Xây dựng dự án thư viện điện tử cho các trường trung học phổ thông và tiểu học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH XÂY DỰNG DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC Ngành: Công nghệ thông tin Chuyên ngành

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH

XÂY DỰNG DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC

Ngành: Công nghệ thông tin

Chuyên ngành: Quản lý hệ thống thông tin

Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Lê Quang Minh

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU……… …….1

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: 2

4 Phương pháp nghiên cứu: 2

5 Kết quả của đề tài 2

6 Kết cấu của đề tài 3

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ 4

1.1 Thư viện điện tử là gì 4

1.2 Vai trò của Thư viện điện tử 5

1.3 Các phần mềm quản lý thư viện điện tử 7

1.3.1 Sơ lược về Phần mềm quản lý thư viện 7

1.3.2 Thư viện điện tử - Thư viện số Libol 9

1.3.3 Thư viện điện tử - iLib v5.0 11

1.3.4 Thư viện điện tử - Thư viện số eLibGlobal 14

1.3.5 Phần mềm thư viện điện tử VLib 15

Chương 2: XU THẾ PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ PHỤC VỤ ĐÀO TẠO 17

2.1 Xu thế đọc sách điện tử trên nhiều thiết bị 17

2.1.1 Xu thế đọc sách điện tử 17

2.1.2 Bối cảnh chung của thế giới 19

2.1.3 Bối cảnh ở Việt Nam 21

2.1.4.Giới thiệu về HTML5 23

2.1.5.Phần mềm Kindal và các thiết đọc 24

2.2 Công nghệ M-Book 25

2.2.1 Mbook 25

2.2.2Class book 28

2.3 Xây dựng những bài toán tương tác cần ứng dụng công nghệ thông tin 30

Chương 3: ĐỀ XUẤT DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC TẠI HÀ NỘI 34

3.1 Sở cứ pháp lý 34

3.1.1 Các căn cứ để lập dự án 34

3.1.2 Các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý đầu tư và xây dựng 35

3.2 Hiện trạng CNTT và thư viện tại các trường 35

3.2.1 Hiện trạng CNTT 35

3.2.2 Các vấn đề đặt ra với các nguồn tài liệu của các trường Trung học phổ thông và trường Tiểu học 36

3.3 Mục tiêu dự án 37

3.4 Nội dung dự án 38

3.4.3 Số hóa sách giáo khoa và sách tham khảo 41

3.4.3.1 Mục đích số hóa 41

3.4.3.2 Thực hiện số hóa 41

3.4.3.3 Yêu cầu về công nghệ 41

3.4.4 Xây dựng một số sách M-Book phục vụ đào tạo 44

3.5 Tổ chức triển khai 47

KẾT LUẬN 48

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

Ngày nay công nghệ thông tin ứng dụng trong mọi mặt xã hội Sự phát triển của tin học làm cho con người có nhiều nhận thức mới về cách thức tổ chức hoạt động Đối với giáo dục, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đang được ngành giáo dục quan tâm, đặc biệt trong lĩnh vực cải tiến và nâng cấp các hệ thống thư viện trong trường học

Đối với các trường Trung học phổ thông và Tiểu học, thư viện có vai trò rất quan trọng bởi nó cung cấp các nguồn tài liệu chính cho học sinh và giáo viên Song việc sử dụng thư viện truyền thống có nhiều hạn chế về không gian, thời gian Không phải bất cứ lúc nào học sinh cần đều có thể đến thư viện để đọc sách và mượn sách được, hơn nữa việc tìm kiếm tài liệu cũng mất khá nhiều thời gian Vì vậy để xây dựng thư viện điện tử phải xét đến các lí dosau đây

Thứ nhất : Do nhu cầu khai thác, lưu trữ và tìm kiếm các nguồn tài liệu của giáo viên và học sinh ngày càng cao trong phạm vi không gian và thời gian mà thư viện truyền thống không có khả năng đáp ứng

Thứ hai: Do công nghệ ngày càng phát triển, việc ứng dụng các công nghệ hiện đại có thể đọc sách điện tử như: máy tính để bàn, điện thoại di động, Ipad, Laptop Học sinh có thể truy cập mạng bất cứ thời điểm nào và bất cứ nơi đâu bằng nhiều thiết

bị

Thứ ba: Học sinh sử dụng sách giáo khoa điện tử giảm thiểu chi phí hàng năm

do nhà nước phải chi để in ấn lại sách giáo khoa bản giấy và giúp học sinh không phải mang rất nhiều sách giấy nặng nề

Thứ tư: Các tài liệu điện tử đặc biệt sách tương tác giúp các học sinh tiếp thu bài một cách trực quan, sinh động Góp phần không nhỏ đến việc nâng cao hiệu quả trong giáo dục và đào tạo

Thứ năm: Do các bộ sách điên tử hiện nay đều có bản quyền của các công ty và giá một bộ sách giáo khoa điện tử chưa phù hợp với tất cả các đối tượng học sinh, đặc biệt là những học sinh vùng khó khăn Vì vậy các em khó có thể tiếp cận được các tài liệu điện tử này

Thứ sáu: Sự ảnh hưởng của các thư viện điện tử của các nước tiên tiến trên thế giới đã tác động mạnh mẽ đến nền giáo dục của Việt Nam

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, thư viện truyền thống còn nhiều hạn chế và tác động của tin học hóa thì việc xây dựng thư viện điện tử cho các trường Tiểu học và Trung học cũng là xu hướng tất yếu

Nhận thức được tầm quan trọng đó, tác giả đã lựa chọn đề tài “Xây dựng dự án thư viện điện tử cho các trường Trung học phổ thông và Tiểu học” làm đề tài

nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Xây dựng yêu cầu các sách tương tác của các bộ môn học

- Tìm hiểu và đưa ra các bài toán đối với công nghệ

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Thư viện viện tử, sách điện tử, các thiết bị truy cập sách điện tử,các bài toán cần tương tác

- Phạm vi nghiên cứu: đề tài được nghiên cứu để áp dụng cho việc xây dựng dự

án thư viện điện tử cho các trường học thuộc phạm vi một Tỉnh, thành phố

4 Phương pháp nghiên cứu:

Các phương pháp được sử dụng:

- Thu thập, nghiên cứu các công nghệ, tìm hiểu các phần mềm quản lý thư viện

- Tìm hiểu và đưa ra quy trình xây dựng dự án

- Phân tích và tổng hợp

5 Kết quả của đề tài

Đề tài xây dựng sẽ đem lại những kết quả cụ thể sau:

- Nhận thức rõ tầm quan trọng của thư viện điện tử và xu thế phát triển thư viên điện tử trong các trường học

- Ứng dụng thực tiễn của thư viện điện tử

- Làm tiền đề để xây dựng thư viện điện tử cho các trường học

- Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy

- Dự án sẽ đặt nền móng cho việc xây dựng dự án thư viện điện tử ở các trường trung học phổ thông và Tiểu học trong cả nước

6 Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu gồm 3 chương chính trong đó:

Phần mở đầu: Giới thiệu cơ sở thực tiễn nghiên cứu và xây dựng đề tài

Chương 1: Tổng quan chung thư viện điện tử

Chương 2: Xu thế phát triển thư viện điện tử phục vụ đào tạo

Chương 3: Đề xuất dự án thư viện điện tử cho các trường Trung học phổ thông

tại Hà Nội

Phần kết luận: Kết luận tổng thể về luận văn

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ

1.1 Thư viện điện tử là gì

Thư viện điện tử là một khái niệm chưa được định nghĩa thống nhất và còn nhiều tranh luận, đôi khi dùng lẫn lộn và đồng nghĩa với các khái niệm " Thư viện số",

" Thư viện ảo", " Thư viện tin học hoá", " Thư viện đa phương tiện", " Thư viện lôgích","Thư viện văn phòng",

Nhìn chung, khái niệm về thư viện điện tử có thể được định nghĩa như sau:

“Một hệ thống thông tin trong đó các nguồn thông tin đều có sẵn dưới dạng có thể

xử lý được bằng máy tính và trong đó tất cả các chức năng bổ sung, lưu trữ, bảo quản, tìm kiếm, truy cập và hiển thị đều sử dụng kỹ thuật số” Hoặc cũng có thể

hiểu theo nghĩa tổng quát là một loại hình thư viện đã tin học hóa toàn bộ hoặc một số dịch vụ thư viện Là nơi người sử dụng có thể tới để tra cứu, sử dụng các dịch vụ thường làm như với một thư viện truyền thống nhưng đã được tin học hóa Nguồn lực của Thư viện điện tử bao gồm cả tài liệu in giấy và tài liệu đã được số hóa.Tuy ý kiến chưa hoàn toàn thống nhất, thư viện điện tử có một số đặc điểm như sau:

-Thư viện phải có vốn tư liệu điện tử, đó là những tư liệu được lưu trữ dưới dạng số sao cho có thể truy nhập được bằng các thiết bị xử lý dữ liệu

-Phải được tin học hoá, phải có một hệ quản trị thư viện tích hợp: phải bổ sung, biên mục, quản trị xuất bản phẩm định kỳ, kiểm soát lưu thông tư liệu, tổ chức mục lục truy nhập công cộng trực tuyến, phải kết nối mạng ít nhất là mạng LAN

-Phải cung cấp và tạo điều kiện cho người dùng sử dụng các dịch vụ điện tử: có yêu cầu và gia hạn mượn qua mạng, tìm tin trong các cơ sở dữ liệu, truy nhập và khai thác các nguồn tin tại chỗ và với tới các nguồn tin ở nơi khác,

Nói tóm lại, thư viện điện tử phải sử dụng các phương tiện điện tử trong thu thập, lưu trữ,xử lý, tìm kiếm và phổ biến thông tin.Thư viện số là một bước tiến xa hơn của thư viện điện tử hay nói cách khác là một thư viện điện tử cao cấp trong đó toàn bộ các tài liệu của thư viện đã được số hóa và được quản lý bằng một phần mềm chuyên nghiệp có tổ chức giúp người dung dễ dàng truy cập, tìm kiếm và xem được nội dung toàn văn của chúng từ xa thông qua hệ thống mạng thông tin và các phương tiện truyền thông

Một Thư viện số hoàn chỉnh phải thực hiện được tất cả các dịch vụ cơ bản của thư viện truyền thống kết hợp với việc ứng dụng các lợi thế của công nghệ thông tin trong việc lưu trữ, tìm kiểm và phổ biến nội dung thông tin Thư viện số là cơ hội đặc biệt cho thư viện truyền thống đổi mới phương thức phục vụ cho người dùng tin, đảm bảo hiệu quả, chất lượng cho đối tượng phục vụ Quá trình tin học hoá này được thực hiện hầu như không tách rời với các truyền thống và các chuẩn đã định về mô tả và các công cụ thư mục, được thực hiện nhờ các mô tả theo chuẩn quốc tế(ISBD, AACR2) đã tiêu chuẩn hoá việc phân vùng các phiếu mục lục chuẩn bị chuyển thành khuôn khổ trao đổi các biểu ghi dạng số Vấn đề đặt ra các công cụ tin học phải đáp ứng được các

nhu cầu xử lý đặc biệt có liên quan đến vấn đề đa ngôn ngữ và đa chữ viết của các loại hình tài liệu

1.2 Vai trò của Thư viện điện tử

Thế giới đã bước sang thiên niên kỷ mới với những quy luật mới, những cơ hội, tiềm năng mới Biết bao thay đổi đang diễn ra trong đời sống xã hội và kinh tế thế giới

Đó là thời đại của công nghệ thông tin, Internet và giao lưu trực tuyến, thương mại điện tử, toàn cầu hoá và một thế giới không có biên giới kinh tế, thời đại của học tập liên tục, học tập sốt đời Sự ảnh hưởng của những xu hướng toàn cầu này hiển nhiên đang tác động tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Ngày nay cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và kỹ thuật số, học sinh không chỉ được học tập kiến thức tại lớp mà còn có thể dung nạp kiến thức trên Internet Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng tìm kiếm được những kiến thức cần thiết phục vụ cho việc học tập, mặt khác các thông tin trên Internet chỉ giúp học sinh tra cứu nhanh thôi Internet không phải là giải pháp hoàn hảo Thư viện điện tử khác Intenet vì thông tin trên Intenet có độ chính xác không cao Với những ưu điểm vượt trội, Thư viện điện tử mang đến những kiến thức cần thiết, trọng tâm phục vụ cho việc học tập

và phát triển các kỹ năng của học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Ngày nay, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và những thành tựu của nó đang góp phần làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội, trở thành công cụ không thể thiếu trong nhiều lĩnh vực hoạt động như: ứng dụng trong công tác quản lý, nghiên cứu, hỗ trợ công tác chuyên môn và trao đổi thông tin Nó càng trở nên quan trọng đối với các ngành liên quan tới tri thức, thông tin, tư liệu như hoạt động thư viện Sự liên kết giữa các thư viện trong một ngành nhằm tận dụng tối

đa nguồn lực hiện có, giảm các chi phí đầu vào và mang lại lợi ích cao nhất

Thư viện điện tử đóng một vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo đặc biệt trong việc đổi mới phương pháp dạy và học:

Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được Đảng, Nhà nước cũng như các cấp quản lý giáo dục rất quan tâm Chiến lược phát triển Giáo dục 2001 - 2010, năm 2010-2020 đã đề ra phương hướng: Cùng hòa nhịp vào xu hướng đổi mới phương pháp dạy học đang diễn ra sôi nổi khắp nơi trên thế giới, việc đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta cần được xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa trên cơ sở những quan điểm đầy đủ và thống nhất về đổi mới phương pháp dạy và học cũng như những giải pháp phù hợp, khả thi

Như vậy, những định hướng lớn cho tương lai phát triển của ngành giáo dục đã nhấn mạnh đến đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập Để đổi mới phương pháp

dạy và học đòi hỏi: "Người dạy phải dạy thật, người học phải học thật"

Trong lĩnh vực thông tin-thư viện, các nhà thư viện thế giới đã thực sự đặt chân vào thế giới của thư viện điện tử từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ 20 với các

ngân hàng dữ liệu khổng lồ của Dialog, Pascal… Còn ở Việt Nam, sau năm 1997, với việc đưa Internet vào ứng dụng rộng rãi đã tạo đà khởi đầu cho sự phát triển mới, các thư viện Việt Nam bắt đầu áp dụng CNTT vào các hoạt động nghiệp vụ Đối với các

hệ thống thông tin, sự phát triển chỉ được gọi là đồng bộ khi và chỉ khi hệ thống thông tin đó có đủ 2 thành phần: nội dung thông tin đầy đủ được tổ chức trong các CSDL và phần hạ tầng CNTT bao gồm máy tính và hệ thống mạng đảm bảo về mặt công cụ kỹ thuật để truyền tải thông tin tới người sử dụng

Trên thế giới, xuất bản điện tử đã trở thành ngành công nghiệp phổ biến để phân phối sách, tạp chí và báo đến độc giả thông qua các thiết bị đọc sách như máy tính, máy tính bảng, điện thoại thông minh Chẳng hạn như tại Washington Mỹ, trẻ em được học trên iPad hay tại Uruguay, học sinh đi học không mang sách giấy truyền thống mà mang laptop hoặc điện thoại di động để kết nối với giáo viên cùng các thành viên trong lớp Năm 2011, Chính phủ Hàn Quốc đã đề ra kế hoạch để số hóa toàn bộ

hệ thống sách giáo khoa trong các trường công trước 2015 để học sinh, sinh viên ở quốc gia này có thể tải nội dung các cuốn sách giấy từ nhiều phương tiện như máy tính bàn, máy tính bảng, smartphone… Ngoài ra, nước này còn bỏ ra nhiều tiền để mua sắm thiết bị công nghệ đồng bộ phục vụ cho việc giảng dạy và học tập

Đối với Việt Nam nhận thức được vai trò quan trọng của thư viện điện tử, dù xuất bản điện tử mới bắt đầu phát triển nhưng các nhà mạng lớn như VTC, FPT, Viettel cho đến các doanh nghiệp nhỏ hơn như Alezaa, AIC đều đã lên kế hoạch và tham gia số hóa sách giáo khoa, giáo trình cho học sinh, sinh viên

Số hóa sách giáo khoa, giáo trình sẽ giúp các thầy cô giáo, giáo viên và học sinh không phải tốn kém chi phí, giảm thiểu thời gian tìm kiếm tài liệu Ưu điểm vượt trội của thư viện điện tử đó là giúp học sinh, sinh viên tìm hiểu, đọc sách mọi lúc mọi nơi

và truy cập bằng nhiều thiết bị hiện đại

Thư viện điện tử có các khả năng:

-Cung cấp một khả năng truy cập tài liệu nghiên cứu giảng dạy cho học sinh, giáo viên mọi lúc mọi nơi

-Tạo nên một kênh thông tin đầy đủ có khả năng cung cấp tất cả các nhu cầu tài liệu hỗ trợ cho việc học tập và giảng dạy của học sinh và giáo viên

-Đưa học sinh, giáo viên tiếp cận mô hình E-learning và các bài học tương tác -Học trực tuyến (Online)

Kết luận: Có thể nói, thư viện điện tử có vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực, nhất

là trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

Tuy nhiên, để xây dựng dự án một thư viện điện tử cho các trường học cần phải xây dựng tổng thể về kiến trúc cũng như sự vận hành của thư viện đó

Phát triển từ thư viện truyền thống thành TVĐT đang là xu hướng tất yếu ở tất

cả các nước trong khu vực và trên thế giới

1.3 Các phần mềm quản lý thư viện điện tử

1.3.1 Sơ lược về Phần mềm quản lý thư viện

Thư viện truyền thống: Số lượng đầu sách báo hạn chế do hệ thống quản lý còn lạc hậu, quản lý theo kiểu hàng đợi ai đến trước sẽ được phục vụ trước dễ làm tắc nghẽn số lượng học sinh đến học tập Cần phải cải thiện lại hệ thống làm việc một cách khoa học hơn bằng cách tin học hóa vào công tác "quản lý thư viện"

Phần mềm quản lý thư viện truyền thống chỉ giúp các nhân viên thư viện giải quyết được các yêu cầu về quản lý các đầu sách và quản lý thẻ độc giả Các tài liệu chủ yếu đều là bản giấy việc bảo quản không được lâu dài không có khả năng tìm kiếm nâng cao giúp sinh viên tìm đúng sách mình cần

Phần mềm thư viện điện tử: Là giải pháp tin học hóa toàn diện cho các thư viện ngày nay Sản phẩm này đã được thực sự ứng dụng CNTT để tự động hóa tất cả các chu trình hoạt động của một thư viện hiện đại, cung cấp các tính năng cần thiết cho một thư viện để sẵn sàng hội nhập với hệ thống thư viện quốc gia và quốc tế, cũng như quản lý các xuất bản phẩm điện tử

Phần mềm thư viện thực chất là một qui trình nghiệp vụ thư viện đã được tin học hoá ở mức độ tự động nhằm giúp cho các hoạt động của Thư viện trở nên thân thiện, nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả Hay nói một cách khác: PMTV là mô phỏng quá trình nghiệp vụ thư viện của một thư viện truyền thống nhưng đã được nâng lên mức độ tự động nhờ ứng dụng các thành tựu của công nghệ thông tin Để l ý giải cho định nghĩa trên, ta có thể tham khảo qui trình nghiệp vụ thư viện của hai loại hình thư viện theo sơ đồ sau:

Qui trình nghiệp vụ của Thư

viện truyền thống Tính năng của Phần mềm thư viện

1 Bổ sung tài liệu

Modulle Bổ sung (có PMTV đặt tính năng quản lý kho trong Modulle này)

2 Phân loại; Biên mục

Modulle Biên mục: Biên mục trực tiếp hoặc biên mục qua cổng giao tiếp Z39.50

3 Tổ chức hệ thống mục lục tra cứu Modulle tra cứu (OPAC)

Tính năng này thường nằm trong Modulle

Biên mục: cho phép tạo các thư mục điện

tử theo yêu cầu cụ thể của người dùng

Nhìn trên bảng sơ đồ ta có thể thấy PMTV là một hệ thống các phần mềm (các Modulle) mà trong mỗi một Modulle thực hiện một chức năng hoạt động nghiệp vụ

của một thư viện truyền thống Tuy nhiên, điểm khác biệt của PMTV so với thư viện truyền thống là ở chỗ các Modulle trong PMTV có nhiệm vụ thực hiện các chức năng riêng của mình nhưng các Modulle lại có sự liên kết logic chặt chẽ với nhau , chia sẻ tài nguyên cho nhau trong một hệ thống hoàn chỉnh Điều này được kiểm chứng khi một tài liệu mới được nhập vào thư viện, sau khi đã biên mục xong và được cán bộ nghiệp vụ cho phép lưu thông thì bạn đọc đã có thể tra cứu và mượn đọc được ngay Một kiểm chứng khác khi cuốn tài liệu đã được đưa vào lưu thông thì tất cả các thông tin về cuốn tài liệu đó như: Nhan đề, Tác giả, năm xuất bản, Số trang, Số xếp giá, v v…sẽ đồng thới được sử dụng trong các Modulle Mượn trả, Modulle quản lý Kho, OPAC v v Các thông tin đó cũng được kết xuất ra trong các báo cáo dưới dạng Excel, Word hay Html Chính vì những ưu điểm đặc biệt này mà những nhà cung cấp còn gọi PMTV là phần mềm thư viện tích hợp

Hiện nay các thư viện của Việt nam đang dùng một số PMTV mà chủ yếu là của các công ty trong nước xây dựng và phát triển Các PMTV này đều là những PMTV thương mại có bản quyền như PMTV ILIB của CMC; LIBOL của Tinh Vân; Vebrary của Lạc Việt; VnLib của VnEworld… Một số Thư viện lớn có khả năng tài chính thì đang dùng phần mềm VTLS, đây là PMTV của nước ngoài đã được Việt hóa Các PMTV này mặc dù có những sự khác biệt về công nghệ nhưng nhìn chung những tính năng mà nó cần giải quyết thì đều có một điểm chung Đó là đáp ứng các yêu cầu của quy trình nghiệp vụ thư viện như bảng sơ đồ mô tả nêu trên

1.3.2 Thư viện điện tử - Thư viện số Libol

Libol (LIBrary OnLine) là bộ phần mềm giải pháp Thư viện điện tử - Thư viện

số được Tinh Vân nghiên cứu và phát triển từ năm 1997, là sản phẩm phần mềm thư viện điện tử và quản lý tích hợp nghiệp vụ thư viện thành công nhất ở Việt Nam LIBOL có những tính năng chính sau:

Hỗ trợ chuẩn biên mục MARC 21, AACR-2, ISBD, các khung phân loại thông dụng như DDC, BBK, NLM, LOC, UDC, subject headings, chuẩn ISO 2709 cho nhập/xuất dữ liệu

Liên kết với các thư viện và tài nguyên thông tin trực tuyến trên Internet qua giao thức Z39.50 và OAI-PMH

Mượn liên thư viện theo giao thức ISO 10161, sử dụng định dạng mã hoá dữ liệu BER/MIME

Tích hợp với các thiết bị mã vạch, thẻ từ và RFID, các thiết bị mượn trả tự động theo chuẩn SIP 2

Hỗ trợ đa ngữ Unicode với dữ liệu và giao diện làm việc, các bảng mã tiếng Việt như TCVN 5712, VNI

Công cụ xây dựng, quản lý và khai thác kho tài nguyên số

Xuất bản các cơ sở dữ liệu hoặc thư mục trên đĩa CD

Tìm kiếm toàn văn,

Khả năng tuỳ biến cao,

Bảo mật và phân quyền chặt chẽ,

Thống kê tra cứu đa dạng, chi tiết và trực quan phục vụ mọi nhóm đối tượng, Vận hành hiệu quả trên những CSDL lớn hàng triệu bản ghi, Hỗ trợ hệ QT CSDL Oracle hoặc MS SQL Server,

Khai thác và trao đổi thông tin qua web, thư điện tử, GPRS (điện thoại di động)

và thiết bị hỗ trợ người khiếm thị,

Tương thích với cả mô hình kho đóng và kho mở,

Hỗ trợ hệ thống thư viện nhiều kho, điểm lưu thông…

Các chức năng chính:

Phân hệ tra cứu trực tuyến OPAC: Là cổng thông tin chung cho mọi đối tượng để

khai thác tài nguyên và dịch vụ thư viện theo cách riêng phù hợp với nhu cầu của từng

cá nhân Là môi trường giao tiếp và trao đổi thông tin giữa bạn đọc với nhau, giữa bạn đọc và thư viện và giữa bạn đọc với các thư viện khác

Phân hệ bổ sung: Quy trình quản lý ấn phẩm chặt chẽ và xuyên suốt kể từ lúc phát

sinh nhu cầu bổ sung, đặt mua, kiểm nhận, gán số đăng ký cá biệt, xếp giá tới lưu kho

và đưa ra khai thác

Phân hệ biên mục: Công cụ mạnh, thuận tiện và mềm dẻo giúp biên mục mọi dạng tài

nguyên thư viện theo các tiêu chuẩn thư mục quốc tế; Giúp trao đổi dữ liệu biên mục với các thư viện trên mạng Internet và giúp xuất bản các ấn phẩm thư mục phong phú

và đa dạng

Phân hệ ấn phẩm định kỳ: Tự động hoá và tối ưu hoá các nghiệp vụ quản lý đặc thù

cho mọi dạng ấn phẩm định kỳ (báo, tạp chí, tập san ) như bổ sung, đăng ký, kiểm nhận, đóng tập, khiếu nại thiếu số và tổng hợp số có số thiếu

Phân hệ bạn đọc: Quản lý thông tin cá nhân và phân loại bạn đọc giúp thư viện áp

dụng được những chính sách phù hợp với mỗi nhóm bạn đọc và tiến hành các xử lý nghiệp vụ theo lô hoặc theo từng cá nhân

Phân hệ lưu thông: Tự động hoá những thao tác thủ công lặp đi lặp lại trong quá trình

mượn trả và tự động tính toán, áp dụng mọi chính sách lưu thông do thư viện thiết đặt Cung cấp các số liệu thống kê về tình hình mượn trả tài liệu phong phú và chi tiết

Phân hệ sưu tập số: Theo dõi và xử lý các yêu cầu đặt mua tài liệu điện tử qua mạng,

quản lý kho tư liệu số hoá

Phân hệ mượn liên thư viện (ILL): Quản lý những giao dịch trao đổi tư liệu với các

thư viện khác theo chuẩn quốc tế dưới các vai trò là thư viện cho mượn và thư viện

yêu cầu mượn Cho phép bạn đọc của thư viện này có thể mượn sách tại các thư viện khác

Phân hệ quản lý: Quản lý, phân quyền người dùng và theo dõi toàn bộ hoạt động của

hệ thống Tích hợp với cơ sở dữ liệu người dùng trên LDAP hoặc Microsoft AD Cho phép tùy biến ngôn ngữ trên giao diện chương trình

Tính ưu việt của sản phẩm:

Hỗ trợ đầy đủ nhất các chuẩn nghiệp vụ Thư viện của Việt Nam cũng như của Quốc tế

Giao diện của tất cả các phân hệ hoàn toàn trên Web, rất thuận lợi cho người dùng

Được kiểm nghiệm thực tế ở rất nhiều đơn vị là cơ quan đầu ngành về hoạt động thông tin thư viện: Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia, Thư viện Khoa học tổng hợp TP Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội

Tóm lại:

Với những ưu việt của phần mềm quản lý thư viện điện tử Libol (LIBrary OnLine) của công ty Tinh Vân Hiện nay có rất nhiều trường học sử dụng và triển khai trên toàn quốc đã và đang làm thay đổi cách thức học tập, góp phần nâng cao giáo dục

và đào tạo

1.3.3 Thư viện điện tử - iLib v5.0

iLib v5.0 là Thư viện Điện tử Tích hợp dành cho các Trung tâm Thư viện lớn tại Việt Nam do CMC nghiên cứu và phát triển Đây là một hệ thống thư viện tích hợp được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu của các thư viện trong nước, từ các Thư viện công cộng, Thư viện các trường Đại học, Thư viện chuyên ngành đến các Trung tâm Thông tin trong Toàn quốc, đặc biệt là khả năng tích hợp và xử lý tiếng Việt

iLib v5.0 là phiên bản Thư viện Điện tử Tích hợp mới nhất hiện nay của CMCSoft, iLib v5.0 đáp ứng chuẩn nghiệp vụ đảm bảo cho việc tự động hóa công tác nghiệp vụ và liên thôn, trao đổi nguồn lực thông tin Ngoài việc kế thừa các tính năng của các phiên bản trước, iLib v5.0 còn cập nhật thêm một số tính năng và nghiệp vụ mới được CMCSoft tập hợp và Trung tâm Thông tin trong quá trình triển khai như:

iLib v5.0 tạo cho người sử dụng một cổng vào mọi dạng thông tin, dù là xuất bản phẩm, tài liệu điện tử hay âm thanh, hình ảnh… iLib v5.0 luôn được thường xuyên cập nhật nhằm nắm bắt được các công nghệ hiện đại và đáp ứng nhu cầu đổi mới của các Trung tâm Thông tin iLib v5.0 tương thích với cả Internet, Extranet và Intranet

iLib v5.0 được thiết kết theo hướng: mềm dẻo và linh hoạt trong xử lý các quy trình nghiệp vụ Cấu trúc mở để người sử dụng dễ dàng trong việc quản trị và sửa đổi theo yêu cầu đặc thù

-Đối tượng sử dụng:

iLib v5.0 được thiết kết theo hướng: mềm dẻo và linh hoạt trong xử lý các quy trình nghiệp vụ Cấu trúc mở để người sử dụng dễ dàng trong việc quản trị và sửa đổi theo yêu cầu đặc thù

-Hệ thống các cơ quan thông tin thư viện của các trường đại học, cao đẳng -Hệ thống các trung tâm thông tin đa ngành, chuyên ngành của các bộ, ban ngành

-Hệ thống thư viện công cộng: thư viện Quốc gia Việt Nam và các thư viện tỉnh thành

-Hệ thống các thư viện thuộc các viện, trung tâm nghiên cứu, trường phổ thông, các đơn vị, tổ chức

-Ưu điểm:

iLib.Me Version 5.0 đáp ứng đầy đủ các nhu cầu nghiệp vụ của Thư viện với những tính năng nổi trội như: dễ sử dụng và quản trị, công cụ tìm kiếm và tra cứu qua mạng LAN, WAN, Internet, hỗ trợ đa ngôn ngữ, biên mục thuận tiện linh hoạt theo chuẩn MARC21, hiện thị dưới dạng MARC21 hoặc ISBD, tích hợp mã vạch nhằm hỗ trợ lưu thông, quản lý bạn đọc, biên mục…

iLib.Me v5.0 có khả năng tích hợp với các hệ thống thông tin thư viện khác để khai thác và trao đổi dữ liệu Sự hoàn thiện về sản phẩm và công nghệ, với chi phí hợp

lý, iLib.Me v5.0 đã trở thành giải pháp tốt nhất, và tiết kiệm nhất hiện nay

-Hệ thống thư viện công cộng: thư viện Quốc gia Việt Nam và các thư viện tỉnh thành

Quản trị cơ sở dữ liệu lớn (hàng triệu biểu ghi) Nền tảng CSDL ORACLE Bảo mật phân quyền: CSDL, người dùng, đường truyền

Công cụ tìm kiếm và tra cứu mạnh Hỗ trợ đa ngôn ngữ Giao thức tìm kiếm Z39.50

Sử dụng tất cả các tiêu chuẩn, quy tắc mô tả thư mục, các khung phân loại hiện có: ISBD, AACR2, MARC, BBK, UDC,

Giao diện tùy chọn Web, GUI

Quản lý mọi dạng dữ liệu số hoá- Chia sẻ nguồn lực thông tin giữa các thư viện Mọi qui tắc nghiệp vụ được quản lý tập trung khiến cho cài đặt và bảo trì đơn giản

Tích hợp thiết bị: mã vạch, thiết bị từ, sóng radio (RFID), máy in

Nhập/Xuất dữ liệu theo chuẩn quốc tế

Giao diện thân thiện, dễ sử dụng

Khả năng lưu trữ ổn định, không hạn chế dung lượng

-Tính hợp chuẩn quốc gia và quốc tế về CNTT

Giải pháp iLib tuân thủ hoàn toàn các chuẩn về CNTT đã được nêu

trong đối với các phần mềm thư viện bao gồm:

- Chuẩn tiếng việt Unicode TCVN6909, hỗ trợ chuẩn TCVN5712

ty CMC trực tiếp xuất và nhập dữ liệu, nhập toàn bộ dữ liệu từ hệ thống cũ sang hệ thống mới sử dụng iLib

-Tính dễ khai thác và sử dụng

Giải pháp iLib được thiết kế dựa trên các công nghệ chuẩn, làm việc cả trên môi trường giao diện Web, lẫn môi trường cửa sổ của Windows Ngoài ra, iLib còn kết hợp được tính dễ khai thác của giao diện WEB (tiết kiệm tối đa thời gian cài đặt và triển khai cho khách hàng) và tính sử dụng dễ dàng, hiệu suất cao của môi trường giao diện cửa sổ Windows, bằng việc ứng dụng công nghệ JAVA Với công nghệ JAVA, cơ quan có thể không cần cài đặt máy trạm, nhưng vẫn có được môi trường làm việc dễ dàng và năng suất cao, tránh được hạn chế của giao diện WEB là làm việc kém năng suất, cũng như hạn chế của giao diện cửa sổ là khó khăn trong cài đặt

Ngoài lĩnh vực quản lý thư viện truyền thống, iLib bổ sung các tính năng của thư viện điện tử, thư viện số, biến thư viện thành trung tâm thông tin hiện đại, tạo cho người sử dụng một cổng vào mọi dạng thông tin, dù là xuất bản phẩm được in ấn, tài liệu điện tử hay âm thanh, hình ảnh, iLib cũng được thường xuyên cập nhật nhằm nắm bắt được các công nghệ hiện đại và đáp ứng nhu cầu đổi mới của thư viện iLib tương thích với cả Internet, Extranet và Intranet

Hiện nay iLib đã được ứng dụng thành công ở trên 100 đơn vị khách hàng, trong đó có 45/64 thư viện tỉnh , nhiều cơ quan thông tin và các viện nghiên cứu trong

đó có thư viện Quốc gia

Phù hợp cho việc sử dụng

- Đầu tư ban đầu thấp

- Dễ triển khai và bảo trì

- Chi phí vận hành thấp

- Phần mềm thích hợp với cơ cấu tổ chức gọn nhẹ không nhiều phong ban

- Đáp ứng được các chuẩn về thư viện hiện đại: MARC21, Z3950, ISBD, AACR2…

Dễ dàng cài đặt, bảo dưỡng và duy trì

- Hoàn toàn tự động, sản phẩm phần mềm đóng gói

- Đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ cho một thư viện hiện đại, xứng đáng là một trung tâm thông tin, tài nguyên, hệ thống liên kết được với hệ thống thư viện Quốc gia Việt Nam

và thư viện Quốc tế

- Có thể sao lưu và phục hồi dữ liệu tự động

- Không đòi hỏi cán bộ vận hành hiểu biết nhiều về tin học

- Có chính sách cập nhật các phiên bản mới và thêm số người sử dụng

Tính năng nổi bật

- Giao diện đa ngôn ngữ

- Hỗ trợ đa ngôn ngữ

- Hỗ trợ hệ thống chuẩn phân loại phổ biến ở Việt Nam BBK, UDC, DDC

- Xuất nhập dữ liệu theo nhiều chuẩn khác nhau: Marc21, UniMarc, CDSISIS,…

- Tìm kiếm dễ dàng, nhanh chóng, hiệu quả, bao gồm cả tìm kiếm full-text tiếng Việt

- Tích hợp chuẩn tra cứu liên thư viện Z39.50 Tính năng tra cứu liên thư viện theo giao thức Z39.50 giúp thư viện có thể kết nối khai thác, chia sẻ tài nguyên và dịch vụ của mình với các thư viện khác

Tóm lại:

Khi triển khai một thư viện điện tử có thể sử dụng một trong các phần mềm quản lý thư viện điện tử mạnh như phần mềm iLib v5.0 là Thư viện Điện tử Tích hợp dành của CMC nghiên cứu và phát triển.

1.3.4 Thư viện điện tử - Thư viện số eLibGlobal

Giới thiệu chung:

Hiện nay hầu hết các sản phẩm Phần mềm Thư viện điện tử trên thị trường đều tập trung vào thư viện điện tử với các ấn bản giấy, việc chia sẻ tài nguyên trên Internet còn rất nhiều hạn chế, Trung tâm đào tạo và gia công phần mềm CTO – Công ty Cổ phần Digicorp đã nghiên cứu và xây dựng thành công mô hình: Thư viện điện tử - Thư viện số eLibGlobal Phần mềm này tập trung vào việc quản lý và chia sẻ các ấn bản số ebook, mp3, flv, video, scorm, bộ sưu tập số…theo chuẩn biên mục quốc tế MARC21, RDA, Dublincore, DDC14 100% trên nền webbased, hệ thống thư viện số eLibGlobal có thể mở rộng và kết hợp với hệ thống eLearning mà trung tâm xây dựng

- Ưu điểm:

Đặc điểm nổi bật của phần mềm thư viện điện tử eLibGlobal là tuân thủ các quy trình nghiệp vụ, các chuẩn thư viện và cho phép khả năng tuỳ biến cao Các quy trình nghiệp vụ bao gồm các hoạt động nghiệp vụ của thư viện từ khâu bổ sung tư liệu cho đến khi tư liệu đến tay độc giả

Các chuẩn thư viện đáp ứng:

Khổ mẫu trao đổi ISO2709

Khổ mẫu biên mục đọc máy MARC21, UNIMARC

Hỗ trợ công tác biên mục theo các tiêu chuẩn và quy tắc mô tả thư mục AACR2, RDA

Hỗ trợ các khung phân loại theo chuẩn DDC

Hỗ trợ BỘ SƯU TẬP số DSPACE

Hỗ trợ tìm kiếm toàn văn Full Text Search

Hỗ trợ Signer Sign On giữa hai hệ thống mã nguồn mở (Bộ sưu tập số) và eLibGlobal

Hỗ trợ Tích hợp LDAP & AD

Hỗ trợ các khung đề mục chủ đề, bộ từ khóa thống nhất nhằm phù hợp với điều kiện thực tế các thư viện tại Việt Nam

Khả năng tùy biến là khả năng tạo ra các định dạng cho các sản phẩm thư mục

từ dữ liệu biên mục một cách tức thời mà không cần thay đổi mã nguồn

Với thiết kế theo mô hình chủ/khách (client/server), sử dụng giao diện Web, phần mềm này cho phép máy trạm -với gần như bất kỳ cấu hình nào- khai thác hệ thống hiệu quả Việc chọn lựa cấu hình máy chủ và hệ quản trị CSDL phụ thuộc vào

độ lớn của thư viện: sốlượng ấn phẩm, số lượng độc giả cần quản lý, lượng giao dịch trong một ngày Sử dụng mã vạch để quản lý các ấn phẩm Phần mềm đã hoạt động ổn định với nhiều mô hình thư viện có độ lớn khác nhau

Tóm lại: Phần mềm Thư viện điện tử eLibGlobal là một trong những phần mềm quản lý thư viện điện tử mạnh ở Việt Nam

1.3.5 Phần mềm thư viện điện tử VLib

VLib – VTEC SOFTWARE Library Management là dự án phát triển phần mềm trọng tâm của Công ty Cổ phần Công nghệ và Thương mại VTEC cho lĩnh vực quản lý thư viện điện tử

Hệ thống thư viện điện tử VLib đảm bảo tính kế thừa, sử dụng được tối đa về

cơ sở vật chất hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm, cơ sở dữ liệu đã có đồng thời phải đảm bảo đáp ứng các yêu cầu của hệ thống thư viện điện tử hiện đại, mang tính chuyên ngành nhằm phục vụ các nhu cầu quản lý của đơn vị:

Quản lý dữ liệu số lượng lớn, đa dạng: âm thanh, hình ảnh, video, text…

Hệ thống phần mềm chuyên dụng được phát triển trên các công nghệ hiện đại Cung cấp các tính năng ưu việt như: Tìm kiếm toàn văn, nhận dạng mã vạch

Hạ tầng ổn định, đảm bảo đáp ứng nhu cầu quản lý nhà nước cũng như phục vụ lợi ích cộng đồng

Hệ thống thư viện điện tử VLib đáp ứng được các nhu cầu hiện tại cũng như sự phát triển trong tương lai, đảm bảo các các tiêu chí sau:

+ An toàn dữ liệu và bảo mật thông tin cho hệ thống

Hệ thống phải được thiết kế theo mô hình dự phòng, khi hệ thống có số lượng người sử dụng tăng lên hoặc dung lượng dữ liệu tăng lên thì không cần phải thay đổi kiến trúc của hệ thống mà chỉ cần bổ sung thêm, thay thế hoặc nâng cấp phần cứng hiện có mà vẫn duy trì được kiến trúc tổng thể của hệ thống

Hệ thống thư viện điện tử VLib đảm bảo tuân thủ các chuẩn về thư viện điện tử trong nước cũng như trên thế giới

Đánh giá:

Hiện nay có nhiều phần mềm quản lý thư viện điện tử, nhưng hai phần mềm iLib của CMC và Libol của Tinh Vân là các phần mềm khá mạnh và có phạm ứng dụng rộng nhất bởi tính ưu việt của sản phẩm

Chương 2: XU THẾ PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ PHỤC VỤ ĐÀO TẠO

2.1 Xu thế đọc sách điện tử trên nhiều thiết bị

Trước đây việc đọc sách điện tử chỉ có thể thực hiện trên máy tính để bàn, máy tính sách tay nhưng cùng với phát triển của công nghệ người đọc có thể truy cập đọc tài liệu điện tử bằng nhiều thiết bị như điện thoại di động, máy tính bảng

Những năm trở lại đây, cụm từ “sách điện tử” trở thành một cụm từ gần gũi với những người thường xuyên làm việc với công nghệ thông tin cũng như giới trẻ Việt Nam Còn trên thế giới cũng đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc đọc sách thông qua sự phát triển của sách điện tử Với các thiết bị như iPad, Kindle, Galaxy Tab, Iphone… người đọc được làm quen với một kiểu đọc sách hoàn toàn mới, đáp ứng yêu cầu tiếp nhận thông tin của mọi người

Cách thức đọc được mở ra khi mà các thiết bị đọc sách với kiểu dáng gọn nhẹ, chỉ tương đương thậm chí bé và nhẹ hơn một cuốn sách thông thường nhưng lại có thế chứa hàng nghìn quyển sách Chúng cho phép người sử dụng bỏ túi cùng lúc hàng trăm, nghìn cuốn sách để đọc mọi lúc, mọi nơi

Không chỉ có vậy, đọc sách điện tử không bị nhức mắt, không bị bó buộc ngồi một chỗ như khi đọc trên máy tính, chúng đơn giản, gọn nhẹ, thoải mái không khác gì sách in

Theo thống kê của hãng bán lẻ trực tuyến Amazon (“cha đẻ” của máy đọc sách Kindle), vào tháng 7/2010, cứ 100 cuốn sách in bán ra thì có 143 cuốn sách điện tử bán ra tương ứng Cùng đó, lượng thiết bị đọc sách điện tử bán ra trên phạm vi toàn cầu trong năm 2010 đã tăng 79,8% so với năm 2009, cho đến năm 2014 thì số lượng này tăng lên khá nhiều Đánh dấu một bước đột phá mới của sách điện tử so với sách giấy truyền thống

Sách điện tử không chỉ là một xu thế mà là một triển vọng mới, một tương lai mới cho văn hóa đọc Trong cuộc sống quá bận rộn và hối hả, thời gian để đến hiệu sách, lựa chọn một cuốn sách, rồi tìm một thời gian, không gian thích hợp cho việc đọc quả thật rất khó Trong khi đó với một cuốn e - book, người đọc có thể mang sách theo mọi lúc, mọi nơi, đọc mọi lúc, mọi nơi Đó là chưa kể đến phần giá thành, chính độc giả là người hưởng lợi nhiều nhất trong việc phát triển sách điện tử Bởi không mất chi phí in ấn, vận chuyển, lưu kho bãi (theo thống kê thì những chi phí này chiếm tối thiểu 30%), giá thành cho một cuốn sách giảm đi đáng kể

Thiết bị đọc sách điện tử (e-reader) chuyên dụng ra đời cách được xem như một

sự đột phá của công nghệ cao, đồng thời nó cũng chính thức đưa sách điện tử e-book trở thành một sản phẩm thông dụng

Trước khi có e-reader, nhiều người đã đọc các tài liệu và các sách trên các thiết

bị điện tử khác như máy tính, điện thoại di động Song mục đích sản xuất thiết bị trên không phải dành cho đọc sách nên nó có những hạn chế như màn hình quá nhỏ, không lật trang dễ dàng, không chỉnh sửa hay đánh dấu trang, không bổ sung đường dẫn…Cùng với việc số hóa tài liệu và biến chúng trở thành sản phẩm của thương mại điện tử, hơn chục nhà sản xuất cũng bắt tay vào việc sản xuất e-reader với chức năng chính là đọc sách

Đầu tiên là sự tiện dụng của e-reader Với khối lượng chỉ vài trăm gam, người

sử dụng có thể luôn mang theo bên mình Với dung lượng bộ số khoảng 4GB có thể chứa tới hơn 3000 cuốn sách Thử tưởng tượng, một người vừa đi học vừa đi làm, số lượng sách và tài liệu cần mang theo là rất lớn

Mặt khác, số lượng e-book luôn được cập nhật, thay đổi thường xuyên, ngoài ra còn có thể sửa chữa thông tin để phù hợp với người sử dụng Việc tải sách từ kho sách chỉ mất vài chục giây, tiện hơn việc phải lùng sục các hiệu sách để tìm cuốn sách cần

sử dụng Điểm vượt trội của sách e-book so với sách in là ngoài đọc có thể nghe sách tiếng, xem video bổ sung Ngoài chức năng chính là đọc sách, e-reader còn có khả năng tích hợp các tiện ích khác lướt web, tra từ điển…

Một điểm nữa, theo các nhà xuất bản là e-book tiết kiệm chi phí sản xuất khi một phiên bản e-book có giá thành sản xuất chỉ bằng 2/3, thậm chí là 1/3 so với giá thành một phiên bản sách in Đã vậy, thời gian cho ra đời một phiên bản e-book nhanh hơn so với sách in và không tốn bột giấy nên có tác động tốt tới môi trường tự nhiên

Và e-book tồn tại trên môi trường mạng nên cũng không cần tốn diện tích nhà kho để chứa như sách in Chính vì những ưu điểm trên mà có tới 50% số người sau khi sử dụng e-book không còn dùng sách in nữa [Báo cáo của Công ty nghiên cứu thị trường

PR Bowker]

Xu thế đổi mới của ngành Giáo dục là đang ngày càng đề cao việc tự học thông qua đọc sách vở, tài liệu Do đó việc xây dựng một văn hóa đọc, thói quen đọc sách của học sinh, giáo viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng cần thiết để đổi mới việc dạy học, qua đó góp phần vào sự thành bại của công cuộc đổi mới giáo dục đang triển khai mạnh mẽ

Việc ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến để tối ưu hóa sức mạnh của hệ thống

là lựa chọn tốt cho các tổ chức hiện đại ngày nay Đa số các trường đại học danh tiếng trên thế giới đã chọn giải pháp ứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT) để số hóa tài liệu học tập nhằm phục vụ tốt hơn nữa lượng học sinh Giáo trình sách giáo khoa, các loại sách tham khảo, tạp chí chuyên ngành, sẽ được số hóa, đưa lên hệ thống quản lý, chia sẻ tài nguyên số để thuận tiện cho giáo viên và học sinh truy cập, khai thác bất cứ khi nào họ cần

Vì vậy xu thế đọc sách điện tử trên nhiều thiết bị ngày gia càng tăng, một trong các tham số quan trọng để xếp hạng các trường học trên thế giới hiện nay là mức độ số hóa tài liệu học tập nghiên cứu theo chuẩn quốc tế và chia sẻ với cộng đồng học tập, nghiên cứu khắp mọi nơi

Sức mạnh của tri thức chính là ở chỗ nó được chia sẻ, phát triển và nhân rộng

2.1.2 Bối cảnh chung của thế giới

Xu thế của thế giới tiến tới sử dụng nhiều sách điện tử Đã nhiều năm trở lại đây, nhiều nước đã cụ thể hóa việc này Đơn cử ở Hàn Quốc, trong ít năm nữa, ngay bậc tiểu học sẽ không dùng sách in mà dùng toàn bộ sách điện tử

Hàn Quốc vừa công bố Chiến lược xúc tiến giáo dục thông minh thay thế sách giáo khoa của học sinh bằng sách điện tử và máy tính bảng Theo chiến lược này, toàn

bộ giáo trình ở các trường tiểu học và trung học ở nước này sẽ được phát triển thành sách giáo khoa số từ nay đến năm 2015

Bên cạnh đó, các lớp giảng dạy chính quy cùng công tác đánh giá trường học, học sinh và giáo viên cũng sẽ được thực hiện trực tuyến

Theo kế hoạch trên, được Ủy ban chiến lược thông tin hóa quốc gia thuộc Phủ tổng thống và Bộ Giáo dục, Khoa học và Kỹ thuật trình lên tổng thống vào cuối tháng Sáu, Hàn Quốc sẽ nâng sức cạnh tranh giáo dục và đào tạo của quốc gia để lọt vào top

10 nước có nền giáo dục phát triển hàng đầu thế giới cho đến năm 2015 và 3 nước đứng đầu vào năm 2025

Sách giáo khoa số là các giáo trình có thể được sử dụng bằng máy tính cá nhân, máy tính bảng và vô tuyến thông minh

Kế hoạch này sẽ cho phép học sinh truy cập tất cả những tài liệu cần thiết trên

“đám mây,” vì vậy nếu nghỉ học ở trường, học sinh vẫn có thể bắt kịp bài giảng ở lớp

Chính phủ Hàn Quốc cho biết sách giáo khoa bằng giấy có thể sẽ biến mất khỏi các trường tiểu học và trung học ở Hàn Quốc vào trước năm 2015 Đến năm 2015, tất

cả học sinh cấp 2 và cấp 3 sẽ học qua việc sử dụng sách giáo khoa số hóa và các tài liệu trực tuyến khác trên máy tính, điện thoại thông minh và các thiết bị số khác Học sinh có thể tiếp cận những gì các em muốn để học tập bất cứ khi nào, điều này sẽ cải thiện lớn sự hiệu quả trong học tập

Tờ Korea Times cho biết chính phủ Hàn Quốc cũng lên kế hoạch xây dựng các

mạng lưới vô tuyến tại tất cả các trường học, cho phép học sinh và giáo viên tiếp cận các tài liệu học tập bất cứ khi nào và bất cứ nơi đâu mà họ muốn qua việc sử dụng hệ thống điện toán đám mây Hàn Quốc đang tiến tới mục tiêu sẽ số hóa toàn bộ chương trình giáo dục, SGK của đất nước

Hiện nay, hầu hết mọi người dự trữ số liệu trên máy tính cá nhân, điện thoại di động hoặc USB Nhưng nếu có hệ thống điện toán đám mây, người dùng dự trữ thông tin trên máy chủ thay vì trên các thiết bị cá nhân và làm việc với các thông tin này qua mạng Internet

Theo thống kê mới nhất, trong các trường học ở Mỹ hiện có khoảng 10 triệu thiết

bị như vậy Tuy nhiên, sau khi thực hiện kế hoạch “Ipad phổ cập cho mỗi học sinh”, chính Los Angeles sẽ là thành phố đầu tiên thay thế hoàn toàn những bộ sách giáo khoa truyền thống bằng chiếc máy tính bảng nhỏ gọn

Các nhà xuất bản SGK Nhật Bản cũng đã giới thiệu những sản phẩm mới nhất cho lớp học của tương lai Một dự án thực hiện tại nước này cung cấp máy tính cho 100% học sinh dưới 12 tuổi tại 10 trường tiểu học, đồng thời lắp đặt loại bảng đen điện tử tương tác trong các lớp

Các thiết bị này được nối mạng, sử dụng phần mềm cho phép học sinh học cách viết những chữ phức tạp trên màn hình hoặc trao đổi ý kiến trên một tờ giấy trắng ảo theo thời gian thật dưới sự giám sát của giáo viên thông qua máy tính

Trên thế giới đã có nhiều tổ chức tiến hành số hoá tài liệu để phục vụ nhu cầu đào tạo và nghiên cứu của các trường đại học như: Hệ thống sách điện tử Ebrary, hệ thống tài nguyên điện tử của ProQuest Central, dự án số hoá sách của Google và Microsoft

Hệ thống sách điện tử Ebrary là hệ thống cung cấp khoảng 35.000 tên sách điện

tử thuộc các lĩnh vực:

- Kinh doanh, tiếp thị và kinh tế (Business, Marketing and Economics)

- Công nghệ thông tin và máy tính (Computers and Information Technology)

Với Ebrary, người dùng tin có thể tìm tài liệu mình cần, sao chép một phần tài liệu Người dùng tin có thể tự mình tạo lập giá sách ảo (Book shelf) của riêng mình trong hệ thống để truy cập những cuốn sách thường dùng

Đề cập đến tình hình sử dụng sách giáo khoa điện tử ở một số nước trên thế giới phải nói đến California là bang đầu tiên của Mỹ thí điểm việc giảng dạy, học tập bằng SGK điện tử với sự tham gia của hơn 6 triệu học sinh

Kết quả sau một thời gian thử nghiệm, học sinh vô cùng thích thú với loại hình SGK mới, với phương pháp học tập có sự tương tác cao độ trong các môn Toán và khoa học Ngoài ra, các phụ huynh cũng tiết kiệm được một khoản ngân sách đáng kể khi SGK điện tử có giá thành chỉ bằng một nửa so với SGK truyền thống

Từ thành công tại California, hiện sách điện tử đã được đưa vào hầu hết các trường Đại học, Cao đẳng và trung học trên nước Mỹ

Tại Cộng hòa Pháp, theo một khảo sát của TNS-Sofres, hiện cứ 5 giáo viên có một người sử dụng SGK số

Theo kết quả khảo sát mới đây của tạp chí Times Higher Education World University Rankings for 2010-11, trong số 200 trường đại học chất lượng hàng đầu thế

giới, Hoa Kỳ có tới 72 trường (36%) - đứng hàng đầu, nước Anh - 30 trường (15%) - xếp thứ hai [22] Nghĩa là, chỉ riêng hai nước đã có 102 trường, chiếm quá nửa top 200 trường đại học chất lượng hàng đầu thế giới

Cũng trong hai thập kỷ qua, Hoa Kỳ và Anh luôn dẫn đầu thế giới trong việc phát minh, khám phá, sáng tạo khoa học-kỹ thuật và nghiên cứu khoa học Đây chính

là kết quả của tầm nhìn chiến lược của các nhà lãnh đạo, của đầu tư tài chính và chất xám mạnh mẽ cho phát triển Khoa học-Giáo dục-Tri thức của quốc gia

Nhận thức rõ sức mạnh tri thức là yếu tố tiên quyết để duy trì và tăng cường sức mạnh quốc gia, cũng trong hai thập kỷ vừa qua, một số quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapo và đặc biệt là Trung Quốc, cũng đã có những quyết sách đầu

tư tài chính và chất xám mạnh mẽ cho định hướng này Và kết quả cũng sau hai thập

kỷ, các quốc gia này đã khiến cả thế giới kinh ngạc khi trở thành lực lượng cạnh tranh trực tiếp với vị trí thống trị thế giới đã được Hoa Kỳ và phương Tây thiết lập trong nhiều thập kỷ

Hoa Kỳ và Anh, ngay từ những năm cuối của thế kỷ XX, đã có những sáng kiến, và kèm theo đó là đầu tư kinh phí rất lớn cho phát triển thư viện số (TVS) Đây là hai quốc gia đầu tiên có những Nghiên cứu-Đào tạo-Triển khai TVS

2.1.3 Bối cảnh ở Việt Nam

Tại Việt Nam, theo số liệu thống kê mới của Thư viện Quốc gia thì cứ 6.500 lượt yêu cầu của bạn đọc về sách điện tử, mới có 2.000 yêu cầu sách truyền thống Vậy

có thể thấy sách điện tử đang là một xu thế tất yếu

Kể từ năm 2010 đến nay, Việt nam đã liên tục đứng trong top 20 quốc gia có số lượng người dùng internet lớn nhất thế giới với tỷ lệ hơn 30% dân số Theo thống kê

của Trung tâm Internet quốc tế, Việt Nam xếp thứ 18 trên 20 quốc gia có số người dùng Internet lớn nhất thế giới trong quý I năm 2012

Bởi sự phát triển internet lớn như vậy, xu hướng đọc tài liệu đện tử tại Việt nam

bị thay đổi cũng là điều dễ hiểu đối với học sinh, sinh viên, những người tiếp cận thường xuyên với công nghệ thì xu thế mới là một điều lý thú

Việc đọc sách bằng các thiết bị công nghệ đã mở ra một trang mới cho văn hóa đọc Bắt đầu xuất hiện kể từ khi các tác phẩm văn học với hàng loạt các tên tuổi gây sốt như Trang Hạ, Trần Thu Trang, Hà Kin…được giới thiệu đến độc giả qua các trang blog Đây là một cơ hội cho rất nhiều người đọc bởi họ được đọc hoàn toàn miễn phí,

và cũng từ đây khái niệm về đọc sách mở ra với rất nhiều người Cho đến tháng 4 năm

2011, sách điện tử chính thức được ra mắt tại Việt Nam theo con đường chính thống bởi sự ra mắt của nhà sách Alezza.com – nhà phân phối sách điện tử đầu tiên tại Việt Nam

Sách điện tử đã ra đời, trong tương lai sẽ thay thế dần sách truyền thống Hòa cùng xu thế này, việc xuất bản sách giáo dục, tài liệu giảng dạy và xây dựng các chương trình phần mềm, số hóa sách giáo dục cũng sẽ được thực hiện ở Việt Nam Hiện ở Việt Nam cũng có nhiều tổ chức tiến hành số hoá sách để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của đông đảo bạn đọc: hệ thống sách điện tử của Bộ Giáo dục & Đào tạo, hệ thống chia sẻ tài liệu

Công ty cổ phần dịch vụ trực tuyến Vinapo đã chính thức cho ra mắt hệ thống phân phối sách điện tử toàn cầu tại địa chỉ Alezaa.com Đây là kênh bán hàng sách điện tử (ebook) có bản quyền đầu tiên ở Việt Nam tính ở thời điểm hiện tại Tuy nhiên bước đầu, Alezza cũng chỉ tập trung được ở mảng sách văn học

Các Trung tâm thông tin - thư viện, các trung tâm học liệu cũng đã bắt đầu triển khai các đề án số hoá: Trung tâm học liệu - Đại học Thái Nguyên, Đại học Ngoại Thương số hoá 5.000 đầu luận văn, luận án bằng nguồn kinh phí của Dự án Giáo dục đại học, Viện Thông tin Khoa học Xã hội số hoá kho Trung Quốc cổ, Nhật Bản, Hán Nôm, kho tư liệu hương ước, bảng kê thần sắc, văn hoá, địa bạ làng xã

Tuy nhiên, việc số hoá mới chỉ tiến hành ở quy mô nhỏ trong một phạm vi tài liệu hẹp với mục đích lưu trữ và bảo quản là chủ yếu, chưa đưa ra khai thác một cách có hiệu quả nguồn tin này để phục vụ các nhu cầu đào tạo và nghiên cứu Các hệ thống sách điện tử được cung cấp bởi các công ty thì chủ yếu nhằm mục đích thương mại, chưa chú trọng đến vấn đề bản quyền và chất lượng của tài liệu Đối với các đơn vị chú trọng đến vấn đề bản quyền thì phạm vi tài liệu lại không đa dạng, phần lớn chỉ tập trung ở các loại hình tài liệu tham khảo, giải trí không phục vụ trực tiếp cho quá trình đào tạo và nghiên cứu khoa học của học sinh và sinh viên