SKKN nâng cao hiệu quả dạy học bằng cách sử dụng kiến thức liên môn trong phần lịch sử việt nam từ thế kỉ x đến thế kỉ XV ở trường trần qúy cáp khánh hoà

Tuy nhiên, để có được điều này đòi hỏi người GV lịch sử phải không ngừng trau dồi kiến thức chuyên môn, tích cực đổi mới phương pháp soạn giảng, sưu tầm và sử dụng tốt tài liệu chuyên ng

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KHÁNH HÒA TRƯỜNG THPT TRẦN QUÝ CÁP

***********

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

Tên đề tài

Tác giả đề tài: GV TRẦN THỊ KIỀU OANH

Năm học 2013 – 2014

MỤC LỤC trang

Tên đề tài………

I Tóm tắt đề tài………

II Giới thiệu 1 Thực trạng………

2 Nguyên nhân………

3 Giải pháp thay thế………

4 Vấn đề nghiên cứu………

5 Giả thuyết nghiên cứu………

III Phương pháp 1 Khách thể nghiên cứu……… ………

2 Thiết kế nghiên cứu ………

3 Quy trình nghiên cứu………

4 Đo lường………

IV Phân tích dữ liệu và kết quả………

V Bàn luận………

VI Kết luận và khuyến nghị………

VII Tài liệu tham khảo ………

VIII Phụ lục 1 Phụ lục 1: Giáo án thực nghiệm bài 17, bài 18, bài 19, bài 20 - Lịch sử 10 ban cơ bản………

2 Phụ lục 2: Kiến thức liên môn sử dụng trong giáo án thực nghiệm 3 Phụ lục 3: Đề kiểm tra và đáp án trước tác động………

4 Phụ lục 4: Ma trận, đề kiểm tra và đáp án sau tác động………

5 Phụ lục 5: Bảng điểm trước và sau tác động của lớp đối chứng và lớp thực nghiệm………

6 Phụ lục 6: Bảng giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng trước và sau tác động………

7 Phụ lục 7: Bảng tính độ chênh lệch, xác suất ngẫu nhiên trước và sau tác động giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng………

8 Phụ lục 8: Bài kiểm tra trước và sau tác động (đính kèm tập riêng)

3

3

5

5

6

9

9

10

10

11

12

13

14

15

16

17-31 32-38

39

40

43

45

46

NÂNGCAOHIỆUQUẢDẠYHỌCBẰNGCÁCHSỬDỤNGKIẾNTHỨCLIÊNMÔNTRONG PHẦNLỊCHSỬVIỆTNAMTỪTHẾKỈXĐẾNTHẾ

KỈXVCHOHỌCSINHLỚP10TRƯỜNGTRẦNQUÝ CÁP–

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Lịch sử được xem là “thầy dạy của cuộc sống”, là “tấm gương soi muôn đời” Lịch sử trang bị cho HS những tri thức về nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội của quá trình phát triển lịch sử dân tộc và thế giới Kiến thức lịch sử không chỉ liên quan đến tri thức về khoa học xã hội mà cả về khoa học tự nhiên, nó giúp HS hiểu được quá khứ - hiện tại một cách hoàn chỉnh nhất, góp phần hoàn thiện nhân cách con người Tuy nhiên, để có được điều này đòi hỏi người GV lịch sử phải không ngừng trau dồi kiến thức chuyên môn, tích cực đổi mới phương pháp soạn giảng, sưu tầm và sử dụng tốt tài liệu chuyên ngành cũng như các tài liệu của môn học khác để nâng cao hiệu quả dạy học

Tuy vậy, đây là một việc rất khó khăn vì có nhiều quan niệm khác nhau trong việc sử dụng tài liệu tham khảo Một số người cho rằng, chỉ cần cung cấp đủ cho HS những kiến thức trong SGK không cần thiết phải sử dụng thêm những tài liệu học tập khác Một số khác lại chú ý sử dụng tài liệu tham khảo để làm phong phú thêm kiến thức cho HS

Theo tôi quan điểm thứ hai là hoàn toàn đúng Nhưng mức độ và phương pháp sử dụng các loại tài liệu tham khảo sao cho thật hợp lí, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục và giáo dưỡng của bài giảng lịch sử mới là quan trọng

Thực trạng việc dạy học lịch sử trong trường phổ thông hiện nay rất phức tạp, nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan với những sự kiện nặng về chiến tranh, ít

đề cập đến văn hóa, nghệ thuật… chưa tạo sự hứng thú học sử đối với HS HS hiểu một cách rời rạc, máy móc, không nắm được mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực khoa học với đời sống xã hội, các lĩnh vực khác… Nhưng vẫn có một số thuận lợi của việc dạy học hiện nay, đó là sự ưu tiên phát triển giáo dục của Nhà nước, sự đầu tư cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho giảng dạy và sự đóng góp

to lớn của tiến bộ khoa học kỹ thuật, nhất là công nghệ thông tin…tất cả giúp mở rộng tầm nhìn của con người về tri thức

