Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đối với kết quả giải tỏa nhà trên và ven kênh nhiêu lộc quận 3 TP hồ chí minh

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP MBA Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải toả và tái định cư nhà trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc dịa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ C

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC MỞ & BÁN CÔNG TP HỒ CHÍ MINH

NGUYEN HUY HOÀNG

DANH GIA ANH HUONG CUA YEU 76 DAC DIEM DAN

tt ĐỐI ƯỚI KẾT OUA GIA TOA NHA TREN VA VEN KEWH NHIEU LOC - QUAN 3 - TP HO CHi MINH

Chuyên ngành : QUAN TREKINH DOANH

Trang 2

THỰC TRANG KÊNH NHIÊU LỘC - THỊ NGHÈ TRONG

QUI HOẠCH CHỈNH TRANG ĐÔ THỊ TP HÔ CHÍ MINH

1.1 SU CAN THIET PHAI GIAI TOA NHA TREN KENH RACH 1.1.1 Tình hình dân cư sống trên và ven kênh rạch thành phố 6 1.1.2 Một sế kinh nghiệm giải toẩ của các nước 12

12 THỰC TRẠNG ĐỜI SỐNG DÂN CƯ TRÊN VÀ VEN KÊNH NHIÊU LỘC - THỊ NGHÈ

1.2.1 Tổng quan về địa lý và dân cư tuyến kênh Nhiêu Lộc 19

1.2.2 Phân loại dân cư 22

1.2.4 Tình hình môi trường 25

CHƯƠNG 2

PHAN TiCH ANH HUONG CUA YẾU TỐ ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ

DOI VOI KET QUA CONG TAC GIAI TOA VÀ DI DỜI DÂN

TREN KENH NHIEU LOC QUAN 3

2.1 CHƯƠNG TRÌNH GIẢI TOẢ DI DỜI HIỆN NAY

Trang 3

2.2 NHẬN XÉT KẾT QUA GIAI TOA DI DOIG QUAN 3

2.2.1 Tình hình giải toả ở Quận 3 32 2.2.2 Nhận xét chung 33

2.3 PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ CỦA CÁC HỘ GIẢI TOẢ

2.3.1 Ba nhóm quyết định đi đời 35

2.3.2 Các yếu tố đặc điểm dân cư của mỗi nhóm 37

2.3.3 Chọn mẫu nghiên cứu 38

2.3.4 Nhận xét về mối tương quan giữa các yếu tố

đặc điểm dân cư và kết quả giải toả 40

CHƯƠNG 3

KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP BỔ SUNG

3.1 TONG KET CÁC YẾU TỐ ANH HUGNG ĐẾN KẾT QUẢ DI ĐỜI

3.1.1 Biện pháp tổ chức thực hiện của nhà nước 62 3.1.2 Từ các hộ di đời 64

3.1.3 Từ chính sách của nhà nước 64

3.2 CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT

3.2.1 Về quần lý nhà nước 71 3.2.2 Về thực hiện giá đền bù 74 3.2.2 Về biện pháp tái định cư 75

Trang 5

LUAN VAN TOT NGHIEP MBA

Banh gia anh hudng cda véu t dac diém dan cu dén két qud gidi tod và tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Mlinh

quá khứ đã để lại những hậu quả nghiêm trọng cho đất nước và đân tộc ta, kéo đài

mãi cho đến ngày nay

Từ trước ngày thống nhất đất nước, nhiều nông dân đã bỏ ruộng vườn cùng gia đình kéo về thành phố để lánh nạn Từ đó, nhiều khu nhà lụp xụp đã mọc lên trong nhiều nơi trong thành phố, nhất là ven các kênh rạch Cùng với điều kiện ăn ở thiếu thốn, do trình độ hạn chế, nhiều người đã xoay sở bằng tất cá các loại nghề tự đo để

mưu sinh, vì thế, tệ nạn xã hội cũng nảy sinh từ các khu vực này Sau năm 1975, do

sự phát triển chênh lệch của các tỉnh thành trong cả nước, hàng năm, theo số liệu thống kê, có khoảng 50.000 người tiếp tục di dân về thành phố để sinh sống, làm gia

tăng áp lực đối với cơ sở hạ tầng xã hội của thành phố Hồ Chí Minh vốn đã bị quá

tải từ lâu

Là đầu tàu phát triển của cả nước, để thực hiện chủ trương công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nước, lãnh đạo thành phố đã nhận thức được tầm quan trọng của

công tác chỉnh trang đô thị Do đó, chương trình cải tạo tuyến kênh Nhiêu Lộc - Thị

Nghè đã sớm được triển khai trong điều kiện ngân sách còn nhiều khó khăn và cán

bộ chưa có kinh nghiệm thực hiện Tuy vậy, lãnh đạo và nhân đân thành phố cũng

đã khẳng định quyết tâm thực hiện chương trình trọng điểm này

Trang 6

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điềm dân cư dến kết quả giải toá va tai định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hỗ Chi Minh

Chương trình Nhiêu Lộc - Thị Nghè nhằm mục tiêu vừa chỉnh trang đô thị, điều

chỉnh mật độ dân cư, xây dựng nếp sống văn minh đô thị, đồng thời cải tạo hạ tầng

kỹ thuật của thành phố, giải quyết triệt để úng ngập ngày càng nặng nề tại trung tâm thành phố Từ năm 1994 đến nay, các quận đã cơ bản giải toảẩ được các hộ dân sống

trên lòng kênh, trong đó riêng Quận 3 đã giải toả được trên 1.100 hộ

Trong quá trình thực hiện, nhiều vướng mắc đã nẩy sinh gây chậm trễ tiến độ,

gây khó khăn cho các bộ phận thực hiện, làm cho dân bị giải toả hoang mang và mất

niềm tin vào chính sách của nhà nước Thiếu sót chủ yếu là sự không đồng bộ giữa ngưồn lực và kết quả thực tế, trong đó chủ yếu là quỹ nhà và nguồn kinh phí Kế

hoạch hàng năm của thành phố và các quận thường xuyên bị phá vỡ do không dự

đoán được biện pháp tái định cư của dân giải toẩ Mọi sự chuẩn bị đều không khả thi

do nguồn lực của thành phố có giới hạn Chính vì lẽ đó, việc nghiên cứu một giải

pháp khả thi nhằm dự báo tương đối đúng nhu cầu giải pháp tái định cư của bộ phận dân giải toả trong một thời hạn kế hoạch là một yêu cầu cấp thiết của những người

trực tiếp thực hiện

Triết học duy vật biện chứng đã chứng minh rằng thế giới luôn vận động Đó chính là sự tác động qua lại lẫn nhau, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập trong bản

thân sự vật và hiện tượng làm cho lượng đổi và đần đần dẫn đến sự thay đổi về chất

Do đó, các hiện tượng kinh tế xã hội phát sinh và biến động không phải ngẫu nhiên, tách rời với các hiện tượng chung quanh, mà chúng có mối liên hệ và phụ thuộc lẫn

nhau theo những qui luật nhất định Một trong nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng là khi nghiên cứu các hiện tượng kinh tế xã hội, ta cần phải đặt hiện

tượng nghiên cứu trong mối liên hệ với các hiện tượng kinh tế xã hội khác, từ đó hiểu được bản chất và phát hiện qui luật phát triển và nguyên nhân thúc đẩy sự phát

triển của hiện tượng kinh tế xã hội đó

Trang 7

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố dac diém dan cu dén két qua gidi tod và tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghề thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Alinh

