Tổ chức dạy học hợp tác nhóm nhỏ môn giáo dục học cho sinh viên trường cao đẳng sư phạm gia lai

Thự c tế cho thấy trong việc tổ chứ c dạy họ c theo nhóm trong môn giáo dục họ c, sinh viên vẫn còn hạn chế trong việc thự c hiện các hoạt độ ng làm việc vớ i nhau, tính tích cự c của mỗ

TÓM T Ắ T LU Ậ N VĂ N

Việc đ ổi mớ i phư ơ ng pháp dạy học ở các trư ờ ng Đ ại học – Cao đ ẳng hiệ n nay theo hư ớ ng phát huy nă ng lự c, sở trư ờ ng, và khả nă ng sáng tạo, độc lập của

mọ i sinh viên Vì vậy quá trình tổ chứ c dạy học trong đ ó có tổ chứ c theo hình

thứ c nhóm phù hợ p vớ i hướ ng dạy học này vì không nhữ ng luôn chú ý đ ến vai trò tích cự c của từ ng ngư ờ i họ c mà còn làm tă ng hiệu quả làm việc cùng nhau

giữ a sinh viên trong môi trư ờ ng tư ơ ng tác ở bậc Đ ại họ c Đ ể đạt đ ượ c đ iều đ ó thì tổ chứ c dạy họ c hợ p tác trong nhóm nhỏ là mộ t xu hướ ng dạy họ c hiện đại

có nhiều ư u đ iểm nổ i bật cần đ ư ợ c áp dụng ở trư ờ ng Đ ại học - Cao đẳng hiện nay

Trong các môn học đ ư ợ c giảng dạy tại trư ờ ng Cao đ ẳng Sư phạm, Giáo

dục họ c là mộ t môn họ c “thể hiện trự c tiếp đ ặc trư ng nghề nghiệp, đ ặt cơ sở ban

đ ầu quan trọng về nghiệp vụ cho việc đ ào tạo giáo viên” Tuy nhiên bộ môn còn nhiều nội dung mang nặng tính lí luận, lý thuyết hàn lâm Thự c tế cho thấy trong việc tổ chứ c dạy họ c theo nhóm trong môn giáo dục họ c, sinh viên vẫn còn hạn chế trong việc thự c hiện các hoạt độ ng làm việc vớ i nhau, tính tích cự c

của mỗ i sinh viên chư a đ ư ợ c phát huy cao nhất Vì vậy có thể đ ánh giá hiệu quả

của hoạt độ ng nhóm không cao như mong muố n Vậy làm thế nào đ ể tă ng

cư ờ ng tính hợ p tác của sinh viên trong làm việc nhóm môn giáo dục học là vấ n

đ ề cần giải quyết nhằm nâng cao chất lượ ng dạy học nhóm củ a môn họ c này

Xuất phát từ nhữ ng cơ sở lí luận và thự c tiễn trên, việc thự c hiện đ ề tài

“Tổ chứ c dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ môn Giáo dụ c họ c cho sinh viên trư ờ ng

Luậ n vă n gồ m ba phầ n đ ư ợ c cấ u tr úc như sau:

Phầ n mở đ ầ u: Trình bày lí do chọ n đề tài, mục tiêu nghiên cứ u, nhiệm

vụ nghiên cứ u, khách thể và đố i tư ợ ng nghiên cứ u, giả thuyết nghiên cứ u, giớ i

hạn phạm vi và phư ơ ng pháp nghiên cứ u

đ ánh giá các yếu tố ảnh hư ở ng của giáo viên và sinh viên

Chư ơ ng 3 – Sau khi lự a chọn nộ i dung môn Giáo dục học đ ể thiết kế quy trình

dạy họ c tiến hành lấy ý kiến chuyên gia trư ớ c khi thự c nghiệm; trên cơ sở đ ó

tiến hành thự c nghiệm và phân tích kết quả sau khi thự c nghiệm thể hiện ở tính tích cự c, linh hoạt và kỹ nă ng hợ p tác trong họ c nhóm của SV

Phầ n kết luậ n và khuyế n nghị: Trình bày nhữ ng kết quả đạt đ ư ợ c của quá trình nghiên cứ u: Hệ thố ng hóa đ ư ợ c cơ sở lý luận của tổ chứ c dạy học hợ p tác nhóm nhỏ, đ ánh giá đ ư ợ c thự c trạng dạy học nhóm môn Giáo dục học và tổ

chứ c dạy học hợ p tác nhóm môn Giáo dục họ c theo quy trình có kết quả khả

quan Từ đ ó đ ư a ra các khuyến nghị nhằm phát triển hơ n nữ a các kết quả nghiên

cứ u đạt đ ượ c

ABSTRACT

The innovation of teaching methods at the University - College today towards promoting capacity, forte, and creative ability, independent of all students So, the process of teaching institutions including organizations in the form of group accordance with the directions of teaching for not always pay attention to the positive role of each learner but also increase the efficiency of working together between students in the interactive environment at the university To achieve that the organization of cooperation in teaching small groups the organization of cooperation in teaching small group teaching is a modern trend which there are many advantages to be applied at the University - College today

In courses taught at Education colleges, education is a subject "represents direct occupational characteristics, based initially on the importance of professional training for teachers." However, much of the content is subject heavily theoretical, academic theory In fact, in the organization of courses taught by education group, students are limited in performing activities work together, positiveness of each student is not promoted highest how to strengthen the cooperation of students technical working groups in school education the problem to be solved in order to improve the quality of teaching of this subject group

Starting from the basis of theory and practice, the implementation of the

project "Organizating Cooperative teaching in small groups of Education for

The thesis is str uctur ed in thr ee par ts as follows:

Pr eamble: Presented reason chosen topic, research objectives, research tasks, objects and subjects, hypotheses, limiting, the scope and methods of study

The content comprises 3 programs

Chapter 1 - Overview of the necessary theory about organizating cooperative

learning in small groups

Chapter 2 - Situation analysis of teaching and learning in groups of subjects Education Teachers College Gia Lai expressed in awareness, level of performance, the attention and evaluation of factors affecting teachers and students

Chapter 3 - After selecting course content Education to design teaching process conducted expert opinion before experimentation; proceed on that basis and empirical analysis of experimental results as shown in the positive, flexible and collaborative skills of students in the study group

Conclusions and Recommendations: Presenting the results of the research process: Codify the rationale of organizing small-group teaching cooperation, situation assessment team teaching Education courses and teaching institution collaborative group was according to the Education Studies with positive results From then make recommendations to further develop the research results achieved

M Ụ C L Ụ C

LÝ LỊCH KHOA HỌ C i

LỜ I CAM Đ OAN iii

TÓM TẮ T LUẬ N VĂ N v

ABSTRACT vii

MỤ C LỤ C ix

DANH MỤ C CÁC CHỮ VIẾ T TẮ T xiv

DANH SÁCH CÁC HÌNH xv

DANH SÁCH CÁC BẢ NG xvi

DANH MỤ C CÁC PHỤ LỤ C xviii

PHẦ N MỞ Đ Ầ U 1

1 LÍ DO CHỌ N Đ Ề TÀI 1

2 MỤ C TIÊU VÀ NHIỆ M VỤ NGHIÊN CỨ U 2

2.1 Mục tiêu nghiên cứ u 2

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứ u 2

3 KHÁCH THỂ VÀ Đ Ố I TƯ Ợ NG NGHIÊN CÚU 3

3.1 Đ ối tư ợ ng nghiên cứ u 3

3.2 Khách thể nghiên cứ u 3

4 GIẢ THUYẾ T NGHIÊN CỨ U 3

5 GIỚ I HẠ N VÀ PHẠ M VI NGHIÊN CỨ U 3

6 PHƯ Ơ NG PHÁP NGHIÊN CỨ U 4

Chư ơ ng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬ N CỦ A TỔ CHỨ C DẠ Y HỌ C HỢ P TÁC NHÓM NHỎ 6

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨ U VẤ N Đ Ề 6

1.1.1 Trên thế giớ i 6

1.1.2 Ở Việt Nam 11

1.2 MỘ T SỐ KHÁI NIỆ M 17

1.2.1 Dạy họ c theo nhóm nhỏ 17

1.2.2 Hợ p tác 18

1.2.3 Dạy họ c hợ p tác 19

1.2.4 Dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ 20

1.3 KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨ C DẠ Y HỌ C HỢ P TÁC NHÓM NHỎ 20

1.3.1 Các cơ sở quy đ ịnh việc tổ chứ c dạy học ở trư ờ ng Đ H-CĐ 20

1.3.2 Mố i quan hệ tư ơ ng tác giữ a hoạt độ ng của ngư ờ i dạy và ngư ờ i học trong dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ 23

