða x± hội thế kỷ XXI” cða t²c gi° Ngô Quý Tùng; “ Thời đ³i kinh tế tri thức” cða Tần Ngôn Trước; “Nền kinh tế mới” do Diễn

đàn Kinh tế – Tài chính Việt Pháp xuất bản

Trong nước củng đ± tổ chức nhiều cuộc hội th°o như “ Kinh tế tri thức v¯ những vấn đề

đặt ra đối với VN” do Ban Khoa gi²o TƯ, Bộ KH, CN & MT, Bộ Ngoại giao đồng chủ trì vào th²ng 6/2000; “ Sử dúng tri thức phúc vú ph²t triển đối với VN” do Bộ KH, CN & MT, Ngân hàng thế giới tổ chức vào ngày 1-2/11/2000; “Kinh tế tri thức v¯ ph²t triển kinh tế tri thức ở Việt Nam” do Viện Nghiên cứu phát triển Ph-ơng Đông và Văn phòng khu vực ASEAN Hanns Seidel Foundation (Đức) tổ chức tại Tp Hồ Chí Minh vào tháng 6 năm 2002 với sự tham gia của rất nhiều quan chức và các nhà khoa học đầu ngành Ngoài những bài nghiên cứu trên báo và tạp chí, các tác giả Việt Nam đã xuất bản nhiều sách viết về khía cạnh khác nhau cða vấn đề n¯y như: “ Kinh tế tri thức: Những kh²i niệm v¯ vấn đề cơ b°n” cða Đặng Mộng Lân;“ Nền kinh tế tri thức v¯ yêu cầu đổi mới gi²o dúc ở Việt Nam” cða Trần Văn Tùng Tuy nhiên, do cách hiểu khác nhau nên trong các nội dung có sự không thống nhất thậm chí mâu thuẫn

3 Mục đích nghiên cứu

Kinh tế tri thức là một hiện t-ợng đang tiến triển ở giai đoạn đầu nên nền móng thực tiễn của khái niệm này còn rất mỏng manh Nhiều vấn đề quan trọng nh- bản chất của nền kinh tế tri thức là gì? Tác động của nền kinh tế tri thức và ý nghĩa của nó đối với quá trình phát triển? vẫn đang đ-ợc các nhà kinh tế học hàng đầu nghiên cứu, tranh luận Luận văn không có tham vọng giải quyết các vấn đề trên mà chỉ nhằm mục đích nhận diện nền kinh tế này thông qua việc:

- Làm rõ khái niệm kinh tế tri thức và một số đặc điểm nổi bật của nó;

- Giới thiệu các chỉ số đo l-ờng kinh tế tri thức phổ biến hiện nay;

- Xem xét chiến l-ợc h-ớng tới kinh tế tri thức của một số quốc gia nh- là những quan niệm thực tế từ đó đi đến những giải pháp mang tính định h-ớng để phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu nền kinh tế tri thức trên ph-ơng diện lý luận và những vấn đề trong thực tiễn qua đó làm rõ một số vấn đề đặt ra đối với Việt Nam Để đạt đ-ợc mục đích nghiên cứu đã nêu ở trên, đề tài tự giới hạn ở chỗ:

- Phân biệt các quan niệm phổ biến hiện nay, từ đó đ-a đến cách hiểu chung về kinh tế tri thức

- Phân tích và so sánh chiến l-ợc h-ớng tới kinh tế tri thức của một số quốc gia

- Xem xét thực trạng Việt Nam hiện nay từ góc độ kinh tế tri thức và làm rõ các giải pháp định h-ớng phát triển kinh tế tri thức

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Sử dụng các ph-ơng pháp: phân tích và tổng hợp, đối chiếu và so sánh, logic và lịch sử với tinh thần lý luận kết hợp với thực tiễn, trên cơ sở ph-ơng pháp luận biện chứng duy vật Luận văn sử dụng số liệu của Tổng cục Thống kê, các công trình, dự án, bài viết trên các sách báo, tạp chí và từ mạng Internet

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Góp phần làm sáng tỏ về ph-ơng diện lý luận khái niệm kinh tế tri thức;

- Giới thiệu một cách hệ thống các chỉ tiêu đo l-ờng kinh tế tri thức phổ biến trên thế giới hiện nay;

- Trên cơ sở xem xét thực trạng kinh tế Việt Nam trong góc độ phát triển kinh tế tri thức, luận giải một số giải pháp định h-ớng nhằm tiếp cận kinh tế tri thức ở Việt Nam

7 Bố cục của luận văn

Ch-ơng 1: Khái luận về kinh tế tri thức

Ch-ơng 2: Chiến l-ợc h-ớng tới kinh tế tri thức của một số quốc gia

Ch-ơng 3: Một số định h-ớng và giải pháp nhằm tiếp cận kinh tế tri thức ở Việt Nam