Trong hoạt động kinh tế, ta thường thấy kết quả sản xuất kinh doanh của một

ngành sản xuất nào đó không chỉ phụ thuộc vào sự nổ lực của chính bản thân ngành

đó, mà còn phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động của các ngành sản xuất có liên quan, cũng như phụ thuộc vào môi trường pháp lý, định hướng phát triển kinh tế của đất

nước Về mặt xã hội, tuy không thể định lượng và có vẻ lệ thuộc nhiều vào nhận định chủ quan, tùy hứng của con người, nhưng từ lâu con người đã phát hiện được tính qui luật trong những phản ứng có bề ngoài rời rạc của những thành viên trong các cộng đồng xã hội Tâm lý tiêu đùng, tâm lý giao tế nhân sự, nghệ thuật điễn

thuyết, nghệ thuật lãnh đạo, là những công trình nghiên cứu xã hội học được đúc kết thành những nguyên lý chung để truyền đạt kinh nghiệm, để tạo nên một bộ

khung ứng xử ban đầu cho mọi người hầu đễ đàng đạt tới thành công Không chính

xác như các qui luật toán học, các qui luật xã hội chỉ phản ảnh xu thế vận động của

các hiện tượng xã hội cùng loại, do đó, nó đòi hỏi thêm sự sáng tạo trong việc vận

dụng để giải quyết từng vấn đề cụ thể, Bên cạnh tính khoa học, các vấn đề xã hội

còn phản ảnh tính nghệ thuật trong hành động

Trên tinh thần đó, vấn đề đặt ra là các giải pháp tái định cư do các hộ giải toa

chọn lựa có thể có mối liên hệ mật thiết với một hay nhiều yếu tố cụ thể nào đó

thuộc đặc điểm riêng của gia đình họ Để giải quyết yêu cầu này, cần phải điều tra

các hộ đã giải toả và đã tái định cư để tìm hiểu tâm tư nguyện vọng cùng những

hoàn cảnh gia đình riêng Kết quả điều tra sẽ được xử lý và phân tích để phát hiện

tâm lý ứng xử phổ biến của từng nhóm hộ Từ đó đưa ra giải pháp thực hiện dựa trên

kết quả nghiên cứu, đồng thời đề xuất một số chủ trương chính sách bổ sung đồng bộ

để tạo điều kiện nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác giải toả đi đời của chương trình Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Trang 8

LUAN WAN TOT NGHIEP MBA

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giai toa va tai định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

2 MỤC TIỂU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu tổng quát :

Một trong những điều kiện quan trọng để đảm bảo hiệu quả của một dự

án là tiến độ thực hiện Do đó, mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu một giải pháp khả thi để có thể hoạch định công tác giải toả di đời nhà trên và ven

Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghề một cách khoa học, nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải toả & di đời nhà trên cơ sở tiến độ qui định Việc triển khai đúng tiến

độ sẽ không chỉ tiết kiệm được kinh phí cho ngân sách, mà còn làm tăng lòng

tin của nhân dân đối với các chủ trương chính sách của nhà nước

2.2 Mục tiêu cụ thể :

Trên cơ sở mục tiêu tổng quát, đề tài sẽ xác định mối tương quan giữa các đặc điểm dân cư của các hộ với kết quả giải toả, di đời, tái định cư Các mối tương quan được phát hiện sẽ là cơ sở khoa học cho công tác hoạch định, thể

hiện qua một biện pháp thực hiện cụ thể Đồng thời, đề tài đề xuất một số giải

pháp đồng bộ về mặt quản lý nhà nước nhằm phát huy tác dụng của yếu tố

nghiên cứu, đám bảo hiệu quả của công tác giải toả, góp phần thực hiện thành

công chương trình Nhiêu Lộc - Thị Nghè của Thành phố

Ngoài ra, đề tài cũng ghi nhận tâm tư nguyện vọng của các hộ đã đi đời

về quyết định của họ để làm cơ sở nghiên cứu đề xuất bổ sung các chính sách đồng bộ nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả tái định cư Đồng thời các giải pháp tái định cư đa-dạng, thuận lợi sẽ góp phần truyền bá nhận thức mới về giải pháp cư ngụ tại thành phố, về lối sống đô thị cho nhân dân

Trang 9

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP MBA

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải toả và tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc dịa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

3 GIỚI HẠN ĐỀ TÀI

Qui mô của chương trình Nhiêu Lộc - Thị Nghè tương đối rộng lớn, chảy qua 5

quận nội thành, có chiều dài trên 10 km Thành phần dân cư sinh sống trên hai bờ kênh tuy cùng có đặc điểm chung là dân lao động nghèo, nhưng do cơ cấu kinh tế và điều kiện sinh sống của dân cư các quận tương đối khác nhau nên hoàn cảnh gia đình của họ đã khác nhau rất nhiều và có mức sống chênh lệch tương đối lớn Do đó,

đề tài chọn nghiên cứu điển hình (Case study) khu vực thuộc Quận 3, TP HCM để

nghiên cứu tương quan giữa các yếu tố gia đình và kết quả giải toả Việc giảm bớt yếu tố tác động từ phía chính quyền địa phương sẽ làm nổi rõ lên ảnh hưởng của các yếu tố đặc điểm dân cư của các hộ giải toả Kết quả nghiên cứu, do đó, sẽ có thể là

một giải pháp chung cho từng khu vực, từng công trình cụ thể của các quận khác

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra phỏng vấn các hộ đã giải toả

theo các giải pháp tái định cư khác nhau Do điều kiện hạn chế, số liệu thống kê sẽ

được thu thập từ số lượng khoảng 100 căn hộ đã giải toả trên địa bàn Quận 3 (thuộc

2 tuyến giải toả trắng là lòng kênh và kỹ thuật) để phân tích, xác định mối tương quan giữa các yếu tố đặc điểm dân cư với kết quả giải toả thực tế Xử lý số liệu bằng phần mềm xử lý thống kê SPSS for Windows 6.0

Trang 10

CHUONG 1

THUC TRANG KENH NHIEC LOC - THI NGHE

TRONG QU! HOGCH CHINH TRANG DO THI

TH@NH PHO HO CHi MINH

Trang 11

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc diểm dân cư đến kết quả giải tod va tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hiồ Chí Minh

1.1 SU CAN THIET PHAI GIAI TOA NHA TREN KENH RACH

1.1.1 Tình hình dân cư sống ven kênh rạch thành phố

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất Việt Nam, được xây dựng từ thế kỷ 17 “Nhất cận thị, nhì cận giang”, cũng như các thành phố, làng mạc khác trên đất nước Việt Nam, thành phế Hồ Chí Minh cũng được

xây dựng ven Sông Saigon, có nhiều nhánh kênh rạch ăn sâu vào thành phố

Nếu thành phố Hà Nội được gọi là thành phố của ao hồ thì thành phố Hồ Chí

Minh xứng đáng với đanh xưng là thành phố của kênh rạch Hệ thống kênh

rạch tự nhiên của thành phố vừa là cảnh quan, vừa là tuyến giao thông quan

trọng, vừa kết hợp làm hệ thống thoát nước mưa và nước thải cho thành phố Mạng lưới kênh rạch của thành phố rất chẳng chịt và dày đặc Chỉ tính riêng cho phần kênh rạch nằm trong khu vực nội thành và giữ nhiệm vụ chính là thoát nước đã có 5 hệ thống chính với tổng chiều dài các kênh rạch

Trang 12

ˆ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP MBA

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết qua gidi tod và tai định cư nhà

chính là 55.585 m và chiều dài các chi lưu là 36.436 m (trên tổng diện tích nội thành là 14.040 ha, mật độ kênh chính là 4 m/ha) Bao gồm các hệ thống

chính :

1.Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè (đối tượng nghiên cứu)

2.Kênh Tàu Hủ - Kênh Đôi - Kênh Tẻ

3.Rạch Bến Nghé

4.Rạch Tân Hoá - Ông Buông - Lò Gốm

5.Kênh Tham Lương - Sông Bến Cát - Vàm Thuật

Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với chiến tranh liên miên, tình hình xã

hội của thành phố có những đặc điểm nổi bật như sau :