1.3.3 Ư u đ iểm và hạn chế của dạy học hợ p tác nhóm nhỏ 27

1.3.4 Mộ t số mô hình nhóm hợ p tác trong dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ 29

1.4 QUY TRÌNH TỔ CHỨ C DẠ Y HỌ C HỢ P TÁC NHÓM NHỎ 31

1.4.2 Quy trình tổ chứ c dạy họ c hợ p tác nhóm môn Giáo dục họ c 33

Chư ơ ng 2 THỰ C TRẠ NG DẠ Y HỌ C NHÓM MÔN GIÁO DỤ C HỌ C Ở TRƯ Ờ NG CAO Đ Ẳ NG SƯ PHẠ M GIA LAI 41

2.1 KHÁI QUÁT VỀ MẪ U KHẢ O SÁT 41

2.1.1 Vài nét về trư ờ ng Cao đẳng Sư phạm Gia Lai 41

2.1.2 Mẫu khảo sát 42

2.2 THỰ C TRẠ NG DẠ Y HỌ C NHÓM MÔN GIÁO DỤ C HỌ C 43

2.2.1 Tổ chứ c khảo sát thự c trạng 43 2.2.2 Nhận thứ c của giáo viên về mứ c đ ộ cần thiết của việc sử dụng PPDH

nhóm môn GDH 45

2.2.3 Nhận thứ c của giáo viên về ý nghĩa của PPDH nhóm 46

2.2.4 Thự c trạng sử dụng các PPDH môn GDH của giáo viên 48

2.2.5 Thự c trạng cách thứ c vận dụng PPDH nhóm môn GDH 49

2.2.6 Các lư u ý của GV trong quá trình DH nhóm môn GDH 52

2.2.7 Đ ánh giá các yếu tố nh hư ở ng đ ến PPDH nhóm của giáo viên 54

2.3 THỰ C TRẠ NG HỌ C NHÓM MÔN GDH CỦ A SV 55

2.3.1 Nhận thứ c của SV về vai trò của việc sử dụng PPDH nhóm trong DH môn GDH 55

2.3.2 Nhận thứ c của SV về các biểu hiện của PPDH nhóm 56

2.3.3 Thự c trạng hoạt độ ng học nhóm môn GDH của SV 59

2.3.5 Các yếu tố nh hư ở ng đ ến hoạt đ ộ ng nhóm môn GDH của SV 64

KẾ T LUẬ N CHƯ Ơ NG 2 67

Chư ơ ng 3 TỔ CHỨ C DẠ Y HỌ C HỢ P TÁC NHÓM NHỎ MÔN GDH TẠ I TRƯ Ờ NG CĐ SP GIA LAI 70

3.1 LỰ A CHỌ N NỘ I DUNG DẠ Y HỌ C HỢ P TÁC NHÓM NHỎ MÔN GIÁO DỤ C HỌ C Ở TRƯ Ờ NG CĐ SP GIA LAI 70

3.1.1 Khái quát về môn Giáo dục học 70

3.1.2 Nộ i dung môn GDH vận dụ ng tổ chứ c dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ 71

3.2 QUY TRÌNH TỔ CHỨ C DẠ Y HỌ C HỢ P TÁC NHÓM NHỎ MÔN GIÁO DỤ C HỌ C 75

3.3 LẤ Y Ý KIẾ N CHUYÊN GIA 78

3.3.1 Mục đ ích 78

3.3.2 Cách thứ c tiến hành 79

3.3.3 Kết quả ý kiến chuyên gia 79

3.4 THỰ C NGHIỆ M SƯ PHẠ M 81

3.4.1 Mục đ ích thự c nghiệm 81

3.4.2 Nộ i dung thự c nghiệm 81

3.4.3 Tiến trình thự c nghiệm 84

3.4.4 Xác đ ịnh cách thứ c thự c nghiệm 88

3.5 KẾ T QUẢ THỰ C NGHIỆ M 90

3.5.1 Đ ánh giá của SV về mứ c đ ộ thự c hiện các vai trò trong nhóm 90

3.5.2 Đ ánh giá của SV về mứ c đ ộ tích cự c trong hoạt đ ộng nhóm 95

3.5.3 Đ ánh giá kỹ nă ng hợ p tác của SV 101

3.5.4 Đ ánh giá kết quả họ c tập của SV 106

KẾ T LUẬ N CHƯ Ơ NG 3 111

PHẦ N KẾ T LUẬ N VÀ KHUYẾ N NGHỊ 113

1 KẾ T LUẬ N 113

2 HƯ Ớ NG PHÁT TRIỂ N CỦ A Đ Ề TÀI 114

3 KHUYẾ N NGHỊ 114

TÀI LIỆ U THAM KHẢ O 117

PHỤ LỤ C 1.1 121

PHỤ LỤ C 2.1 127

PHỤ LỤ C 2.2 131

PHỤ LỤ C 3.1 135

PHỤ LỤ C 3.2 138

PHỤ LỤ C 3.3 139

PHỤ LỤ C 3.4.1 140

PHỤ LỤ C 3.4.2 143

PHỤ LỤ C 3.5 144

PHỤ LỤ C 3.6 145

PHỤ LỤ C 3.7 149

PHỤ LỤ C 3.8.1 153

PHỤ LỤ C 3.8.2 155

PHỤ LỤ C 3.9.1 157

PHỤ LỤ C 3.9.2 159

PHỤ LỤ C 4 161

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1.1 Các mố i quan hệ xã hộ i trong QTDH 21

Hình 1.2 Vai trò của ngư ờ i dạy và ngư ờ i học trong quá trình DH 22

Hình 1.3 Các hoạt đ ộng của ngư ờ i dạy và ngư ờ i học trong DHHTNN 27

Hình 1.4 Quy trình dạy học hợ p tác nhóm nhỏ 39

DANH SÁCH CÁC B Ả NG

Bả ng 2.1 Mẫu khảo sát 42

Bả ng 2.2 Nhận thứ c của GV về mứ c độ cần thiết việc sử dụ ng PPDH nhóm 45

Bả ng 2.3 Ý kiến của GV về ý nghĩa của PPDH nhóm 46

Bả ng 2.4 Mứ c độ sử dụ ng PPDH môn GDH củ a GV 48

Bả ng 2.5 Cách thứ c vận dụng PPDH nhóm của GV 50

Bả ng 2.6 Các lư u ý của GV trong DH nhóm môn GDH 52

Bả ng 2.7 Đ ánh giá của GV về các yếu tố nh hư ở ng PPDH nhóm 54

Bả ng 2.8 Nhận thứ c củ a SV về mứ c độ cần thiết của việc sử dụng PPDH nhóm 56 Bả ng 2.9 Nhận thứ c của SV về biểu hiện PPDH nhóm 57

Bả ng 2.10 Thự c trạng hoạt đ ộng học nhóm môn GDH 59

Bả ng 2.11 Các lư u ý của SV khi tham gia hoạt độ ng nhóm 62

Bả ng 2.12 Đ ánh giá của SV về các yếu tố nh hư ở ng PPDH nhóm 64

Bả ng 3.1 Tổng hợ p đặc đ iểm của các chuyên gia khảo nghiệm 79

Bả ng 3.2 Ý kiến chuyên gia 80

Bả ng 3.3 Tổng hợ p đặc đ iểm củ a nhóm thự c nghiệm và nhóm đối chứ ng 85

Bả ng 3.4 Mứ c độ thự c hiện các vai trò trong nhóm của SV 90

Bả ng 3.5 Mứ c độ tích cự c tham gia hoạt độ ng nhóm của SV 95

Bả ng 3.6 Đ ánh giá kỹ nă ng hợ p tác của SV 101

Bả ng 3.7 Tổng hợ p đ iểm trung bình nhóm thự c nghiệm và nhóm đối chứ ng 107

Bả ng 3.8 Kết quả các loại đ iểm số của SV lớ p TN và Đ C 109

DANH M Ụ C CÁC BI Ể U Đ Ồ

Biể u đ ồ 3.1 Ý kiến chuyên gia 81

Biể u đ ồ 3.2 Mứ c đ ộ thự c hiện các vai trò trong nhóm của SV nhóm TN và Đ C 95

Biể u đ ồ 3.3 Mứ c đ ộ tích cự c trong hoạt đ ộng nhóm của SV nhóm TN và Đ C 100

Biể u đ ồ 3.4 Kỹ nă ng hợ p tác của SV nhóm TN và nhóm Đ C 105

Biể u đ ồ 3.5 Đ iểm TB nhóm TN và Đ C 109

DANH M Ụ C CÁC PH Ụ L Ụ C

Phụ lụ c 1.1 Chư ơ ng trình chi tiết môn Giáo dục họ c 121

Phụ lụ c 1.2 Kế hoạch dạy học hợ p tác nhóm nhỏ theo quy trình – Chư ơ ng 3124 Phụ lụ c 2.1 Phiếu kháo sát dành cho GV 127

Phụ lụ c 2.2 Phiếu kháo sát dành cho SV 131

Phụ lụ c 3.1 Phiếu thu thập thông tin (dành cho nhóm TN) 135

Phụ lụ c 3.2 Câu hỏ i phỏ ng vấn sâu (dành cho SV) 138

Phụ lụ c 3.3 Tài liệu hư ớ ng dẫn cách thứ c hoạt độ ng nhóm hiệu quả (dành cho nhóm TN) 139

Phụ lụ c 3.4.1 Phiếu thă m dò ý kiến (dành cho chuyên gia) 140

Phụ lụ c 3.4.2 Danh sách chuyên gia 143

Phụ lụ c 3.5 Phiếu đ ánh giá kết quả làm việc nhóm (dành cho nhóm TN) 144

Phụ lụ c 3.6 Đ ề kiểm tra môn giáo dục học (dành cho nhóm TN) 145

Phụ lụ c 3.7 Các bảng xử lý kết quả nghiên cứ u 149

Phụ lụ c 3.8.1 Bảng kết quả học tập của lớ p thự c nghiệm 153

Phụ lụ c 3.8.2 Bảng kết quả học tập của lớ p đố i chứ ng 155

Phụ lụ c 3.9.1 Danh sách sinh viên lớ p thự c nghiệm 157

Phụ lụ c 3.9.2 Danh sách sinh viên lớ p đố i chứ ng 159

Phụ lụ c 4 Một số bảng kết quả xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 161

PH Ầ N M Ở Đ Ầ U

1 LÍ DO CHỌ N Đ Ề TÀI

Sự nghiệp đ ổi mớ i của đất nư ớ c đ ang đ òi hỏi cấp bách phải nâng cao chất

lư ợ ng giáo dục và đ ào tạo Bở i chỉ có thông qua giáo dụ c và đ ào tạo mớ i tạo nên một lự c lư ợ ng lao đ ộng chất lư ợ ng cao, góp phần quan trọ ng cho nhu cầ u phát triển của xã hộ i Tuy nhiên để làm đ ư ợ c đ iều đ ó, việc đổ i mớ i nội dung, phư ơ ng pháp đ ào tạo là mộ t đ ịnh hư ớ ng quan trọ ng và đ òi hỏ i phải thự c hiệ n trư ớ c hết đố i vớ i ngành giáo dục Nghị quyết của Chính phủ về đổ i mớ i cơ bả n

và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đ oạn 2006-2020 cũng đ ã nhấ n

mạnh một trong nhữ ng nhiệm vụ và giải pháp đ ổ i mớ i đ ó là đ ổ i mớ i nộ i dung, phư ơ ng pháp và quy trình đ ào tạo Trong Nghị quyết đ ã nêu rõ: “Triển khai đổ i

mớ i phư ơ ng pháp đ ào tạo theo 3 tiêu chí: trang bị cách họ c; phát huy tính chủ

động của ngư ờ i học; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt

động dạy và học”[12]

