Đề tài nghiên cứu phát triển du lịch tại khu quần thể kiến trúc chùa thầy, quốc oai, hà nội

Ngoài việc cúng tại nhà, từ cụ già, bậc trung niên,đến các bạn trẻ đều đến chùa để thắp nén hương thơm lên đức Phật, cầucho một năm bình yên, gặp nhiều may mắn .Theo quan niệm của nhiề

BỘ THỂ THAO VĂN HÓA VÀ DU LỊCH

Đề tài nghiên cứu: Phát triển du lịch tại khu quần thể kiến

trúc chùa Thầy, Quốc Oai, Hà Nội

Thành viên:

 Nguyễn Thùy Linh (Powerpoint)

 Đỗ Hương Giang (Word)

 Nguyễn Thị Khánh Huyền (thuyết trình)

Mục lục

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1.Lý do chọn đề tài: 4

2.Mục tiêu nghiên cứu 4

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4.Phương pháp nghiên cứu 5

5.Bố cục đề tài 5

PHẦN NỘI DUNG 5

Chương 1: CHÙA THẦY VÀ LỄ HỘI CHÙA THẦY 5

1.1Khái quát về Chùa Thầy 5

1.1.1 Sơ lược về sự ra đời của chùa Thầy 6

1.1.2 Về kiến trúc 7

1.1.3 Về điêu khắc 8

1.1.4 Giá trị nghệ thuật của các pho tượng: 10

1.1.5 Hệ thống chùa trên núi 12

1.2 Các nghi lễ thờ cúng và hoạt động tín ngưỡng tại thiết chế 13

1.2.1.Cầu an đầu năm 13

1.2.2 Dâng sao giải hạn 14

1.2.3.Cầu Siêu 15

1.3 Lễ hội Chùa Thầy 17

1.3.1 Thời gian tổ chức 17

1.3.2.Diễn biến 17

1.3.3 Các nghi lễ 18

1.3.4 Các hoạt động trong lễ hội 19

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA SỞ DU LỊCH HÀ TÂY ĐỐI VỚI KHU DU LỊCH CHÙA THẦY 21

2.1 Hoạt động phát triển du lịch ở chùa Thầy 21

2.2 Chiến lược phát triển du lịch khu du lịch Chùa Thầy đến 2010 – 2020 của tỉnh Hà Tây: 21

2.2.1 Chiến lược phát triển 21

2.2.1.1 Du lịch Chùa Thầy trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh Hà Tây 21

2.2.1.2 Du lịch Chùa Thầy trong chiến lược phát triển kinh tế của huyện Quốc Oai 22 2.2.2 Định hướng phát triển du lịch Chùa Thầy đến năm 2010 - 2020 24

2.2.2.1 Định hướng chung 24

2.2.2.2 Dự báo các chỉ tiêu phát triển 25

2.2.2.3 Quy hoạch phát triển hạ tầng cơ sở 26

2.3Thực trạng khai thác và phát triển hoạt động du lịch tại Chùa Thầy 31

2.3.1 Thực trạng công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch tại Chùa Thầy 31

2.3.2 Thực trạng về cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch 34

2.3.2.1 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ lưu trú 34

2.3.2.2 Giao thông 34

2.3.2.3 Cơ sở vật chất phục vụ ăn uống, bãi để xe 37

2.3.3 Thực trạng về nguồn nhân lực 38

2.4.4 Thực trạng về nguồn khách và doanh thu 40

2.4.4.1 Khách du lịch 40

2.4.4.2 Doanh thu du lịch 42

2.5 Đánh giá thực trạng hoạt động du lịch tại Chùa Thầy 43

2.5.1 Những mặt được 43

2.5.2 Những mặt hạn chế 44

2.5.3 Nguyên nhân của những hạn chế 48

2.6 Vai trò quản lý của Sở du lịch Hà Tây đối với hoạt động du lịch tại Chùa Thầy .51 2.6.1 Thực trạng về công tác quản lý của Sở du lịch Hà Tây đối với hoạt động du lịch tại Chùa Thầy 51

2.6.1.1 Về tổ chức quản lý 51

2.6.1.2 Về công tác quy hoạch 52

2.6.1.3 Về công tác quản lý các dịch vụ du lịch 52

2.6.1.4 Về tuyên truyền quảng bá, xúc tiến phát triển du lịch 53

2.6.1.5 Đào tạo phát triển nguồn nhân lực 53

2.6.2 Đánh giá về hoạt động quản lý, những nguyên nhân 54

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN DU LỊCH CHÙA THẦY .55 3.1.Thuận lợi: 55

3.2 Khó khăn 56

3.3 Hướng phát triển: 58

3.4 Một số giải pháp 59

KẾT LUẬN: 60

PHỤ LỤC 61

Một số hình ảnh ở chùa Thầy: 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO 61

Phát triển du lịch tại khu quần thể kiến trúc chùa Thầy, Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội

1.Lý do chọn đề tài:

Chùa Thầy được xây dựng từ thời vua Lý Nhân Tông, cách đây gần

1000 năm Đây cũng là một công trình kiến trúc văn hóa độc đáo, so vớicác ngôi chùa vùng Đồng bằng Bắc bộ, chùa Thầy có nhiều điểm khác biệt.Chùa không có nghi môn, tam quan, vừa thờ Phật theo Mật Tông, vừa thờthánh Đức thánh được thờ ở chùa Thầy là Thiền sư Từ Đạo Hạnh, một vịcao tăng thời Lý (thế kỷ XI)

Bên cạnh những giá trị về lịch sử, văn hóa, Chùa Thầy còn nằm trongmột quần thể thiên nhiên của núi Thầy với nhiều hang động và cảnh đẹpnên từ lâu đã trở thành điểm du lịch lịch sử, văn hóa thu hút nhiều dukhách trong và ngoài nước

Sự phát triển du lịch lễ hội Chùa Thầy đã đóng góp rất nhiều vào sựphát triển kinh tế, văn hóa của xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, thành phố Hànội Mỗi năm thu hút gần 20 vạn lượt du khách thập phương, trong đó cóhơn hai nghìn lượt khách quốc tế

Vì những lý do trên chúng tôi lựa chọn đề tài “Phát triển du lịch tại khu quần thể kiến trúc chùa Thầy, Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội.” làm đề tài

nghiên cứu khoa học

PHẦN MỞ ĐẦU

2.Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu, tìm hiểu sơ lược về chùa Thầy như: sự ra đời, sơ lược vềThiền sư Từ Đạo Hạnh, Lễ hội Chùa Thầy và một số nghi lễ thờ cúng vàhoạt động tín ngưỡng tại chùa Thầy

Tìm hiểu khách về lượng khách tham quan là bao nhiêu, thành phần,mục đích tới thăm quan là gì

Nghiên cứu, đánh giá thuận lợi và khó khăn từ đó đưa ra những địnhhướng và giải pháp phát triển cho du lịch Chùa Thầy

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

-Đối tượng nghiên cứu:Phát triển du lịch tại khu quần thể kiến trúc chùa

Thấy

-Phạm vi nghiên cứu: chùa Thầy, Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội

4.Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau

-Phương pháp điền dã, quan sát, tham dự

-Phương pháp phỏng vấn sâu

-Điều tra xã hội học bằng bảng hỏi

-Kết hợp các phương pháp văn bản học như tổng hợp, thống kê, phân tích,

so sánh,…

5.Bố cục đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, Mục lục, Nộidung đề tài bao gồm 3 chương:

Chương 1: Giới thiệu về chùa Thầy và lễ hội chùa Thầy

Chương 2: Thực trạng khách thăm quan và du lịch tới chùa Thầy

Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển du lịch chùa Thầy

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: CHÙA THẦY VÀ LỄ HỘI CHÙA THẦY

1.1Khái quát về Chùa Thầy

1.1.1 Sơ lược về sự ra đời của chùa Thầy

Vị trí Chùa Thầy là một ngôi chùa ở chân núi Sài Sơn, huyện QuốcOai tỉnh Hà Tây cũ, nay là xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai,Hà Nội, cáchtrung tâm hà Nội khoảng 20 km về phía Tây nam, đi theo đường cao tốcLáng - Hòa Lạc Sài Sơn có tên Nôm là núi Thầy, nên chùa được gọi

là chùa Thầy Chùa được xây dựng từ thời nhà Lý Đây là nơi tu hànhcủa Thiền Sư Từ Đạo Hạnh, lúc này núi Thầy còn gọi là núi Phật tích

1.1.1.2 Lịch sử ra đời :

Cùng với chùa Tây Phương và Chùa Hương, Chùa Thầy là một trongnhững ngôi chùa nổi tiếng nhất Việt Nam Nếu như Chùa Láng gắn liềnvới giai đoạn đầu của cuộc đời Từ Đạo Hạnh thì chùa Thầy lại chứng kiếnquãng đời sau cùng cho đến ngày thoát xác của vị sư thế hệ thứ 12 thuộcdòng Thiền Tì-ni –đa –niu -chi này

Ban đầu chùa Thầy chỉ là một am nhỏ gọi là Hương Hải am, nơiThiền sư Từ Đạo Hạnh trụ trì Vua Lý Nhân Tông đã cho xây dựng lại gồmhai cụm chùa: chùa Cao (Đỉnh Sơn Tự) trên núi và chùa Dưới (tức chùa

Cả, tên chữ là Thiên Phúc Tự) Đầu Thế kỉ 17, Dĩnh Quận Công cùnghoàng tộc chăm lo việc trùng tu, xây dựng điện Phật, điện Thánh; sau đó lànhà hậu, nhà bia, gác chuông

Thế đất của chùaTheo phong thủy, chùa được xây dựng trên thế đấthình con rồng.Chùa Thầy không chỉ ở vị trí đắc địa mà bản thân sự sắp đặtkiến trúc phối hợp với cảnh quan thiên nhiên cũng phù hợp với thuyết

phong thuỷ Núi Thầy được xem là con rồng lẻ đàn sắc sảo (quái long),chung quanh có Thập lục kỳ sơn (là các con lân, con phượng, con rùa)chầu về Chùa Thầy được dựng ở chân núi Sài Sơn uốn lượn như đuôirồng, mặt nhìn ra núi Long Đẩu, phía trước là hồ Long Trì (ao rồng), xungquanh có làng xóm đông vui Chùa nằm trên khu đất Hàm rồng, sân cỏtrước là hàm trên của rồng, bờ hồ bên trái là hàm dưới, miệng rồng há rađón hòn ngọn là Thủy Đình; hai dải đất rộng ra hai bên là hai chân trướccủa rồng ôm lấy chùa; hai cầu Nhật Tiên Kiều và Nguyệt Tiên Kiều là răngnanh của rồng; hai bên có giếng tượng trưng cho mắt rồng ; hai cây gạokhúc khuỷu vươn lên trời trước chùa là râu rồng; ba lớp chùa Hạ, Trung,Thượng là đầu rồng; hành lang hai bên chùa có gác chuông, gác trống là tairồng Chính vẻ đẹp, hình tượng kỳ ảo của chùa Thầy đã khiến Chúa ĐịnhVương Trịnh Căn (1682-1709) khi qua đây phải ghi lại trên bia Phật TíchSơn Tự: “Nay thấy chùa Thiên Phúc ở núi Phật Tích như viên ngọc nổi lêngiữa đám ruộng sỏi đá rạng vẻ xuân tươi cả bốn mùa”.

Phần chính của chùa Thầy gồm ba tòa song song với nhau gọi làchùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng Giữa chùa Hạ và chùa Trung có ốngmuống nối với nhau, tạo thành thế hạ công thượng nhất

Chùa Hạ là nhà tiền tế, bày các tượng Đức Ông, Thánh hiền Ốngmuống để tượng Bát bộ Kim Cương Chùa Trung bày bàn thờ Phật, hai bên

có hai tượng Hộ pháp, tượng Thiên vương Chùa Thượng hay chùa trên

tách biệt hẳn, ở vị trí cao nhất, biển đề Đại hùng Bảo điện, đồng thời là nhàthánh, để tượng Di Đà tam tôn, tượng ba kiếp của thiền sư Từ Đạo Hạnh,tượng cha mẹ Từ Đạo Hạnh.

Xung quanh chùa có hai dãy hành lang, hành lang kiểu hệ thống vìkèo ván chống Phía sau hai dãy hành lang có lầu chuông, lầu trống.Phíatrước chùa là một sân rộng nhìn ra hồ Long Chiểu, tạo thành hàm của rồngtrước trồng hai cây gạo, nhưng hiện tại hai cây gạo đã chết, được thay bởicây đa Từ sân này có hai cầu là Nhật tiên kiều và Nguyệt tiên kiều nốisang hai bên, tạo thành hai râu rồng Hai cầu này do Phùng Khắc Khoanxây vào năm 1602 Cầu Nhật Tiên nối sang một hòn đảo nhỏ, trên đảo cóđền thờ Tam phủ Cầu Nguyệt Tiên nối vào đường lên núi.Giữa ao LongChiểu có thủy đình là viên ngọc giữa miệng rồng Đây cũng là nơi diễn ratrò múa rối nước Từ Đạo Hạnh được cho là ông tổ của hình thức biểu diễndân gian này Những tòa chính của chùa Thầy được xây trên nền rất cao,thấp nhất là hành lang và nhà hậu cũng được làm trên nền cao 1m, tiềnđường cao hơn mặt đất 1m, điện Phật cao 1,76m, cao nhất là điện thánhcao 2,20m, xung quanh kê đá hộc Toàn bộ cấu trúc chùa theo kiểu chồngdường kèm giá chiêng

Ngoài ra , du khách sẽ còn thấy một hệ thống văn bia cổ bằng chữhán và chữ Nôm ,có giá trị được lưu giữ tại ngôi chùa này

1.1.3 Về điêu khắc

Mỗi hệ thống tượng với chức năng riêng biệt sẽ được đặt ở những vịtrí nhất định trong chùa Ở chùa Thầy với kiến trúc tiền Phật hậu Thánh, cóhai hệ thống tượng chính: hệ thống tượng Phật và hệ thống tượng Thánh.Trọng tâm của hệ thống tượng Phật là ở chùa Trung (Đại Hùng Bảo Điện).Cách sắp xếp cơ bản vẫn chia trên hai chục chính: Trục ngang (thời gian)

là bộ tượng Tam Thế (Quá khứ, hiện tại, tương lai) và trục dọc (không

gian) gồm tượng Tuyết Sơn – Di Lặc – Thích Ca sơ sinh Mỗi nhóm tượngđược chú trọng, nhấn mạnh đến thần thái, cách tạo hình ứng với chức năngcủa tượng Bộ tượng tam thế tượng trưng cho ba ngàn đức Phật trong bakiếp, cho tính bình đẳng về Phật tính, do đó ba pho tượng hình dáng, kíchthước tư thế tọa thiền tương tự nhau chỉ khác thế tay và một vài chi tiếttrang trí.

Nhóm tượng Di Đà Tam Tôn bao gồm Bồ Tát Đại Thế Chí – A di đà– Bồ Tát Quan Âm Ba tượng này có thế ngồi tọa thiền kiết già (yoga),khiến tâm không thể lay động Điểm đặc biệt ở ba pho tượng này là phongcách tạo hình mới chú trọng yếu tố trang trí bằng hệ thống hạt nổi, baogồm những hạt tròn to nhỏ khác nhau, kết hợp với hoa cúc mãn khai kếtnăm hàng dọc, ba hàng ngang bao quanh thân tượng

Tiếp đó, theo trục dọc là tượng Tuyết Sơn-Di Lặc-Thích Ca sơ sinh tượngtrưng cho ba đoạn đời tu hành của Phật Tuyết Sơn là Phật ở giai đoạn tukhổ hành, chưa thành Phật, còn đau đáu về cuộc đời, với hình dạng mộtnhà sư gày gò, ngồi an tịnh, trầm mặc, khuôn mặt đầy suy tư Di Lặc đượccoi là vị Phật của tương lai, đấng Từ Tôn cứu thế Bởi vậy tượng Di Lặcthường béo tốt, mặt tròn, bụng phệ, chân tay ngắn, tư thế một chân co, mộtchân chống, khuôn mặt tượng luôn cười hớn hở bắt nguồn từ đại tâm từ bi

hỉ xả của ngài Cuối cùng là tượng Thích Ca sơ sinh một tay chỉ lên trời,một tay chỉ xuống đất ý nghĩa “Thiên thượng địa hạ, duy ngã độc tôn”,xung quanh có chín con rồng tượng trưng cho mây trời linh thiêng hội tụlấy nước thiêng tẩy trừ những uế trọc cho đức Phật

Bao bọc hai bên Tam Bảo là hành lang với hệ thống tượng La Hán, hiệnthân của những người tu hành xuất thân từ nhiều tầng lớp có tiểu sử, cátính, lối tu khác nhau do vậy cũng là nhóm tượng sinh động, hiện thực, tạonhiều cảm hứng Tuy nhiên 18 vị La Hán bằng đất ở chùa Thầy không phải

là nhóm tượng đặc sắc về thẩm mỹ và tạo hình So với một số chùa cùngniên đại thế kỷ XVII, hệ thống tượng chùa Thầy có số lượng ít, không đầy

đủ, phần nào cho thấy vai trò của Từ Đạo Hạnh trong chùa lớn hơn vai tròcủa Phật giáo

Tượng Từ Đạo Hạnh ở ba kiếp khác nhau được thờ trong điệnThánh: tượng kiếp tu tiên đặt trong khám thờ bên trái, giữa là tượng chânthân của họ Từ, bên phải là tượng Lý Thần Tông, hóa thân Từ Đạo Hạnh.Nếu pho chân thân Từ Đạo Hạnh mang tính chân dung thể hiện khuôn mặtkhắc khổ gân guốc, trong trang phục áo cà sa, mũ pháp sư, ngồi thiền địnhthì tượng Lý Thần Tông mang nhiều yếu tố tượng trưng, kích thước lớnhơn người thực Sinh động, độc đáo nhất là tượng Từ Đạo Hạnh ở kiếp tutiên đặt trong khám thờ Theo yếu tố Mật giáo tượng Phật được tạo hìnhđộng, yếu tố cơ học được thể hiện ở pho tượng này “Pho tượng có kíchthước bằng người thực, làm bằng gỗ chiên đàn đặt trong khám thờ Khixưa trong ruột tượng có đặt dây máy theo lối con rối, do đó mỗi khi mởcửa khám tượng từ từ đứng dậy, đóng cửa khám tượng lại từ từ ngồixuống Về sau… mới cắt dây máy, và tượng ngồi luôn…”

1.1.4 Giá trị nghệ thuật của các pho tượng:

Với những sự cố gắng và tâm huyết của những người thợ giỏi đãlàm nên những bộ tượng đặc sắc , rất điêu luyện và tinh tế

Có thể thấy tượng Phật đã được thể hiện bằng nhiều yếu tố hình tượng,màu sắc, chất cảm để chuyển tải ý tưởng của đạo Phật Điểm nổi bật củatượng Phật giáo nói chung, tượng chùa Thầy nói riêng là trạng thái Thiềnđịnh, tĩnh tại, trừ tượng Kim Cương ở thế động còn đều có thế tĩnh, tọa senthiền định hay đứng thẳng Cái động chỉ nằm ở thế ấn quyết trên các cánhtay tượng Phật, một mặt tạo ra sự linh thiêng, mặt khác, trong không gian

ngôi chùa, nó có tác dụng giúp Phật tử thâm nhập vào ý nghĩa của việc tuhành.

1.1.4.1 Về hình và màu.

Tượng Phật thể hiện sự viên mãn hoàn chỉnh đầy đủ 32 quý tướngnhà Phật: tai dài, mặt tròn đầy, tóc bụt ốc… Y phục cân đối tĩnh tại, hàihòa thiên địa nhân Riêng các tượng La hán có cá tính riêng do xuất thân,tiểu sử của mỗi vị Tượng Thánh mang tính chân dung, hiện thực, đặc biệtchú trọng đến tính động, tác dụng mạnh tới thị giác người xem

1.1.4.2 Về chất liệu

Các nghệ nhân phối hợp giữa gỗ và đất để tạo hình phong phú Nếutượng gỗ với màu của vàng, đỏ của sơn, màu cánh gián dưới ánh đèn nếntạo cảm giác lung linh, huyền ảo Tượng đất hút màu tạo nên độ trầm sâucho các pho tượng Tuỳ loại tượng, tuỳ chức năng mà hệ thống tượng được

sử dụng trang trí màu sắc cho phù hợp Tượng Phật, đặc biệt tượng Tamthế, được sơn son thếp vàng tạo vẻ trang nghiêm, linh thiêng Tượng Lahán, Hộ pháp sử dụng màu mạnh, tươi, tương phản gây ấn tượng mạnh về

sự trấn áp, oai phong, tạo cái động Tượng Tuyết Sơn màu đen, thể hiệngiai đoạn khởi thủy, tu hành theo lối khổ hạnh của Phật

1.1.4.3 Về không gian ánh sáng

Không chỉ sử dụng hệ thống điêu khắc, chùa Thầy còn sử dụng tổnghợp các yếu tố sắp đặt kiến trúc không gian ánh sáng để chuyển tải giáo lýPhật pháp đến với Phật tử Đó là yếu tố phong thuỷ tìm sự hòa hợp conngười – thiên nhiên, tạo vật Từ ngoài vào chùa cũng là sự chuyển trạngthái từ nơi cuộc sống thế tục để bước vào một thế giới yên tĩnh lắng đọng

Về ánh sáng càng đi sâu vào chùa, ánh sáng tự nhiên càng mất dần đểchuyển sang ánh sáng của đèn, nếu giúp con người tĩnh tâm suy ngẫm tạm

xa rời cuộc sống đời thường

Nghệ thuật bày đặt điêu khắc, kiến trúc độc đáo, đẹp đẽ linh thiêng,kết hợp với cảnh quan thiên nhiên vốn có (cụm di tích Chùa, hang động tựnhiên) và truyền thuyết linh thiêng về vị thiền sư Từ Đạo Hạnh đã đưachùa Thầy vào hàng đệ nhất trong di sản nghệ thuật kiến trúc Phật giáo cổtruyền Đến nay, chùa Thầy vẫn cuốn hút khách hành hương đến vãn cảnh,cầu phúc cầu tài, và hấp dẫn các nhà nghiên cứu tìm hiểu về giá trị nghệthuật, thẩm mỹ, lịch sử, tôn giáo nơi đây.

1.1.5 Hệ thống chùa trên núi

Trên núi có chùa Cao, vốn là Hiển Thụy am, còn có tên là Đỉnh Sơn

Tự, là nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh đến tu đầu tiên Tương truyền rằng độngPhật Tích ở sau chùa là nơi Ngài Từ Đạo Hạnh thoát xác để đầu thai làmvua Lý Thần Tông, nên còn gọi là hang Thánh Hóa

Phía trên chùa Cao, trên đỉnh núi có một mặt bằng gọi là chợ Trờivới nhiều tảng đá hình bàn ghế, kệ bày hàng, ly rượu, trong đó có mộtphiến đá nhẵn lì được gọi là bàn cờ tiên Từ chùa Cao, đi vòng ra phía sau

là hang Cắc Cớ, là nơi tình tự của trai gái ngày xưa trong những ngày hội

hè, như ca dao đã ghi lại:

Gái chưa chồng trông hang Cắc Cớ, Trai chưa vợ nhớ hội chùa Thầy.

Đi ngược lên trên là đến đền Thượng Gần đền Thượng có hang BụtMọc với nhiều tảng đá được thời gian bào mòn trông như tượng Phật Tiếp

đó là hang Bò với lối vào âm u Cách một đoạn là đến hang Gió với nhữngngọn gió thổi thông thốc cả hai đầu

Ở chân núi phía Tây còn có chùa Bối Am, còn gọi là chùa Một Mái,chùa có tên như vậy là vì chùa chỉ có một mái ngói, mặt sau chùa dựa vào

vách núi Như vậy, quanh núi Thầy, ngoài chùa Thầy còn có cả một cụm

kiến trúc Phật giáo được xây dựng trong những khoảng thời gian khácnhau.

Trong một bài ký ghi trên vách núi, Chúa Trịnh Căn đã phác họacảnh chùa Thầy "như viên ngọc nổi lên giữa đám sỏi đá, rạng vẻ xuân tươikhắp cả bốn mùa Động trên hệt như cõi thanh hư, bên vách còn in mâyráng Ao rồng thông sang bến siêu độ, cầu tiên Nhật Nguyệt đôi vầng.Hình tựa bình phong, sông như dải lụa"

1.2 Các nghi lễ thờ cúng và hoạt động tín ngưỡng tại thiết chế

1.2.1.Cầu an đầu năm

Cũng giống như nhiều người dân Việt khác thì người dân xã Sài Sơn vàmột số người dân vùng lân cận đều lên chùa Thầy để cầu an đầu năm.Người dân đều thành kính cầu trời khấn Phật phù hộ cho gia đình mình cóđược bình yên ,sức khoẻ tốt, gia đình hoà thuận, các con cháu ngoanngoãn, học hành tấn tới Nếu những người trung niên đến đây để cầu côngdanh, tài lộc, gia đình yên ấm thì mục đích thanh niên và học sinh, sinhviên đến đây chủ yếu là cầu sức khỏe và việc học hành cho bản thân mình

Lễ cầu an cả năm cho mọi gia đình bắt đầu vào 8h ngày rằm tháng giêng

1.2.1.3 Thục tục đăng kí làm lễ

Trước ngày làm lễ cầu an người dân cần lên chùa đăng kí làm lễ Sau

đó gười dân được phát phiếu cầu an Mỗi phiếu có ghi địa chỉ, tên của tín

chủ và gia đình Sau khi làm đúng thủ tục, người dân được hướng dẫn sangbàn nộp tiền lễ và đúng ngày giờ quy định quay lại chùa làm lễ.

Lễ cầu an cả năm cho mọi gia đình bắt đầu vào 8h ngày rằm thánggiêng Được biết chi phí cho lễ cầu an là 25.000 đồng/người

1.2.1.4 Ý nghĩa

Lên chùa cầu an đầu năm đã trở thành một nét văn hóa lâu đời củangười dân Việt Nam Ngoài việc cúng tại nhà, từ cụ già, bậc trung niên,đến các bạn trẻ đều đến chùa để thắp nén hương thơm lên đức Phật, cầucho một năm bình yên, gặp nhiều may mắn Theo quan niệm của nhiềungười dân, lễ cầu an nhằm cầu xin cho gia đình một năm mới bình yên vô

sự, đầm ấm, an vui.Đi lễ chùa đầu năm là nét đẹp truyền thống của ngườiViệt và cần được giữ gìn

1.2.2 Dâng sao giải hạn

1.2.2.1 Khái niệm

Giải sao là tín ngưỡng dân gian đa thần của người dân Việt từ xaxưa Khi phật giáo vào Việt Nam gặp nghi lễ tốt đẹp của nhân dân nên hòaquyện vào nhau, nhà chùa giúp dân bày tỏ nguyện vọng nơi cửa chùa

Quan niệm của người Á Đông, mỗi người sinh ra đều có một vì saochiếu mệnh theo từng năm Trong 9 chòm sao La Hầu, Thổ Tú, Thủy Diệu,Thái Bạch, Thái Dương, Vân Hán, Kế Đô, Thái Âm, Mộc Đức đều có saotốt, có sao xấu Người xưa thường có câu: "Nam La Hầu, nữ Kế Đô"hoặc"Thái Bạch bán sạch cửa nhà" để nói về những sao xấu

Chính vì vậy, nhiều gia đình đã đăng kí làm lễ giải hạn đầu năm tạichùa, với mong muốn giảm nhẹ vận hạn, cầu cho gia đình khỏe mạnh, bình

an, làm ăn phát đạt

1.2.2.2 Thời gian

Vào dịp đầu năm mới, cũng như nhiều gia đình người Việt trên đấtnước ngoài viêc lên chùa cầu an cho gia đình đầu năm thì người dân xãSài Sơn còn làm lễ dâng sao giải hạn cho các thành viên trong gia đình cósao xấu nhằm giảm nhẹ vận hạn ,cầu xin Thần Sao phù hộ cho bảnthân ,con cháu gia đình đều được khỏe mạnh , bình an vạn sự tốt lành ,maymắn thành đạt Lễ cúng sao vào các ngày mùng 4, mùng 6, mùng 8, 12, 14,

16 tháng Giêng

1.2.2.3 Thục tục đăng kí làm lễ giải sao

Lễ cúng sao vào các ngày mùng 4, mùng 6, mùng 8, 12, 14, 16 thángGiêng Phí giải sao là 100.000 đồng/người Cũng giống lễ cầu an ngườidân phải làm thủ tục đăng kí với nhà chùa Cạnh các bàn ghi công đức làbàn phát phiếu giải sao Mỗi phiếu có ghi địa chỉ, tên của tín chủ và giađình Nếu tín chủ hoặc thành viên trong gia đình có các sao xấu chiếu(Thái Bạch, La Hầu, Kế Đô) thì viết thêm tên sao bên cạnh tên người đó,

số tuổi thì phải ghi đúng số tuổi trên bảng xem sao… Sau khi làm đúng thủtục, người dân được hướng dẫn sang bàn nộp tiền lễ và đúng ngày giờ quyđịnh quay lại chùa làm lễ

1.2.2.4 Ý nghĩa

Đầu năm các chùa đều làm lễ cầu an, hướng niềm tin của người dânvào Phật, giúp người dân trở về với Phật tính, tránh làm việc xấu, giảm tạonghiệp xấu, biết ăn năn sám hối và hướng thiện để khởi lòng từ bi ở đâu thìnơi đó giải trừ được oan khiên nghiệp báo Người đi lễ chùa cần thành kínhhướng về Tam bảo cầu nguyện, mở rộng tấm long hồi hướng, công đứccho mọi người thì sẽ đạt được hạnh lành, an lạc, hạnh phúc

1.2.3.Cầu Siêu

1.2.3.1 Khái niệm

"Cầu Siêu" có nghĩa là "cầu cho người chết được siêu độ, được sanh

về thế giới của chư Phật." Cầu siêu là một hình thức tưởng niệm người đãqua đời, với tâm thành ước mong thần thức người quá vãng được sanh vềnơi tốt đẹp Ngay như những buổi cúng giỗ, nếu gia đình người quá vãng

có thể thiết lễ trên chùa, cùng nhau vì người quá vãng mà tụng một thờikinh, dùng một bữa cơm chay tịnh, thì ngoài biểu tượng của lòng hiếu thảo

từ con cái hướng lên cha mẹ, hoặc tình thương mến đối với người thânnhân đã qua đời, cũng còn là một duyên lành của những người tham dự vớinhà Phật khởi lên từ kỷ niệm đối với người quá vãng

Những người dân trong xã Sài Sơn nếu có người thân vừa mới quađời thường nên Chùa Thầy nhờ nhà chùa làm lễ cầu siêu cho người quá cố.Với mong muốn giúp cho vong linh của người đã chết thoát khỏi các cảnhgiới khổ đau trong địa ngục đồng thời tỏ lòng thương nhớ đối với người đãmất

1.2 3.2 Thời gian

Lễ cầu siêu được tổ chức vào lúc người thân đang hấp hối, trong suốtthời gian lễ tang và kéo dài tới 49 ngày, có khi đến 100 ngày sau đó và vàonhững ngày cúng giỗ Hàng năm các chùa cũng tổ chức thiết lễ cầu siêuliên danh tập thể vào dịp lễ Vu Lan

Nghi lễ cầu siêu thường bao gồm việc tụng kinh, lễ sám, cúngdường, phóng sinh, làm những việc phước thiện như bố thí và hồi hướngnhững công đức ấy đến người quá vãng

1.3.3.3 Ý nghĩa

Ý nghĩa của việc cầu siêu là mục đích sám hối tội lỗi cho người quávãng, hầu chuyển nghiệp nhân xấu của người, khiến họ xa lìa quả báo đaukhổ, rời khỏi cảnh giới tối tăm đọa đày, cầu cho thần thức người được nhẹnhàng thảnh thơi, siêu sinh về nơi thế giới tịnh lạc, chóng thoát luân hồi

Thể hiện tấm lòng thương kính và biết ân đối với người quá cố, và ởphương diện khác nhằm nhắc cho người quá cố biết về quy luật sanh tử màkhông còn quyến luyến thế gian, dễ dàng ra đi hay tái sanh

1.3 Lễ hội Chùa Thầy

1.3.1 Thời gian tổ chức

Lễ hội chùa Thầy là lễ hội lớn có từ lâu đời của xã Sài Sơn nói riêng

và huyện Quốc Oai nói chung Lễ hội đi vào tâm thức người dân địaphương và du khách thập phương như một hoạt động thường niên cần vàluôn phải có hàng năm để thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng, giao lưu văn hóa

và tham quan vãn cảnh của mọi người

Lễ hội truyền thống chùa Thầy được tổ chức tại chùa Thầy từ ngàymùng 5 đến 7 tháng 3 âm lịch (chính hội ngày 7-3) hằng năm Tươngtruyền , đây là ngày hội quan trọng nhất vì đó là ngày thiền sư Từ ĐạoHạnh hóa Phật Để kỉ niệm ngày này , nhân dân mở hội Chùa Thầy Đây làmột lễ hội phật giáo truyền thống điển hình của người Việt

1.3.2.Diễn biến

Cũng như các lễ hội truyền thống khác, lễ hội chùa Thầy có đủ phần

lễ và phần hội, tuy nhiên hai phần không tách rời mà thống nhất, tạo thành

một lễ hội quy mô và ý nghĩa xuyên suốt ba ngày Lễ hội là một chuỗi các

sự kiện văn hóa và tâm linh gắn kết với nhau dựa trên truyền thống văn hóa

và lịch sử của Sài Sơn

Khai hội (5/3) được tổ chức sôi động và độc đáo tại sân khấu trướcThủy đình với nhiều sự kiện như: Đọc kim sách về đức độ của Pháp sư TừĐạo Hạnh, biểu diễn trống hội, múa lân - sư - rồng, múa rối nước trên hồLong Trì, các trò chơi dân gian và các gian hàng trưng bày và bán các sảnphẩm truyền thống của xã, huyện Đặc biệt là nghi lễ trang trọng rước lễvật từ 6 thôn lên chùa, lễ Mục Dục, nghi lễ thắp hương Buổi tối là thờigian dành riêng cho màn hát chèo đò trong chùa

Ngày thứ hai của lễ hội là "sân" của các trò chơi dân gian sôi động vàcuốn hút: cờ người, thi cầu lông… Điểm nhấn của ngày này là chươngtrình ca múa nhạc đặc biệt khơi gợi lại lịch sử và văn hóa xã Sài Sơn vàhuyện Quốc Oai Đây chính là tâm điểm của phần hội trong lễ hội Bêncạnh đó, lễ thả đèn hoa đăng sẽ lung linh và rực rỡ trên hồ Long Trì,

Ngày lễ chính (7/3) diễn ra lễ rước lễ từ chùa về Quán Thánh Bêncạnh đó, các trò chơi dân gian, các gian hàng vẫn được tiếp tục Buổi chiềukết hội còn diễn ra chương trình giao lưu ca nhạc của xã Sài Sơn và các xãtrong huyện Trong ngày hội, nhiều tăng ni từ các nơi khác trong vùngcùng về đây dự lễ trong những bộ cà-sa trang trọng, tay cầm gậy hoa,miệng tụng kinh trong tiếng mõ trầm đều Lễ cúng Phật và trai đàn - mộtdiễn xướng có tính chất tôn giáo - được thực hiện có sự phối hợp của cácnhạc cụ dân tộc

1.3.3 Các nghi lễ

Nghi lễ đầu tiên là lễ tắm tượng, được tiến hành trước ngày mồng

7-3 âm lịch Tham dự lễ này là các nhà sư, tăng ni phật tử và đông đảo nhândân Trong hương khói nghi ngút, nước tinh khiết được đem tới trước bànthờ Nhà sư trụ trì cùng những người giúp việc lấy khăn vải đỏ sạch nhúngvào nước và lau cẩn thận tượng Mọi hành động diễn ra hết sức tỉ mỉ, cẩnthận và trang nghiêm Trong lúc lau, nhà sư cùng người giúp việc luôn lầmrầm niệm Phật Tăng ni phật tử cùng nhân dân xung quanh đều chắp tayhướng về phía tượng nghiêm trang cầu khẩn

Tắm Phật xong, người ta lau rửa luôn các đồ tế khí trên các ban thờ.Nước tắm Phật được vẩy ra khắp nơi như mưa của đức Phật để ngườikhang vật thịnh Chiếc khăn dùng tắm Phật được chia nhau về làm bùa chotrẻ nhỏ tránh khỏi những ma tà ám khí

Tiếp đến là lễ cúng Phật và chạy đàn Đây là một nghi lễ lớn, quantrọng nhất và gây ấn tượng nhất ở hội chùa Thầy Nghi lễ này là một diễnxướng có tính chất tôn giáo với sự phối hợp của các nhạc cụ Các lễ vậtchính được dâng lên ban thờ cùng hàng trăm lễ vật khác nhau của kháchthập phương dự hội với đủ màu sắc của các loại hoa quả, oản, bánh, xôi…lung linh trong khói nhang và đèn nến Người xem bị cuốn hút bởi sự hấpdẫn của nó như có một ma lực nào đó lôi kéo

Sau đó các nhà sư với bộ áo cà sa sang trọng, tay cầm gậy hoa biểudiễn những bước múa lượn vòng tròn, bước nhanh, bước chậm thể hiệnmột chuyến đi không ngừng của kiếp người để vươn tới điều cao đẹp.Trong khung cảnh như mờ ảo xa vời, các nhà sư vừa đi vừa múa hát theodàn nhạc đệm và tiếng mõ tụng kinh

1.3.4 Các hoạt động trong lễ hội

Nhưng hội chùa Thầy không chỉ có những nghi thức tôn giáo Ở đâycòn có trò múa rối nước mang đậm sắc thái dân gian mà ngày nay có tiếngvang ở nhiều nước Nội dung của các vở diễn rối vẫn xoay quanh các chủ

đề quen thuộc như “đi cày “, “bắt vịt “, “múa loan phượng “,…Ngoài

ra ,người ta còn tổ chức them một số trò chơi dân gian như kéo co , đánhđáo , đấu vật ….Du khách tham gia lễ hội còn có thể thưởng thức các món

ăn dân dã như bún riêu cua riêu cá , bánh trái địa phương và mua hàng lưuniệm.Trai thanh gái lịch gần xa tìm đến hội chùa Thầy còn để thỏa mãntính mạo hiểm khi leo núi và khao khát bày tỏ tình yêu trong một khungcảnh thiên nhiên rộng mở:

Rủ nhau lên núi Sài Sơn

Ai làm đá ướt đường trơn hỡi mình?

Hỏi non, non những làm thinh Phải rằng non đã vô tình với ai?

Nước non ví chẳng chiều đời Mắt xanh đâu lẽ phụ người tình chung?

Yêu nhau ta dắt nhau cùng Non bao nhiêu đá nặng lòng bấy nhiêu.

(Á Nam Trần Tuấn Khải)

Lễ hội chùa Thầy là một trong những lễ hội được kết hợp khéo léo, sinhđộng của 3 tôn giáo Phật, Đạo, Nho và tín ngưỡng dân gian Làm cho lễhội này trở thành một trong những lễ hội đặc sắc nhất nước ta do hội tụđược tinh hoa văn hóa của các tôn giáo Nổi lên điển hình là hình thức diễnxướng Phật giáo mang đậm chất nghệ thuật

Du khách đến chùa không chỉ vì lí do tín ngưỡng , mà còn có nhu cầuthưởng ngoạn và muốn được tận hưởng vẻ thanh tịnh của cảnh chùa chiền Đến với hội chùa Thầy là đến với hội của du xuân và tình yêu đôi lứa.

“Gái chưa chồng nhớ hang Cắc CớTrai chưa vợ nhớ hội chùa thầy”

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA SỞ DU LỊCH

HÀ TÂY ĐỐI VỚI KHU DU LỊCH CHÙA THẦY

2.1 Hoạt động phát triển du lịch ở chùa Thầy

Khu du lịch Chùa Thầy là một quần thể các di tích và danh lam thắng

cảnh, có giá trị cao về lịch sử, văn hóa - nghệ thuật Các tài nguyên củaChùa Thầy, từ tài nguyên tự nhiên đến tài nguyên nhân văn, đều rất phongphú, đó là những tiềm năng to lớn để phát triển du lịch Chùa Thầy Nămnào cũng có hàng chục vạn lượt khách đến tham quan, vãn cảnh và sinhhoạt tín ngưỡng tại Chùa Thầy Đặc biệt, cứ vào ngày 7-3 (âm lịch) hàngnăm, du khách thập phương lại tấp nập kéo về dự Lễ hội

2.2 Chiến lược phát triển du lịch khu du lịch Chùa Thầy đến 2010 –

2020 của tỉnh Hà Tây:

2.2.1 Chiến lược phát triển

2.2.1.1 Du lịch Chùa Thầy trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh

Hà Tây

Khu du lịch Chùa Thầy thuộc một trong ba cụm du lịch chính củatỉnh - cụm Hà Đông và phụ cận

Mục tiêu của chương trình phát triển du lịch văn hóa gắn liền với các

lễ hội dân tộc trong chương trình hành động của ngành du lịch Hà Tây, lễhội Chùa Thầy được xếp thứ 2 sau chùa Hương (Mỹ Đức) Lượng khách

du lịch đến Chùa Thầy hàng năm chiếm 10 - 12% lượng khách nội địa đến

Hà Tây

Việc nâng cấp cơ sở vật chất, trùng tu tôn tạo các cảnh quan di tíchthuộc khu du lịch Chùa Thầy luôn được các cấp, các ngành từ trung ươngđến cơ sở chăm lo Khai thác phát triển du lịch Chùa Thầy là một trongnhững nội dung phát triển của du lịch Hà Tây

2.2.1.2 Du lịch Chùa Thầy trong chiến lược phát triển kinh tế của huyện Quốc Oai

Quốc Oai là một huyện có điểm xuất phát điểm kinh tế thấp hơn sovới mức trung bình của tỉnh Hà Tây, tuy nhiên Quốc Oai có những điềukiện thuận lợi so với các địa phương khác đó là vị trí gần thủ đô Hà Nội,nằm trong khu vực phát triển mở rộng của thủ đô Hà Nội với những dự án

có vị trí quan trọng như các khu đô thị, công nghiệp…Huyện Quốc Oai cókhoảng 150 di tích lịch sử văn hóa, bao gồm nhiều điểm du lịch tâm linhnổi tiếng như: Chùa Thầy, động Hoàng Xá và các điểm du lịch sinh thái,nhà nghỉ tĩnh dưỡng hấp dẫn du khách tới tham quan Điều này tạo ranhững điều kiện thuận lợi để phát triển các hoạt động du lịch - dịch vụ gópphần chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương

Nhận thức được những lợi thế này, trong nghị quyết hội đồng nhândân huyện Quốc Oai khóa XVII kỳ họp thứ 5 đã xác định: “ phấn đấungành du lịch - dịch vụ năm 2010 chiếm 30% cơ cấu kinh tế, tốc độ tăngtrưởng mỗi năm 15%, tập trung chỉ đạo quy hoạch phát triển du lịch toànhuyện, thu hút các nhà đầu tư triển khai các dự án đã được phê duyệt…”

Như vậy có thể nói, trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội củahuyện Quốc Oai, du lịch được coi là ngành kinh tế có vị trí quan trọngtrong cơ cấu kinh tế địa phương Trong năm qua, cùng với việc xúc tiếncác dự án đầu tư vào lĩnh vực sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ

và phát triển đô thị, huyện Quốc Oai còn tích cực thu hút nhiều dự án đầu

tư vào du lịch Đến nay, trên địa bàn huyện đã thu hút được 14 dự án đầu

tư, trong đó có 6 dự án: Du lịch sinh thái Thảo Hiền, nhà nghỉ tĩnh dưỡngHương Ngọc Thảo, Long Phú, Chân Quê, Xuân Phú, Hoàng Minh đã xâydựng xong cơ sở hạ tầng, đi vào hoạt động khá hiệu quả, 8 dự án còn lạiđang trong quá trình khảo sát, giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở hạtầng Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển các dịch vụ du lịch,

bổ sung tại Chùa Thầy, một thế mạnh của huyện Quốc Oai

Những năm qua, nguồn thu từ du lịch Chùa Thầy đóng góp một tỷ lệlớn vào doanh thu du lịch huyện Quốc Oai Năm 2005 đạt 2,5 tỷ đồng,năm 2006 đạt 3 tỷ đồng, năm 2007 đạt 3,8 tỷ đồng (6,5% trong tổng GTTTcủa ngành du lịch - dịch vụ của huyện Quốc Oai)

Quần thể di tích danh thắng Chùa Thầy có giá trị cao về nhiều mặtnên những năm qua đã thu hút được nguồn vốn đầu tư lớn từ trung ươngđến địa phương, từ các tổ chức kinh tế đến tổ chức xã hội và khách du lịchtrong, ngoài nước…để trùng tu, tôn tạo các cảnh quan, di tích đã và đang bịxuống cấp

Khu du lịch Chùa Thầy - huyện Quốc Oai nằm không xa Hà Nội vàcác đô thị của tỉnh, với điều kiện về mạng lưới giao thông mới hiện nay(đường Láng - Hòa Lạc đã thông xe, đường Hồ Chí Minh khởi công xâydựng) có điều kiện để thu hút khách

Các điều kiện về địa chất cho phép khu du lịch Chùa Thầy xây dựngmột số công trình phục vụ du lịch

Với nguồn tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn phong phú vàgiá trị cao, khu du lịch Chùa Thầy sẽ càng hấp dẫn do đáp ứng được cả nhucầu về du lịch tâm linh và du lịch sinh thái

Điều kiện liên doanh, liên kết với các điểm du lịch các công ty dulịch trong tỉnh để tổ chức lữ hành là rất thuận lợi bởi trong thực tế đã hìnhthành các tour.

Việc đầu tư phát triển du lịch Chùa Thầy trong thời kỳ tới có nhiềuthuận lợi bởi Chùa Thầy là một điểm du lịch nổi tiếng được trung ươngtỉnh, huyện rất quan tâm, có vị trí chiến lược phát triển kinh tế nói chung

và phát triển du lịch nói riêng, đồng thời có nhiều thuận lợi trong huy độngvốn

Bước đột phá của xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai dựa trên nền quần thể

di tích Chùa Thầy làm cơ sở để phát triển Dự án du lịch sinh thái và vuichơi giải trí Tuần Châu - Hà Tây đã mở ra hướng phát triển nền “ kinh tếkhông khói” Đây là cơ hội để thúc đẩy mục tiêu của huyện Quốc Oai coi

du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của huyện

2.2.2 Định hướng phát triển du lịch Chùa Thầy đến năm 2010 - 2020 2.2.2.1 Định hướng chung

Quy hoạch tổng thể du lịch Chùa Thầy thời kỳ 2000- 2010 dựa trên 4quan điểm cơ bản sau:

- Đảm bảo sự bền vững

Quá trình khai thác tiềm năng, thế mạnh của khu du lịch Chùa Thầyphải đảm bảo sự bền vững của khu du lịch Đó là sự bền vững của các tàinguyên (bao gồm cả tài nguyên tự nhiên) và môi trường (bao gồm cả môitrường kinh tế - xã hội và môi trường sinh thái)

- Phát triển du lịch là phát triển ngành kinh tế tổng hợp:

Du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp Vì vậy, phát triển du lịch dựatrên cơ sở phát triển tổng thể các ngành kinh tế xã hội Đồng thời phát triểncác ngành kinh tế - xã hội như nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, vănhóa…để phục vụ cho sự phát triển của du lịch

- Gắn phát triển du lịch với đảm bảo giữ vững an ninh chính trị, trật

tự an toàn xã hội

Đi đôi với thu hút du khách, kể cả khách trong nước với khách quốc

tế, luôn nâng cao cảnh giác chống mọi âm mưu thủ đoạn của kẻ địch,không để chúng đội lốt tôn giáo phá hoại nền văn hóa và cách mạng, làmtốt công tác giữ gìn an ninh trật tự, đảm bảo an toàn cho khách du lịch, đặcbiệt là người nước ngoài

- Phát triển du lịch nhằm thu hút cả khách trong nước và khách quốctế

Cùng với xây dựng cơ sở hạ tầng và kỹ thuật, khai thác tiềm năng,lợi thế của khu du lịch, gắn du lịch với lễ hội để thu hút khách trong nước

và khách quốc tế, liên doanh, liên kết với các công ty du lịch, các điểm dulịch trong tỉnh, trong vùng để tổ chức lữ hành, đưa Chùa Thầy thành mộtđiểm trong tour du lịch của khách

Chùa Thầy là một quần thể các di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh

Là điểm du lịch tâm linh - văn hóa - sinh thái - tham quan - nghiên cứukhoa học của Hà Tây Phát triển khu du lịch Chùa Thầy góp phần bảo vệcác cảnh quan di tích, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm chonhân dân địa phương và đa dạng hóa sản phẩm du lịch

2.2.2.2 Dự báo các chỉ tiêu phát triển

- Dự báo chỉ tiêu số lượt khách du lịch đến Chùa Thầy

Bảng 2.2: Dự báo chỉ tiêu số lượt khách du lịch đến Chùa Thầy

ĐVT:Lượt khách

Năm Tổng số (lượt)

Trong đó Khách nội địa Khách quốc

“ Nguồn : Sở Du lịch Hà Tây”

+ Chỉ tiêu tổng số khách: Năm 2010 đón 292.000 lượt khách (chiếm

tỷ trọng 15% tổng số khách Hà Tây theo Điều chỉnh QHTT PTDL Hà Tâyđến 2020), tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2010 - 2015 đạt 9,92%/năm Năm

2020 đón 562.000 lượt khách (chiếm tỷ trọng 6,06% tổng số khách Hà Tâytheo điều chỉnh QHTT PTDL Hà Tây đến 2020), tốc độ tăng trưởng giaiđoạn 2010 - 2020 đạt 6,67%/năm

+ Chỉ tiêu khách quốc tế: Năm 2010 đón 11.500 lượt khách quốc tế(chiếm tỷ trọng 5,63% khách quốc tế Hà Tây đến 2020), tốc độ tăng trưởnggiai đoạn 2005 - 2010 đạt 50,29%/năm Năm 2020 đón 61.500 lượt khách(chiếm tỷ trọng 12,47% tổng số khách Hà Tây đến 2020), tốc độ tăngtrưởng giai đoạn 2010 - 2020 đạt 18,25%/năm

+ Chỉ tiêu khách nội địa: Năm 2010 đón 280.500 lượt khách nội địa(chiếm tỷ trọng 7,88% khách Hà Tây đến 2020), tốc độ tăng trưởng giaiđoạn 2005 - 2010 đạt 9,22%/năm Năm 2020 đón 500.500 lượt khách(chiếm tỷ trọng 5,70% tổng số khách HT đến 2020), tốc độ tăng trưởnggiai đoạn 2010 - 2020 đạt 5,96%/năm

- Dự báo doanh thu du lịch Chùa Thầy

Bảng 2.2: Dự báo doanh thu du lịch Chùa Thầy

VT: T ng

ĐVT: Tỷ đồng ỷ đồng đồng

“ Nguồn: Sở du lịch Hà Tây”

2.2.2.3 Quy hoạch phát triển hạ tầng cơ sở

- Hệ thống giao thông

Phát triển hệ thống giao thông theo các tuyến giao thông chính làtuyến quốc lộ 21, tuyến Láng - Hòa Lạc, đường 81

Phát triển hệ thống đường nhánh từ đường trục chính đến các điểm

du lịch trong khu vực : đường từ đường 81 vào Chùa Cả, đến cổng “ Bấtnhị pháp môn” lên núi, đường từ đường 81 qua cổng chùa Long Đẩu rakhu dịch vụ, đường từ hang Cắc Cớ xuống chùa Một Mái Các đường đều

đổ bê tông Riêng đường leo núi từ hang Cắc Cớ xuống chùa Một Mái thì

mở rộng lói mòn, xếp đá tạo bậc cho dễ leo trên cơ sở tôn trọng, bảo đảmcảnh quan

- Hệ thống cấp điện

Toàn bộ khu vực Sài Sơn nói chung và Chùa Thầy nói riêng được lấyđiện từ trạm trung gian Thạch Thán Hiện đang có đường hạ thế 10KVchạy qua khu vực dịch vụ, phía Tây Nùi Thầy và một trạm biến áp180KVA cung cấp điện cho thôn Đa Phúc và các chùa chiền Trong thờigian tới, trạm này chỉ đủ cung cấp cho dân cư thôn Đa Phúc

Vậy phương án cấp điện cho khu du lịch Chùa Thầy là xây thêm mộttrạm hạ thế 180KVA

- Hệ thống cấp nước

+ Định mức cấp nước: Do lượng khách những ngày cao điểm rấtđông Do đó, để đảm bảo cung cấp nước ngoài việc xây dựng hệ thống xử

lý nước, cần xây dựng thêm 5 bể chứa ở nơi xuống núi, trong các chùa,mỗi bể 15 khối Hệ thống xử lý có công suất 200m3/ngày đêm

+ Phương án cấp nước: Khai thác nước ngầm qua hệ thống xử lý đưalên tháp rồi phân phối đến các bể chứa, đường ống trong khu du lịch

- Xây dựng mới cơ sở vật chất cho khu du lịch

+ Nhà nghỉ: Trên cơ sở điều tra, đánh giá hiện trạng lượng kháchnghỉ trong các nhà nghỉ tư nhân và định hướng phát triển khu du lịch đến

2010, xác định quy mô khu nhà nghỉ như sau: số buồng, phòng : 24, sứcchứa tối đa : 120 khách, kinh phí đầu tư : 200 trđ

+ Hội trường và nhà ăn: Hội trường là nơi tập trung các đoàn kháchngủ qua đêm để quán triệt nội quy, giới thiệu sơ đồ thắng cảnh quần thể dichúc Chùa Thầy, cho thuê hội họp và tổ chức hôn lễ, chiếu phim phục vụkhách buổi tối Vì vậy dự kiến xây dựng kết hợp hội trường và nhà ăn Hộitrường ở tầng 2 với sức chứa tối đa 200 người Nhà ăn bên dưới hộitrường Ngoài ra, hội trường, nhà ăn còn là nơi giới thiệu các sản phẩm củahuyện, thảm len, hàng mây tre đan Kinh phí đầu tư : 1,5 tỷ

Khu thể thao và vui chơi giải trí: Bao gồm bể bơi, sân tennis, sânbóng chuyền, sinh vật cảnh và một số cơ sở vật chất khác phục vụ cho thểthao, vui chơi, giải trí

+ Môi trường: Để giữ gìn môi trường khu du lịch, cần tiến hành xử

lý các chất thải, quy hoạch cây xanh và các biện pháp bảo vệ môi trườngkhu vực Đối với chất thải rắn: phương pháp chủ yếu là thu gom Venđường đi, sân chùa và tất cả mọi nơi qua lại, nghỉ ngơi trong khu du lịchđều đặt các thùng rác Hàng ngày bố trí lao động thu gom rác thải từ cácthùng rác lưu động đưa về bãi chứa rác Đối với chất thải lỏng (nước thải):

Xây dựng hệ thống thoát nước bằng cống tiêu Đối với chất thải khí: Chấtthải khí trong khu du lịch Chùa Thầy chủ yếu là khói do đốt hương, giảipháp chủ yếu là phối hợp với nhà chùa bố trí người thường xuyên bỏ bớt sốhương cháy trong các bát hương do khách du lịch đốt, duy trì mỗi báthương không quá 5 nén hương đang cháy Quy hoạch cây xanh: Trồng bổsung thêm cây xanh sườn tây Nùi Thầy, bảo vệ chăm sóc cây xanh hiện có,ngăn chặn nạn chặt cây trên núi Trồng cây, hoa xung quanh hồ Long Trìtrên các tuyến giao thông trong khu dịch vụ Tổng kinh phí cho xây dựng

hệ thống xử lý chất thải và quy hoạch cây xanh là: 1 tỷ

+ Tài nguyên nhân văn: Khu du lịch Chùa Thầy có sức hấp dẫn, thuhút hàng vạn khách thập phương bởi giá trị tài nguyên và nhân văn nổitiếng Do đó cùng với việc trùng tu, tôn tạo cần bảo vệ chặt chẽ, chốngxuống cấp, chống mất cắp những di sản văn hóa quý giá không chỉ củangành du lịch mà còn là của nền văn hóa Việt Nam

- Định hướng trùng tu tôn tạo cảnh quan di tích

Khai thác tiềm năng, phát triển du lịch phải luôn đi đôi với trùng tu,bảo vệ và tôn tạo cảnh quan di tích Trùng tu, tôn tạo và bảo tồn các cảnhquan di tích Quan điểm cơ bản của việc trùng tu, tôn tạo các cảnh quan ditích là: Chống xuống cấp, không xây dựng mới các công trình như: Đình,chùa, miếu mạo trước đây chưa có mà chỉ phục hồi, làm lại các công trình

đã bị phá hủy trong các cuộc chiến tranh Nguồn vốn cho trùng tu, tôn tạobao gồm các nguồn từ tiền công đức, tiền và sức lao động do nhân dân địaphương đóng góp, tiền của các dự án…Phục chế Tam quan, khôi phục Từ

vũ, cải tạo Hồ Long Trì: nạo vét lòng hồ, tôn tạo Thủy đình, xây dựng hệthống cấp thoát nước và trồng cây xanh ven hồ, đảm bảo đủ các yếu tố đểbiểu diễn và xem biểu diễn múa rối nước, tu bổ, chống xuống cấp Nhật -Nguyệt tiên kiều, trồng thêm cây ở sườn Núi Thầy và núi Phượng Hoàng

kết hợp với giữ gìn, bảo vệ cây xanh hiện có Tổng kinh phí trùng tu, tôntạo: 300 trđ.

- Định hướng phát triển các ngành nghề phục vụ khu du lịch

Mỗi năm, khu du lịch Chùa Thầy tiêu thụ một lượng khá lớn các sảnphẩm công nghiệp chế biến như: Bia, nước giải khát, bánh kẹo, hương…Trong đó có nhiều sản phẩm có thể sản xuất, chế biến tại địa bàn huyệnQuốc Oai và xã Sài Sơn như chè lam, bánh gai, hương, khánh, đồ chơi trẻ

em và một số hàng lưu niệm khác Vì vậy, cần khai thác thị trường này đểgóp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn với định hướng sau:

+ Sản xuất hương: theo tính toán, mỗi năm Chùa Thầy tiêu thụ 5-6vạn thẻ hương, nếu chiếm được 50 - 61% thị phần, có thể sản xuất 3 - 3,5vạn thẻ, tổng giá trị sản xuất đạt 35 - 40 triệu đồng, tạo việc làm cho 30 -

35 lao động

+ Sản xuất bánh chè lam, bánh gai: Bánh chè lam, bánh gai… là sảnphẩm của công nghiệp chế biến, phục vụ cho làm đồ lễ, quà tặng và tiêudùng trực tiếp Mỗi năm khu vực Chùa Thầy tiêu thụ 60 - 80 tấn Sẽ tiếnhành mở rộng sản xuất tại huyện, cung cấp 60 - 70% sản lượng tiêu thụtrên, tạo việc làm cho 50 - 70 lao động

+ Sản xuất hàng lưu niệm, đồ chơi trẻ em: Hiện tại, phần lớn cáchàng lưu niệm, đồ chơi trẻ em được gia công, sản xuất ở nơi khác hoặcnhập từ Trung Quốc sang Trong các mặt hàng đó, nhiều sản phẩm có thểsản xuất được tại địa bàn huyện như khánh, tượng phật, tranh sơn mài,tràng hạt Hướng sản xuất các mặt hàng này là thông qua liên doanh, liênkết, dạy nghề, tạo việc làm cho 50 - 60 lao động, giá trị sản xuất 500 - 600triệu đồng/năm

+ Sản xuất hàng tế lễ: Nơi cửa thiền của một điểm du lịch tâm linh,nhu cầu mua sắm đồ lễ khá cao Để đáp ứng các nhu cầu đó tại chỗ phục

vụ du khách cần đào tạo, xây dựng một đội ngũ lao động biết chữ nho, hiểubiết về thể thức lễ nghi, phật giáo chuyên sản xuất, sắm sinh các đồ tế lễcho mọi người có nhu cầu nhằm quản lý được những người hành nghề vàchống tiêu cực, mê tín dị đoan nhưng vẫn thỏa mãn được lòng tín ngưỡngnơi đất Phật Sản phẩm của hàng tế lễ chủ yếu từ giấy, tổng GTSX từ 180 -200trđ/năm, thu hút 40 - 50 lao động.

- Định hướng phát triển nông nghiệp:

Các sản phẩm nông nghiệp phục vụ du lịch Chùa Thầy là mía, hoaquả, dưa chuột…Trong đó mía và một số loại hoa quả đã và sẽ tiếp tụcđược sản xuất tại Sài Sơn Sau khi xây nhà nghỉ, các loại rau sạch có thểtiêu thụ được Trong vùng quy hoạch, trừ khu vực Đồng Mạc và khu chănnuôi cũ, phần còn lại đưa vào trồng rau sạch, dưa chuột sạch và hoa Mía

sẽ được trồng ở vùng bãi Các chương trình sản xuất trên sẽ thu hút 80

-100 lao động của xã

- Định hướng phát triển dịch vụ:

Các sản phẩm nông nghiệp phục vụ du lịch như trông giữ xe, chothuê nhà nghỉ, phục vụ ăn uống, hướng dẫn viên, bán hàng, chụp ảnh…lànhững hoạt động thu hút nhiều lao động nhất và chiếm tỷ trọng cao nhấttrong tổng doanh thu từ du lịch, ảnh hưởng đến chất lượng kinh doanh,phục vụ của khu du lịch Vì vậy, để phát triển dịch vụ du lịch một cách cóhiệu quả thì bên cạnh việc xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật (bãi

xe, khu bán hàng, nhà nghỉ…) cần tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũhướng dẫn viên, tiếp viên, nhân viên, nghệ sỹ biểu diễn múa rối nước cótrình độ chứng chỉ, chuyên môn nghiệp vụ cao

2.3Thực trạng khai thác và phát triển hoạt động du lịch tại Chùa Thầy

2.3.1 Thực trạng công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch tại Chùa Thầy