Bài giảng môn độc học môi trường chương 5 độc học hóa học sinh học kim loại nặng (phần 2) TS trần thị thúy nhàn

Ngoài những chất trên còn có CO và một số chất khác Nicotine có hàm lượng cao nhất và độc nhất... Độc chất sinh họcKhái niệm  Khái niệm độc tố: là chất độc do sinh vật tạo ra, đặc biệ

ĐỘC HỌC HÓA HỌC-SINH HỌC-KLN

Độc chất trong thuốc lá

Trong thuốc lá chứa ankaloid bao gồm nicotine, nicotellin, nicotein,isonicotein, nicotimin, nicotysin anabasin.

Thuốc lá còn chứa các chất khác như: sáp, nhựa dầu, acid citric, acid malic, acid oxalic, pyridin và xyanur.

Ngoài những chất trên còn có CO và một số chất khác

Nicotine có hàm lượng cao nhất và độc nhất

Nội dung

Độc chất sinh học

2

Độc chất sinh học

Khái niệm

 Khái niệm độc tố: là chất độc do sinh vật tạo

ra, đặc biệt là các vi sinh vật gây bệnh, có

tác dụng kháng viêm bằng cách tạo ra khángthể

 Tùy theo tính chất và nguồn gốc, người taphân loại như sau:

 Bactogein: là loại độc tố dạng tinh thể do

một loại vi sinh vật bacillus thuringienestrong quá trình sống sản sinh ra, có tác dụnggiết sâu hại

 Độc tố nấm (mycotoxin): là chất độc do

nấm tạo ra, thường có trong thực phẩm

dạng protein do vi khuẩn tiết ra để chống lại

các chủng vi khuẩn khác trong quá trình đấutranh sinh tồn của chúng

 Exotoxin: là độc chất do vi sinh vật tiết ra,

thường xuất hiện trong động vật, gây nên

một số bệnh ở người như uốn ván, bạchhầu… và một số hình thức ngộ độc khác

do sinh vật gây ra,nhìn chung chúng là các độc

tố protein, kém chịu nhiệt (ngoại trừ độc tố ảnhhưởng đường ruột của vi sinh vật

staphylococcus).

 Nội độc tố: là những độc tố do phần vật liệu

của thành tế bào vi sinh Độc tố chủ yếu do

lipid gây tổn thương bạch cầu và gây sốt cho

cơ thể Độc tố trong cơ thể sinh vật hoặc dosinh vật tiết ra trong quá trình sống thườngđược hình thành do nhiều nguyên nhân

Nhựa cóc

 Chất độc tập trung nhiều ở hai bên mắt

gồm có: bufogin, bufotagin, bufotoxin,

bufotenin, bufotionin;

 Bufotoxin là một chất dạng tinh thể, không

tan trong nước, este, axeton, ít tan trong

rượu, tan trong pyridin, methyl;

 Thịt cóc không độc thậm chí rất bổ dưỡng

nhưng da cóc và toàn bộ gan, ruột, trứng

đều rất độc, gây ngộ độc cho người ăn;

 Tuyến tiết nhựa độc nằm trong những vết

sần sùi trên da cóc, chủ yếu là bufotoxin có

tác dụng trên tim, làm tim đập chậm lại và

ngưng hẳn;

Nhựa cóc

 Nhựa cóc dính vào da gây rộp

da, lở loét;nếu để nhựa cóc

dính vào mắt, mắt sẽ bị sưng

đau và bị tổn thương, gây mù;

 Nguy hiểm hơn là đối với bàn

tay bị xây xát, thương tổn,

nhựa cóc dính vào khiến chất

độc sẽ đi thẳng vào trong

máu, nguy hiểm khó lường và

rất nhanh

Rắn hổ chúa

 Rắn hổ chúa: còn gọi là đại

nhãn xà hay “king cobra”.

 Tên khoa học: ophiophagus

gunther, họ rắn hổ elapidae.

 Đặc điểm: thân lớn, dài trên

4m, lưng có màu vàng lục hay

nâu,đôi khi có màu đen chì

hoặc lưng có ánh bạc Có khả

năng banh cổ ngẩng cao đầu

tới 1,5m; có khả năng phun

nọc

Rắn hổ chúa

 Phân bố: vùng nhiệt đới

ẩm Việt Nam, Ấn Độ

 Nơi ở: nơi ẩm ướt quanh

hồ ao, bụi rậm, trong hốc

cây lớn

 Tập tính: kiếm ăn đêm;

ăn gà, vịt, chuột hay các

-ĐỘC CHẤT THỰC VẬT

Độc tố thực vật chủ yếu có các chất sau:

 Alkaloid: độc tố chứa N, như trong cây thuốc lá, nấm độc

 Glucoside: Sản phẩm kết hợp giữa đường và gốc OH

Ví dụ như chất ginosit trong cây bạch quả (ginkgo

bibola) và trong hạt hạnh nhân đắng (prunus armeniaca ansu);

ĐỘC CHẤT THỰC VẬT

 Solanine: trong mầm xanh khoai tây, một hợp chất phứctạp, một loại glyco-alkaloid đắng và độc

 Protein độc: như rilin trong hạt thầu dầu

 Crotein trong hạt bã đậu (cron tiglium)

 Các chất độc có thể chỉ phân bố trong một vài bộ phậnhay cả toàn cây; ngay trong một bộ phận lại phân bốkhác nhau, có thể nhiều trong lá hoặc rễ hay cành

Độc tố của sắn

Độc tính của củ sắn (khoai mì) là do sự hiện

diện một chất đường có cyanide (CN)

(cyanoglucoside) tên là linamarin Qua quá trình tiêu hóa, cyanoglucoside thải ra hydrogen

cyanide (HCN) gây ngộ độc.

Dựa vào hàm lượng glucozid ta có:

− Sắn đắng: 6-15mg/100g glucozid

− Sắn thường: 2-3mg/100g glucozid

Độc tố do nấm

 Bệnh lý dẫn đến tử vong do nấm độc là thoái

mỡ ở gan, thận, tim và gân.

 Triệu chứng ngộ độc: biểu hiện chính của nhiễm

độc là nôn mửa,khó thở và gây vàng da.

 Chứa chất muscarin rất độc, liều gây chết

ở người là 50mg, ngộ độc thường xảy ra

vài phút tới vài giờ sau khi ăn

+ mất thể dịch kèm theo các biểu hiện của cácthương tổn nội tạng, gluco huyết giảm thấp.

 Trong váng sợi nấm hoặc ở phía ngoài cácsản phẩm trao đổi chất khác nhau của sợinấm, chứa các chất: acid oxilic, acid xitric.Các chất độc hại đối với các vi sinh vật khác,các chất kháng sinh

Nấm aspergillus flavus và

parasiticus

• Zoanthids là tên gọi chỉ

những vi sinh vật sống

ở các rạn san hô tổ ong

và đá dưới đáy biển.

• Chúng mang trong mình

chất độc tự nhiên thuộc

loại mạnh nhất thế giới

-Palytoxin.

Qua nghiên cứu, một gram chất độc này có thể giết

chết tới hơn 100 triệu con chuột.

• Các Zoanthids có khả năng xâm nhiễm vào các loài thủy hải sản Điều đó có nghĩa nếu ăn phải thịt của loài cá ăn nhiều Zoanthids hoặc vô tình để Zoanthids xâm nhiễm vào bể cá cảnh, nguy cơ bạn

bị nhiễm phải chất độc Palytoxin là rất lớn.

• Khi vào cơ thể, chất này phát tác rất nhanh, phá vỡ

cơ xương, làm suy thận, trụy tim, cháy da, ngộ độc Nếu không được chữa trị kịp thời, hậu quả tất yếu bạn nhận được là cái chết.

Zoanthids

Ứng dụng độc tố

Cây Bã Đậu

 Độc tố chứa trong cây bã đậu (crontontiglium linn), được

trồng làm cây bóng mát trước sân nhà; quả bằng đầu ngón tay út, tháng 8-9 quả chín, thu lấy hạt.

 Hạt có vị cay, rất độc, đem giã, bọc giấy bản ép rồi rangvàng hạ thổ gọi là bã đậu sương - là một loại thuốc độcnhưng với một lượng nhỏ nhất định cũng có tác dụng trừhàn tích, phá kết, trừ đàm

Ứng dụng độc tố

Cây xương rồng

 Nhựa cây xương rồng

rất độc, gây bỏng rát

da, được dùng chữa

đau bụng, đau răng và

làm thuốc sát trùng.

Ứng dụng độc tố

Nấm cựa gà

 Nấm cựa gà, Nấm cựa tím, Nấm khoả mạch

-Claviceps purpurea (Fr.) Tul., thuộc họ Nấm cựa gà

• Công dụng: Do tác dụng mạnh, nên ở nước ngoài,

nấm cựa gà chỉ được chỉ định dùng theo ý kiến của thầy thuốc, thường được dùng trong khoa sản.

Nấm cựa gà

huỷ tế bào của mô cây chủ và phủ ngoài cụm hoa bằng một lớp sợi nấm mềm, màu trắng như bông Từ đây tạo nên thể gối, trên đó hình thành cuống cônidi

(bào tử bụi) và hình thành cônidi Nấm còn tiết ra chất mật để hấp dẫn côn trùng đến và thông qua sự thăm viếng này, mà bào tử được phát tán đi xa Tiếp sau đó, khối sợi nấm tiếp tục phát triển và hình thành nên hạch nấm cứng nom giống cựa

gà dài 1-4cm, hơi hình trụ, màu tím đen, (ít khi xám úa nâu) Chúng có khả năng chống chịu qua mùa đông ở trong đất Đầu năm sau, hạch nấm nảy mầm và hình thành nhiều nang quả đậm màu tím tối, dài 9cm, ngang 3,5cm với cuống dai và đầu hình cầu.

những hoạt chất rất mạnh mà với liều lượng thường dùng làm co mạch các cơ trơn và cơ tử cung Với liều cao, Nấm cựa gà rất độc, có thể gây nên hoại thư ở đầu ngón tay chân, cơ cứng mạch, mê sảng.