Trong nhữ ng nă m vừ a qua, trườ ng Cao đẳng Sư phạm Gia Lai mà trự c

tiếp là độ i ngũ giáo viên giảng dạy đ ã nhận thứ c đ ư ợ c sự cần thiết phải nâng cao

hiệu quả dạy họ c cũ ng như cải tạo thự c trạng đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạy họ c hiệ n nay tại nhà trư ờ ng nên đ ã hư ở ng ứ ng thự c hiện việc đ ổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y

học theo hư ớ ng phát huy khả nă ng tự giác, độ c lập suy nghĩ của sinh viên Vì

vậy tổ chứ c dạy học theo hình thứ c nhóm là mộ t lự a chọn tối ư u nhằm thự c hiệ n

mục đ ích đ ó, đồ ng thờ i phải chú ý đến các biện pháp làm tă ng khả nă ng hiệ u

quả làm việc cùng nhau giữ a sinh viên trong môi trườ ng tư ơ ng tác ở bậc đại

học-cao đ ẳng

Trong các môn họ c đ ượ c giảng dạy tại trư ờ ng Cao đ ẳng Sư phạm, Giáo

dục học là một môn họ c “thể hiện trự c tiếp đ ặc trư ng nghề nghiệp, đ ặt cơ sở ban

đ ầu quan trọ ng về nghiệp vụ cho việc đ ào tạo giáo viên” [16, tr.12] Mục tiêu

của môn học là trang bị tri thứ c chung, kỹ nă ng cơ bản về lĩnh vự c giáo dục trên

cơ sở đ ó hình thành thái độ, phẩm chất lao độ ng sư phạm đ úng đắn cho giáo

sinh sau này Tuy nhiên bộ môn còn nhiều nộ i dung mang nặng tính lí luận, lý thuyết hàn lâm Vì vậy để đ ạt đ ư ợ c mụ c tiêu trên, mộ t trong nhữ ng nhiệm vụ

của giáo viên bộ môn Giáo dục học ở nhà trườ ng là phải “phát triển các nă ng

lự c tự học, tự nghiên cứ u khoa họ c giáo dụ c cho sinh viên” [29, tr.14] và có khả

nă ng “lự a chọ n, phố i hợ p mộ t cách khoa học các phư ơ ng pháp, hình thứ c tổ

chứ c dạy học giáo dục họ c nhằm thự c hiện có hiệu quả quá trình dạy học giáo

dục học” [29, tr.17] Xuất phát từ đ ó, vận dụng dạy học theo nhóm đ ã đ ư ợ c các giáo viên giáo dụ c học tiến hành linh hoạt như mộ t định hướ ng tích cự c trong

dạy họ c ở nhà trư ờ ng Tuy nhiên thự c tế cho thấy trong việc tổ chứ c dạy họ c theo nhóm trong môn giáo dục họ c, sinh viên vẫn còn hạn chế trong việc thự c

hiện các hoạt đ ộ ng làm việc vớ i nhau, tính tích cự c của mỗi sinh viên chư a đ ư ợ c phát huy cao nhất Vì vậy có thể đ ánh giá hiệu quả của hoạt đ ộ ng nhóm không cao như mong muố n Theo quan sát trong quá trình tổ chứ c dạy họ c thì mộ t trong nhữ ng nguyên nhân chính là do mối quan hệ hợ p tác giữ a các em không

Xuất phát từ nhữ ng cơ sở lí luận và thự c tiễn trên việc thự c hiện đề tài

“Tổ chứ c dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ môn Giáo dụ c họ c cho sinh viên trư ờ ng Cao đ ẳ ng Sư phạ m Gia Lai” thự c sự là cần thiết

2.1 Mụ c tiêu nghiên cứ u

Tổ chứ c dạy học hợ p tác nhóm nhỏ môn Giáo dục học ở trư ờ ng Cao đẳng

sư phạm Gia Lai

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứ u

- Hệ thố ng hóa cơ sở lý luận về tổ chứ c dạy học hợ p tác nhóm

- Khảo sát thự c trạng hoạt độ ng dạy họ c nhóm môn Giáo dục học cho sinh viên trư ờ ng Cao đ ẳng sư phạm Gia Lai

- Xây dự ng quy trình dạy họ c hợ p tác nhóm môn Giáo dụ c học ở trư ờ ng

- Hoạt đ ộ ng dạy học theo nhóm môn Giáo dục học

- Sinh viên nă m thứ hai trư ờ ng Cao đ ẳng Sư phạm Gia Lai

- Giáo viên bộ môn Giáo dụ c học trư ờ ng Cao đẳng sư phạm Gia Lai

Việc tổ chứ c dạy học hợ p tác nhóm nhỏ môn Giáo dục học đ ã có như ng chư a theo đ úng quy trình các bư ớ c Nếu tổ chứ c dạy học hợ p tác nhóm theo quy trình ngư ờ i nghiên cứ u đề xuất sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm nhỏ của sinh viên, đ ồ ng thờ i nâng cao hiệu quả dạy học môn Giáo dụ c học ở trư ờ ng Cao

đ ẳng sư phạm Gia Lai

5 GIỚ I HẠ N VÀ PHẠ M VI NGHIÊN CỨ U

Trong đề tài này ngườ i nghiên cứ u lự a chọn họ c phần Hoạt đ ộng giáo dục

ở trư ờ ng THCS để tổ chứ c dạy họ c hợ p tác cho sinh viên nă m thứ hai trư ờ ng Cao đ ẳng sư phạm Gia Lai

Về thự c nghiệm ngư ờ i nghiên cứ u chỉ lự a chọ n nộ i dung dạy học ở

chư ơ ng II và chư ơ ng III của học phần để tiến hành thự c nghiệm trên mộ t số đố i

tư ợ ng là sinh viên nă m thứ hai trườ ng Cao đẳng sư phạm Gia Lai

6 PHƯ Ơ NG PHÁP NGHIÊN CỨ U

Đ ể thự c hiện đ ư ợ c các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứ u trên, ngư ờ i

nghiên cứ u sử dụng các phư ơ ng pháp nghiên cứ u sau:

- Phư ơ ng pháp nghiên cứ u tài liệ u

Ngư ờ i nghiên cứ u đ ã sư u tầm và sử sụng các tài liệu lý luận, các kết quảnghiên cứ u thự c tiễn trong và ngoài nư ớ c có liên quan đến vấn đề dạy họ c hợ p tác; để từ đ ó phân tích, so sánh, hệ thố ng hóa và xây dự ng cơ sở lý luận cho đề

tài nghiên cứ u và sắp xếp thành thư mụ c tài liệu tham khảo

- Phư ơ ng pháp đ iều tr a bằ ng câu hỏ i

Ngư ờ i nghiên cứ u sử dụng bảng thă m dò ý kiến bao gồ m các câu hỏ i

đ óng, mở kết hợ p nhằm tìm hiểu nhận thứ c, thái độ và đ ánh giá của sinh viên, giáo viên bộ môn Giáo dục học về phư ơ ng pháp dạy học nhóm môn Giáo dục

học ở trư ờ ng Cao đẳng sư phạm Gia Lai Ngoài ra ngư ờ i nghiên cứ u còn sử

dụng bảng câu hỏ i đ óng sau thự c nghiệm nhằm đ o thái độ , mứ c độ tích cự c và

đ ánh giá về kỹ nă ng của sinh viên ở kết quả hoạt độ ng nhóm, kết quả hợ p tác nhóm sau các buổ i thự c nghiệm

- Phư ơ ng pháp thự c nghiệm sư phạ m

Sau khi xây dự ng và lấy ý kiến về quy trình dạy học hợ p tác nhóm, ngư ờ i nghiên cứ u tiến hành thự c nghiệm sư phạm tổ chứ c vận dụng quy trình trên nhóm thự c nghiệm và nhóm đ ố i chứ ng mộ t số nộ i dung môn GDH tại trườ ng Cao đ ẳng Sư phạm Gia Lai; từ đ ó rút ra nhận xét đ ánh giá về tính khả thi và tính

thự c tiễn của quy trình

- Phư ơ ng pháp quan sát

Phư ơ ng pháp quan sát đ ư ợ c ngư ờ i nghiên cứ u thự c hiện liên tục trong quá trình dạy họ c Giáo dục họ c, đặc biệt là trong các buổ i hoạt đ ộ ng nhóm của sinh viên nhằm thu thập các thông tin liên quan đến tính hợ p tác, kết quả củ a việc tổ

chứ c dạy học hợ p tác nhóm cho sinh viên các nhóm thự c nghiệm và nhóm đố i

chứ ng

Phư ơ ng pháp này đ ư ợ c vận dụng nhằm hỗ trợ cho phư ơ ng pháp đ iều tra

bằng câu hỏ i và phư ơ ng pháp thự c nghiệm

- Phư ơ ng pháp phỏ ng vấ n

Ngư ờ i nghiên cứ u phỏ ng vấn SV và GV về thự c trạng dạy họ c nhóm môn GDH và ý kiến của SV hai nhóm thự c nghiệm và đ ối chứ ng trong quá trình dạy

học hợ p tác

- Phư ơ ng pháp chuyên gia

Đ ể làm cơ sở vận dụ ng và tiến hành thự c nghiệm, ngư ờ i nghiên cứ u lấy ý

kiến của các giảng viên có kinh nghiệm về tổ chứ c dạy họ c theo nhóm môn GDH ở trư ờ ng Cao đ ẳng Sư phạm Gia Lai về quy trình tổ chứ c dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ

- Phư ơ ng pháp thố ng kê toán họ c

Phư ơ ng pháp này đ ư ợ c ngườ i nghiên cứ u sử dụng nhằm mô tả, xử lý mộ t

số thông tin và số liệu thu thập đ ư ợ c bằng phần mềm SPSS kết hợ p vớ i các dữ

liệu, thông tin thu thập đ ượ c từ quan sát, phỏ ng vấn trong quá trình đ iều tra

Dạy họ c theo nhóm chính thứ c bắt đầu đ ượ c áp dụng ở Đ ứ c cũng như ởPháp vào thế kỷ 18 Ở Anh, vào cuố i thế kỷ 18, đ ầu thế kỷ 19, dạy học theo nhóm đ ư ợ c sử dụ ng dướ i hình thứ c dạy họ c hư ớ ng dẫn viên, đ ư ợ c gọ i là hính

thứ c dạy họ c tư ơ ng trợ , do linh mụ c Bel và giáo viên D Lancaster đề ra và sau

đ ó đ ư ợ c nhà giáo dục học Girar phát triển vớ i sắc thái khác [2, tr.165]

tố t Mộ t trong số môi trư ờ ng đ ó là môi trư ờ ng làm việc chung Nó sẽ tạo cho trẻ

có thói quen trao đổ i kinh nghiệm, có cơ hội phát triển lí luận Lý thuyết họ c tập nhóm của ông đ ượ c xây dự ng trên quan đ iểm đ ó [2, tr.165]

