Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đối với Việt Nam, phát triển th-ơng mại điện tử là một xu thế tất yếu.. Trong định h-ớng phát triển các ngành k
Trang 1Thương mại điện tử và những vấn đề đặt ra đối
với Việt Nam Đào Trọng Nghĩa
Trường Đại học Kinh tế Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế chớnh trị; Mó số: 5.02.01
Người hướng dẫn: TS Phạm Văn Dũng
Năm bảo vệ: 2002
Abstract: Hệ thống hoỏ cỏc vấn đề cơ bản về thương mại điện tử Phõn tớch đỏnh giỏ
quỏ trỡnh hỡnh thành và phỏt triển thương mại điện tử trờn phạm vi quốc tế và Việt Nam, chỉ ra những nhõn tố và điều kiện cần thiết cho sự phỏt triển thương mại điện tử
ở Việt Nam Đề xuất một số giải phỏp nhằm tạo lập cơ sở cho sự tiếp cận và từng
bước phỏt triển thương mại điện tử
Keywords: Kinh tế chớnh trị; Thương mại điện tử; Việt Nam
Content
Mở đầu
1 Sự cần thiết của đề tài
Thành tựu to lớn của CNTT trong những thập kỷ qua đã tạo ra nhiều ứng dụng mới, là tiền
đề "số hóa" cho các hoạt động kinh tế - xã hội của thế kỷ XXI Từ khi mạng Internet đ-ợc đ-a vào sử dụng, th-ơng mại điện tử (e-commerce) đã phát triển với tốc độ rất nhanh trên phạm vi toàn cầu, dù ở các hình thức, các mức độ khác nhau tuỳ theo từng quốc gia, từng khu vực Th-ơng mại điện tử đ-ợc ứng dụng khá phổ biến ở các n-ớc công nghiệp phát triển Nhiều n-ớc đang phát triển đã và đang chú trọng ứng dụng và phát triển th-ơng mại điện tử Th-ơng mại điện tử đã thực sự trở thành một chủ đề mang tính thời sự trong đời sống kinh tế trên phạm vi toàn cầu Tuy nhiên, th-ơng mại điện tử là một loại hình hoạt động mới trong nền kinh tế thị tr-ờng, hàm chứa nhiều đặc thù và đang từng b-ớc định hình và hoàn thiện trên mọi quy mô - quốc tế, quốc gia và đối với từng doanh nghiệp Th-ơng mại điện tử vẫn là một chủ
đề còn rất mới mẻ đối với giới nghiên cứu trong và ngoài n-ớc Nhiều vấn đề trong th-ơng mại điện tử đòi hỏi sự thống nhất về mặt lý luận, nhiều vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ
Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đối với Việt Nam, phát triển th-ơng mại điện tử là một xu thế tất yếu Việt Nam cũng đã bắt đầu từng b-ớc tiếp cận th-ơng mại điện tử Trong định h-ớng phát triển các ngành kinh tế, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX cũng đã khẳng định chủ trương “phát triển thương mại điện tử”[22, 178] v¯
đẩy mạnh “nghiên cứu đề xuất những biện pháp xúc tiến thương mại điện tử”[22, 334] Qua
Trang 2nhiên, Việt Nam hiện vẫn là một n-ớc đang phát triển, trình độ sản xuất thấp; thể chế kinh tế
và nhiều yếu tố thị tr-ờng vẫn đang trong quá trình tạo lập Cho nên, để có thể tiếp cận và từng b-ớc phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam, cần phải xác định rõ những vấn đề đặt ra, nhất
là đối với các nhân tố quyết định sự phát triển th-ơng mại điện tử
Vì vậy, “Th-ơng mại điện tử và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam” l¯ một đề t¯i
nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, góp phần tìm hiểu một số vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam
2 Tình hình nghiên cứu
Th-ơng mại điện tử đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tổ chức quốc tế, nh-: Liên hợp quốc (UN), Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), Tổ chức th-ơng mại thế giới (WTO), Ngân hàng Thế giới (WB), Trên thế giới, đông đảo các nhà nghiên cứu, các viện nghiên cứu, các tr-ờng đại học rất chú ý quan tâm tới th-ơng mại điện tử Nhiều quốc gia
đã thành lập các cơ quan chuyên nghiên cứu về th-ơng mại điện tử Trên thế giới hiện có một
số tạp chí và Web site chuyên khảo về th-ơng mại điện tử Trong vài năm gần đây, nhiều diễn
đàn, hội nghị, hội thảo quốc tế về th-ơng mại điện tử liên tục đ-ợc tổ chức
ở Việt Nam, th-ơng mại điện tử đã và đang đ-ợc quan tâm nghiên cứu Đảng và Nhà n-ớc
đã xác định đ-ờng lối, chủ tr-ơng từng b-ớc ứng dụng và phát triển th-ơng mại điện tử Hiện nay, th-ơng mại điện tử cũng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều ngành nh- b-u chính viễn thông, th-ơng mại, , nhiều tổ chức Phòng Th-ơng mại và Công nghiệp Việt Nam, Hội Tin học Việt Nam, Bộ Th-ơng mại cũng đã thành lập Ban chỉ đạo ứng dụng và phát triển th-ơng mại điện tử do Thứ tr-ởng Lê Danh Vĩnh làm Tr-ởng ban Bộ Th-ơng mại cũng đang triển khai dự án nghiên cứu ứng dụng và phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam Nhiều hội nghị, hội thảo về th-ơng mại điện tử đã đ-ợc tổ chức Th-ơng mại điện tử đã đ-ợc đề cập khá nhiều trên các ph-ơng tiện thông tin đại chúng nh- truyền hình, báo chí
Tuy nhiên, những nghiên cứu về th-ơng mại điện tử ở Việt Nam mới chỉ mang tính tiếp cận ban đầu, hoặc mới chỉ đề cập tới một vài khía cạnh nhất định của th-ơng mại điện tử Nhiều vấn đề trong th-ơng mại điện tử vẫn còn rất mới mẻ, cần đi sâu nghiên cứu Cho tới nay,
“Th-ơng mại điện tử và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam” l¯ một đề t¯i có ý nghĩa quan
trọng về lý luận và thực tiễn đối với sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam, nh-ng ch-a
đ-ợc tiến hành nghiên cứu
3 Mục đích nghiên cứu
Qua sự khái quát những nhận thức cơ bản về th-ơng mại điện tử và b-ớc đầu tổng kết thực tiễn hình thành, phát triển th-ơng mại điện tử trên phạm vi quốc tế, luận văn sẽ phân tích thực trạng tiếp cận th-ơng mại điện tử ở Việt Nam, đi sâu phân tích các nhân tố quyết định sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam Từ đó, b-ớc đầu xác định những vấn đề đặt ra đối với sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam
Dựa trên những phân tích về tình hình tiếp cận và thực trạng các nhân tố quyết định sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam, luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm tạo lập cơ sở cho
sự tiếp cận và từng b-ớc phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam
Trang 34 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu
Nhìn chung, các nghiên cứu về th-ơng mại điện tử tập trung trên hai ph-ơng diện Ph-ơng diện vi mô chú trọng nghiên cứu th-ơng mại điện tử trong phạm vi doanh nghiệp, từ việc xây dựng chiến l-ợc th-ơng mại điện tử tới những tác nghiệp th-ơng mại điện tử trong doanh nghiệp Ph-ơng diện vĩ mô nghiên cứu th-ơng mại điện tử trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc gia và quốc tế, nghiên cứu th-ơng mại điện tử trong mối t-ơng quan với các vấn đề kinh
tế vĩ mô, nghiên cứu môi tr-ờng vĩ mô cho sự phát triển th-ơng mại điện tử
D-ớc góc nhìn của khoa học kinh tế - chính trị, luận văn nghiên cứu những vấn đề lý thuyết
và thực tiễn hoạt động th-ơng mại điện tử trên phạm vi quốc tế và Việt Nam Qua đó, phân tích những biến chuyển của lực l-ợng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xu thế "số hóa" Dựa trên cơ sở đó, phân tích môi tr-ờng vĩ mô và những vấn đề đặt ra đối với sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam Từ đó, b-ớc đầu xác định, đề xuất một số kiến nghị nhằm thúc đẩy sự phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam
Do giới hạn về khuôn khổ của bản luận văn cao học, về kinh nghiệm quốc tế, bài viết chỉ nghiên cứu sự phát triển TMĐT ở một n-ớc cụ thể là Trung Quốc - một n-ớc có nhiều điểm t-ơng đồng với Việt Nam
5 Ph-ơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, tác giả ứng dụng đồng thời và hài hòa những ph-ơng pháp nghiên cứu chủ đạo trong kinh tế chính trị nh-:
- Ph-ơng pháp duy vật biện chứng
- Ph-ơng pháp duy vật
Trong đó, chú trọng sử dụng các ph-ơng pháp nh-:
+ Ph-ơng pháp trừu t-ợng hóa
+ Ph-ơng pháp thống kê
+ Ph-ơng pháp so sánh
+ Ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp
6 Dự kiến những đóng góp mới của đề tài:
- Hệ thống hóa d-ới góc độ lý thuyết những vấn đề cơ bản về th-ơng mại điện tử
- Phân tích, đánh giá quá trình hình thành và phát triển th-ơng mại điện tử trên phạm vi quốc tế và Việt Nam, chỉ ra các nhân tố và điều kiện cần thiết cho sự phát triển th-ơng mại
điện tử ở Việt Nam Từ đó, b-ớc đầu xác định những vấn đề đặt ra đối với sự phát triển TMĐT
ở Việt Nam
- Đề xuất một số giải pháp nhằm tạo lập cơ sở cho sự tiếp cận và từng b-ớc phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam
7 Bố cục của luận văn:
Luận văn gồm 3 ch-ơng
Trang 4Ch-ơng 2: Thực trạng phát triển th-ơng mại điện tử ở Việt Nam, gồm 2 tiết
Ch-ơng 3: Một số kiến nghị nhằm tạo lập cơ sở cho sự tiếp cận và từng b-ớc phát triển
th-ơng mại điện tử ở Việt Nam, gồm 2 tiết
References
I Tài liệu tiếng Việt:
1 David Barn, tọa đàm về "chớnh phủ điện tử" và "thương mại điện tử" ngày 2-7-2001,
Tạp chí Internet today No.07 ngày 06-07-01, (http://www.i-today.com.vn)
2 Vũ Ngọc Cừ Th-ơng mại điện tử NXB Giao thông vận tải Hà Nội, 2001
3 Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 17-10-2000 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung -ơng
Đảng khóa VIII về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
4 Chỉ thị số 09/2001/CT-TCBĐ ngày 30 thỏng 11 nǎm 2001 về triển khai thực hiện Quyết định 158/2001/QĐ-TTg
với Quyết định phê duyệt số 112 của Thủ t-ớng Chính phủ ngày 25-7-2001
7 Hà Hoàng Hợp, Th-ơng mại điện tử với phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, NXB
Thống kê, Hà Nội, 2001
8 Đặng Mộng Lân, Kinh tế tri thức - Những khái niệm và vấn đề căn bản, NXB Thanh
niên, Hà Nội, 2001
9 V-ơng Liêm, Kinh tế học Internet, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2001
10 Thành L-u, Nhìn lại 4 năm Internet ở Việt Nam, VTV1 ngày 21-11-2001,
(www.vtv.org.vn)
11 Ngọc Lý, Thị trường lao động trực tuyến thực sự đó sụi động?, VASC Orient ngày
07-06-2002 (www.vnn.vn)
12 Ngọc Lý, Thị trường Internet: Ngon đấy làm sao ăn?, VASC Orient ngày 11-07-2002
(www.vnn.vn)
13 Thanh Mai, Mở rộng thanh toán điện tử liên ngân hàng, Thời báo Ngân hàng, tháng
7-2002
14 Nền kinh tế tri thức (Nhận thức và hành động) Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế TW
NXB Thống kê Hà Nội 2000
15 Quyết định của Thủ t-ớng Chính phủ số 158/2001/QĐ-TTg ngày 18 thỏng 10 năm 2001 phờ duyệt Chiến lược phỏt triển Bưu chớnh - Viễn thụng Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020
Trang 516 Đỗ Trung Tá (Bộ tr-ởng Bộ B-u chính - Viễn thông), Viễn thông và kinh tế tri thức, báo
B-u điện, số 26, từ ngày 28-6-2002 đến 04-7-2002
17 Cầm Thi, Tạp chí Internet today No.02 ngày 19-02-02
18 Minh Thi, Giải phỏp cụng nghệ dành cho cỏc nước nghốo, VASC Orient ngày
9-10-2002 (www.vnn.vn)
19 Thông tin chuyên đề: Công nghiệp điện tử tin học và Th-ơng mại điện tử Viện Nghiên
cứu Th-ơng mại Hà Nội, tháng 12-2001
20 Triển khai Nghị quyết Đại hội IX trong lĩnh vực khoa giáo Ban Khoa giáo Trung -ơng
NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001
21 ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất n-ớc Ban T- t-ởng - Văn hóa Trung -ơng, Ban Khoa giáo Trung -ơng NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001
22 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảng Cộng sản Việt Nam NXB Chính
trị Quốc gia Hà Nội, 2001
23 An Yên, Để phát triển e-commerce cần gia tăng nỗ lực cả từ phía Nhà n-ớc lẫn doanh
nghiệp, Thời báo Kinh tế Việt Nam ngày 25-10-2002
II Tài liệu tiếng Anh:
24 A Global Action Plan for Electronic Commerce INTUG - ICC - BIAC - AGB - GIIC -
WITSA October 1999
25 Building confidence - Electronic Commerce and Development UNCTAD, 2000
26 E-commerce and development Report 2001 - UNCTAD
27 E-commerce and Development Report 2002 - UNCTAD
28 E-commerce and LDCs challenges for enterprises and governments UNCTAD, 2000
29 Electronic commerce: Legal considerations UNCTAD, May 1998
30 E-commerce for development: prospects and policy issues OECD, 2000
31 Electronic commerce: a cluster approach to the negotiation of input services OECD
2001
32 International survey of e-commerce 2000 WITSA
33 Swasti Mitter, báo cáo tại Hội thảo các chuyên gia của UNCTAD về Chiến l-ợc Th-ơng
mại điện tử, tại Geneva ngày 10-12 tháng 7 năm 2002
34 Primer on electronic commerce and intellectual property issues WIPO May 2000
35 Tariffs, Taxes and Electronic commerce: Revenue implications for developing countries
UNCTAD, 2000
Trang 636 Toward e-development in Asia and the Pacific: A Strategic Approach for Information
and Communication Technology ADB June 2001
37 Understanding the digital divide OECD, 2001
38 Vietnam e-trade bridge, International Trade Centre vµ Côc Xóc tiÕn th-¬ng m¹i, th¸ng
1-2002