Chương 1

e© Dân các tỉnh đồn về thành phố

- Trước năm 1975, cuộc chiến tranh giải phóng đất nước kéo dài

khiến cho nông thôn miền Nam phải sống trong hoàn cảnh vô cùng

khó khăn Tình hình chiến sự cùng với nạn cường hào ác bá khiến nông dân không có điều kiện sinh sống trên chính mảnh đất của cha

ông để lại Trong khi đó, Sàigòn lại được chính quyền cũ tập trung

đầu tư phát triển, dựng nên một cuộc sống xa hoa, hưởng thụ Do đó,

nhiều gia đình nông dân đã phải từ bỏ ruộng vườn, kéo nhau về

thành thị để lánh nạn hoặc để mưu sinh

- Sau ngày thống nhất đất nước, tại nông thôn, chủ trương hợp tác

hoá nông nghiệp nóng vội, không phù hợp với điều kiện sản xuất và

Trang 13

Danh gia anh hudng cua yéu td ddc diém dân cư đến kết quả giải tod và tái định cư nhà

Chương 1

tâm lý lâu đời của nông dân, dẫn đến làm triệt tiêu động lực phát

triển, làm sa sút hiệu quả canh tác Người nông dân không còn tha thiết với ruộng vườn nữa, tìm cách lên thành phố Hồ Chí Minh để được tự do sinh sống theo cách của mình

- Tại thành phố, để giảm mật độ dân số, xây dựng một cơ cấu kinh tế

hợp lý, chính quyền đã ban hành chính sách xây dựng các vùng kinh

tế mới Tuy nhiên, do biện pháp thực hiện thiếu đồng bộ, cùng với

tình hình kinh tế chậm phát triển của giai đoạn quản lý kinh tế tập

trung, quan liêu bao cấp nên nhiều gia đình không thể trụ lại được tại vùng đất mới, mà phải trở lại thành phố, chấp nhận cuộc sống tuy không chính thức nhưng dễ kiếm sống hơn

Các thời chính quyền chưa quan tâm, gần như bỏ trống trận địa an cư

xã hội, để mặc sức tùy nghỉ cho người đân tự lo giải quyết

- Đưới thời chính quyền cũ, sự tập trung dân số vào thành phố Sài gòn, lúc đó có diện tích còn nhỏ hơn nhiều so với thành phố Hồ Chí

Minh ngày nay, vốn có một nền kinh tế nặng về tiêu thụ hơn là sản xuất, đã gây nên một sự quá tải đối với thành phố Chính quyền Sàigòn lúc đó lại phải lo tập trung giải quyết vấn đề chiến tranh nên

đã không có biện pháp xử lý kịp thời, đồng thời cũng không quan

tâm thích đáng đến việc phát triển cơ sở hạ tầng đô thị

- Nhà nước ta, trong thời kỳ bao cấp, nền kinh tế của nước ta bị sa

sút, ngân sách thường xuyên gặp khó khăn, nên đã chưa thể chú

trọng đúng mức đến công tác chỉnh trang đô thị và nâng cấp hạ tầng b

kỹ thuật Với cơ chế ban phát, “xin cho”, nguồn ngân sách it di của

Trang 14

nhà nước được chia sẻ đồng đều, bình quân cho các ngành, các địa

phương, mỗi nơi được một ít, chỉ đổ để duy tri co sé ha tầng hiện hữu

mà không thể phát triển thêm

Do vậy, trước tình trạng dân cư đổ xô vào thành thị, các cấp chính

quyền đã phải rất vất vả để tìm cách quản lý, thay vì phải tìm giải

pháp căn cơ để ngăn chặn, hoặc phải phát triển cơ sở hạ tầng sao cho phù hợp với qui mô mới của thành phố Chính vì lẽ đó, mặc dù

là một thành phố lớn, một trung tâm kinh tế văn hoá của cả nước,

một đầu mối giao lưu với thế giới, nhưng thành phố Hồ Chí Minh vẫn tồn tại những khu nhà lụp xụp, những dòng kênh đen hôi thối, hoàn toàn chưa đáp ứng được yêu cầu thu hút đầu tư nước ngoài

Thực hiện chủ trương mỏ cửa, hội nhập với nền kinh tế thế giới, nhiều

nhà đầu tư từ khắp các quốc gia trên thế giới đã đầu tư phát triển nền kinh tế

của thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung Nhờ đó thành phố liên tục được phát triển, quá trình đô thị hoá diễn ra rất nhanh chóng, thu hút được nhiều người lao động từ các tỉnh Tuy nhiên, với mật độ dân số

thành phố tăng nhanh, tình trạng phân hoá giàu nghèo vẫn còn tồn tại và có

xu hướng ngày càng gia tăng Tình hình kinh tế còn nhiều khó khăn, nên Nhà nước đã không huy động được đầy đủ và kịp thời các nguồn kinh phí cần thiết để giải quyết triệt để các vấn đề xã hội nêu trên,

Cơ sở hạ tầng kỹ thuật thành phố phát triển chậm, kinh tế phát triển

chưa ổn định, mức sống dân cư còn thấp Tình hình đó dẫn đến hậu quả mật

độ dân cư thành phố phân bổ lộn xôn, hầu hết dân nghèo tập trung về thành

thị không có chỗ ở nên phải chiếm dụng đất ở trên và ven các kênh rạch để

Trang 15

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải toả va tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghẻ thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

_ làm nơi cư ngụ Tình trạng này đã bắt đầu từ trước ngày thống nhất và có xu hướng phát triển trong giai đoạn kinh tế hậu chiến khó khăn của đất nước

Đến nay, tình hình kinh tế - xã hội đã bước vào giai đoạn ổn định của dự

tăng trưởng và phát triển, mức sống người dân trên cả nước nói chung và

thành phố nói riêng đã được cải thiện nhiều Thành phố Hồ Chí Minh là

thành phố lớn nhất được xem là trọng điểm phát triển kinh tế của cả nước, là đầu tàu lôi kéo nền kinh tế của các tỉnh phía Nam và của cả nước tăng tốc

khi bước vào quá trình thực hiện công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước

Chính vì lẽ đó, việc tồn tại các khu đân cư lụp xụp ven kênh rạch với cơ $

vật chất kỹ thuật hạ tầng quá thấp kém và điều kiện sinh hoạt tồi tệ đã trở

thành vật cản cho sự phát triển toàn điện của thành phố

Như chúng ta đã biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng

Cộng sản Việt Nam đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ

quá độ lên chủ nghĩa xã hội nêu rõ mục tiêu “làm cho nước ta trở thành

một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh”! Tinh thần này đã được Hội nghị

vA

lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI cụ thể hoá qua Nghị

quyết về “ Phát triển công nghiệp, công nghệ đến năm 2000 theo hướng công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng giai cấp công nhân trong giai

đoạn mới” Phát huy những thành tựu đã đạt được qua 10 năm đổi mới, Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII thể hiện quyết tâm “Tiếp tục sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì mục tiêu dân giàu,

nước mạnh, xã hội công bằng, văn mỉnh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã

hội”

! Văn kiện Đại hội VII, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trang 11

? Văn kiện Đại hội VIII Báo cáo của BCH TƯ Đẳng khoá VII, trang 54

Chương 4 10

Trang 16

ˆ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP MBA

Với vị trí của thành phố Hồ Chí Minh là một đỉnh trong tam giác phát

triển TPHCM - Đồng Nai - Vũng Tàu, Bà Rịa là địa phương đứng đầu trong

cả nước về thu hút đầu tư Thực hiện chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại

hóa của Đảng và Nhà nước, thành phố Hồ Chí Minh cần tạo môi trường đầu

tư thuận lợi hơn nữa thông qua các chủ trương sau :