Sau này, Roger Cousinet, nhà giáo dục ngư ờ i Pháp, mộ t phần chịu ảnh

hư ở ng củ a nhà xã hội học ngư ờ i Đ ứ c – F Durkheim và tư tư ở ng giáo dục của J Deway, vớ i nhận định giáo dụ c như là mộ t phư ơ ng thứ c để xã hội hóa và phải tổ

chứ c nhà trư ờ ng trở thành mộ t môi trườ ng mà ngư ờ i học có thể số ng đ ư ợ c trong

đ ó, nên ông đ ã chủ trư ơ ng rằng sự làm việc chung thành từ ng nhóm sẽ là giải pháp thỏ a đ áng về mặt sư phạm Ông đ ã nghiên cứ u mộ t cách cụ thể về ý nghĩa

của hình thứ c họ c tập theo nhóm, cơ cấu của nhóm, đặc đ iểm của nhóm học tập, cách sử dụng nhóm họ c tập để đ ạt đ ư ợ c hiệu quả

Dạy học theo nhóm sau này đ ã đ ư ợ c Peter Peterson, Dottreu (Thụ y Sĩ), Elsa Kohler (Áo), A Jakul (Ba Lan), Kotov (Nga) và nhữ ng nhà giáo dục khác nghiên cứ u, vận dụng và phát triển Sau đ ó việc dạy học vớ i hình thứ c này đ ư ợ c

sử dụng rất phổ biến ở các nư ớ c phư ơ ng Tây

Tiếp sau đ ó, tại Mỹ, hai tác giả là Francis J Hiekerson và John Middleton

đ ã nghiên cứ u và đề ra 24 phư ơ ng pháp và kỹ thuật dạy họ c tích cự c, gồ m có các phư ơ ng pháp như tấn công trí não, thảo luận, nghiên cứ u trư ờ ng hợ p, đ óng vai,

đ àm thoại, làm việc theo nhóm, Trong đ ó, thảo luận đ ư ợ c xem là hình thứ c cơ

khở i xư ớ ng chiến lư ợ c này trong các trư ờ ng học ở Mỹ vào nhữ ng nă m đầu thế

kỷ 20, cùng vớ i chủ trư ơ ng dân chủ hóa trong giáo dục nhằm phát huy khả nă ng,

sở trườ ng của ngườ i học Theo J Deway việc “trẻ cùng nhau lập kế hoạch cho các dự án củ a mình, và việc thự c hiện các dự án đ ó dự a trên sự phân bố lao độ ng mang tính hợ p tác, trong đ ó vai trò lãnh đạo đ ư ợ c thư ờ ng xuyên luân chuyển” là

thự c hiện tính dân chủ trong giáo dục Sau này, nhữ ng quan đ iểm nghiên cứ u

của ông đ ư ợ c các đ ồ ng nghiệp và các nhà nghiên cứ u khác phát triển, hoàn thiện

hơ n [4, tr.220] Tiêu biểu là Herbert Thelen, cũ ng thuộc Đ ại học Chicago, đ ã rất quan tâm đ ến tính chất hoạt độ ng của nhóm, làm cơ sở cho lí luận về dạy học

hợ p tác sau này

Nhiều nhóm nghiên cứ u và nhữ ng nhà thự c hành ở Mỹ và các nư ớ c khác

đ ã quan tâm nghiên cứ u và áp dụng phư ơ ng thứ c học tập hợ p tác vào quá trình

dạy học ở nhiều cấp họ c khác nhau Có rất nhiều nhà nghiên cứ u sư phạm trên

thế giớ i đ ã nghiên cứ u và rút ra nhữ ng vấn đ ề lý luận cũng như thự c tiễn về dạy

học hợ p tác nhóm Có thể nói “cho đến nay nhữ ng ngư ờ i nổi tiếng trong nghiên

cứ u về dạy học hợ p tác đ ó là anh em nhà Johnsons và Kagans” [31, tr.7] Roger

T Johnson và David W Johnson là anh em giảng viên tại Đ ại học Giáo dục, Đ ại

học Minnesota Nghiên cứ u của họ liên quan đến học tập hợ p tác bắt đầu vào

nă m 1960 vớ i các đ iều tra về các tình huố ng dạy họ c hợ p tác và cạnh tranh Các nghiên cứ u vừ a hoàn thiện hệ thố ng lý luận lẫn vấn đề vận dụ ng dạy họ c hợ p tác

Trong bài viết Mộ t cái nhìn tổ ng quan về họ c tậ p hợ p tác, họ đ ã đ ư a ra

nhận định tổ ng quát nhất về ra đờ i và ảnh hư ở ng củ a dạy học hợ p tác Theo đ ó, các tác giả xác định “Có ba cách họ c cơ bản mà sinh viên có thể tư ơ ng tác vớ i nhau Họ có thể cạnh tranh xem ai là “ngư ờ i giỏ i nhất”, họ có thể làm việc cá nhân nhằm đạt đ ư ợ c mục tiêu mà không cần chú ý đến ngư ờ i khác, hoặc họ có

thể làm việc hợ p tác vớ i sự quan tâm đến việc học củ a ngườ i khác như của chính mình” [36] Các tác giả khẳng định học tập hợ p tác có khá nhiều ư u đ iểm so vớ i hai cách học còn lại Như ng đ ồng thờ i cũng nhấn mạnh “Có sự khác nhau giữ a

nhữ ng sinh viên làm việc cùng nhóm đ ơ n giản và nhóm sinh viên đ ư ợ c tổ chứ c làm việc hợ p tác Một nhóm sinh viên ngồ i cùng mộ t bàn để làm việc chung như ng thoải mái trò chuyện vớ i nhau khi làm thì không phải là nhóm hợ p tác,

bở i vì họ không có sự tư ơ ng tác tích cự c Có lẽ nên gọi là nhóm học truyện trò mang tính cá nhân Đ ể nhóm này trở thành mộ t nhóm hợ p tác thì cần đ ư a ra mộ t

mục tiêu chung mà nếu giải quyết nó nhóm sẽ đ ư ợ c khen thư ở ng cho nỗ lự c của

họ.” [36]

Còn trong nghiên cứ u Hai ngư ờ i họ c tố t hơ n mộ t, Roger và David

Johnson lại nhấn mạnh rằng: Buộc sinh viên họ c tập hợ p tác là cách thứ c mạnh

mẽ để họ họ c tập và tạo ra hiệu quả tích cự c đ ối vớ i không khí lớ p học Tuy nhiên, đ iều quan trọ ng cần nhấn mạnh về dạy học hợ p tác nhóm trong lớ p họ c là

nhữ ng thành tích họ c tập, sự chấp nhận khác biệt và các thái độ tích cự c, rõ

ràng Các tác giả nhận đ ịnh rằng, các nghiên cứ u về dạy học hợ p tác đ ã có sự so sánh và phần lớ n kết luận rằng sinh viên họ c hiệu quả hơ n khi họ hợ p tác cùng nhau Cụ thể là họ đạt đ ượ c nhiều thành quả hơ n khi học tập hợ p tác so vớ i học

cạnh tranh hoặc học cá nhân Đ ồ ng thờ i ngư ờ i học đ ã có thái đ ộ tích cự c hơ n

đ ố i vớ i không chỉ việc học mà còn vớ i lớ p họ c, giáo viên và môn họ c đ ó khi

đ ư ợ c tổ chứ c làm việc cùng nhau Đ ặc biệt họ còn có cái nhìn tích cự c hơ n về

bản thân ngư ờ i đ ồ ng hành vớ i mình trong quá trình làm việc và phố i hợ p hiệu

quả để giải quyết các nhiệm vụ nhờ hợ p tác trong họ c tập [33]

Có thể nói cách tiếp cận của nhóm các tác giả này đ ánh giá hợ p tác như

mộ t phư ơ ng thứ c học tập hiệu quả của SV, mà nếu tham gia tích cự c thì họ sẽ

đ ạt đ ư ợ c các kết quả tố t hơ n rất nhiều so vớ i nhữ ng cách thứ c học tập khác

Nói về các cấu trúc cho việc vận dụ ng trong dạy họ c hợ p tác thì Spencer Kagan là ngư ờ i có nhiều nghiên cứ u về vấn đ ề này hơ n cả Nă m 1985, Tiến sĩ

Spencer Kagan đ ã giớ i thiệu các phư ơ ng pháp tiếp cận cấu trúc trong dạy họ c

hợ p tác, mà bây giờ đ ư ợ c sử dụ ng trên toàn thế giớ i trong các lớ p học ở tất cả

các cấp lớ p “Thay vì nhấn mạnh các bài họ c lý thuyết nặng nề, các đ ơ n vị kiến

là kết quả của việc vận dụng các cấu trúc Kagan Kagan đ ã có rất nhiều công trình nghiên cứ u, đặc biệt về vấn đ ề này đ ư ợ c thể hiện trong bài viết Họ c tậ p

Ông nhấn mạnh các lợ i thế mà học tập hợ p tác mang lại, không chỉ trong lĩnh

vự c dạy học mà còn ở các vấn đề khác như quan hệ dân tộ c, tính tự chủ trách

nhiệm, đặc biệt là kỹ nă ng xã hộ i của ngư ờ i học Ngư ợ c lại các như ợ c đ iểm có

thể gây cản trở cho quá trình dạy học, giáo viên và ngư ờ i học do hợ p tác đ ư a

đ ến cũ ng đ ượ c ông nêu ra rất cụ thể, đ ó là vấn đ ề thiếu kĩ nă ng xã hộ i của sinh viên, việc tổ chứ c dạy học hợ p tác của giáo viên, các yếu tố chủ quan khác ảnh

hư ở ng đ ến hợ p tác nhóm Đ iều đ ó làm cho việc vận dụng dạy học hợ p tác phải

có sự khéo léo, linh hoạt Muố n vậy, theo Kagan cần lư u ý các yếu tố cơ bản như : kết quả đ ánh giá làm việc nhóm, liên hệ vớ i phụ huynh, nhà trư ờ ng và các giáo viên khác, quản lý hiệu quả lớ p học…[37]

Ngoài ra còn có rất nhiều bài viết, công trình nghiên cứ u của nhiều tác giả

trên thế giớ i nghiên cứ u lý luận lẫn ứ ng dụ ng thự c tiễn của dạy họ c hợ p tác Tiêu biểu là mộ t số bài viết sau:

- Trong đ ề tài Chiế n lư ợ c dạ y họ c hợ p tác và trẻ em [38], tác giả

học hợ p tác Theo các tác giả dạy họ c hợ p tác có nhiều ư u đ iể m như cải thiệ n thái độ và hành vi cho ngư ờ i học, nâng cao sự liên kết giữ a họ vớ i trư ờ ng họ c,