Thực tế hiện nay yêu cầu cần phải hiểu biết lịch sử đã đặt ra cho GV những nhiệm vụ quan trọng là phải làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học lịch

sử, kích thích sự hứng thú học sử cho HS Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi GV dạy sử không chỉ có có kiến thức vững vàng về bộ môn mà còn có những hiểu biết sâu rộng về các bộ môn gần gũi khác như địa lý, văn học, nghệ thuật, kiến trúc…

Với những yêu cầu cấp bách đó, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài “Nâng cao hiệu quả dạy học bằng cách sử dụng kiến thức liên môn trong phần lịch sử Việt

Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV cho học sinh khối 10 trường Trần Qúy Cáp – Khánh Hoà”

Ngoài việc áp dụng đối với môn lịch sử, phương pháp này còn có thể thực hiện đối với các môn học khác như ngữ văn, giáo dục công dân, địa lí …; có thể thực hiện trên mọi chương trình, tất cả khối lớp và áp dụng với mọi đối tượng HS

Để tiến hành nghiên cứu, tôi đã chọn phần chương II - lịch sử Việt Nam từ thế

kỉ X đến thế kỉ XV, SGK lớp 10, ban cơ bản, gồm bài 17 (1 tiết), bài 18 (1tiết), bài

19 (1 tiết), bài 20 (1 tiết) để thực hiện Sở dĩ chọn giai đoạn lịch sử này vì đây là thời kì quan trọng, kiến thức phong phú, đa dạng, thể hiện trên nhiều lĩnh vực Tôi đã chọn hai lớp 10C4 và 10C6 – lớp tôi đang trực tiếp giảng dạy tại trường THPT Trần Qúy Cáp – Khánh Hòa để nghiên cứu Hai lớp này có số lượng HS tương đương, học lực môn lịch sử ngang nhau Để kiểm chứng tôi cho so sánh, đối chiếu kết quả điểm kiểm tra môn lịch sử của 2 lớp thông qua một số bài kiểm tra trước đó và đặc biệt cho tiến hành làm bài kiểm tra trước tác động đối với cả hai lớp nói trên

Đối với lớp 10C6 - lớp thực nghiệm, tôi tác động bằng cách dạy học sử dụng phương pháp liên môn còn lớp 10C4 - lớp đối chứng, tôi vẫn giảng dạy bình thường

Sau khi dạy học xong chương II theo đúng phân phối chương trình, tôi cho hai lớp làm bài kiểm tra sau tác động để so sánh kết quả và rút ra khả năng hiệu nghiệm của phương pháp nói trên Kết quả cho thấy:

- Lớp thực nghiệm – 10C6, có kết quả cao hơn, khả năng nắm bài và khắc sâu kiến thức tốt hơn, bên cạnh đó các em rất hứng thú học tập

- Lớp đối chứng – 10C4, có kết quả gần như không chênh lệch so với ban đầu, không khí tiết học chưa có sự thay đổi

Điều này được chứng minh rõ hơn thông qua xử lý số liệu kiểm chứng Test, xác suất xảy ra ngẫu nhiên P = 0.0001705 < 0.05, có nghĩa là mức độ ảnh hưởng của việc sử dụng kiến thức liên môn vào dạy học lịch sử đã tạo ra sự chênh lệch giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

Với kết quả đó, tôi cho rằng việc sử dụng kiến thức liên môn vào dạy học lịch

sử đã mang lại hiệu quả, góp phần nâng cao kết quả học tập môn lịch sử ở trường phổ thông

II GIỚI THIỆU

1 Thực trạng

thức liên môn vào dạy học lịch sử nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, tuy nhiên vẫn chưa đạt kết quả cao Sở dĩ như vậy vì một số GV quan niệm rằng việc sử dụng kiến thức liên môn là chỉ cần cung cấp cho HS những kiến thức sơ lược, không cần

cụ thể; một số khác thì cho rằng chỉ cần nhắc những kiến thức bộ môn khác có liên quan đến lịch sử Những nhận thức này làm mất đi tầm quan trọng của việc sử dụng kiến thức liên môn vào dạy học lịch sử hiện nay

Bên cạnh đó, nước ta đang tập trung đào tạo con người phát triển một cách toàn diện, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ Để làm được điều này, tất cả môn học nói chung

và lịch sử nói riêng phải mang lại sự hiểu biết tri thức một cách toàn diện, giữa các môn học cần phải có sự kết hợp với nhau Nhưng thật khó khăn với môn lịch sử vì đây là môn học mang tính quá khứ, có rất nhiều sự kiện, không lặp lại, không thể diễn ra trong phòng thí nghiệm, đôi lúc nhàm chán, thiếu sinh động

Bằng cách nào giúp sự kiện lịch sử trở nên sinh động? Chỉ có thể trả lời rằng: ngoài SGK, GV cần phải sử dụng thêm nhiều nguồn tài liệu tham khảo khác nhau

để dạy học, trong đó có việc sử dụng kiến thức liên môn văn học, địa lý, nghệ thuật, kiến trúc….vào dạy học lịch sử