« Phân vùng kinh tế

e Xây dựng nếp sống văn minh đô thị

Trong quá trình phát triển, do tình hình phân bố dân cư tự phát, tại thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành sự phân vùng phân vùng kinh tế ngẫu nhiên, không theo qui hoạch nào cả Tình hình đó đã làm phân tán các

nguồn lực của thành phố, mật độ dân cư phân bổ lộn xộn, dẫn đến hạn chế

cho sự phát triển đồng bộ kinh tế thành phố, đồng thời làm gia tăng sự ô nhiễm môi trường

Do đó, để sắp xếp lại các khu kinh tế, cần phải bố trí lại các khu đân

cư, mà trước hết là các khu dân cư trên và ven kênh rạch các thành phố Đây

là vấn đề hết sức thời đại, hết sức tế nhị, đòi hỏi việc giải quyết phải thận

trọng, song lại không kém phần khẩn trương Hơn nữa, việc giải toả và phân

bể lại dân cư, vốn bản thân nó đã là vấn đề hết sức phức tạp, nhưng kinh

nghiệm của thành phố của chúng ta chựa có Chính vì lẽ đó, học tập kinh

nghiệm của các nước quanh ta về vấn đề nói trên là hết sức cần thiết

Trang 17

LUẬN VAN TOT NGHIỆP MBA

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải toả và tải định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chỉ Minh

1.1.2 Một số kinh nghiệm giải toả của các nước

Chương 1

1.1.2.1 Giải toá khu nhà 6 chuốt ở BomBay (Ấn Độ),

Báo SGGP ngày 13/10/1995 đăng bài dịch : “ Quyết tâm của chính quyền BomBay trong việc giải quyết các khu ổ chuột” cho thấy các khu

ổ chuột ở thành phố BomBay (Ấn Độ) là một nỗi xốn xang đối với chính quyền của Bang Maharashtra BomBay là một trung tâm tài chính và thương mại nổi tiếng vơi 12 triệu dan Nhưng bền cạnh những

tòa nhà cao tầng, lộng lẫy, là các khu ổ chuột nghèo nàn, không điện,

không nước máy, không cống rãnh và thường là hang ổ của dịch bệnh

Ngày 3/10/1995, thành phố BomBay chính thức làm lễ khởi công

thực hiện chương trình cấp nhà cho khoảng 4 triệu người cư trú ở các

khu ổ chuột Ông Manohar Joshi, thủ hiến của Bang Maharashtra, cho

biết : “ Chương trình này kéo dài trong khoảng 5 năm Ngoài việc thực

hiện chính sách xã hội đối với dân nghèo, nó cồn giúp cho thành phố có

điều kiện tăng cường việc bảo vệ trật tự luật pháp, cải thiện điều kiện y

tế, vệ sinh và giao thông Nguồn kinh phí thực hiện là từ việc bán các

khu đất đã giải toả, đo giá đất của BomBay thuộc loại cao nhất thế

giới Mỗi nhà ổ chuột dược đổi lấy một căn hộ trong chung cư có diện

tích 21 m? Chủ của căn hộ mới không được phép bán nó trong vòng 10

năm Chính quyền BomBay cương quyết ngăn chặn số dân từ nơi khác đến, quần tụ xây dựng các khu nhà ổ chuột mới “ Phe đối lập ở

BomBay bày tỏ sự nghi ngờ về sự thành công của chương trình này, vì

họ cho rằng do kế hoạch quá lớn nên chắc chắn sẽ có nhiều khó khăn

12

Trang 18

LUẬN VĂN TỊT NGHIEP MBA

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điếm dân cư đến kết quả giải tộ và tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuậc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1

trong quá trình thực hiện Tuy nhiên, khơng ai cĩ thể phủ nhận được sự

cần thiết của kế hoạch này và cĩ ý kiến khơng đồng tình

1.1.2.2 Giải toả khu nhà ổ chuột ở Bangkok (Thái Lan)

Trong tài ligu nghién cttu v8 “Low income housing in Bangkok”

của tác giả Yap Kiosheng, AIT, 1992, ơng đã nêu lên hiện trạng về

nhà ổ chuột ở Bangkok Hiện nay, Bangkok cĩ khoảng 225.000 nhà ổ

chuột với tổng số khoảng I triệu đân sống trong các nhà lụp xụp và ổ

chuột (bình quân 4,8 người/hộ) Tác giả nhấn mạnh rằng, đặc điểm cac khu nhà ổ chuột ở Bangkok cĩ nét đặc trưng khác biệt với một số thành

phố khác trên thế giới Điều này cũng ảnh hưởng đến các biện pháp

giải quyết trong cơng tác cải tạo, xĩa bổ các khu nhà ổ chuột và chỉh

trang đơ thị Các nhà ổ chuột một phần là những hộ chiếm đất cơng, sống dọc theo các Klongs (kênh rạch trong thành phố), thuộc đất của

cơng ty đường sắt Thái Lan Một bộ phận khác đã thoả thuận với các

chủ đất để họ được sinh sống trên những rìa đất gần đường, trong các

đường hẻm chật chội, hẻm cụt Vì vậy nhiều vùng khơng thể phát triển

do khơng vào sâu bên trong được Lại cĩ một số hộ ổ chuột ở Bangkok

đã trả tiền thuê đất (tượng trưng) cho các chủ đất hoặc dạng khơng trả

cĩ khoảng 46% hợp đồng thuê đất với các chủ đất nhưng khơng được

quyền ở và khiếu nại sau khi đã hết hạn hợp đồng Phân loại về sở hữu

đất, các nhà ổ chuột ở Bangkok hiện nay chiếm đất tư nhân khoảng

63%, chiếm đất cơng khoảng 25%, và cĩ khoảng 12% là đất cùng thuộc

sở hữu nhà nước và tư nhân Kết quả điều tra cũng cho thấy 59% chủ

hộ các nhà ổ chuột đã sinh ra ngồi Bangkok

13

Trang 19

trên và ven kênh Nhiễu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1

Trong các phương án giải to, tái định cư các nhà ổ chuột ở

Bangkok, tác giả đã nêu lên 2 phương án chính được áp dụng tại Bangkok :

e Phương án 1 : Chia đất tại ché (Land sharing project) Theo phương án này, từ khu đất giải toả nhà ổ chuột, sau khi phá

bỏ toàn bộ, được chia làm 2 phần : một phần dùng để xây dựng nhà cao

tầng cho những hộ tái định cư tại chỗ, phần còn lại được bán đi để tạo

nguồn kinh phí trang trải xây dựng Nguyên tấc của phương án này được thực hiện là : những hộ đã có hợp đồng thuê mướn với chủ đất được tham gia chia phần trong dự án, những người khác phải chuyển đi

Những hộ đã sinh sống lâu đời ở khu vực này cũng được tham gia chia

phần trong dự án Đối với những hộ có khả năng tự mua nhà ở bên

ngoài, được khuyến khích đi ở nơi khác Những hộ không có khả năng

mua đất nơi khác, được quyền xin ở lại Tuy nhiên, nếu các hộ này vẫn không có khả năng mua đất và xây nhà, thì được đền bù để rời khỏi nơi

ở cũ, nhường phần cho những người có đủ khả năng

Tuy nhiên, tác giả cũng nhận định rằng, một trong những hạn chế

của phương án này là phải di chuyển toàn bộ các hộ đang sinh sống di

nơi khác trong quá trình xây dựng, và nhất là không thể có đủ chỗ để

bố trí cho tất cả các hộ nên một số hộ phải chuyển đi Bên cạnh đó, một

số hộ có tiêu chuẩn ở lại nhưng không đủ tiền mua, một số lại không

thể làm ăn buôn bán ở các nhà cao tầng

14

Trang 20

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải tộ và tái định cư nhà

Chương 1

\

e Phương án 2 : Tái dinh cu nai khdc (Resettlement project)