đồng thờ i đ ây lại là phư ơ ng pháp dạy học dễ ứ ng dụ ng như ng lại có tính kinh tế

cao Tuy nhiên các nghiên cứ u về dạy họ c hợ p tác chư a đề cập nhiều đ ến việc

vận dụng cho nhữ ng lớ p sinh viên bé, nhữ ng ngư ờ i lần đầu tiên làm quen vớ i môi trư ờ ng học thuật Vì thế các tác giả cho rằng việc tổ chứ c dạy họ c hợ p tác ngay từ ban đầu cho các lớ p họ c cơ sở có tác dụ ng tă ng cư ờ ng nhữ ng tình cảm tích cự c của các em đố i vớ i trư ờ ng học, vớ i giáo viên và bạn bè

- Tác giả Marcia W Keyser trong bài viết Họ c tậ p tích cự c và họ c tậ p hợ p

một cách thứ c đ ể học tập tích cự c Học tập hợ p tác giúp ngư ờ i học luôn tích cự c như ng không phải sự tích cự c nào trong họ c tập cũ ng mang tính hợ p tác Vì vậy

để ngư ờ i học làm việc tố t hơ n thì cần có kế hoạch rõ ràng trư ớ c khi họ c tập hợ p tác, bằng cách chia nhóm hợ p lý, phân chia nhiệm vụ rõ ràng cho các thành viên nhóm và cách đ ánh giá kết quả làm việc Đ ồng thờ i tác giả cũng xây dự ng các

kỹ thuật nhằm đ ể đ ạt đ ư ợ c hai tính chất củ a tở chứ c dạy học nhóm, đ ó là tính

tích cự c và hợ p tác cho ngư ờ i học [39]

- Robert J Stahl trong bài viết Nhữ ng yế u tố cầ n thiế t trong lớ p họ c hợ p

tác ngoài việc nhấn mạnh vai trò, vị trí của hợ p tác nhóm trong dạy họ c còn khái quát các yếu tố cần thiết trong dạy học hợ p tác nhóm qua các nghiên cứ u của nhiều tác giả trư ớ c đ ó, như việc lập kế hoạch cho dạy họ c hợ p tác nhóm, về phía giáo viên và sinh viên, kể cả các công cụ phư ơ ng tiện hỗ trợ ; việc chia nhóm và

tổ chứ c sự tư ơ ng tác, hỗ trợ nhau giữ a ngư ờ i học; các kĩ nă ng cần lư u ý khi hợ p tác…[40]

- Còn Tzu-Pu Wang trong nghiên cứ u So sánh giữ a dạ y họ c hợ p tác và

của vận dụ ng dạy học hợ p tác và dạy họ c truyền thố ng trong trư ờ ng Đ ại họ c Ngoại ngữ , từ đ ó nhận đ ịnh dạy học hợ p tác giúp sinh viên thự c hành tiếng Anh

tố t hơ n cũ ng như họ c hỏ i đ ượ c nhiều từ bạn họ c và giáo viên; chư a kể việc làm

tă ng cư ờ ng các kĩ nă ng xã hộ i và kĩ nă ng hợ p tác cho họ [41]

Có thể nói ngày càng nhiều các nhà giáo dục học và khoa học quan tâm nghiên cứ u, ứ ng dụng dạy họ c hợ p tác và hoàn thiện hệ thố ng lý luận về nó

Mặc dù có nhiều cách tiếp cận, nhiệm vụ và mục đ ích nghiên cứ u khác nhau như ng nhìn chung các nghiên cứ u đ ã chỉ ra đ ặc trư ng cơ bản cũng như hiệu quả

nổi bật của phư ơ ng pháp hợ p tác nhóm và nhữ ng kỹ nă ng hình thành cho ngư ờ i

học khi tiến hành dạy học hợ p tác trong dạy học

1.1.2 Ở Việt Nam

Vớ i dạ y họ c theo nhóm

Dạy học theo nhóm là mộ t lĩnh vự c không còn mớ i của lí luận lẫn thự c

tiễn dạy học nư ớ c ta Ngay từ nhữ ng nă m đầu của thế kỷ trướ c, các nhà nghiên

cứ u đ ã xây dự ng và hoàn thiện hệ thố ng lí luận vớ i hai cách tiếp cận chủ yếu là phư ơ ng pháp và hình thứ c tổ chứ c dạy họ c ở các cấp họ c Đ ặc biệt khi chủ

trư ơ ng đ ố i mớ i giáo dục đ ào tạo nói chung và phư ơ ng pháp dạy họ c nói riêng

đ ư ợ c toàn ngành và xã hội quan tâm như hiện nay thì dạy họ c theo nhóm có thể

nói là một trong nhữ ng vấn đ ề nghiên cứ u đ ư ợ c quan tâm nhiều nhất củ a ngành khoa học giáo dục Việt Nam

Ngay từ nă m 1997-1999, luận án tiến sĩ “Dạy họ c theo nhóm” của Hà Thị

Đ ứ c (Đ ại học sư phạm Hà Nộ i) đ ư ợ c thự c hiện đ ã thể hiện đ ượ c đ iều này Tác

giả đ ã xây dự ng các nội dung cho cơ sở lý luận, quy trình, kỹ thuật và tiến hành

thự c nghiệm dạy học theo nhóm vớ i đố i tượ ng là SV PTCS thuộ c huyện Ứ ng Hóa, Hà Tây Kết quả công trình thành công về mặt lý luận như ng chư a tiến hành thự c nghiệm và kiểm chứ ng kết quả dạy họ c theo nhóm ở các cấp họ c cao

hơ n; chư a đ ào sâu, đ i sát vào một chuyên ngành cụ thể nhằm có thể xác định đ ặc trư ng riêng của từ ng chuyên ngành trong việc vận dụ ng dạy học theo nhóm

Tác giả Ngô Thị Thu Dung (chủ nhiệm) vớ i đề tài cấp cơ sở củ a Viện nghiên cứ u Giáo dục Việt Nam (2002) “Cơ sở khoa họ c của việc rèn luyện kỹ

nă ng họ c theo nhóm cho sinh viên tiểu họ c bằng phư ơ ng pháp dạy học nhóm”

đ ã cho thấy vấn đề dạy họ c nhóm ở các trư ờ ng sư phạm Đ ề tài đ ã nghiên cứ u và hoàn thiện cơ sở lý luận và thự c tiễn của phư ơ ng pháp dạy học nhóm cũng như rèn luyện kỹ nă ng học tập nhóm cho SV tiểu học bằng PPDH nhóm trong giờ

học trên lớ p Như ng dừ ng lại ở đề xuất một quy trình sử dụng PPDH nhóm trong

giờ học trên lớ p cho SV tiểu họ c, chư a tiến hành thự c nghiệm để kiểm nghiệm

hiệu quả và tính khả thi của nó

Đ ề tài “Vận dụng dạy học theo nhóm vào dạy họ c Giáo dục họ c nhằm nâng cao kết quả họ c tập cho sinh viên CĐ SP” (luận vă n thạc sỹ Giáo dục học)

của tác giả Đ oàn Cảnh Khỏ e đ ã nghiên cứ u trong phân môn Giáo dục học Tác

giả đ ã xây dự ng quy trình dạy họ c theo nhóm vận dụng ở ba bài dạy của môn Giáo dục họ c và tiến hành thự c nghiệm Kết quả thự c nghiệm cho thấy có sự

khác biệt về tính tích cự c nhận thứ c của SV, hệ thố ng kỹ nă ng mớ i thông qua

học tập theo nhóm đ ư ợ c hình thành ở đối tư ợ ng thự c nghiệm Tuy nhiên đ ề tài

chỉ thiết kế quy trình học nhóm ở ba bài dạy và số lượ ng SV nhóm thự c nghiệm làm cho kết quả thu đ ư ợ c chư a thự c sự thuyết phục

Gần đ ây, luận vă n thạc sỹ “Vận dụng dạy học theo nhóm nhỏ trong giảng

dạy môn kỹ nă ng số ng tại trư ờ ng Cao đẳng công nghệ và quản trị Sonadezi, tỉnh

Đ ồng Nai” của tác Nguyễn Ngọc Minh đ ã phần nào hoàn thiện một số vấn đề

của các nghiên cứ u trướ c, đ ồ ng thờ i nghiên cứ u đ ượ c vận dụ ng ở mộ t môn học khá mớ i đ ó là kỹ nă ng số ng Đ ề tài đ ã hệ thố ng hóa tư ơ ng đố i đ ầy đ ủ cơ sở lý

luận của vấn đề nghiên cứ u Tác giả đ ã đ ư a ra đ ư ợ c quy trình tổ chứ c dạy học theo nhóm nhỏ và đ ã vận dụng dạy học trên hai nhóm TN và Đ C cho ra kết quả

đ áng tin cậy Tuy nhiên đề tài nên đ ư a ra mộ t quy trình của chính tác giả và dành cho môn kỹ nă ng số ng thì sẽ hoàn thiện hơ n

Bên cạnh đ ó đ ã có rất nhiều bài báo, tham luận trên các báo, tạp chí chuyên ngành thể hiện vấn đề dạy họ c nhóm

Vớ i dạ y họ c hợ p tác

Vấn đề dạy họ c hợ p tác ở nư ớ c ta có sự tiếp cận và vận dụ ng muộ n hơ n

do đ iều kiện phát triển Tuy nhiên chủ trư ơ ng dạy họ c và đ ào tạo nhằm phát huy tính tích cự c, chủ độ ng, sáng tạo của ngư ờ i học đ ã đ ư ợ c đặt ra trong ngành giáo

dục từ nhữ ng nă m 60 của thế kỷ XX Trong nhữ ng thập niên sau đ ó vấn đề đ ổ i

mớ i phư ơ ng pháp dạy học cũng như vận dụ ng các phư ơ ng pháp nhằm phát huy tính tích cự c, chủ độ ng của sinh viên bắt đ ầu đ ư ợ c triển khai trong các trư ờ ng

học của nướ c ta Cho đến nay vấn đề này vẫn luôn đ ư ợ c ngành giáo dục và xã

hội quan tâm Đ ặc biệt các nhà giáo dục, các nhà nghiên cứ u đều nhận định rằng

mộ t trong nhữ ng phư ơ ng pháp dạy họ c đ ư ợ c đ ánh giá mang lại hiệu quả cao trong dạy họ c nhằm tă ng khả nă ng sáng tạo, chủ độ ng, tích cự c của ngư ờ i họ c là phư ơ ng pháp dạy họ c hợ p tác theo nhóm nhỏ