References

1 Ban Khoa giáo TW- Bộ KH, CN&MT- Bộ Ngoại giao, Kinh tế tri thức và những vấn đề đặt

ra đối với Việt Nam , Kỷ yếu hội thảo khoa học, H,2000

2 Bộ Khoa học công nghệ và môi tr-ờng – Ngân hàng Thế giới (2001), Sử dụng tri thức

phục vụ phát triển đối với Việt Nam, Nxb VHTT, H, 2001

3 Các báo cáo tại Hội nghị giáo dục đại học (2002), Internet

4 Ch-ơng trình tổng thể cải cách hành chính Nhà n-ớc giai đoạn 2001-2010 ( Ban hành

kèm theo quyết định số 136/2001/QĐ-TTg ngày 17/9/2001 của Thủ t-ớng Chính phủ )

5 Ch-ơng trình phát triển của Liên hiệp quốc, Báo cáo phát triển con ng-ời 2001: Công

nghệ mới vì sự phát triển con ng-ời, Nxb CTQG, H, 2001

6 Nguyễn Văn Dân ( chủ biên), Những vấn đề của toàn cầu hóa kinh tế, Nxb Khoa học

xã hội, H, 2001

7 Diễn đàn kinh tế – tài chính Việt Pháp, Nền kinh tế mới, Nxb CTQG, H, 2001

8 Định h-ớng ch-ơng trình hành động của Chính phủ trong nhiệm kỳ 2002-2007 ( Báo

cáo của Thủ t-ớng Phan Văn Khải tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XI), Tạp chí Cộng sản số 24, 8/2002

9 Đổi mới để phát triển, Nxb CTQG, H, 2002

10 Hà Hoàng Hợp, Th-ơng mại điện tử với phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, Nxb

Thống Kê, H, 2001

11 Nguyễn Cảnh Hồ, Cách mạng khoa học công nghệ và nền kinh tế tri thức, Tạp chí

Triết học, 4/2001

12 Trần Quốc Hùng- Đỗ Tuyết Khanh, Nhận diện nền kinh tế mới toàn cầu hóa, Nxb Trẻ,

Tp Hồ Chí Minh, 2002

13 Đặng Mộng Lân (2001), Kinh tế tri thức: Những khái niệm và vấn đề cơ bản, Nxb

Thanh niên, H, 2001

14 Đặng Mộng Lân-Nguyễn Nh- Thinh, Thế kỷ XXI: Thách thức và triển vọng, Nxb Khoa

học kỹ thuật, H, 2000

15 V-ơng Liêm, Kinh tế học Internet: Từ th-ơng mại điện tử tới chính phủ điện tử, Nxb

Trẻ, Tp Hồ Chí Minh, 2001

16 Ngân hàng Thế giới (1995), Những -u tiên và chiến l-ợc cho giáo dục, Washington,

D.C

17 Ngân hàng thế giới (1998), Báo cáo phát triển thế giới: Tri thức cho phát triển, Nxb

CTQG, H, 1998

18 Ngân hàng thế giới-Ngân hàng phát triển châu á-Ch-ơng trình phát triển của Liên hiệp

quốc (2000), Việt Nam 2010:B-ớc vào thế kỷ 21- Các trụ cột của sự phát triển, Trung

tâm Thông tin phát triển Việt Nam

19 Ngân hàng thế giới (Joseph E Stiglitz và Shahid Yusuf biên tập ) (2001), Suy ngẫm lại

sự thần kỳ Đông á, Nxb Nxb CTQG, H, 2002

20 Ngân hàng thế giới (2002), Báo cáo phát triển thế giới 2002: Xây dựng thể chế hỗ trợ

thị tr-ờng, Nxb CTQG, H, 2002

21 Ngân hàng thế giới tại Việt Nam (2002), Báo cáo phát triển Việt Nam 2002: Thực hiện

cải cách để tăng tr-ởng và giảm nghèo nhanh hơn, Trung tâm Thông tin phát triển

Việt Nam , H, 2001

22 Bành Côn Minh (2000), Luận c-ơng kinh tế học tri thức, Tạp chí nghiên cứu lý luận

(dịch), 8,9-2000

23 Đinh Trọng Thắng, Những cách hiểu khác nhau về kinh tế tri thức: Sự lựa chọn của