Phương án này được Cơng ty phát triển nhà của Thái Lan thực hiện Các nhà ổ chuột ở Romklao (5 km phía Tây cách Bangkok) được giải toả và tái định cư ở một vùng đất khác, xa hơn so với trung tâm Với phương án này, những nhà ổ chuột giải toả được đền bù và được

mua một mảnh đất rộng khoảng 72 - 112 m”, theo hình thức trả gĩp

hàng tháng (từ 524 baht đến 1.256 baht, tương đương 220.000 VNĐ

đến 500.000 VNĐ) trong giai đoạn 10 - 15 năm Điện và nước được

cung cấp miễn phí do chính quyền Bangkok đài thọ Tuy nhiên, những

địa điểm tái định cư này khá xa so với trung tâm Những dân cư ở đây

phải mất hàng giờ để đến trung tâm buơn bán Vì vậy, đã cĩ một số hộ

đã quay trở lại nhà ổ chuột

Từ những kết quả nghiên cứu, năm 1992, Yap đã nhận định rằng :

“Những đổi tượng sinh sống ở các khu ổ chuột rất khác nhau, vì vậy, bất cứ giải pháp nào đối với họ cũng phải rất linh hoạt”

Tuy nhiên, một trường hợp giải toả khác tại Thái Lan đã đạt kết quả tết đẹp hơn, đĩ là trường hợp thu hồi đất và quá trình tái định cư từ

Sena Pattana đến Ruamjai Samakki

Từ năm 1972, những người thu nhập thấp đã bắt đầu tập trung tại

Sena Pattana, trên khu đất tư nhân, để chiếm đất xây dung nhà ở Đến

năm 1987, đã cĩ đến 500 hộ cư ngụ tại đây Cuối năm 1986, chủ đất

mới, một nhà phát triển bất động sản, đã cương quyết thu hồi đất

15

Trang 21

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghẻ thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

Cộng đồng dân cư tại đây đã chia làm hai nhĩm, một nhĩm vui

lịng nhận số tiền đền bù (rất thấp) của các nhà đầu tư để tự di đời,

nhĩm cịn lại thì cương quyết chếng đối Một tổ chức phi chính phủ cĩ

nhiều kinh nghiệm trong việc di đời đã đứng ra làm việc với cộng đồng

sau cùng, cộng đồng cũng đã chấp nhận kế hoạch đi đời với các thoả

thuận như sau :

® Trong vịng 22 ngày phải phá đở nhà và chuyển đi nơi khác

e Tìm kiếm một địa điểm tái định cư thích hợp trên cơ sở các tiêu

chuẩn do các cư dân đặt ra

e Khi cĩ địa điểm, các hộ gia đình được nhận tiền đền bù để đặt cọc cho lơ đất mới

%

«Tổ chức Hợp tác xã nhà ở Ruamjai Samakki được thành lập để

nhận được vốn vay từ Ngân hàng 2

Kết quả giải toả nĩi trên đã được thực hiện tốt đẹp, đúng như kế hoạch dự kiến Điều này cho thấy hiệu quả của sự chuẩn bị chu đáo, hợp lịng đân, cùng với sự quyết tâm của chính quyền và những sự hổ

trợ tốt từ phía tổ chức phi chính phủ cũng như ngân hàng và chính

quyền ở Ruamjai Samakki

Trang 22

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc diểm dân cư đến kết quả giải toả và tái định cư nhà

Chương 4

1.1.2.3 Giải toá nhà ở Philippines

Theo đà phát triển đất nước, những dự án chỉnh trang đô thị và dự

án đầu tư cơ sở hạ tầng dẫn đến không thể tránh khỏi việc đi ddi dan cw

tại Philippines

Năm 1992, đạo luật về nhà ở và phát triển đô thị (Urban

Development and Housing Act - UDHA) được ban hành, làm cơ sở áp dụng cho việc di đời và ổn định cuộc sống cho những người dân bị giải

toả Đạo luật này đã phần ảnh sự quan tâm của chính quyền đối với việc cải thiện tình hình nhà ở của người nghèo đô thị

Đạo luật UDHA chỉ rõ rằng việc tái định cư những người sinh

sống tại khu vực lấn chiếm trái phép được thực hiện chỉ khi nào sự cải

thiện điều kiện sinh sống hiện tại của họ không được khả thi Ví dụ các

khu dân cư tại bãi rác, tại bờ sông; các khu dân cư được lệnh giải toả để thực hiện các dự án phát triển của nhà nước;

Đạo luật này có điểm mạnh là đã qui định rất cụ thể các thủ tục

và phân công trách nhiệm Hơn nữa, đạo luật cũng quan tâm nhiều nhất

các thủ tục trong giai đoạn hậu di dời, thể hiện sự chu đáo của chính

quyền đối với công tác tái định cư của dân giải toả Tuy nhiên, do qui định về giá đền bù chưa rõ rằng, chưa xác định nguyên tắc cơ bản của việc huy động ngưồn vốn thực hiện, không quan tâm đến thành phần dân nghèo mới lấn chiếm xây dựng trái phép từ sau ngày 28/3/1992,

ngày mà UDHA có hiệu lực, nên hiệu quả di dời tại Philippines chưa

đạt được kết quả tốt

17

Trang 23

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải tod va tái định cư nhà

Nhân xét chung :

Vấn đề giải toả các khu nhà ở lụp xụp, ổ chuột, đang là tình trạng phổ biến của các nước đang phát triển Qua tham khảo các phương án giải toả ở

Ấn Độ, Thái Lan và Philippines trên đây, ta thấy công tác giải toả và tái

định cư cho các hộ sống ở các khu vực lụp xụp tại đô thị là một công việc vô

cùng phức tạp Nhận định của Yap nêu trên đã nói lên được bản chất của

vấn đề, đó là tính chất phức tạp, phong phú của các đối tượng thuộc điện giải

toả Tuy nhiên không phải là không có cách để giải quyết Bên cạnh những

chủ trương chính sách của chính quyền, sự hỗ trợ của các cơ quan liên quan,

việc xác định mức độ ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư, tìm kiếm mẫu

số chung của các đối tượng giải toả sẽ là cơ sở để điều chỉnh chính sách giải

toả và tổ chức thực hiện phù hợp nhằm đạt được kết quả mong muốn vì lợi ích chung của toàn xã hội

Trang 24

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cư đến kết quả giải toả va tai định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh,

1.2 THỰC TRẠNG ĐỜI SỐNG DÂN CƯ TRÊN VÀ VEN KÊNH NHIÊU LỘC - THỊ NGHỀ

1.2.1 Tổng quan về địa lý và đân cư tuyến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè nằm trong khu trung tâm của nội thành

thành phố H6 Chi Minh, dai 10.365 km, chay qua địa bàn 5 quận : Tân Bình,

Phú Nhuận, Quận 3, Quận 1 và Bình Thạnh

Lưu vực kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè có diện tích 3.324 ha nằm trên địa

phận 7 quận nội thành (quận 1, 3, 10, Phú Nhuận, Tân Bình, Bình Thạnh, Gò

Vấp) tập trung gần 1.000.000 dân với mật độ cao vì bao gồm 2 khu vực chính :

e Khu thành phố cũ (hình thành trước 1954 - quận 1, 3 và một phần Phú Nhuận, Tân Bình, Bình Thạnh sát dọc kênh) có dáng dap dé thị

với các đặc trưng : mật độ đường giao thông cao, tương đối có qui

hoạch

e Khu thành phố mới phát triển được hình thành từ những năm 70 do

là sóng dân cư từ nông thôn đổ về trong chiến tranh, khu này có tính chất tự phát nên hạ tầng kỹ thuật rất yếu kém, không đáp ứng các

tiêu chuẩn đô thị

Quá trình phát triển của thành phố đã mở rộng trung tâm ra đến gần

như toàn bộ lưu vực kênh, vai trò của lưu vực kênh vì thế ngày càng trở nên

quan trọng đối với bộ mặt của thành phố

Trang 25

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố dặc điểm dân cư đến kết quả gidi tod và tái định cư nhà