Về phư ơ ng diện lí thuyết lẫn thự c tiễn, ngày càng có nhiều các công trình nghiên cứ u cũng như nhiều bài viết quan tâm tớ i vấn đề dạy học hợ p tác ở nư ớ c

ta Mộ t số nhà khoa học trong nư ớ c đ ã xây dự ng hệ thố ng các khái niệm, lý luận hoàn chỉnh cho dạy học hợ p tác, góp phần không nhỏ cho vấn đề nghiên cứ u

của các giáo viên tại các trư ờ ng học, trong đ ó nổ i bật có tác giả Nguyễn Hữ u Châu, Thái Duy Tuyên và Đ ặng Thành Hư ng Ngoài ra các công trình nghiên

cứ u đ ã mộ t mặt có sự hệ thống hóa cơ sở lí luận về dạy học hợ p tác, mặt khác

đ ã vận dụ ng dạy học hợ p tác như mộ t phư ơ ng pháp hay hình thứ c tổ chứ c dạ y

học tích cự c trong nhà trư ờ ng và thu đ ượ c mộ t số kết quả nhất đ ịnh

Các công trình nghiên cứ u đ ư ợ c thự c hiện trên nhiều môn, chuyên ngành khác nhau cho thấy dạy học hợ p tác ngày càng đ ư ợ c khẳng đ ịnh vị trí trong quá trình dạy họ c Tuy nhiên vì là một vấn đ ề còn khá mớ i mẻ ở nướ c ta nên các đề

tài về dạy học hợ p tác vẫn chư a phong phú, đ a dạng

Luận vă n thạc sỹ “Vận dụ ng dạy học hợ p tác trong dạy sinh viên họ c lớ p 11” của Nguyễn Thị Thu Trang (Đ ại học sư phạm – Đ ại học Thái Nguyên) đ ã xây dự ng hệ thố ng cơ sở lý luận về dạy học hợ p tác cũ ng như tổ chứ c dạy học

hợ p tác, các bư ớ c tiến hành dạy họ c hợ p tác và bư ớ c đ ầu thự c nghiệm vận dụ ng

dạy học hợ p tác trong môn Sinh họ c Cơ sở lí luận của đề tài có thể đ ư ợ c vậ n

dụng và phát triển ở nhiều môn họ c khác nhau Tuy nhiên kết quả nghiên cứ u

của đ ề tài chư a thể hiện rõ nhữ ng chuyển biến về thái độ, nhận thứ c cũng như hành vi của nhóm thự c nghiệm khi áp dụng quy trình dạy họ c hợ p tác, cũ ng như quy trình đ ư ợ c vận dụng cụ thể như thế nào trong môn học

Nghiên cứ u và vận dụ ng cho bộ môn Giáo dục họ c, đề tài “Tổ chứ c học

tập hợ p tác nhằm nâng cao hiệu quả phư ơ ng pháp dạy học theo nhóm tại lớ p Giáo dụ c K08 khoa Giáo dục trư ờ ng Đ ại họ c Khoa học XH&NV TP Hồ Chí Minh” (Luận vă n thạc sỹ Giáo dục học 2010 – Trư ờ ng Đ ại học sư phạm Kỹ

thuật TP Hồ Chí Minh) của tác giả Kiều Ngọ c Quý đ ư ợ c thự c hiện trên đố i

tư ợ ng là sinh viên của trư ờ ng Đ ại học Tác giả đ ã phần nào hệ thố ng hóa cơ sở

lí luận về dạy học hợ p tác trong quá trình dạy học Đ ại họ c và phư ơ ng pháp dạy

học theo nhóm Đ ồng thờ i tác giả đ ã tổ chứ c thự c nghiệm bằng cách tổ chứ c dạy

học hợ p tác cho sinh viên ngành Giáo dục họ c tại trư ờ ng và đ ã thu đ ư ợ c các kết

quả thự c tiễn về vấn đ ề nghiên cứ u Tuy nhiên đề tài chư a thự c hiện việc hệ

thống hóa cơ sở lí luận về tổ chứ c học tập hợ p tác nên chư a hoàn thiện về cơ sở

lí luận, đồ ng thờ i tác giả chư a xây dự ng mộ t quy trình rõ ràng vận dụ ng để tổ

chứ c họ c tập hợ p tác cho SV

Đ ư ợ c nghiên cứ u và thự c hiện vớ i mục đ ích khác vớ i các đ ề tài ở trên,

luận án Tiến sĩ nă m 2010 của tác giả Nguyễn Thành Kỉnh “Phát triển kỹ nă ng

dạy họ c hợ p tác cho giáo viên THCS” (Đ ại họ c sư phạm – Đ ại học Thái Nguyên) đ ã nghiên cứ u vấn đề dướ i góc độ nhà quản lý giáo dục, đ ó là phát triển độ i ngũ giáo viên trong dạy học hợ p tác các môn học trong trư ờ ng phổ

thông Tác giả đ ã nghiên cứ u cơ sở lý luận và thự c tiễn cho việc phát triển kỹ

nă ng dạy họ c hợ p tác cho giáo viên THCS, hệ thố ng các kỹ nă ng dạy học hợ p tác và đề xuất các biện pháp phát triển kỹ nă ng dạy học hợ p tác cho giáo viên THCS cũng như tác giả đ ã tiến hành thự c nghiệm bồ i dưỡ ng kỹ nă ng dạy học

hợ p tác cho giáo viên THCS ở một số trư ờ ng THCS trên đ ịa bàn và đ ánh giá kết

quả do phư ơ ng pháp này mang lại trong dạy học của giáo viên THCS Đ ây là

mộ t vấn đ ề cần đ ượ c quan tâm và phát huy đ ể nâng cao chất lư ợ ng đ ội ngũ giáo viên Tuy nhiên đ ề tài chư a đ i sâu vào phân tích các kết quả nghiên cứ u nhằm làm nổ i bật mục đ ích nghiên cứ u của đ ề tài

Ngoài ra, đ ã có khá nhiều bài viết đ ư a ra quan đ iểm, nhận đ ịnh rõ ràng về

dạy học hợ p tác như là mộ t chiến lư ợ c dạy học hiệu quả theo hư ớ ng “lấy ngư ờ i

học làm trung tâm” trong nhà trườ ng hiện nay Chẳng hạn như bài viết “Họ c

hợ p tác là mộ t quan đ iểm học tập nhằm phát huy tính tích cự c, khả nă ng tự họ c

và tinh thần hợ p tác cho sinh viên” của Thạc sỹ Nguyễn Triệu Sơ n, Khoa Toán, trư ờ ng Đ ại học Tây Bắc; bài viết trên tạp chí Khoa học và Công nghệ của trư ờ ng Đ ại họ c ngoại ngữ , Đ ại học Đ à Nẵng về “Tổ chứ c hoạt độ ng học tập mang tính hợ p tác ở các lớ p học ngoại ngữ ” củ a tác giả Đ ặng Thị Phư ơ ng Hà Còn trong bài viết “Mộ t số kỹ thuật hợ p tác nhằm khuyến khích sự gắn kết tích

cự c giữ a các thành viên trong nhóm học tập” của Tiến sĩ Đ inh Thị Kim Thoa, Khoa Các Khoa họ c Giáo dục – Trư ờ ng Đ ại họ c Giáo dục, Đ ại học Quốc gia Hà

Nội tác giả đ ã đ ư a ra các kỹ thuật trong dạy học nhằm nâng cao tính tích cự c

hợ p tác và gắn kết giữ a các nhóm ở trườ ng đại họ c cũ ng như cách thứ c đ ánh giá

hiệu quả làm việc nhóm của sinh viên thông qua khả nă ng hợ p tác của họ [24]

Đ ây là một đ ịnh hư ớ ng mớ i trong nghiên cứ u và đ áp ứ ng đ ư ợ c nhu cầu, mong

muố n của ngư ờ i dạy về nâng cao chất lư ợ ng dạy họ c đồ ng thờ i trang bị các kỹ

nă ng học tập tích cự c, chủ đ ộ ng cho ngư ờ i họ c

Không giống vớ i nhiều bài viết về vấn đ ề dạy họ c hợ p tác, trong bài

“Liệu học tập mang tính hợ p tác có phù hợ p vớ i sinh viên Việt Nam?” trên tạp chí Khoa học và Công nghệ (2010), Trư ờ ng Đ ại họ c Ngoại ngữ , Đ ại họ c Đ à

Nẵng, tác giả Võ Thị Kim Anh đ ã có cách tiếp cận mớ i về vấn đề dạy họ c hợ p tác Đ ó là việc vận dụng phư ơ ng pháp dạy họ c mang tính hợ p tác cho sinh viên

Việt Nam có đạt đ ượ c hiệu quả như mong muố n khi mà họ vố n có thói quen học

tập thụ độ ng Trong bài viết này, ngư ờ i nghiên cứ u đ ã đ ư a ra các luận chứ ng mang tính lý luận lẫn thự c tiễn đ ể khẳng định quan đ iểm của mình đố i vớ i các

nhận đ ịnh của một số nghiên cứ u của nư ớ c ngoài, rằng việc vận dụng phư ơ ng pháp dạy họ c hợ p tác ở Việt Nam là hoàn toàn có thể đ ư ợ c và thự c tế là đ ã thu

đ ư ợ c các kết quả đ áng lư u ý Tuy nhiên nếu tác giả bổ sung thêm một số kết quả

thự c tế đ áng lư u ý hơ n nữ a sẽ thuyết phục nhiều hơ n [1]

Như vậy qua các công trình nghiên cứ u có thể thấy các tác giả, nhà nghiên cứ u trong nư ớ c ngày càng quan tâm hơ n đến vấn đ ề dạy họ c hợ p tác, làm cho vấn đề nghiên cứ u về dạy họ c hợ p tác ngày càng mỏ rộ ng hơ n