Việt Nam, TC Nghiên cứu kinh tế số 283, 12/2001

24 Lê Minh Thông, 55 năm xây dựng và phát triển thể chế ở n-ớc ta, TC Nhà n-ớc và

pháp luật, 9/2000

25 Nguyễn Ngọc Trân, Một số vấn đề kinh tế toàn cầu hiện nay, Nxb Thế giới, H, 2002

26 Trung tâm Khoa học và nhân văn quốc gia (2001), Không gian số hóa, Thông tin

KHXH chuyên đề, H, 2001

27 Trung tâm Khoa học và nhân văn quốc gia (2001), T- duy mới về phát triển cho thế kỷ

XXI, Nxb CTQG, H, 2000

28 Trung tâm Khoa học và nhân văn quốc gia (2001), Những thách thức của sự phát triển

trong xã hội thông tin, Thông tin KHXH chuyên đề, H, 2002

29 Tần Ngôn Tr-ớc, Thời đại kinh tế tri thức, Nxb CTQG, H, 2001

30 Alvin Toffler, Cú sốc t-ơng lai, Nxb Thông tin lý luận, H, 1992

31 Alvin Toffler, Đợt sóng thứ ba, Nxb Khoa học xã hội, H, 1995

32 Ngô Quý Tùng, Kinh tế tri thức: Xu thế mới của xã hội thế kỷ XXI, Nxb CTQG, H,

2000

33 Nguyễn Minh Tú, Một số vấn đề cơ bản về đổi mới quản lý kinh tế vĩ mô trong nền

kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nxb CTQG, H, 2001

34 Trần Văn Tùng (2001), Nền kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới giáo dục đối với Việt

Nam, Nxb Thế giới, H, 2001

35 Vũ Công Tuấn, Cuộc cách mạng quản trị trong kinh tế tri thức, TC Phát triển kinh tế,

Internet

36 Viện nghiên cứu quản lý kinh tế TW (2000), Kinh tế tri thức: Nhận thức và hành

động, Nxb Thống kê, H, 2000

37 Viện nghiên cứu quản lý kinh tế TW (2001), Kinh tế tri thức: Vấn đề và giải pháp,

Nxb Thống kê, H, 2001

38 Viện nghiên cứu quản lý kinh tế TW (2002), Kinh tế Việt Nam 2001,

(http://www.ciem.org.vn/)

39 Viện Kinh tế thế giới, Thuyết kinh tế mới và “Chu kỳ mới“ của nền kinh tế Mỹ, Nxb

CTQG, H, 2002

40 Nghiêm Đình Vỳ- Nguyễn Đắc H-ng (2002), Phát triển giáo dục và đào tạo nhân tài,

Nxb CTQG, H, 2002

41 APEC (2000), Toward Knowledge-based economies in APEC,

42 Kofi Annani, Building Knowledge Societies: Access, Empowerment and Governance in

the Realm of Pursuit of Politics of Sustainable Livelihood, GKII

43 R.Atkinson-P.D.Gottlieb, The Metropplitan New Economy Index, PPI (

http://www.ppionline.org/)

44 R.Atkinson, The 2002 State New Economy Index, PPI (

http://www.ppionline.org/)

45 Kazutomo Abe(2001), Japannese Economic Trends in 1990“s and Structural Reform

Toward Knowledge-based Economy

46 Bradford – Delong J (2000), Macroeconomic Implication of the New Economy, (

http://www.j-bradford-delong.net)

47 Carl Dahlman-Thomas Andersson (2000), Korea and the knowledge-based economy:

Making the transition,

(http://www.worldbank.org/wbi/knowledgefordevelopment/sitemap.htm)

48 Carl Dahlman (2001), Developing Country Strategies for the Knowledge Economy,

WBI

49 Carl Dahlman- Jean Eric Aubert, China anh the Knowledge Economy: Seizing the 21 st

Century, (http://www.worldbank.org/wbi/knowledgefordevelopment/sitemap.html)

50 C¸c b¸o c¸o t¹i National Consultative Workshop on GKII Themes (Malaysia 1999),

(http://www.globalknowledge.org.my/mm_materials.htm#arw)

51 C¸c b¸o c¸o t¹i Asean Regional Workshop on Building knowledge Societies ( Jan

2000), (http://www.globalknowledge.org.my/mm_materials.htm#arw)

52 C¸c b¸o c¸o t¹i Global Knowledge Conference II ( March 2000),

(http://www.globalknowledge.org.my/mm_materials.htm#arw)

53 Information Society Strtegy (1995), (http://www.tieke.fi/arkisto/tikas/indexeng.htm)

54 Antti Kasivo (2000), Information Society as a national project “ Anylysing the case of

Finland, (http://www.uta.fi/~ttanka/Finland220500.html)

55 Monitoring the Republic of Korea“s Imphlementation of the Strategy for the

Transition to a Knowledge-based Economy (2001),

(http://www.worldbank.org/wbi/knowledgefordevelopment/sitemap.html)

56 Sitra (1998), Quality of Life, Knowledge and Competitiveness Premises and Objectives for

Strategic Develpment of the Finnish Information Society, (

http://www.sitra.fi/tietoyhteiskunta/english/st51/eng206b.htm)

57 The New Economy Index, PPI ( http://www.ppionline.org/)

58 U.S Department of Commerce, The Emerging Digital Economy (1998) and The Emerging

Digital Economy II (1999), ( http://www.ecommerce.gov/)

59 U.S Department of Commerce, Digital Economy 2000, (

http://www.ecommerce.gov/)

60 WB, The Knowledge Assessment Methodology and Scorecards,

(http://www1.worldbank.org/gdln/kam.htm)