Với nhiệm vụ thoát nước cho một diện tích 3.324 ha, lại nằm trong khu

vực tập trung cao dân cư, đây là lưu vực quan trọng bậc nhất về mặt thoát

nước, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động chính yếu của thành phố

Là một trong 5 lưu vực thoát nước của nội thành thành phố Hồ Chí Minh nhưng lưu vực này chiếm đến 23,4% diện tích và 32,5% dân số nội '

thành (2.324/14.208 ha và 976.000/3.003.800 dân), và có mật độ dân số rất

cao lên đến 294 người/ha

Tình trạng ô nhiễm và bồi lấp của kênh hiện nay đã gây ảnh hưởng trầm trọng đến việc thoát nước của lưu vực, thường xuyên gây ngập úng

nhiều nơi khi mưa Tốc độ thoát nước chậm làm gia tăng tốc độ bồi lắng của

các hế ga, đường cống và lòng kênh

Bảng 1- Diện tích và dân số các lưu vực thoát nước nội thành TP Hồ Chí Minh”

Kênh Đôi - Kênh Tẻ 3.700 786.100 212

Tham Lương - Vàm Thuật 4.410 325.400 74

Trang 26

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghề thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

Hiện nay, sống dọc hai bên bờ kênh và ngay trên mặt kênh, có khoảng

11.346 căn hộ xây cất lấn chiếm chủ yếu bằng vật liệu nhẹ (gỗ, ván, tôn, ) chiếm diện tích 664.289 m” (bình quân 58 m”/hộ) với khoảng 75.000 người

Bảng 2 - Tình trạng dân cư các Quận sống trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghe"

Tổng số căn hộ (căn) 2.426 4.985 1.523 1.212 1.200 11.346

Hộ khẩu (hộ) 2.369 3.586 1.710 9.655 Nhân khẩu thường trú (người) 11.006 23.657 6.867 11.195 52.725 Nhân khẩu tạm trú (người) 2.378 5.249 1.176 1.055 9.858

Cấp nhà

+ Cấp 2 (căn) 185 395 136 133 170 1.222 + Cấp 3 (căn) 1.169 3.153 933 501 1.030 6.786 + Cấp 4 (căn) 1.069 1.237 431 3578 3.315 Diện tích khuôn viên (m”) 190.715 | 248.607 80.452 72.515 72.000 | 664.289 Diện tích sàn xây dựng (m?) 112011| 316.361 91.827 80.076 | 113.100 | 713.375

*Céng ty thodt nước đô thị, Nghiên cứu tiền khả thí xây dựng, cải tạo Kênh Nhiêu Lậc - Thị Nghè, 4/1996

Trang 27

1.2.2 Phân loại dân cư

Tổng quát, dân cư sống trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè bao

gồm các thành phần chủ yếu sau :

Chương +1

1.2.2.1 Công nhân viên nghèo

Thành phần này bao gồm những người có trình độ học vấn nhất định và đã tim được việc làm ổn định tại thành phố Do thu nhập còn thấp, nhưng vì nhiều nguyên nhân (vợ chồng ra riêng, ở gần cơ quan để

tiện đi làm, ở gần gia đình cha mẹ để tiện đi lại thăm nom, .), họ đã

mua hoặc sang lại các căn hộ trong khu vực này với giá rất rẻ Mặc dù

tiện nghi còn thiếu thốn nhưng họ vẫn chấp nhận cư ngụ để giải quyết nhu cầu nhà ở phù hợp với điều kiện riêng của họ Tâm lý chung của

chổ ở khác tốt đẹp hơn khi có điều kiện

Nhìn chung, thành phần này tương đối hiểu biết về chủ trương

chính sách của nhà nước, ý thức được tình trạng cư trú tạm bợ do “bất

đắc đĩ” của mình nên có khuynh hướng chấp hành và sẵn sàng hợp tác

với các cấp chính quyền để có được một nơi cư ngụ mới ổn định hơn, đàng hoàng hơn

Trang 28

Chương 1

Họ làm đủ loại nghề lao động phổ thông ở khắp nơi : phụ hồ, đạp xích

lô, khuân vác, và bất cứ công việc thời vụ nào tìm được Có một số

người khá lên, nhưng đa số chỉ đủ ăn

Thành phần này không quan tâm đến chỗ ở cho bản thân, căn nhà đối với họ chỉ để làm nơi cư ngụ an toàn cho gia đình họ Do tính chất công việc đa dạng và không ổn định, mức sống của các hộ thuộc thành

phần này cũng có khoảng cách với nhau, nên thái độ ứng xử của thành

phần này đối việc giải toả rất đa đạng Do đó, chính quyền nên tổ chức điều tra chỉ tiết hơn về tình hình gia đình của các hộ thuộc nhóm này để

x

phân thành các nhóm nhỏ có điều kiện tương đối giống nhau để giải

quyết

1.2.2.3 Buôn bán nhỏ quanh nơi cư trú

Đây là thành phần trung gian giữa tính chất công việc tự do và ổn

định Thành phần này chủ yếu là phụ nữ và trẻ em, do không có điều

kiện đi tìm việc làm, hoặc phải kết hợp coi nhà, trồng con, nên đã

chọn nghề buôn bán nhỏ quanh nơi cư trú hoặc ở ngay chính căn nhà

của họ Tuy buôn bán lặt vặt - thức ăn sáng, cà phê bình dân, thuốc lá,

tạp hoá nhỏ, bánh kẹo, - nhưng cũng giúp họ có được một thu nhập

tương đối đáp ứng cho nhu cầu tối thiểu của gia đình Do tính chất đặc thù của nguồn thu nhập gắn liền nơi cư trú như vậy nên thành phần này

thường rất chống đối chủ trương giải toả của nhà nước Một giải pháp

tái định cư giúp đuy trì điều kiện sinh sống sẽ dễ đàng được các hộ này

chấp thuận hơn

23

Trang 29

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chỉ Mlinh

1.2.3 Điều kiện sinh hoạt

Chương 1

1.2.3.1 Chất lượng nhà

Các căn hộ trên kênh đều thuộc đạng nhà sàn, xây dựng trên các

cọc gỗ hoặc cọc bê tơng cắm xuống lịng kênh Sàn nhà hầu hết bằng

gỗ, một số lát bằng đan bê tơng cốt thép Đa số nhà dựng bằng ván gỗ, carton, lá; một số ít xây gạch lợp tơn Chất lượng nhà nhìn chung là rất

kém, thực tế đã cĩ trường hợp nhà sập do nước ăn mồn các cọc chống

Các căn hộ trên tuyến kỹ thuật ven bờ kênh cĩ chất lượng tương đốt khá hơn Hầu hết là nhà xây gạch, cĩ hoặc khơng cĩ gác gỗ Một số

ít nhà cĩ lầu bê tơng Tuy nhiên, tình trạng chung là xây cất lộn xơn, khơng theo qui hoạch nào cả, kỹ thuật xây dựng cĩ nhiều khiếm khuyết

để giảm giá thành Các tiêu chuẩn kiến trúc, vệ sinh, phịng cháy chữa cháy đều khơng được tơn trọng

1.2.3.2 Ha tầng kỹ thuật

Do tình trạng xây cất tự phát, khơng được qui hoạch chính thức

nên hạ tầng kỹ thuật của khu vực này hầu như khơng cĩ gì cả Đa số

các hộ sử dụng nhà vệ sinh trên kênh Khơng cĩ hệ thống thốt nước,

các hộ thải nước sinh hoạt thẳng xuống lịng kênh Khơng cĩ nước máy, các hộ phải câu nhờ hoặc đổi nước, một số hộ đĩng giếng chỉ cốt lấy

nước mà khơng quan tâm đến chất lượng nước Điện sinh hoạt chủ yếu

là câu nhờ một cách tùy tiện, nên mạng dây điện của các hộ giăng

chang chịt, khơng dim bảo an tồn điện và là nguy cơ gây hoả hoạn

Đường giao thơng chật hẹp, chạy quanh co tùy tiện giữa các dãy nhà,

24

Trang 30

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP MBA

hầu hết là hẻm đất, riêng các tuyến đường đẫn đến các đãy nhà trên kênh được lát đan bê tơng trên các đầm gỗ hoặc bê tơng tự làm

1.2.3.3 Quản lý địa phương

Mặc dù tình trạng xây dựng và cư trú lộn xộn ở các khu nhà trên,

nhưng do diều kiện lịch sử để lại nên các khu dân cư này vẫn được

chính quyền quan tâm Tuy nhiên cơng tác quản lý của chính quyền chỉ

chủ yếu nắm số lượng nhân khẩu và rất khĩ theo đõi các mặt sinh hoạt

khác của dân cư trong vùng Đĩ là kẻ hở cho sự ẩn nấu và hoạt động của các đối tượng tệ nạn xã hội Các chương trình hỗ trợ đời sống, cải

thiện điều kiện sinh hoạt cho nhân dân địa phương hầu như khơng thực

hiện được do tính chất phức tạp và qui mơ vượt quá khả năng của chính

quyền cấp phường

1.2.4 Tình hình mơi trường

Kênh Nhiêu Lộc là một trong những tuyến thốt nước chính của Thành

phố Hồ Chí Minh, tập trưng toần bộ các đường cống thốt nước mưa và nước

thải của các Quận nằm dọc 2 bên bờ kênh

Lồng kênh tự nhiên cĩ bề rộng bình quân khoảng 30m Do sự phát triển

của các khu dân cư 2 bên bờ làm cho lịng kênh bị thu hẹp đần Chiều sâu

lịng kênh cũng bị cạn dần do bị các loại rác và chất thải lắng đọng qua nhiều năm Nhiều hộ dân ở 2 bên bờ đã sử dụng mặt kênh để trồng các bè rau muống, hoặc đổ đất lấn dịng để cất nhà khiến cho dịng chảy bị thu hẹp, giảm tốc độ chảy và gia tăng tốc độ bồi lắng Lịng kênh bị bồi lắng cịn làm che lấp các miệng cống xả của Thành phố, hạn chế tốc độ thốt nước của hệ

Trang 31

thống cống Dòng kênh không còn đủ sức chuyển tải toàn bộ khối nước thải

ra đến cuối nguồn (Sông Sàigòn) Nước thải chưa ra đến nơi đã gặp triều lên

đẩy ngược trở lại Do đó, sau các cơn mưa, các khu vực dân cư 2 bên bờ

thường bị ngập sâu từ 40 cm đến hơn 1m, kéo dài nhiều tiếng đồng hồ Rác rưởi và các loại chất thải bị đồng nước cuốn vào các căn hộ gây nên tình trạng mất vệ sinh thường xuyên Ngoài ra, hệ thống vệ sinh của thành phố

nói chung và các khu dân cư ven bờ nói riêng chưa đạt yêu cầu kỹ thuật (chưa được xử lý trước khi để ra kênh) nên làm cho đòng nước càng bị ô

nhiễm nghiêm trọng

Trang 32

_ CHƯƠNG 2

PHAN TICH ANH HUONG cdq@ YEG TO D&C DIEM DAN CU DOI VOI KET QUA CONG TAC GIA! TOA

V4 DI DOI DAN TREN KÊNH NHIÊU LỘC

QUẬN 3 - TP HỒ CHÍ MINH

Trang 33

LUAN VAN TỐT NGHIỆP MBA

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điểm dân cụ đến kết quả giải tod và tái định cư nhà

Việc giải toả và di đời dân sống trên các bờ kênh rạch ở các đô thị phiá

Nam, đặc biệt là ở thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ là một vấn đề mang

tính chất kinh tế - xã hội, mà nội dung sâu sắc bên trong còn hàm chứa

những ý nghĩa chính trị Chính vì lẽ đó, khi đề cập đến công tác giải toả di

đời thì phải thấy hết mọi tính chất phức tạp của nó về các khía cạnh kinh tế,

tâm lý, tình cảm, Do đó, việc thực hiện một chương trình giải toả đi đời

không phải là một sự tùy tiện theo cảm tính của cấp lãnh đạo, mà đây là cả

một chủ trương lớn phải giải quyết có lý có tình Xuất phát từ những suy nghĩ

nói trên, Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã có những văn bản pháp lý để tạo chỗ dựa cho công tác di dời

Dựa trên qui hoạch tổng mặt bằng cải tạo và xây dựng thành phố Hồ

Chí Minh đã được Thủ Tướng Chính phủ phê duyệt, ngày 09/12/1993, Chủ

tịch UBND TPHCM đã ký Quyết định số 1847/QĐ-UB-QLĐT v/ phê duyệt

dự án qui hoạch cải tạo và xây dựng kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Trang 34

Quyết định có ghi rõ mục tiêu của chương trình về mặt xã hội là xoá bỏ tình trạng nhà ở lụp xụp và cư trú không ổn định, cải thiện điều kiện ở và

sinh hoạt của nhân dân, làm trong sạch và lành mạnh môi trường sống Về

mặt quản lý đô thị, chương trình nhằm khôi phục chức năng thoát nước của

kênh và xây dựng hình thành một trục cảnh quan đô thị mới cho thành phố

Những mục tiêu này nhằm hợp thức hoá việc phân bổ lại dân cư ở một

thành phố lớn theo xu hướng phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đồng thời tạo sự ổn định để người dân làm ăn lâu đài theo phương châm của dân

tộc ta “có an cư mới lạc nghiệp”

Để đấm bảo các mục tiêu nói trên, công tác tổ chức thực hiện chủ trương đi dời đân đóng một vai trò quyết định Do đó, Ủy ban Nhân dân

thành phố đã tổ chức phân công các bộ phận có trách nhiệm liên quan để

phối hợp thực hiện, cụ thể như sau :

- Uy ban Nhân dân các quận có liên quan tổ chức đền bù giải toả các

căn hộ trên và ven hai bờ kênh trong phạm vỉ qui định của thành phố

- Uy ban Nhân dân thành phố giao cho các Sở, Ban ngành thành phố thực hiện công tác cải tạo tuyến kênh và xây dựng các công trình hạ tầng kỹ

thuật dọc hai bên bờ kênh

Trên cơ sở phân công, thành phố đã xác lập các nguồn vốn để phân bổ

cho các bộ phận thực hiện như sau :

- Đền bù giải toả và xây dựng chung cư để tái bố trí cho đân giải toả :

Thành phố cho vay không lãi từ Quỹ bán nhà sở hữu nhà nước (SHNN) Để

giảm giá bán nhà chung cư cho đân giải to, Ủy ban Nhân dân thành phố qui

Trang 35

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí xinh

định đành một tỉ lệ điện tích các khu dân cư mới để xây dựng các căn hộ liên

kế, nhà vườn và các căn hộ ở tầng trệt và lầu 1 của các lô chung cư để bán

theo giá kinh doanh cho mọi đối tượng Tiền lãi thu được sẽ dùng để bù đấp

vào giá thành xây dựng các căn hộ chung cư đành cho dân giải toả (từ lầu 2

24 1A

trở lên)

- Xây dựng các công trình kỹ thuật dọc hai bên bờ kênh và các hạng

mục hạ tầng kỹ thuật của các khu đân cư mới : Ngân sách thành phố cấp hỗ

trợ một phần, phần còn lại được đưa vào giá thành xây dựng các căn hộ

Từ nguồn vốn nói trên, thành phố đã xây dựng qui chế đền bù cụ thể để đảm bảo tính công bằng trong thực hiện

2.1.2 Qui chế đên bù

2.1.2.1 Cơ sở pháp lý

Ngày 17/6/1996, Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh ban

hành Quyết định số 2896/QĐ-UB-QLĐT về việc “Qui định đền bù, trợ

cấp thiệt hại và bố trí định cư khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào

mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Các khoản đền bù và trợ cấp theo qui định bao gồm :

1 Đền bù và trợ cấp thiệt hại về đất ở : e¬ Mức độ đền bù : tùy thuộc mức độ hợp pháp của đất ở

e Phương thức đền bù : hoán đối đất ở nơi khác hoặc thanh toán bằng tiền

Trang 36

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thi Nghé thuộc địa bàn Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 9

2 Đền bù và trợ cấp thiệt hại về tài sản :

® Nhà ở: đền bù giá trị xây dựng theo đơn giá qui định của thành phố Mức đệ đền bù tùy thuộc cấp loại nha, vị trí căn

nhà và mức độ hợp lệ của giấy tờ nhà

3 Các khoản trợ cấp khác : Trợ cấp tháo dỡ, di chuyển nhà

Trợ cấp ổn định đời sống

Trợ cấp đối với điện chính sách

2.1.2.2 Các chế đô áp dụng cho chương trình Nhiêu Lộc - Thí Nghè

1 Đền bù đất : áp dụng Quyết định số 05/QĐ-UB-QLĐT ngày

04/01/1995 của Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về việc ban

hành bảng giá các loại đất trên địa bàn thành phố

2 Đền bù nhà : áp dụng Quyết định số 692/QĐÐ-UB-TM ngày

04/05/1993 của Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về việc ban

hành bảng giá chuẩn tối thiểu trị giá nhà để tính lệ phí trước bạ trên địa

bàn thành phố Hồ Chí Minh

30

Trang 37

3 Đền bù hoa màu : áp dụng Bản phụ lục Đơn giá đền bù cây

trồng ban hành kèm Quyết định số 2896/QĐ-UB-QLĐT ngày 17/6/1996 của Ủy ban Nhân dân thành phố

4 Các khoản trợ cấp : áp dụng Quyết định số 4755/QĐ-UB-TM

ngày 29/06/1995 và Quyết định số 6337/QĐ-UB-TM ngày 28/08/1995

của Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về việc ban hành bảng qui định khung giá đền bù, trợ cấp di chuyển nhà ở vá vật kiến trúc

khác nằm trên và ven kênh rạch, ven sông và các khu nhà lụp xụp trên

địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

2.1.3 Giải pháp tái định cư

2.1.3.1 Các hộ không có hộ khẩu thành phố

Các hộ này có thể chọn một trong hai giải pháp, hoặc nhận tiền đền bù

và trở về quên cũ để sinh sống, hoặc đi lập nghiệp ở các vùng kinh tế mới

của thành phố với những chế độ ưu đãi đặc biệt : cấp đất, cấp nhà, trợ cấp lương thực và tiền trong thời gian đầu (từ 6 tháng đến 1 năm), bố trí việc làm

ở nông trường,

2.1.3.2 Các hô có hộ khẩu thành phố,

Các hộ này có thể chọn một trong hai giải pháp, hoặc nhận tiền đền bù

để tự thu xếp nơi ở mới : về nhà bà con, mua nhà mới, mua đất cất nha, ., hoặc đặng ký mua nhà chung cư với các ưu đãi như sau :

+ Tầng trệt và lầu 1 : trả tiền một lần với giá ưu đãi

+ Lầu 2 trở lên : trả góp 10 năm, lần đầu trả tối thiểu 30% giá bán

Trang 38

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tế đặc điểm dân cư đến kết quả giải toả và tái định cư nhà

trên và ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc dia ban Quan 3 - Thanh phd HG Chi Minh

2.2 NHAN XET KET QUA GIAI TOA DI DOI Ở QUẬN 3

2.2.1 Tình hình giải toả ở Quận 3

Tổng số căn hộ thuộc diện giải toả phục vụ chương trình Nhiêu Lộc

Quận 3 gần 6.000 căn, trong đó :

OD ký biên bản thoả thuận : 911 căn (đạt 39%)

Trong đó: - Tuyến lòng kênh : 797 căn (đạt 65%)

- Tuyến kỹthuật : 114 căn (đạt 10%}

fIKết quả di đời :

- Đăng ký mua chung cử : 330 hộ

- Tự lo chỗ ở : 368 hộ

- Đi lập nghiệp KTM : 13 hộ

Trang 39

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố dặc điếm dân cư đến kết quả gidi toa va tai dinh cu nha

2.2.2 Nhận xét chung

Nhìn chung, tiến độ giải toả có chậm hơn dự kiến Mặc dù đã được

thông báo từ trước và hầu hết đều đồng tình với dự án cải tạo tuyến kênh

Nhiêu Lộc của thành phố, nhưng nhiều hộ đân vẫn còn băn khoăn, cân nhắc

đối với các vấn đề sau :

e Chưa hoàn toàn thoả mãn với mức giá đền bù của thành phố

e Khó khăn trong việc đi lại (nếu phải mua chung cư ở ngoài Quận 3)

e Không thích ở chung cư, nhưng tiền bồi hoàn không đủ để m một

Nhận xét chung mang tính định tính về kết quả giải toả đi dời ta thấy

đa số hộ giải toa có tiền đền bù thấp đều đăng ký mua nhà chung cư để đầm

bảo chổ ở cho gia đình; đối với các hộ có số tiền bồi hoàn nhiều, hầu hết đều nhận tiền để tự lo chổ ở

Kết quả giải toả di đời trong thời gian vừa qua thường rất bị động do không dự đoán được quyết định của các hộ giải toả Do đó, trong quá trình

Trang 40

LUAN VAN TOT NGHIEP MBA _

Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố đặc điếm dân cư đến kết quả giải toả và tái định cư nhà

thực hiện giải toả, Ban Quần lý Dự án Đầu tư - Xây dựng công trình Quận 3

luôn gặp các tình huống khó khăn như :

- thiếu kinh phí bồi hoàn khi có nhiều hộ chọn phương án tự thu xếp

- thiếu nhà để bố trí khi có nhiều hộ đăng ký mua nhà chung cư

Thực tế thường xuyên có nhiều hộ đã hoàn tất bồ sơ giải toả nhưng phải chờ tiền hoặc chờ nhà Thời gian chờ đợi có khi kéo dài nhiều tháng,

gây khó khăn cho việc làm ăn, sinh hoạt của các gia đình này

Để kiểm chứng những nhận xét mang tính cảm quan như trên về các nguyên nhân dẫn đến các quyết định khác nhau của các hộ giải toả, đề tài tập trung phân tích các yếu tố đặc điểm dân cư của các hộ giải toá, sử dụng phương pháp phân tích tương quan thống kê của các yếu tế này đối với quyết định và kết quả giải tod di đời Các mối tương quan này, nếu có, sẽ là cơ sở

đề xuất chính sách và biện pháp thực hiện nhằm dự báo tương đối chính xác

về kết quả giải tod di dai để có kế hoạch nguồn lực hợp lý, chủ động hoàn

thành tiến độ thực hiện theo dự kiến

Định dạng
Số trang	92
Dung lượng	2,27 MB