Kết luậ n

Có thể nói dạy học nhóm và dạy học hợ p tác là nhữ ng vấn đề đ ư ợ c các tác

giả trong và ngoài nư ớ c rất quan tâm, nghiên cứ u và ứ ng dụng trong lý luận lẫn

thự c tiễn giáo dục Tuy nhiên, phần lớ n trong các công trình nghiên cứ u, các bài báo khoa học theo thờ i gian vẫn chư a có nhiều tính mớ i, chủ yếu vấn đ ề nghiên

cứ u vẫn xoay quanh cách thành lập nhóm, đ ánh giá nhữ ng biểu hiện chư a mang tính kỹ thuật, cụ thể của ngư ờ i học trong hợ p tác nhóm Đ ặc biệt, các công trình nghiên cứ u chư a đ i vào việc làm rõ tính hợ p tác của ngư ờ i họ c đ ượ c thể hiện trong dạy học như thế nào, mà vố n đ ây là mộ t vấn đ ề rất quan trọ ng ảnh hư ở ng không nhỏ đến kết quả dạy họ c Đ ồ ng thờ i chư a có công trình nghiên cứ u nào đề

cập đến vấn đề dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ cũng như dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ

có nhữ ng đặc đ iểm, cách thứ c thự c hiện ra sao Như vậy dạy học hợ p tác nhóm

nhỏ là mộ t khía cạnh mớ i trong nghiên cứ u cần đ ư ợ c bổ sung và làm rõ trong

thự c tiễn dạy họ c hiện nay Chính vì vậy, qua việc hệ thố ng hóa phần tổ ng quan

của vấn đề nghiên cứ u dạy học theo nhóm và dạy học hợ p tác, ngườ i nghiên cứ u

đ ư a ra vấn đề dạy học hợ p tác nhóm nhỏ vớ i mụ c đ ích nhấn mạnh tính hợ p tác trong nhóm nhỏ, qua đ ó làm gia tă ng hơ n nữ a vai trò sự hợ p tác trong dạy học theo nhóm nhỏ

và ảnh hư ở ng lẫn nhau trong quá trình hoạt độ ng chung” [9, tr.561]

Theo tác giả Đ ỗ Ngọ c Đ ạt, “nhóm là mộ t tập thể nhỏ đ ư ợ c hình thành để

thự c hiện mộ t nhiệm vụ nhất đ ịnh trong mộ t thờ i gian nhất đ ịnh” [11, tr.83]

Theo TS Nguyễn Đ ình Chỉnh thì “nhóm là mộ t cộ ng đồ ng ngườ i thố ng

nhất vớ i nhau về mộ t số dấu hiệu chung, cùng tham gia thự c hiện nhữ ng mục tiêu cụ thể (trự c tiếp hay gián tiếp) theo vai trò của mình và có mộ t thủ lĩnh xác

đ ịnh” [5, tr.85]

Từ các quan đ iểm trên có thể khái quát rằng: nhóm là một tập hợ p nhữ ng

cá nhân riêng lẻ, kết hợ p vớ i nhau thông qua việc thự c hiện các vai trò và tư ơ ng tác qua lại nhằm thự c hiện nhữ ng mụ c tiêu chung

Qua sự tư ơ ng tác đ ó mà hình thành mố i quan hệ tác độ ng qua lại giữ a

nhữ ng cá nhân trong nhóm, hình thành các kỹ nă ng xã hộ i cần thiết của quá trình

hoạt đ ộ ng

Nhóm nhỏ

Từ khái niệm nhóm, TS Nguyễn Đ ình Chỉnh đ ư a ra cách phân loại nhóm,

dự a trên các tiêu chí: số lư ợ ng ngư ờ i tham gia, nguồ n gố c hình thành, trình độ

phát triển Trong cách phân loại đ ó, xét về số lư ợ ng ngư ờ i tham gia nhóm, ngườ i

thứ c tổ chứ c dạy học (Ngô Thị Thu Dung) [7] hoặc là phư ơ ng tiện theo nghĩa

rộ ng (Nguyễn Thị Hồ ng Nam) [21] Tuy có nhữ ng quan niệm rộng, hẹp khác nhau như ng các tác giả đều đ ư a ra nhữ ng dấu hiện chung của dạy học theo nhóm

là mố i quan hệ giúp đỡ , gắn kết và hợ p tác giữ a các thành viên trong nhóm vớ i nhau nhằm giải quyết nhiệm vụ họ c tập chung của nhóm.Trên cơ sở nhữ ng quan

niệm khác nhau, chúng tôi đ ư a ra đ ịnh nghĩa sau: ''Dạ y họ c theo nhóm nhỏ là

phư ơ ng pháp dạ y họ c trong đ ó GV sắ p xế p HS thành nhữ ng nhóm nhỏ theo

hư ớ ng tạ o ra sự tư ơ ng tác trự c tiế p giữ a các thành viên, mà theo đ ó HS trong nhóm trao đ ổ i, giúp đ ỡ và cùng nhau phố i hợ p làm việ c đ ể hoàn thành nhiệ m

1.2.2 Hợ p tác

Theo từ đ iển tiếng Việt, “hợ p tác” nghĩa là “cùng chung sứ c giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vự c nào đ ó, nhằm một mục đ ích chung” [28, tr.553]

TS Nguyễn Hữ u Châu cho rằng “hợ p tác nghĩa là cùng chung sứ c để đ ạt

đ ư ợ c nhữ ng mụ c tiêu chung” [3, tr.266]

Còn theo TS Nguyễn Thạc “hợ p tác là nhóm ngư ờ i có cùng mụ c đ ích

hoạt độ ng chung, có cấu trúc tổ chứ c như ng thiếu mố i liên hệ cá nhân” [25, tr.95]

Trên cơ sở phân tích các đ ịnh nghĩa khác nhau, tác giả Thái Duy Tuyên

đ ư a ra các dấu hiệu của hợ p tác như sau [27, tr.409]:

- Có mục đ ích chung trên cơ sở cùng có lợ i

- Bình đ ẳng tin tưở ng lẫn nhau và tự nguyện hoạt đ ộ ng

- Phụ thuộ c lẫn nhau trên cơ sở trách nhiệm cá nhân cao

- Cùng chung sứ c, giúp đỡ hỗ trợ và bổ sung cho nhau

Từ các quan đ iểm trên có thể thấy, hợ p tác là sự cùng chung sứ c vớ i nhau tr ong công việc, tr ong hoạ t đ ộ ng nhằ m đ ể hoàn thành mộ t mụ c đ ích chung nào đ ó

1.2.3 Dạ y họ c hợ p tác

Ở nhiều môn họ c khác nhau, phư ơ ng pháp dạy học hợ p tác có mộ t số tên

gọi khác nhau như : học tập hợ p tác, dạy họ c hợ p tác, dạy họ c theo nhóm nhỏ tùy theo cách tiếp cận của ngư ờ i nghiên cứ u Có thể nói sau đ ây là các tác giảtiêu biểu đ ư a ra nhận định về dạy họ c hợ p tác:

kết hợ p giữ a làm việc cá nhân, làm việc theo cặp, chia sẻ kinh nghiệm và hợ p tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ đ ư ợ c giao” [10, tr.92]

Nhà giáo dụ c họ c Thái Duy Tuyên nhậ n đ ịnh

“Học hợ p tác nhóm không phải là xếp chỗ cho trẻ ngồ i cạnh nhau trong bàn họ c và mỗ i em độc lập thự c hiện nhiệm vụ của mình” [7, tr.413]

Theo tác giả thự c chất của việc họ c hợ p tác là “cùng trao đ ổ i, thảo luận, giúp đỡ nhau, chia sẻ hiểu biết, kinh nghiệm” [27, tr.413] Vì vậy các thành viên trong nhóm có mố i quan hệ phụ thuộc lẫn nhau mộ t cách tích cự c và cùng có trách nhiệm đ ối vớ i nhóm hợ p tác

Một cách khái quát tác giả Nguyễ n Hữ u Châu nhìn nhận: “học

tập hợ p tác là việc sử dụng các nhóm nhỏ để sinh viên làm việc cùng nhau nhằm

tố i đ a hóa kết quả họ c tập của bản thân mình cũng như ngư ờ i khác” [3, tr.225]

Như vậy dạ y họ c hợ p tác là mộ t hình thứ c dạ y họ c, tr ong đ ó dư ớ i sự

tổ chứ c củ a ngư ờ i dạ y, ngư ờ i họ c có thể tư ơ ng tác mộ t cách tích cự c nhằ m

tă ng cư ờ ng khả nă ng củ a mình và nâng cao chấ t lư ợ ng họ c tậ p

1.2.4 Dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ

Trên cơ sở nghiên cứ u các quan đ iểm của các nhà khoa học, nhà giáo dục

và khái quát các khái niệm cơ bản của đề tài như nhóm, nhóm nhỏ , hợ p tác, dạy

họ c hợ p tác, ngư ờ i nghiên cứ u xây dự ng khái niệm dạy học hợ p tác nhóm nhỏ

như sau:

Dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ là mộ t hình thứ c đ ặ c biệt củ a dạ y họ c theo nhóm, tr ong đ ó dư ớ i sự tổ chứ c củ a ngư ờ i dạ y, ngư ờ i họ c hoạ t đ ộ ng mộ t cách tích cự c đ ể giả i quyết các nhiệ m vụ họ c tậ p tr ên cơ sở mố i quan hệ

tư ơ ng tác tr ong nhóm

1.3.1 Các cơ sở quy đ ịnh việc tổ chứ c dạ y họ c ở tr ư ờ ng Đ H-CĐ

Theo lí luận dạy họ c đại học thì quá trình dạy họ c mang mộ t số đ ặc trư ng

cơ bản, làm cơ sở để ngư ờ i dạy dự a vào đ ó tổ chứ c dạy họ c sau:

1.3.1.1 Bả n chấ t xã hộ i củ a quá trình dạ y họ c Đ H – CĐ

Dạy học là bộ phận của quá trình giáo dục tổ ng thể nên nó cũng có tính

chất xã hộ i của quá trình giáo dục, vì vậy quá trình dạy họ c ở trư ờ ng Đ H – CĐ

cũng có đ ặc đ iểm này

Quá trình dạy họ c ở trư ờ ng Đ H – CĐ mang bản chất xã hộ i nên trong đ ó luôn diễn ra các mố i quan hệ xã hộ i, làm đ iều kiện cho việc thự c hiện các hoạt

đ ộng dạy và hoạt độ ng học một cách hiệu quả Có thể nói nổ i bật lên trong đ ó là quan hệ giao tiếp giữ a ngư ờ i dạy và ngư ờ i học, ngư ờ i họ c vớ i ngư ờ i họ c; từ đ ó các quan hệ này chi phố i nhữ ng mố i quan hệ khác rộ ng hơ n như ng chúng đều làm nổ i bật lên bản chất của quá trình dạy học Như vậy dạy họ c không chỉ đ ơ n thuần là việc truyền đ ạt và tiếp nhận tri thứ c mà chính các quan hệ giao tiếp, sự

tư ơ ng tác diến ra trong đ ó khiến cho việc dạy và học diễn ra có kết quả như mong muố n