Nhưng một thực trạng hiện nay mà ai cũng quan tâm: HS cả nước nói chung

và HS trường Trần Qúy Cáp nói riêng, các em đang ngày càng lãng quên và không thích học lịch sử, giờ học lịch sử đối với các em trở nên buồn tẻ, không hứng thú, hấp dẫn

Tất cả những lí do trên đòi hỏi chúng ta phải nhanh chóng đổi mới phương pháp dạy học, phải không ngừng tìm ra nhiều phương pháp mới để nâng cao kết quả học tập và tạo sự hứng thú trong các tiết học lịch sử Đối với tôi, việc sử dụng kiến thức liên môn được coi là có tác dụng rất lớn, nó giúp HS hình thành khái niệm lịch sử, kích thích hoạt động nhận thức, khắc sâu kiến thức và tạo hứng thú trong học tập hiện nay

2 Nguyên nhân

- Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Có thể hiểu đây là sự vận dụng nội dung các lĩnh vực, các môn học khác nhau, có liên quan với nhau để dạy học nhằm tăng thêm hiệu quả, sự hứng thú trong học tập Việc này còn giúp các môn học có thể

bổ sung kiến thức cho nhau, làm rõ hơn những kiến thức mà các em được học trong mỗi môn học

- Dạy học liên môn làm cho người học nhận thức được sự phát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực khác

nhau của đời sống xã hội, thấy được tính toàn diện của lịch sử, khắc phục tính rời rạc tản mạn trong kiến thức

- Phần lớn GV hiện nay chỉ dựa vào SGK để giảng dạy mà chưa sử dụng thêm tài liệu tham khảo khác – một yêu cầu bắt buộc để đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học ở trường phổ thông, nếu GV có sử dụng tài liệu tham khảo thì cũng rất hình thức Điều này làm cho HS quên ngay kiến thức sau các tiết học, các em không có hứng thú ở những tiết học tiếp theo và GV cũng thấy bế tắc trong dạy học của mình

- Nội dung phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV rất phong phú, đa dạng về kiến thức, thể hiện trên mọi lĩnh vực, gắn liền với nhiều môn học khác nhau như: văn học, địa lý, nghệ thuật, pháp luật, kiến trúc….Thế nhưng, nhiều GV chưa thấy điều đó hoặc nếu có thấy thì cũng chưa khéo léo chọn lọc kiến thức của các lĩnh vực nói trên, vì vậy làm bài học trở nên khô khan hoặc dễ lan man, sa đà kiến thức

Với những nguyên nhân đó, tôi mạnh dạn đi sâu vào tìm hiểu và sử dụng kiến thức liên môn để giảng dạy chương II – Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế

kỉ XV để nâng cao hiệu quả học tập (kiến thức liên môn ở đây là những kiến thức

về văn học, địa lý, nghệ thuật, pháp luật, sân khấu … có liên quan đến nội dung cơ bản trong mỗi bài học thuộc giai đoạn lịch sử nói trên)

3 Giải pháp thay thế

Trong quá trình chuẩn bị bài giảng, GV lồng ghép những kiến thức của các bộ môn văn học, địa lý, kiến trúc… để làm rõ thêm những nội dung cơ bản Những kiến thức này được chọn lọc và sử dụng một cách khái quát nhất, tiêu biểu nhất

Cứ như thế, sau mỗi nội dung cần hiểu sâu kiến thức, GV sẽ liên hệ kết hợp đến các môn học khác có liên quan

- Liên môn văn học: góp phần làm rõ thêm đặc điểm văn học thế kỉ X – XV,

GV có thể liên hệ đến các tác phẩm văn học của Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi…

- Liên môn địa lý: giúp xác định điều kiện tự nhiên, khí hậu, địa hình của một

khu vực lịch sử, ví dụ như Thăng Long, sông Bạch Đằng, sông Như Nguyệt, núi Lam Sơn…

- Liên môn kiến trúc, nghệ thuật, hội họa, sân khấu….: các cung điện, chùa

chiền, lan can bệ đá, chèo tuồng, múa rối… giúp phát huy trí tưởng tượng của HS

về các công trình đặc sắc; đặc biệt với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, GV có thể trình chiếu những hình ảnh này một cách rõ nét, màu sắc sinh động hơn

Ví dụ: khi dạy bài 20 “Xây dựng và phát triển văn hoá dân tộc trong các thế kỉ X-XV”, mục 3 - Nghệ thuật, SGK có hình 39 - Chùa Một Cột (Hà Nội), GV có thể

Hình ảnh chùa Một Cột minh họa cho nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc chịu ảnh hưởng Phật giáo ở nước ta trong các thế kỉ X-XV Nó thể hiện sự độc đáo của kiến

trúc: toàn bộ ngôi chùa được đặt trên một cột đá, tạo dáng như một bông sen vươn lên từ mặt ao Ao hình vuông phía dưới là biểu tượng cho đất (trời tròn, đất vuông) Khối kiến trúc gỗ đá được phù trợ bởi cảnh quan có ao, có cây cối tạo sự gần gũi, tinh khiết Ngôi chùa thể hiện nét kiến trúc đặc sắc và tài năng sáng tạo trong kiến trúc Phật giáo của cha ông ta

Trong phạm vi nghiên cứu đề tài, tôi đã áp dụng kiến thức liên môn vào bài

17, bài 18, bài 19, bài 20 Với phương pháp này, GV có thể áp dụng tốt với cách dạy truyền thống (phấn trắng, bảng đen) hoặc với phương pháp lấy HS làm trung tâm (HS được phân công về nhà chuẩn bị trước, khi lên lớp các em sẽ đọc lại hoặc

mô tả lại cho cả lớp cùng nghe) Có thể kết hợp với công nghệ thông tin (ghi âm một bài ngâm thơ, quay phim một công trình nghệ thuật…) Tôi tin bài giảng sẽ trở nên hấp dẫn, sinh động đối với HS

Thực tế cho thấy, đã có nhiều nhà giáo dục trong và ngoài nước tiến hành nghiên cứu việc sử dụng thêm các nguồn tài liệu tham khảo, bao gồm cả việc sử dụng kiến thức liên môn trong quá trình dạy học lịch sử:

- Tiến sĩ giáo dục học N.G.Đai-ri trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” đã nêu ý nghĩa của việc sử dụng các nguồn tư liệu “Toàn bộ công tác dạy học sẽ vô cùng có lợi, nếu thầy giáo hiểu môn học trên cơ sở tất cả các nguồn tư liệu hiện nay”

- Tác giả N.M.Iacôplep trong “Phương pháp và kĩ thuật lên lớp trong trường phổ thông” cũng rất coi trọng mối liên hệ giữa các bộ môn “ giữ vai trò to lớn về mặt này là hệ thống công tác liên hệ hữu cơ giữa các giáo viên các bộ môn khác nhau – tức là mối liên hệ giữa các bộ môn”

- Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt trong cuốn “Giáo dục học” nêu một cách

khái quát nhất và tương đối đầy đủ về vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức

liên môn: “Tiềm năng giáo dục thế giới quan cho học sinh đặc biệt được khai thác trong mối liên hệ giữa các môn học Các mối liên hệ giữa các môn học, phản ánh

bản chất biện chứng của nhận thức khoa học, giúp xem xét một sự vật hay một hiện tượng từ nhiều quan điểm khác nhau

- Đặng Thành Hưng cho rằng: “Trong khoa học giáo dục còn có những bộ môn, chuyên ngành, liên môn lấy những liên hệ qua lại làm đối tượng”

- Trần Bá Hoành trong “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và SGK” nhấn mạnh phương pháp tích cực trong đó đề cập vấn đề giáo dục theo mục tiêu với nội dung “liên môn” và “xuyên môn”

- Trong cuốn “Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở” của Trịnh Đình Tùng (chủ biên), Đặng Văn Hồ, Trần Văn Cường và

đặc biệt cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập 1 của các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi đã đề cập đến nguyên tắc dạy học liên

môn: “Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ở trường phổ thông nói chung, môn lịch sử nói riêng Đối với bộ môn Lịch sử, mà chức năng cung cấp những kiến thức cơ bản về quá trình phát triển của xã hội loài người (và dân tộc), việc nắm vững các sự kiện lịch sử liên quan chặt chẽ với việc hiểu biết tri thức về môn khoa học xã hội và nhân văn (văn học, giáo dục công dân, triết học, địa lí) và cả về khoa học tự nhiên (những kiến thức về sự phát triển khoa học - kĩ thuật)

- Ngoài ra, vấn đề trên còn được đề cập đến trong các bài báo, tạp chí giáo

dục như bài viết của Nguyễn Quang Vinh “Dạy học các môn học theo quan điểm liên môn” (trên tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 10/1986), Trần Văn Cường “Vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THPT” (trên tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/1997), Trần Viết Thụ “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vấn đề văn hóa trong SGK lịch sử phổ thông trung học” (trên tạp

chí Nghiên cứu giáo dục số 12/1997)

Mỗi bài viết tuy chỉ nghiên cứu một khía cạnh nhưng đều khẳng định sự cần thiết và ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng môn học

Như vậy, việc sử dụng tài liệu tham khảo trong dạy học lịch sử đã được nhiều nhà giáo dục đề cập đến trong công trình nghiên cứu của mình, đây là những gợi

mở vô cùng quí giá để tôi học tập Tuy nhiên, cho đến nay, tôi vẫn chưa tìm thấy một đề tài nào đi sâu vào nghiên cứu việc sử dụng kiến thức liên môn để dạy học trong giai đoạn lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV Đó là lý do tôi mạnh dạn thực hiện đề tài này

4 Vấn đề nghiên cứu

Việc sử dụng kiến thức liên môn trong bài 17, bài 18, bài 19, bài 20 của

chương II - Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV có nâng cao hiệu quả dạy học

không? HS lớp 10 trường THPT Trần Qúy Cáp có hiểu bài, nắm được nội dung bài

học và khắc sâu kiến thức hay không? Bên cạnh đó các em có hứng thú vào bài học với phương pháp này như thế nào?

5 Giả thuyết nghiên cứu

Với việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV sẽ góp phần giúp HS lớp 10 ở trường THPT Trần Qúy Cáp – Khánh Hòa nâng cao kiến thức; phát huy tính tư duy; tạo giờ học lịch sử sinh động, hấp dẫn

III PHƯƠNG PHÁP

1 Khách thể nghiên cứu

Để nghiên cứu, tôi quyết định chọn toàn bộ HS các lớp tôi đang giảng dạy 10C4

và 10C6 Hai lớp có đặc điểm sau:

- Có tương đồng về sĩ số (10C4 có 35 học sinh, 10C6 có 34 học sinh)

- Về học lực: thông qua kết quả học kì I tôi nhận thấy cả hai lớp đều đạt ở mức

2 Thiết kế nghiên cứu

Chọn 2 lớp nguyên vẹn: 10C6 - lớp thực nghiệm và 10C4 - lớp đối chứng Tôi tiến hành cho HS làm bài kiểm tra trước tác động (xem phụ lục 3) trước khi dạy chương II Kết quả cho thấy điểm trung bình của hai lớp có sự tương đồng (10C6

là 6.1 điểm, 10C4 là 6.0 điểm), tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng

sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của hai lớp trước tác động Kết quả có được như sau:

Bảng 2 Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương

Sử dụng thiết kế 2: Tiến hành kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm

Ở thiết kế này, tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập để kiểm tra ý nghĩa sự chênh lệch giá trị trung bình điểm số giữa hai bài kiểm tra của hai lớp trước và sau tác động Đồng thời, sử dụng phép kiểm chứng T-Test phụ thuộc để kiểm tra ý nghĩa sự chênh lệch giá trị trung bình của hai bài kiểm tra trong cùng một lớp thực nghiệm

Kết quả cho thấy đã có sự chênh lệch, từ đó cũng kiểm chứng được giả thuyết của đề tài: việc sử dụng kiến thức liên môn trong phần dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV góp phần giúp HS lớp 10 trường THPT Trần Qúy Cáp nâng cao kiến thức; phát huy tính tư duy, sáng tạo; giờ học lịch sử sinh động, hấp dẫn

3 Quy trình nghiên cứu

* Chuẩn bị của GV: Thiết kế bài 17, bài 18, bài 19, bài 20 ở chương II –Việt

Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV có lồng ghép kiến thức liên môn của các môn học khác như văn học, địa lý, kiến trúc… vào những nội dung cơ bản, quan trọng (xem phụ lục 1 kết hợp phụ lục 2)

* Đối với lớp đối chứng – lớp 10C4: giảng dạy theo đúng phân phối chương trình, vẫn đảm bảo nội dung cơ bản và chuẩn kiến thức như các lớp khác

* Tiến hành dạy thực nghiệm – lớp 10C6: Thời gian tiến hành dạy thực nghiệm

vẫn tuân theo kế hoạch dạy học, thời khóa biểu của nhà trường và theo phân phối chương trình để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:

Bảng 4 Thời gian và nội dung dạy thực nghiệm Thời

gian

Lớp Tiết theo

PPCT

Nội dung dạy thực nghiệm trong chương II

24 Bài 17: Qúa trình hình thành và phát triển của nhà

nước phong kiến (Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) Tuần 22 10C6 25 Bài 18: Công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế

trong các thế kỉ X-XV

26 Bài 19: Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

ở các thế kỉ X – XV Tuần 23 10C6 27 Bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc

trong các thế kỉ X – XV

* Nội dung dạy thực nghiệm:

- GV sưu tầm những kiến thức có liên quan đến bài học thuộc các môn học: văn học, địa lí, chính trị, quốc phòng…

- Những kiến thức này phải được khái quát một cách ngắn gọn, súc tích và phải là những kiến thức cần thiết cho nội dung bài học, đồng thời đảm bảo thời gian, kiến thức của chương trình

- GV giảng bài theo giáo án có sử dụng kiến thức liên môn (giáo án thực nghiệm) (xem phụ lục 1 kết hợp phụ lục 2)

- GV hướng dẫn HS về nhà sưu tầm, chuẩn bị trước những kiến thức liên môn cho tiết sau, giúp HS rèn luyện khả năng tự học, tìm tòi, suy nghĩ

- Sau khi dạy xong, GV đưa ra các câu hỏi để củng cố bài học

- Minh họa một số kiến thức liên môn ở bài 17, bài 18, bài 19, bài 20

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài:

- GV cho kiểm tra và thu lại bài làm để chấm điểm

- Bài làm của HS và đáp án của GV có thể có hoặc không có những kiến thức liên môn như trong quá trình dạy học nhưng phải đảm bảo bài làm rõ ràng, súc tích, trả lời đúng trọng tâm…

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ Bảng 5 So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động

Lớp đối chứng Lớp thực nghiệm

Giá trị P của T- Test 0.0001705 < 0.05

Chênh lệch giá trị TB chuẩn (SMD) 0.8929 > (0.800 – 1.00)

kết quả của tác động mang lại

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD=(7.1 – 6.1)/1.12=0.8929 > 0.800 Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng của dạy học có sử dụng kiến thức liên môn

trong môn lịch sử ở lớp thực nghiệm là Lớn

Vậy giả thuyết đề tài “sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử góp phần nâng cao kiến thức, tạo sự hứng thú, kích thích tư duy sáng tạo cho HS là đúng

Có thể minh họa bằng biểu đồ so sánh sau:

V BÀN LUẬN Kết quả bài kiểm tra sau tác động của lớp thực nghiệm 10C6 có TBC = 7.1, kết quả bài kiểm tra tương ứng của lớp đối chứng 10C4 là TBC = 6.1 Độ chênh lệch điểm số giữa hai lớp là TBC = 10C6 – 10C4 = 7.1 – 6.1 = 1.0, điều đó cho thấy điểm TBC của lớp đối chứng và lớp thực nghiệm có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm TBC cao hơn lớp chưa có sự tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra SMD=0.8929>0.800, điều này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là Lớn Phép kiểm chứng T-Test ĐTB sau tác động của hai lớp là P = 0.0001705 < 0.05 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai lớp không phải là do ngẫu nhiên mà phải do tác động mới có được

Với kết quả có được và thông qua sự phân tích, tôi thấy việc sử dụng những kiến thức liên môn trong bài học mang lại hiệu quả tương đối cao Hiệu quả đó không chỉ thể hiện bằng điểm số mà HS có được sau bài kiểm tra mà nó còn thể hiện ở việc HS nắm được bài, nhớ lâu kiến thức đã học, HS có thể phát huy khả năng tư duy của mình trong việc học tập môn lịch sử; đồng thời tạo ra sự hứng thú

kì lạ bên những trang sử mà các em cho rằng rất dài, rất khó nhớ Quan trọng hơn, qua những kiến thức mở rộng đến văn học, địa lí, quốc phòng… đã giúp HS nâng cao được kiến thức một cách toàn diện

Nói cách khác, những tác dụng trên đã giúp nâng cao hiệu quả bài học một cách đầy đủ về mặt kiến thức, giáo dục và giáo dưỡng, phát triển một cách toàn diện

Với những tác dụng tích cực và hiệu quả trên, tôi có thể khẳng định: đề tài không chỉ mang lại hiệu quả đối với chương II - Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ

XV mà còn có thể mang lại ý nghĩa to lớn đối với các phần, các chương, các bài còn lại trong lịch sử lớp 10; có thể áp dụng đối với môn lịch sử các khối lớp khác

và có thể mở rộng ra đối với các bộ môn khoa học khác như văn học, địa lý, giáo dục công dân… Đây là ưu điểm, hướng phát triển, tính khả thi lớn nhất của đề tài

* Yêu cầu: Tuy nhiên, để thực hiện được phương pháp này là việc không đơn giản, nó đòi hỏi kỹ năng rất lớn của GV trong việc đầu tư tìm tòi, sưu tầm những kiến thức khác một cách rộng mở; bên cạnh đó, GV phải biết lựa chọn những kiến thức có ý nghĩa, giá trị để sử dụng, không ôm đồm

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

Việc sử dụng kiến thức liên môn vào trong dạy học chương II –Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV trong phần lịch sử lớp 10 đã góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn lịch sử Nó góp phần cụ thể hóa kiến thức, làm phong phú kiến thức, khôi phục và tái hiện những hình ảnh quá khứ một cách chân thực Từ trên cơ sở

đó, HS có thể nắm bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ quy luật, bài học của lịch sử, rèn luyện cho HS thói quen tự tìm tòi kiến thức, phát triển tính tư duy Đồng thời là phương tiện giúp các em hiểu rõ hơn nội dung SGK, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

2 Khuyến nghị

- Đối với các cấp lãnh đạo:

+ Mở các đợt tập huấn về chuyên môn, phương pháp và kỹ năng cho GV lịch

sử cũng như GV các bộ môn khác, trong đó có kỹ năng dạy học sử dụng lồng ghép phương pháp liên môn

+ Đầu tư xây dựng cơ sở kỹ thuật (nhất là phòng máy), các trang thiết bị (sách tham khảo, sách kể chuyện các nhân vật lịch sử…)

+ Đưa ra những đợt thi đua, khuyến khích để GV sử dụng công nghệ thông tin, áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy mới, tổ chức những đợt ngoại khóa – ngoài giờ lên lớp giữa các bộ môn … Những hoạt động trên góp phần mang lại hiệu quả cho việc dạy học lịch sử và các môn học khác Nó cũng là hình thức để rèn luyện kỹ năng sử dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử

- Đối với giáo viên:

+ Không ngừng tự học, tự bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nắm vững kiến thức, thường xuyên áp dụng kiến thức liên môn vào trong dạy học lịch sử

+ Tích cực tham gia vào các cuộc thi kết hợp nhiều bộ môn khác nhau do các

cơ quan, tập thể tổ chức để không ngừng nâng cao kỹ năng trong dạy học lịch sử của mình

+ Tạo điều kiện cũng như hướng dẫn HS hình thành thói quen khả năng tự học, tự tìm tòi nhiều kiến thức các môn học khác nhau khi học tập lịch sử để thông qua các tài liệu tham khảo đó nâng cao kết quả học tập và tư duy trong môn lịch

sử

Với đề tài này, tôi thấy còn nhiều hạn chế, mong được sự giúp đỡ và đóng góp

ý kiến nhiệt tình của cấp trên, của anh chị đồng nghiệp GV, đặc biệt là các đồng nghiệp đã và đang giảng dạy môn lịch sử Tôi cũng hy vọng đề tài này sẽ được sử dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả cao trong dạy học lịch sử hiện nay

Xin chân thành cảm ơn!

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ngô Minh Oanh, Một số vấn đề đổi mới nội dung và phương pháp dạy học lịch

sử ở trường trung học phổ thông, ĐHSP TP.Hồ Chí Minh, 2006

2 N.G Đai ri (1972), Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào Nxb Giáo dục, Hà

VIII PHỤ LỤC

1 Phụ lục 1: giáo án thực nghiệm bài 17, bài 18, bài 19, bài 20 – Lịch sử 10,

ban cơ bản

CHƯƠNG II VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV

BÀI 17 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC PHONG

KIẾN (Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) Tuần: …22…

Tiết PPCT: …24

Ngày soạn: 15/01/2014

I Mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức: Giúp HS hiểu:

- Quá trình xây dựng và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến Việt Nam trong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất

- Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức chặt chẽ theo chế độ quân chủ trung ương tập quyền, có luật pháp - quân đội và các chính sách đối nội, đối ngoại đầy đủ, tự chủ, độc lập

2 Về tư tưởng, tình cảm: Bồi dưỡng ý thức độc lập, niềm tự hào dân tộc, bảo vệ

sự thống nhất nước nhà

3 Về kỹ năng: Rèn luyện cho học sinh kỹ năng phân tích, so sánh

II Thiết bị tài liệu dạy học:

- Lược đồ Việt Nam thời Lý - Trần, Lê sơ

- Liên hệ đến tác phẩm: Chiếu dời đô, Đại Việt sử kí toàn thư…

- Liên hệ đến lịch sử luật pháp Việt Nam ở thế kỉ X-XV

III Phương pháp dạy học: Vấn đáp, miêu tả, trực quan, kể chuyện……

IV Tiến trình tổ chức dạy học:

4 Tổ chức dạy học:

* Hoạt động 1 (cả lớp, cá nhân): Mốc

thời gian chính đánh dấu quá trình độc

lập, tự chủ của dân tộc ta?

?.1 So sánh việc quyết định xưng vương

của Ngô Quyền và xưng Tiết độ sứ của

Khúc Thừa Dụ? (có chính quyền riêng,

tự chủ hoàn toàn, mở đầu thời kỳ độc

lập dân tộc)

Dẫn dắt: năm 944, Ngô Quyền mất, nhà

Ngô suy yếu Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh

dẹp loạn 12 sứ quân, xác lập nhà nước

quân chủ chuyên chế

?.2 Ý nghĩa quốc hiệu Đại Cồ Việt? (tự

tôn, bình đẳng với nước lớn làng giềng)

* Hoạt động 2 (cả lớp): Những việc làm

của các vua đầu thời Lý? Ý nghĩa?

Sử dụng kiến thức Văn học, Địa lí để

làm rõ sự kiện “năm 1010, Lý Thái

Tổ dời đô về Thăng Long” thông qua

tác phẩm “Chiếu dời đô” nằm trong

“Đại Việt sử kí toàn thư”

(xem phụ lục 2.1)

* Hoạt động 3 (cả lớp, cá nhân): hướng

dẫn HS vẽ sơ đồ bộ máy chính quyền

thời Lý, Trần, Hồ và Lê sơ

I - BƯỚC ĐẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC ĐỘC LẬP Ở THẾ KỈ X

- Năm 939, Ngô Quyền xưng vương → năm 944 nhà Ngô suy vong → loạn 12

sứ quân

- Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước, xưng hoàng đế, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt

- Xây dựng nhà nước quân chủ sơ khai gồm 3 ban: văn, võ và tăng ban

II - PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN

Ở CÁC THẾ KỈ XI - XV

1 Tổ chức bộ máy nhà nước

- 1010, dời đô về Thăng Long

- 1054, đổi tên nước là Đại Việt

- Thế kỷ XI – XV, trải qua các triều đại

Lý, Trần, Hồ, Lê sơ → chính quyền

↓ Các cơ quan sảnh-viện-đài

?.3 Những cải cách hành chính thời Lê

Thánh Tông có ý nghĩa gì? So sánh với

thời Lý – Trần? (quyền hành tập trung

trong tay vua, tổ chức bộ máy nhà nước

nói trên? (Chế độ phong kiến Việt Nam

được củng cố và phát triển đến đỉnh cao,

↓ Ngự sử đài ↔ Hàn lâm viện

* Chính quyền địa phương: chia nước thành 13 đạo thừa tuyên, mỗi đạo có 3

ti trông coi các mặt dân sự, quân sự, an ninh Bên dưới là: phủ → huyện → châu → xã

- Về giáo dục:

+ Thời Lý-Trần: tuyển cử, thi cử

+ Thời Lê: đào tạo, tuyển chọn quan lại bằng thi cử

2 Luật pháp và quân đội

3 Hoạt động đối nội, đối ngoại

a) Đối nội: Chú trọng bảo vệ an ninh

đất nước, chăm lo đời sống nhân dân,

đoàn kết với dân tộc ít người

b) Đối ngoại:

- Hòa hiếu với phương Bắc

- Quan hệ thân thiện với Lào, Champa, Chân Lạp

5 Sơ kết bài: Vẽ sơ đồ nhà nước thời Lý Trần và thời Lê Thánh Tông, qua đó đánh giá cuộc cải cách hành chính của Lê Thánh Tông?

6 Dặn dò, bài tập về nhà:

- Chuẩn bị bài 18 “Công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế … thế kỉ X-XV”

- Sưu tập tư liệu thơ ca và đặc điểm kinh tế nông, thủ công nghiệp, thương nghiệp thế kỉ X - XV?

7 Rút kinh nghiệm:

………

………

………

………

………

BÀI 18 CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

TRONG CÁC THẾ KỈ X – XV Tuần: …22…

Tiết PPCT: …25

Ngày soạn: 16/01/2014

I Mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức: Giúp HS hiểu:

- Trải qua 5 thế kỷ độc lập, mặc dù có nhiều biến động, khó khăn, nhân dân ta vẫn xây dựng được cho mình một nền kinh tế phát triển đa dạng và toàn diện

- Nền kinh tế nông nghiệp tuy có nhiều mâu thuẫn về vấn đề ruộng đất, nhưng luôn giữ được các yếu tố cần thiết như chú trọng trị thủy, thủy lợi, mở rộng ruộng đồng, gia tăng các loại cây trồng, phục vụ cuộc sống ngày càng tăng cao

- Thủ công nghiệp ngày càng đa dạng, chất lượng được nâng cao góp phần phục vụ trong nước và trao đổi với bên ngoài Thương nghiệp phát triển

2 Về tư tưởng, tình cảm:

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc trong xây dựng kinh tế

- Bồi dưỡng ý thức về những hạn chế của nền kinh tế phong kiến trong giai đoạn phát triển của nó

3 Về kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, liên hệ thực tế…

II Thiết bị tài liệu dạy học:

- Một số ca dao tục ngữ, thơ ca nói về kinh tế

- Sưu tập những tư liệu, tranh ảnh kinh tế của thời kỳ này

III Phương pháp dạy học: Vấn đáp, thảo luận nhóm, miêu tả, trực quan…

IV Tiến trình tổ chức dạy học

4 Tổ chức dạy học:

* Hoạt động 1: (cả lớp, cá nhân)

?.1 Tại sao giai cấp thống trị đương

thời lại quan tâm nhiều đến sản xuất

nông nghiệp? (Đất nước mới giành

được độc lập, còn nhiều lạc hậu về kinh

1 Mở rộng, phát triển nông nghiệp

tế, cần phải phát triển kinh tế để củng cố

quyền thống trị)

?.2 Nhà nước và nhân dân Đại Việt đã

làm gì để phát triển nông nghiệp?

→ Đánh giá vai trò của nhà nước Lý –

Trần qua các chiến dịch đắp đê? (chủ

động tổ chức khắc phục thiên tai trên cơ

sở phát động toàn dân)

?.3 Sự phát triển nông nghiệp đương

thời có ý nghĩa gì đối với xã hội?

Sử dụng kiến thức Văn học để thấy

được sự phát triển nông nghiệp ở các

thế kỉ X-XV

(xem phụ lục 2.3)

* Hoạt động 2: (cả lớp, cá nhân) Nêu

nguyên nhân, biểu hiện sự phát triển thủ

công nghiệp?

?.4 Sự ra đời của các làng nghề thủ

công có ý nghĩa như thế nào? (thủ công

nghiệp đi vào chuyên ngành hơn)

?.5 Đánh giá như thế nào về thủ công

nghiệp nước ta đương thời? (phát triển

mạnh, sản phẩm có chất lượng)

Sử dụng kiến thức Địa lí để thấy sự

phát triển của thủ công nghiệp ở phố

phường Thăng Long thế kỉ X-XV

2 Phát triển thủ công nghiệp

a) Thủ công nghiệp nhân dân

- Các nghề thủ công truyền thống: đúc đồng, làm gốm, sứ, dệt…phát triển

- Các nghề chạm khắc đá, làm đồ trang sức bằng vàng bạc, làm giấy, nhuộm đặc biệt là khai mỏ đều phát triển

- Hình thành các làng nghề thủ công: Bát Tràng, Thổ Hà, Chu Đậu, Đông Hồ…

b) Thủ công nghiệp nhà nước

- Cục Bách tác được thành lập

- Thời Hồ chế tạo được súng thần cơ, thuyền chiến có lầu