Mố i quan hệ trong quá trình dạy họ c mang tính xã hộ i còn bở i các nhân

vật trung tâm trong đ ó đều cùng chung mụ c đ ích hoạt đ ộ ng, nhằm đạt đ ư ợ c kết

quả cao về nhận thứ c, kỹ nă ng, thái đ ộ từ phía ngư ờ i học Mộ t cách cụ thể hơ n trong quá trình dạy học, ngư ờ i dạy tổ chứ c các hoạt độ ng dạy học càng đ a dạng, phong phú thì ngư ờ i học càng hình thành ý thứ c, thái độ , kỹ nă ng phù hợ p Qua

đ ó chất lư ợ ng dạy họ c sẽ đ ư ợ c cải thiện

Các mối quan hệ mang tính chất xã hộ i củ a quá trình DH ở Đ H – CĐ có

thể thể hiện qua sơ đồ sau:

cùng đ ạt mục tiêu của dạy học Vì vậy nếu thiếu mộ t trong hai quá trình bộ phận này thì quá trình dạy học không diễn ra

Tuy nhiên, đ iều này chỉ đạt đ ư ợ c khi ngư ờ i dạy và ngư ờ i họ c thự c hiện tố t

chứ c nă ng của mình: ngư ờ i dạy đ óng vai trò chủ đạo, tổ chứ c, đ iều khiển, hướ ng

dẫn, gợ i ý, cố vấn, trọ ng tài hoạt đ ộng nhận thứ c củ a ngườ i học; và ngư ờ i học

đ óng vai trò tự giác, chủ độ ng, tích cự c phố i hợ p vớ i hoạt đ ộng của ngư ờ i dạy,

tự nghiên cứ u, tổ chứ c, đ iều khiển hoạt độ ng nhận thứ c của mình, từ đ ó tự đ ánh giá, tự đ iều chỉnh hoạt độ ng học [2, tr.10] Mối quan hệ này đ ư ợ c minh họ a ở

hình 1.2

Hình 1.2 Vai trò củ a ngư ờ i dạ y và ngư ờ i họ c trong quá trình DH

Theo quan đ iểm dạy họ c hiện đ ại thì cả ngư ờ i dạy và ngư ờ i họ c có mố i quan hệ chặt chẽ vớ i nhau và đều là chủ thể tích cự c củ a quá trình dạy họ c Mặc

dù hoạt đ ộ ng dạy và hoạt độ ng họ c có nhữ ng đ ặc trư ng riêng như ng luôn bổ

sung, thố ng nhất vớ i nhau như hai mặt củ a một vấn đề Chính vì vậy việc tổ

chứ c dạy họ c, lự a chọ n nộ i dung, phư ơ ng pháp dạy học ở Đ H – CĐ phải chú ý

đ ến yếu tố này thì mớ i đạt kết quả như mong muố n

1.3.2 Mố i quan hệ tư ơ ng tác giữ a hoạ t đ ộ ng củ a ngư ờ i dạ y và ngư ờ i

và ngư ờ i họ c cũng đ ư ợ c biểu hiện dự a trên cơ sở này

Khi phân tích ở góc đ ộ là các hoạt độ ng riêng rẻ thì chúng có nhữ ng đ ặc

đ iểm sau:

1.3.2.1 Hoạ t đ ộ ng củ a giáo viên trong dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ

Nhìn chung, trong quá trình dạy học ngư ờ i dạy đ ảm trách nhiều chứ c

nă ng như ng các nhiệm vụ cơ bản của họ vẫn là [6, tr 101]:

- Đ i sâu vào các mục đ ích của hệ thố ng giáo dục và mụ c tiêu chung của chư ơ ng trình

- Phân tích chư ơ ng trình

- Phân môn

- Xây dự ng mụ c tiêu họ c

- Chọ n phư ơ ng pháp và đồ dùng dạy họ c

- Chỉ rõ phư ơ ng thứ c kiểm tra đ ánh giá

Chính vì vậy dù tổ chứ c hoạt độ ng dạy học theo hình thứ c nào thì ngư ờ i

dạy cũng không tổ chứ c nằm ngoài các nhiệm vụ này Trong đ ó họ là ngư ờ i tổ

- GV thiết kế các nhiệm vụ, các tình huố ng họ c tập hợ p tác cho SV

1.3.2.2 Hoạ t đ ộ ng củ a sinh viên trong dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ

Theo TS Nguyễn Hữ u Châu [3, tr.322], trong dạy học hợ p tác nhóm nhỏ, ngư ờ i họ c sẽ có nhữ ng hoạt độ ng đặc trư ng mà không phải hình thứ c tổ chứ c

mỗ i cá nhân là thiết yếu cho sự thành công của cả nhóm và của chính họ Vì thế,

họ phải dự a vào nhau, hỗ trợ lẫn nhau đ ể hoàn thành công việc

Đ ẩ y mạ nh sự tư ơ ng tác, hỗ trợ giữ a các cá nhân tr ong nhóm

Mỗ i cá nhân là mộ t mắc xích trong dây chuyền hoạt đ ộ ng của nhóm Họ

không thể làm việc độ c lập như ở mô hình học tập mang tính tranh đ ua Họ phải

hợ p tác vớ i nhau, giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau bàn bạc, trao đổ i thông tin cũ ng như nhữ ng quan đ iểm cá nhân Ngườ i họ c phải biết vận dụ ng kỹ nă ng phân tích,

tổ ng hợ p, đ ánh giá đ ể hoàn thành công việc đ ượ c giao

Xây dự ng tr ách nhiệ m cá nhân

Đ ặc đ iểm nổ i bật của học tập mang tính hợ p tác là ngư ờ i học hoạt độ ng theo nhóm Các thành viên trong nhóm phụ thuộc vào nhau như ng mỗ i ngư ờ i

đ ều có trách nhiệm riêng

Hoạt độ ng học tập mang tính hợ p tác phải đ ư ợ c tổ chứ c sao cho mỗ i ngư ờ i đều phải có đ óng góp nhất đ ịnh vào hoạt đ ộng chung của nhóm Sau khi tham gia vào mộ t buổi họ c có hoạt độ ng mang tính hợ p tác, ngư ờ i học có thể tự

mình thự c hiện thành công mộ t hoạt đ ộ ng tư ơ ng tự

Rèn luyệ n các kỹ nă ng giao tiế p và kỹ nă ng hoạ t đ ộ ng nhóm

Họ c tập mang tính hợ p tác sẽ tạo tình huố ng giao tiếp trong đ ó ngư ờ i họ c

phải biết thể hiện quan đ iểm của mình, lắng nghe ý kiến của ngư ờ i khác, giải quyết nhữ ng bất đồ ng ý kiến theo hư ớ ng xây dự ng và thư ơ ng lư ợ ng để đ i đế n quyết đ ịnh thố ng nhất

Nhờ tham gia vào nhữ ng hoạt độ ng này mà kỹ nă ng giao tiếp của ngư ờ i

học đ ư ợ c cải thiện đ áng kể

Sau mỗ i buổi học, các thành viên của nhóm phải đ ánh giá nhữ ng hoạt

đ ộng mà họ đ ã thự c hiện - hoạt đ ộ ng nào đạt hiệu quả, hoạt đ ộ ng nào chư a phù

hợ p, hoạt đ ộ ng nào nên duy trì, hoạt độ ng nào cần thay đổ i

Quá trình này giúp duy trì quan hệ giữ a các thành viên trong nhóm, củ ng

cố và hoàn thiện các hoạt độ ng đạt hiệu quả cao, đ iều chỉnh nhữ ng hoạt đ ộ ng chư a phù hợ p hoặc không hiệu quả

1.3.2.3 Sự tư ơ ng tác giữ a hoạ t đ ộ ng dạ y và hoạ t đ ộ ng họ c trong

dạ y họ c hợ p tác nhóm nhỏ

Mặc dù phân tích thành hai hoạt đ ộ ng cụ thể như trên như ng thự c tế trong

dạy học hợ p tác, hoạt độ ng dạy và hoạt đ ộng họ c của GV và SV luôn có mố i quan hệ chặt chẽ, biện chứ ng

Vớ i vai trò là ngư ờ i tổ chứ c, đ ịnh hư ớ ng và trọng tài của mình, GV khi tổ

chứ c dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ sẽ luôn thiết kế và sắp xếp cho SV hoạt độ ng

Cụ thể hơ n GV là ngườ i tổ chứ c, cố vấn cho các SV hoạt độ ng theo nhóm nhỏ

đ ể giải quyết các nhiệm vụ, mà trong đ ó sự thành công dự a trên quan hệ hợ p tác

giữ a SV vớ i nhau Nếu hai hoạt đ ộng dạy và họ c không có sự tác độ ng qua lại thì lẽ dĩ nhiên quá trình dạy họ c không diễn ra đ ư ợ c Trong từ ng hoạt độ ng dạy

và hoạt đ ộng học có nhữ ng diễn tiến đ ư ợ c gắn kết, hỗ trợ nhau bằng các mụ c tiêu, nhiệm vụ cụ thể Tuy nhiên để đ iều đ ó xảy ra thì chính ngư ờ i dạy phải có

sự tổ chứ c, sắp xếp hợ p lý, linh hoạt

Còn trong hoạt độ ng của ngư ờ i học - SV, ngoài sự tư ơ ng tác giữ a các nhóm SV vớ i nhau, bản thân SV phải tự hoạt độ ng mộ t mình tích cự c để giải quyết nhiệm vụ đ ư ợ c nhóm giao cho Đ ồ ng thờ i họ cần phải tư ơ ng tác vớ i tất cả

nhữ ng thành viên của nhóm khác trong quá trình hoạt độ ng nhóm để thu thập thông tin cần thiết, tạo nên tính hợ p tác mở rộ ng trong cả tiến trình dạy học Và

đ ặc biệt xuyên suốt nhữ ng hoạt độ ng này, SV phải luôn có sự trao đổ i, liên hệ

ngư ợ c vớ i ngư ờ i hư ớ ng dẫn, trọ ng tài của mình là GV Có thể nói các hoạt đ ộ ng này diễn ra đ an xen, liên tục như một chu trình khép kín

Chính vì vậy có thể khái quát chu trình sự phố i hợ p các hoạt độ ng của

GV và SV trong dạy họ c hợ p tác nhóm nhỏ qua sơ đồ như sau: