Luận văn thạc sĩ 2015 các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại việt nam

Tác gi Nguy n Th Riêng... Thanhăkho năc aăngơnăhƠngăth ngăm i 1.1.1... Môăhìnhănghiênăc uăcácănhơnăt ăă nhăh ngăđ năr iăro thanhăkho năNHTM 1.6.1.

NGUY N TH RIÊNG

N R I RO THANH KHO N C A CÁC

TP H Chí Minh - N mă2015

NGUY N TH RIÊNG

N R I RO THANH KHO N C A CÁC

CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH-NGÂN HÀNG

Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n lƠ trung th c vƠ ch a t ng đ c ai công

b trong b t k công trình nào khác

Tác gi

Nguy n Th Riêng

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T1

DANH M C B NG BI U2

M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

4 Ph ng pháp nghiên c u 2

5 T ng quan v tình hình các nghiên c u trong vƠ ngoƠi n c có liên quan đ n đ tài 3

6 Nh ng đóng góp c a đ tài 5

7 K t c u c a đ tài 6

CH NG I T NG QUAN V CÁC NHÂN T NH H NG N R I RO THANH KHO N C A CÁC NGỂN HÀNG TH NG M I 7

1.1 Thanh kho n c a ngơn hƠng th ng m i 7

1.1.1 Khái ni m thanh kho n ngơn hƠng th ng m i 7

1.1.2 Cung- c u thanh kho n ngơn hƠng th ng m i 8

1.2 R i ro thanh kho n ngơn hƠng th ng m i 9

1.2.1 Khái ni m r i ro thanh kho n ngơn hƠng th ng m i 9

1.2.2 Nguyên nhân d n đ n r i ro thanh kho n NHTM 11

1.3 Qu n tr r i ro thanh kho n 13

1.4 Vai trò c a qu n tr r i ro thanh kho n 14

1.5 o l ng r i ro thanh kho n 15

1.5.1 Ph ng pháp ti p c n ngu n thanh kho n vƠ s d ng thanh kho n 16

1.5.2 o l ng r i ro thanh kho n thông qua các ch s thanh kho n 16

1.5.3 Ph ng pháp khe h tƠi tr .18

1.6 Mô hình nghiên c u các nhân t nh h ng đ n r i ro thanh kho n NHTM 19

K T LU N CH NG I 22

n m g n đơy 23

2.1.1 T ng quan v ho t đ ng c a h th ng ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam 23

2.1.2 Th c tr ng r i ro thanh kho n c a các NHTM Vi t Nam trong giai đo n 2007-2013 26

2.2 Phân tích các nhân t nh h ng đ n r i ro thanh kho n c a h th ng ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam 31

2.2.1 Mô hình các nhân t nh h ng đ n r i ro thanh kho n c a h th ng ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam 31

2.2.2 K t qu nghiên c u 33

2.2.3 Th o lu n k t qu nghiên c u 43

K T LU N CH NG II 49

CH NG 3: CÁC GI I PHÁP TÁC NG CÁC NHÂN T NH H NG TÍCH C C N R I RO THANH KHO N C A CÁC NGỂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 50

3.1 i v i ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam 50

3.1.1 V chính sách t ng v n, t ng tƠi s n, qu n tr tƠi s n-ngu n v n ngơn hƠng trong th i gian v a qua .50

3.1.2 Th c hi n t t qu n lý r i ro k h n 51

3.1.3 m b o t l cơn đ i gi a Tài s n có và Tài s n n .51

3.1.4 T ng c ng công tác d báo các đi u ki n kinh t v mô 52

3.1.5 y m nh công tác huy đ ng v n vƠ đa d ng hóa ngu n v n huy đ ng 52

3.1.6 T ng c ng công tác th m đ nh khách hàng và công tác ki m toán 53

3.1.7 Xây d ng đ i ng nhơn viên có trình đ , n ng l c vƠ đ o đ c ngh nghi p 53

3.1.8 Nâng cao công tác qu ng bá hình nh, th ng hi u ngân hàng 54

3.1.9 Xây d ng c ch chuy n v n n i b h p lý 54

3.1.10 Th c hi n liên k t h th ng 55

3.2 M t s ki n ngh đ i v i c quan qu n lỦ NhƠ n c 56

3.2.1 Hoàn thi n h th ng pháp lu t nh m đ m b o tính hi u qu trong công tác 56

3.2.2 C c u l i h th ng ngơn hƠng th ng m i 56

3.2.3 T ng c ng và nâng cao công tác giám sát t xa ho t đ ng c a các NHTM 57

3.2.4 Khoanh vùng các NHTM y u thanh kho n 58

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C B NG BI U Danh m c B ng

B ng 2.1 K t qu th ng kê mô t 33

B ng 2.2 K t qu c l ng v i mô hình Pooled khi không có các nhân t bên ngoài h th ng ngân hàng 36

B ng 2.3 K t qu c l ng v i mô hình Pooled khi có các nhân t bên ngoài h th ng ngân hàng 37

B ng 2.4 K t qu c l ng v i mô hình FEM 38

B ng 2.5 K t qu c l ng v i mô hình REM 39

41

c l ng v i mô hình REM khi đƣ lo i b bi n th a 42

B ng 2.8 Quy mô t ng tài s n các NHTM giai đo n 2007-2013 46

Danh m c bi uăđ Bi u đ 2.1 T ng tài s n c a m t s NHTM Vi t Nam qua các n mầầầầầầ 30

Bi u đ 2.2 Tình hình cho vay c a m t s NHTM Vi t Nam qua các n mầầầầ.35 Bi u đ 2.3 V n t có c a m t s NHTM Vi t Nam qua các n mầầầầầầầ 36

M U

1 Tínhăc păthi tăc aăđ ătƠi

Thanh kho n và qu n tr r i ro thanh kho n là y u t quy t đ nh s an toàn trong

ho t đ ng c a b t k ngơn hƠng th ng m i nào Thanh kho n c a ngân hàng th hi n

kh n ng s n sàng chi tr cho khách hàng và kh n ng bù đ p t n th t khi x y ra r i

ro M t khi r i ro thanh kho n x y ra, tùy vào m c đ và s c lan truy n, có th làm

ng ng tr ho t đ ng c a các ngơn hƠng th ng m i Chính vì v y, m t trong nh ng

nhi m v ch y u c a ngân hàng là ph i đ m b o kh n ng thanh kho n Trong th

gi i ngày nay, nhi u ngơn hƠng đang ph i đ i m t v i tình tr ng c ng th ng thanh

kho n, khi mà s c nh tranh kh c li t v thu hút ti n g i bu c các ngân hàng ph i tìm

ki m các ngu n tài tr khác Kh n ng thanh kho n không h p lý là d u hi u đ u tiên

c a tình tr ng b t n v tài chính Cùng v i s phát tri n c a th tr ng tƠi chính, c

h i và r i ro trong qu n tr thanh kho n c a các ngơn hƠng th ng m i c ng gia t ng

t ng ng i u này cho th y t m quan tr ng c a vi c k ho ch đ c nhu c u thanh

kho n b ng các ph ng pháp mang tính n đ nh và chi phí th p đ tài tr cho ho t

đ ng c a các ngơn hƠng th ng m i trong th gi i c nh tranh ngày càng gia t ng

V i t c đ t ng tr ng khá cao và v th ngƠy cƠng đ c kh ng đ nh trên tr ng

vƠo thƠnh công đó, không th không k đ n ngƠnh ngơn hƠng, đ c xem là m ch máu

c a n n kinh t Trong th i gian v a qua, tr c nh ng tác đ ng tiêu c c c a s b t n

n n kinh t v mô vƠ các c ch , chính sách c a NhƠ n c, thanh kho n c a h th ng ngơn hƠng th ng m i b nh h ng nghiêm tr ng i u này không ch gây nh h ng

đ n ho t đ ng kinh doanh c a b n thơn ngơn hƠng mƠ còn tác đ ng đ n th tr ng ti n

t và toàn b n n kinh t nói chung

Nh n th c đ c vai trò quan tr ng c a công tác qu n tr r i ro thanh kho n trong

ho t đ ng ngơn hƠng c ng nh th y đ c tính c p thi t c a vi c xác đ nh các y u t

nh h ng đ n r i ro thanh kho n c a NHTM mƠ tôi đƣ ch n đ tài nghiên c u:

ắCÁC NHÂN T NHăH NGă N R I RO THANH KHO N C A

3 iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

- i t ng nghiên c u: các nhơn t nh h ng đ n r i ro thanh kho n c a các NHTM Vi t Nam

- Ph m vi nghiên c u: D li u dùng đ th c hi n nghiên c u đ c thu th p t báo cáo tƠi chính c a 14 ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam trong kho ng th i gian t

2007 đ n 2013 Các d li u v kinh t v mô đ c thu th p t ngu n d li u c a

IMF

4 Ph ngăphápănghiênăc u

th c hi n đ tƠi c a mình tôi s d ng các ph ng pháp nghiên c u sau:

- Ph ng pháp th ng kê, so sánh, phơn tích s li u v tình hình ho t đ ng kinh doanh vƠ tình hình thanh kho n c a các NHTM Vi t Nam t 2007 đ n 2013

thông qua các giá tr , đ tin c y, ki m đ nh mô hình nghiên c u vƠ các gi thuy t nghiên c u, xác đ nh m c đ nh h ng c a các nhơn t đ n r i ro thanh kho n c a các ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam

5 T ngăquanăv ătìnhăhìnhăcácănghiênăc uătrongăvƠăngoƠiăn căcóăliênăquană

c a Valla và Saes-Escorbiac (2006), các tác gi cho

r ng thanh kho n ngân hàng ph thu c vào các y u t sau: L i nhu n ngân hàng (-), Xác su t có đ c s h tr t ng i cho vay cu i cùng (-), T ng tr ng tín d ng (-),

Quy mô c a ngân hàng(-), T ng tr ng t ng s n ph m trong n c (-), Lãi su t ng n

h n, nói lên hi u qu c a chính sách ti n t (-)

Bài nghiên c u v ắCác y u t quy t đ nh r i ro thanh kho n c a các ngân

hàng t các n n kinh t m i n i”2

v i vi c phân tích h i quy d li u b ng c a Bunda

và Desquilbet (2008) cho r ng r i ro thanh kho n c a các ngơn hƠng đ c gi đ nh

ph thu c vào hành vi c a các ngân hàng, th tr ng, môi tr ng kinh t v mô vƠ ch

đ t giá h i đoái, c th là vào các y u t sau:

ngh ch chi u lên nh ng đi u ch nh r i ro trong ng n h n vƠ ng c l i, m t s gia t ng

trong vi c ch p nh n r i ro làm gi m t l v n c a ngơn hƠng vƠ gia t ng các ch s

thanh kho n Trong giai đo n kh ng ho ng x y ra, các ngân hàng c t gi m các r i ro

có th x y ra, ti n hành gi m r i ro c a danh m c tài s n, danh m c cho vay khi nguy

c các t l v n s t gi m Bài nghiên c u c ng k t lu n r ng, m t s gia t ng r i ro s

gây ra m t s s t gi m v t l v n, c ng nh thanh kho n ngân hàng và nh ng đi u

ch nh v v n có m i quan h ngh ch chi u v i nhau

Trong bài nghiên c u “Nh ng nhân t tác đ ng đ n thanh kho n c a các Ngân hàng th ng m i Slovakia”4

c a Pavla Vodova (2011) c ng đƣ có nhi u k t

lu n có giá tr B ng vi c xem xét d li u c a các ngơn hƠng th ng m i Slovakia

cùng v i d li u kinh t v mô trong giai đo n 2001-2010 và phân tích h i quy d li u

b ng, tác gi đƣ k t lu n r ng thanh kho n ngân hàng gi m ch y u là do k t qu c a

tài s n thanh kho n ít đi khi l i nhu n ngơn hƠng t ng, t l an toàn v n cao và quy

mô ngân hàng l n, t đó r i ro thanh kho n c a ngơn hƠng gia t ng Theo đó, các bi n

v lãi su t (lãi su t cho vay, lãi su t giao d ch liên ngân hàng và lãi su t c a chính sách ti n t ), t su t lãi su t, t l n x u và t l l m phát không có tác đ ng đáng k

lên tính thanh kho n c a các ngân hàng th ng m i Slovakia

Trong nghiên c u “Các nhân t tác đ ng đ n r i ro thanh kho n c a h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam”5

6 Nh ngăđóngăgópăc aăđ ătƠi

- H th ng hóa nh ng v n đ lý lu n chung v thanh kho n và r i ro thanh kho n

c ng nh các nhơn t tác đ ng đ n r i ro thanh kho n t i các NHTM Vi t Nam Do

v y, k t qu c a nghiên c u s có nh ng đóng góp nh t đ nh vào vi c hoàn thi n khung

lý thuy t v r i ro thanh kho n

- Thông qua k t qu thu đ c t vi c ch y mô hình h i quy d li u b ng, tác gi rút ra k t lu n r ng r i ro thanh kho n ch u s tác đ ng ngh ch chi u t quy mô t ng tài

s n c a ngân hàng và t l cho vay trên t ng tài s n có nh h ng cùng chi u lên r i ro

5 Tr ng Quang Thông, 2013 Các nhơn t tác đ ng đ n r i ro thanh kho n c a các h th ng Ngân hƠng th ng m i Vi t Nam T p chí Phát tri n kinh t , s 276, trang 50-62

thanh kho n K t lu n này cho phép tác gi đ a ra m t s ki n ngh h u ích trong vi c

qu n lý r i ro thanh kho n c a các NHTM trong th c t Tuy nhiên, trái v i k v ng

ban đ u, các nhân t khác nh t l v n t có trên t ng ngu n v n, t su t l i nhu n

trên v n ch s h u, t c đ t ng tr ng kinh t , t l l m phát thì không có Ủ ngh a

th ng kê trong vi c phân tích nh h ng đ n r i ro thanh kho n

- Bên c nh nh ng đóng góp tích c c thì đ tài còn t n t i m t s h n ch Do

nh ng h n ch v m t th i gian nên tác gi ch a th thu th p d li u đ đ a vƠo mô

hình nh ng bi n tác đ ng v m t chính sách, nh ng bi n v mô khác nh t l th t

nghi p, ch đ t giá h i đoái, lƣi su t liên ngơn hƠngầ

- Trong t ng lai v i ngu n s li u và ki n th c sơu h n, tác gi mong mu n

hoàn thi n mô hình đo l ng v i đ tin c y cao h n t đó có th đ a ra nh ng gi i

pháp c th và hi u qu h n đ t ng kh n ng thanh kho n và qu n tr r i ro thanh

kho n m t cách có hi u qu h n

7 K tăc uăc aăđ ătƠi

Ngoài ph n m đ u, k t lu n, m c l c, danh m c các ch vi t t t, danh m c các

hình và b ng, danh m c tài li u tham kh o; đ tƠi đ c b c c theo 3 ch ng nh sau:

Ch ng I T ng quan v các nhân t nh h ng đ n r i ro thanh kho n c a các ngơn hƠng th ng m i

Ch ng II Th c tr ng các nhân t nh h ng đ n r i ro thanh kho n c a các ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam

Ch ng III Các gi i pháp tác đ ng các nhân t nh h ng tích c c đ n r i ro

CH NGăI.ăT NG QUAN V CÁC NHÂN T NHăH NGă N R I RO

1.1 Thanhăkho năc aăngơnăhƠngăth ngăm i

1.1.1 Kháiăni măthanhăkho năngơnăhƠngăth ngăm i

Nh chúng ta đƣ bi t, trong nhi u công trình nghiên c u, c m t ắthanh kho n”

đƣ đ c nhi u tác gi s d ng tuy nhiên đ đ nh ngh a nó thì không đ n gi n nh ngh a thanh kho n mang tính tr u t ng vƠ đòi h i s t duy cao Theo dòng l ch s ,

thanh kho n đƣ song hƠnh v i s phát tri n c a khái ni m ti n t vƠ đƣ thay đ i theo

quá trình m r ng tài chính, trong m t ph m vi r ng h n, nó thay đ i theo s c i ti n

trong c u trúc và ch c n ng c a h th ng tài chính

Lý thuy t tài chính cho r ng, v i nh ng b t hoàn h o c a th tr ng v n, d ch

chuy n ngu n v n gi a nh ng thành ph n kinh t trong m t kho ng th i gian yêu c u

m t l ng tài s n tài chính phi r i ro thích h p trong n n kinh t : đ l u gi giá tr và

là công c trao đ i đ c đông đ o nh ng ng i tham gia trên th tr ng ch p nh n

ó chính lƠ đ nh ngh a ti n gi y hay ti n pháp đ nh, ti n v a đ m nhi m ch c n ng lƠ

đ n v h ch toán, v a gi ch c n ng lƠ trung gian trao đ i đơy đ c p đ n m t d ng

thanh kho n truy n th ng vƠ đ n s nh t là thanh kho n tài s n Lý thuy t tài chính

c ng lỦ gi i vai trò c a các ngơn hƠng th ng m i nh lƠ nh ng nhà cung c p tính

thanh kho n: b i ch c n ng tr c p nh ng kho n vay ho c n m gi nh ng ch ng

khoán n s c p đ c phát hành b i các thành ph n kinh t có nhu c u đ c cung c p

thêm v n, b i ch c n ng t p trung ngu n v n t nh ng nhƠ đ u t b ng cách phát

hành ch ng khoán n gián ti p Do s phát tri n l n m nh và nh t là nh ng đ c tính

trong h p đ ng c a các ch ng khoán n nƠy nên chúng đƣ đ c ch p nh n nh lƠ m t

s thay th cho c s ti n t h p pháp i u nƠy đƣ d n đ n đ nh ngh a c a khái ni m

thanh kho n ngân hàng

Thanh kho n là kh n ng ti p c n các kho n tài s n ho c ngu n v n có th dùng

đ chi tr v i chi phí h p lý ngay khi nhu c u v n phát sinh6 M t tài s n đ c xem là

thanh kho n khi đáp ng các tiêu chí sau: có s n s l ng đ mua ho c bán, có s n th

tr ng đ giao d ch, có s n th i gian đ giao d ch, giá c h p lý

M t ngu n v n đ c g i là có tính thanh kho n cao khi chi phí huy đ ng th p và

th i gian huy đ ng nhanh M t tài s n đ c g i là có tính thanh kho n cao khi chi phí

chuy n hóa thành ti n th p và có kh n ng chuy n hóa ra ti n nhanh Trong th c t

nh ng tài s n có tính thanh kho n cao g m các gi y t có giá nh : Tín phi u kho b c,

ch ng ch ti n g i, l nh phi u, h i phi uầnh ng tài s n có tính thanh kho n th p nh

b t đ ng s n, dây chuy n s n xu t, máy móc thi t b ầ

1.1.2 Cung- c uăthanhăkho năngơnăhƠngăth ngăm i

Cung thanh kho n lƠ ngu n cung c p thanh kho n cho ngơn hƠng, bao g m các kho n v n lƠm t ng kh n ng chi tr c a ngơn hƠng Cung thanh kho n bao g m: ti n

m t, ti n g i t i NHNN, ti n g i t i các TCTD khác, thu nh n ti n g i t khách hƠng, khách hƠng tín d ng hoƠn tr các kho n g c vƠ lƣi, bán các TSC c a NHTM, vay t

th tr ng liên ngơn hƠng, thu t các kho n n ph i thu khác

C u thanh kho n: lƠ các kho n v n lƠm gi m ngơn qu c a ngơn hƠng, lƠ các nhu c u v n cho các ho t đ ng khác nhau c a ngơn hƠng C u thanh kho n bao g m: hoƠn tr ti n g i cho khách hƠng, hoƠn tr các kho n đi vay, chuy n ti n thanh toán theo yêu c u c a khách hƠng, chi các kho n chi phí ho t đ ng, chi tr các kho n n p ngơn sách nhƠ n c, tr c t c, chi tr các kho n n khácầ

Tr ng thái thanh kho n ròng c a ngơn hƠng trong m t th i k nh t đ nh, v i các chi ti t v ngu n vƠ s d ng ngu n thanh kho n có th đ c các nhƠ qu n tr thi t l p

đ ph c v nhu c u qu n tr thanh kho n Theo đó, tr ng thái thanh kho n ròng đ c xác đ nh nh sau:

6

PGS.TS Tr n Huy Hoàng, Giáo trình Qu n tr ngân hàng th ng m i, Nxb Lao đ ng ậXã h i, 2011

Tr ng thái thanh kho n ròng = cung thanh kho n – c u thanh kho n

N u cung thanh kho n l n h n c u thanh kho n thì ngơn hƠng tr ng thái th ng

d thanh kho n vƠ ng c l i ngơn hƠng tr ng thái thơm h t thanh kho n Tr ng thái thanh kho n cơn b ng x y ra khi cung thanh kho n b ng c u thanh kho n tuy nhiên

đi u nƠy g n nh khó x y ra trong th c t Th ng d hay thi u h t đ u di n t tình

tr ng m t cơn b ng c a ngơn hƠng Th ng d thanh kho n x y ra khi n n kinh t ho t

đ ng kém hi u qu , thi u nh ng c h i đ u t vƠ kinh doanh Th ng d thanh kho n

c ng x y ra khi m t ngơn hƠng thi u nh ng ph ng pháp vƠ kh n ng ti p c n th

tr ng, khách hƠng Các nguyên nhơn khác gơy ra th ng d còn có: ngơn hƠng không khai thách h t nh ng tƠi s n có kh n ng sinh l i, ho c ngu n v n t ng tr ng quá nhanh so v i quy mô ho t đ ng vƠ kh n ng qu n lỦ

Trong khi đó, thi u h t thanh kho n lƠ vi c ngơn hƠng không có đ v n đ ho t

đ ng Các h u qu c a thi u h t thanh kho n có th gơy ra nh ng v n đ tr m tr ng

h n cho s t n t i vƠ phát tri n c a ngơn hƠng nh vi c m t đi nh ng c h i kinh doanh, m t khách hƠng, m t th tr ng, lƠm s t gi m lòng tin c a công chúngầ

1.2 R iăroăthanhăkho năngơnăhƠngăth ngăm i

1.2.1 Kháiăni măr iăroăthanhăkho năngơnăhƠngăth ngăm i

Trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng, thanh kho n là m t thu t ng

chuyên ngành nói v kh n ng đáp ng các nhu c u v n kh d ng ph c v cho ho t

đ ng kinh doanh t i m i th i đi m nh chi tr ti n g i, gi i ngân cho vay, th c hi n

chuy n kho n thanh toán, hoàn tr các kho n đi vay, chi phí nghi p v và thu , chi tr

c t cầN u m t NHTM m t kh n ng đáp ng các nhu c u này thì có th nói NHTM

đƣ r i vƠo tình tr ng khó kh n thanh toán

R i ro thanh kho n là lo i r i ro xu t hi n trong tr ng h p ngân hàng thi u kh

n ng chi tr , không chuy n đ i k p các lo i tài s n ra ti n ho c không có kh n ng vay

m n đ đáp ng yêu c u c a các h p đ ng thanh toán.7 R i ro thanh kho n ngân hàng liên k t v i kh n ng đáp ng ngh a v c a ngơn hƠng đ i v i ng i g i ti n

ngân hàng h c ng nh vi c chuy n ti n g i thành ti n m t khi c n thi t và ch c n ng

duy trì s cân b ng gi a dòng ti n vào và dòng ti n ra Nh ng dòng ti n nƠy đ c

qu n lỦ d i s đi u hành và ki m soát c a ngơn hƠng trung ng, nó đ m b o tính

s n có c a c s ti n t c n thi t đ gi v ng s phát tri n c a ngân hàng

R i ro thanh kho n là m t lo i r i ro quan tr ng b c nh t đ i v i các ngân hàng

th ng m i nói riêng và các t ch c tài chính nói chung Trong th c t có không ít

tr ng h p, m t t ch c kinh t có tài s n nhi u, n r t ít nh ng hoƠn toƠn có th phá

s n do y u t r i ro thanh kho n c a tài s n không bù đ p n i kh n ng thanh toán

trong th i đi m đó m c nh h n, r i ro này có th gơy nên khó kh n ho c đình tr

ho t đ ng kinh doanh c a t ch c đó trong m t th i đi m c th

D a vào ngu n g c d n t i r i ro thanh kho n c a các NHTM, có th phân lo i

r i ro thanh kho n thành 3 nhóm:

R i ro thanh kho n xu t phát t tài s n n : có th phát sinh khi ng i g i ti n rút

ti n tr c h n và c khi đ n h n nh ng NHTM không s n có ngu n v n đ thanh toán,

chi tr V i m t l ng ti n g i đ c yêu c u rút ra l n vƠ đ t ng t bu c các NHTM

ph i đi vay b sung trên th tr ng ti n t , ph i huy đ ng v n đ t xu t v i chi phí v t

tr i, ho c bán b t tài s n đ chuy n hóa thành v n kh d ng đáp ng nhu c u chi tr đáp ng nhu c u ngay l p t c NHTM có th ph i bán tài s n v i giá th p h n th

tr ng ho c vay v i lãi su t cao đ có l ng v n kh d ng c n thi t

R i ro thanh kho n xu t phát t tài s n có: phát sinh liên quan đ n vi c th c hi n

các cam k t tín d ng c a ngơn hƠng đ i v i khách hàng Trong tr ng h p khách hàng

vay yêu c u NHTM th c hi n các cam k t tín d ng thì NH ph i đ m b o đ thanh

kho n đ đáp ng nhu c u c a khách hàng n u không NH s ph i đ i m t v i r i ro

7

Nguy n ng D n, Qu n tr ngân hàng th ng m i hi n đ i, Nxb Ph ng ông, 2010

T ng t nh r i ro xu t phát t tài s n n , NHTM s ph i huy đ ng thêm ngu n v n

m i v i chi phí cao ho c bán tài s n v i giá th p

R i ro thanh kho n xu t phát t ho t đ ng ngo i b ng: Cùng v i s phát tri n

m nh m c a các công c tài chính phái sinh, r i ro thanh kho n đ n t ho t đ ng

ngo i b ng c ng ngƠy cƠng t ng Khi mƠ các ngh a v thanh toán b t th ng x y ra

nh các cam k t b o lƣnh, ngh a v thanh toán các h p đ ng k h n, h p đ ng hoán

đ i hay h p đ ng quy n ch n Các h p đ ng đó đ n h n thì s phát sinh nhu c u

thanh kho n Khi đó, NHTM có th ph i đ i m t v i r i ro thanh kho n n u không có

k ho ch chu n b ngu n thanh kho n k p th i, không có nh ng tài s n nhanh chóng hay d dàng chuy n thành ti n, nh ng công c có th giao d ch trên th tr ng ti n t

1.2.2 Nguyênănhơnăd năđ năr iăroăthanhăkho năNHTM

Các chuyên gia trong l nh v c tƠi chính ngơn hƠng đƣ ch ra 5 nguyên nhơn d n

đ n r i ro trong tính thanh kho n c a các ngơn hƠng th ng m i trong th i gian qua

- Th nh t: t ng tr ng tín d ng quá nóng S t ng tr ng tín d ng quá nóng c a

các ngơn hƠng th ng m i đi kèm v i c c u đ u t không h p lỦ, t p trung l n vƠo

đ u t b t đ ng s n ch y theo l i nhu n s phát sinh r i ro cao khi th tr ng đóng

b ng, t o s m t cơn đ i v k h n gi a tƠi s n có vƠ tƠi s n n do ngơn hƠng đƣ s

d ng quá nhi u ngu n v n ng n h n đ cho vay dƠi h n Chính đi u nƠy đƣ t o ra s

r i ro thanh kho n cao đ i v i ngơn hƠng th ng m i

- Th hai: công tác d báo và phân tích th tr ng c a các ngân hàng th ng m i

Vi t Nam còn nhi u h n ch Các NHTM còn có t t ng l i quá nhi u vƠo c ch

nhƠ n c, trong khi các ngơn hƠng n c ngoƠi, ngoƠi vi c ch p hƠnh nghiêm túc các t

l an toƠn còn th ng xuyên nghiên c u, d báo sát các di n bi n c a th tr ng nên đƣ

d phòng v n thanh kho n vƠ đi u ch nh k p th i, không b đ ng tr c nh ng tác đ ng

th tr ng

- Th ba: tính liên k t h th ng gi a các NHTM đ đ m b o an toàn thanh toán

hƠng g i ti n ắlƠm giá, t ng lƣi su t” ho c rút ti n chuy n sang các NHTM khác d n

đ n lƠm suy y u kh n ng ch ng đ thi u h t thanh kho n c a h th ng

- Th t : v n đ qu n tr thanh kho n t i các NHTM ch a t t Do s y u kém t

qu n tr tƠi s n n , có c a các NHTM vƠ s thi u h t c a các công c qu n lỦ h u

hi uầNgơn hƠng NhƠ n c c ng khó n m b t ch c ch n tình hình thanh kho n c ng

nh s thay đ i l n trong tƠi s n c a m i NHTM đ đi u ch nh quy đ nh c a mình

- Th n m: xu t phát t phía khách hàng, đơy đ c đánh giá lƠ nhóm nguyên

nhơn khi n các ngơn hƠng khó có th dùng công c th tr ng đ đi u ti t có hi u qu thanh kho n c a các ngơn hƠng Trong đi u ki n thông tin b t cơn x ng, l i ch a minh

b ch, m t s khách hƠng (k c pháp nhơn) đƣ rút ti n ra kh i ngơn hƠng nƠy vƠ chuy n sang ngơn hƠng khác, dơn c rút ti n đ mua vƠng, mua đô la M đ tích tr ầđƣ lƠm

t ng tính b t n c a th tr ng, n i vƠ ngo i t , gơy khó kh n cho chính khách hƠng đƣ

vƠ đang s d ng d ch v g i vƠ vay ti n t i ngơn hƠng

NgoƠi nh ng nguyên nhơn trên, còn có nhi u nguyên nhơn nh : do các giao d ch

b ng ngo i t t i các NHTM Vi t Nam ch y u t p trung vƠo m t lo i ngo i t lƠ USD;

nh ng tác đ ng tr c ti p t các lo i r i ro khác trong ho t đ ng ngơn hƠng c ng gơy

nh h ng không nh t i r i ro thanh kho n; hi n t ng m t s t p đoƠn, T ng công ty NhƠ n c chuy n ti n ho c rút ti n v i kh i l ng l n; y u kém trong công tác k

ho ch hóa vƠ qu n tr đi u hƠnhầ

1.2.3 nhăh ngăc aăr iăroăthanhăkho n

R i ro thanh kho n lƠ r i ro nguy hi m nh t c a ngơn hƠng, có liên quan đ n s

s ng còn c a ngơn hƠng M t ngơn hƠng ho t đ ng bình th ng ph i đ m b o đ c

kh n ng thanh toán, t c lƠ ph i đáp ng đ c các nhu c u thanh toán trong hi n t i,

t ng lai vƠ các nhu c u thanh toán đ t xu t M t khi r i ro thanh kho n xu t hi n thì

nó không ch nh h ng đ n b n thơn NHTM mƠ còn nh h ng đ n c m t n n kinh

d ph i có tƠi s n th ch p, ch u m c lƣi su t cao, không đ c tu n hoƠn n c ,

h n m c tín d ng b xem xét l i th ng xuyên ho c b t ch i cho vay

Khi m t ngơn hƠng m t đi thanh kho n, m c đ tr m tr ng đ y ngơn hƠng đ n

b v c phá s n thì nó có th gơy nên hi u ng lơy lan, kéo theo phá s n hƠng lo t các NHTM khác, đe d a đ n s n đ nh c a toƠn h th ng NHTM, gơy nên s h n lo n

d n đ n kh ng ho ng lƠ đi u không th tránh kh i

1.3 Qu nătr ăr iăroăthanhăkho n

Qu n tr r i ro thanh kho n lƠ vi c qu n lỦ có hi u qu c u trúc thanh kho n (tính l ng) c a tƠi s n vƠ qu n lỦ t t c u trúc danh m c c a ngu n v n8

B n ch t c a ho t đ ng qu n tr r i ro thanh kho n trong ngơn hƠng có th đúc

k t hai n i dung sau:

8PGS TS Tr ng Quang Thông, Qu n tr ngân hàng th ng m i, Nxb Tài chính, 2010

M t lƠ, r t ít th i đi m t ng cung b ng v i t ng c u thanh kho n nên ngơn hƠng

ph i th ng xuyên đ i m t v i tình tr ng thơm h t hay th ng d thanh kho n

Hai lƠ, thanh kho n vƠ kh n ng sinh l i lƠ hai đ i l ng t l ngh ch v i nhau

M t tƠi s n có tính thanh kho n cƠng cao thì kh n ng sinh l i c a nó s cƠng th p vƠ

ng c l i; m t ngu n v n có tính thanh kho n cao th ng có chi phí huy đ ng l n nên lƠm gi m kh n ng sinh l i khi s d ng đ cho vay

Thanh kho n mang Ủ ngh a th i đi m r t l n, theo ngh a, m t s yêu c u thanh kho n lƠ t c th i ho c g n nh t c th i Ch ng h n, m t kho n ti n g i l n đ n h n

vƠ khách hƠng không có Ủ đ nh ti p t c duy trì s v n nƠy t i ngơn hƠng; khi đó ngơn hƠng bu c ph i tìm ki m các ngu n v n có th s d ng ngay nh vay t TCTD khác NgoƠi ra, y u t th i v , chu k c ng r t quan tr ng trong vi c d ki n c u thanh kho n dƠi h n Vi c k ho ch đ c nh ng yêu c u thanh kho n nƠy, s giúp ngơn hƠng ho ch đ nh đ c nhi u ngu n đáp ng c u thanh kho n dƠi h n h n lƠ trong

tr ng h p đ i v i c u thanh kho n ng n h n

1.4 Vaiătròăc aăqu nătr ăr iăroăthanhăkho n

- m b o kh n ng thanh kho n cho ngơn hƠng

- Giúp các ngân hàng d dƠng ti p c n các ngu n v n kh d ng v i chi phí h p

lỦ vƠ đúng lúc c n thi t

NgƠy nay, qu n tr thanh kho n tr nên quan tr ng h n so v i tr c đơy r t nhi u, b i vì m t ngơn hƠng có th b đóng c a n u không đáp ng đ nhu c u thanh kho n m c dù v m t k thu t, nó v n còn kh n ng tr n H n n a, n ng l c qu n tr thanh kho n c a m t ngơn hƠng lƠ th c đo quan tr ng v tính hi u qu t ng th đ

đ t đ n các m c tiêu dƠi h n c a ngơn hƠng

1.5 oăl ngăr iăroăthanhăkho n

Th c đo r i ro thanh kho n c a các NHTM đƣ đ c nhi u tác gi trên th gi i nghiên c u trong th i gian khá dƠi Theo đó, có th đánh giá d a trên kh n ng c a ngơn hƠng trong vi c đáp ng nhu c u v v n cho ho t đ ng c a mình Nh ng y u t

c n xem xét bao g m m c đ bi n đ ng c a ti n g i, m c đ ph thu c vƠo ngu n

v n nh y c m v i r i ro, kh n ng s n có c a nh ng tƠi s n có th chuy n đ i nhanh chóng thƠnh ti n m t, kh n ng ti p c n đ n th tr ng ti n t , m c đ hi u qu nói chung c a chi n l c, chính sách qu n lỦ tƠi s n n vƠ tƠi s n có c a ngơn hƠng, tuơn

th v i các chính sách thanh kho n n i b c a ngơn hƠng, n i dung, quy mô vƠ kh

n ng s d ng d ki n các cam k t c p tín d ngầ Tuy nhiên, r t khó có th xơy d ng

m t th c đo duy nh t đ đ nh l ng hay bao quát đ c t t c các y u t v thanh kho n, m c đ đ v n, ch t l ng tƠi s n có vƠ l i nhu n do có nhi u khác bi t v quy

mô, ho t đ ng gi a các ngơn hƠng khác nhau, c ng nh do nh h ng c a đi u ki n

th tr ng khu v c, qu c gia vƠ qu c t Không có m t t l nƠo th c s bao hàm

đ c các khía c nh khác nhau c a y u t thanh kho n đ i v i t t c các ngơn hƠng v i quy mô vƠ lo i hình khác nhau

Theo Peter Rose, tác gi ắCommercial Banking Management”, trong nh ng n m

g n đơy, m t s ph ng pháp đo l ng r i ro thanh kho n đƣ đ c phát tri n bao

g m: Ph ng pháp ti p c n ngu n vƠ s d ng thanh kho n; ph ng pháp cung c u thanh kho n; ph ng pháp ch s thanh kho n; ph ng pháp khe h tƠi tr vƠ m t s

ph ng pháp khác9 M i ph ng pháp nêu trên đ u đ c xơy d ng trên m t s gi

đ nh lƠ ngơn hƠng ch có th c l ng g n đúng m c c u thanh kho n th c t t i m t

th i đi m nh t đ nh ó chính lƠ lỦ do vì sao nhƠ qu n lỦ thanh kho n ph i luôn s n sƠng đi u ch nh m c d tính v yêu c u thanh kho n m i khi ngơn hƠng nh n đ c

1.5.1 Ph ngăphápăti păc năngu năthanhăkho năvƠăs ăd ngăthanhăkho n

Ph ng pháp nƠy d a trên m t th c t lƠ: kh n ng thanh kho n c a ngơn hƠng

t ng khi ti n g i t ng vƠ cho vay gi m Ng c l i, nó gi m khi ti n g i gi m vƠ cho vay t ng

B t c khi nƠo ngu n thanh kho n vƠ s d ng thanh kho n không b ng nhau, NHTM đ u ph i đ i m t v i khe h thanh kho n Các b c chính trong ph ng pháp nƠy g m:

B c 1: c l ng nhu c u vay v n vƠ l ng ti n g i trong giai đo n ngơn hƠng

c tính tr ng thái thanh kho n (giai đo n k ho ch)

B c 2: Tính toán nh ng thay đ i d tính v cho vay vƠ ti n g i trong giai đo n

k ho ch

B c 3: c l ng tr ng thái thanh kho n ròng c a ngơn hƠng b ng cách so sánh m c đ thay đ i d tính trong cho vay vƠ m c thay đ i d tính trong ti n g i

M t công c h u ích lƠ l p báo cáo thanh kho n ròng, ghi chép th ng kê t t c

lu ng ti n ph n ánh ngu n t o nên thanh kho n vƠ s ti n ngơn hƠng đƣ th c s s

d ng đ đáp ng nhu c u thanh kho n

1.5.2 oăl ng r i ro thanh kho n thông qua các ch s thanh kho n

Theo đó, vi c s d ng các ch s tài chính là m t cách đ c tính yêu c u thanh

kho n d a trên kinh nghi m và m c bình quân ngành thông qua vi c nghiên c u d a vào s li u trên b ng cơn đ i k toán c a các NHTM M i ch s th hi n m t khía

c nh v n ng l c thanh kho n c a ngân hàng

Ch s thanh kho n: đ c nghiên c u b i Jim Pierce, ch s nƠy đo l ng kho n

th t thoát ti m tàng khi ngân hàng ph i bán ngay các tài s n c a mình đ đáp ng nhu

c u thanh kho n v i giá th tr ng h p lý c a tài s n ngân hàng có th bán trong đi u

ki n bình th ng ậ có th s lơu h n do ngơn hƠng ph i đ a qua đ u giá và th c hi n

m t s kh o sát, nghiên c u N u giá bán ngay càng khác bi t so v i giá th tr ng

h p lý c a tài s n thì danh m c tài s n đó c a ngân hàng càng kém thanh kho n

Công th c đo l ng ch s thanh kho n đ c xác đ nh nh sau:

V m t lỦ thuy t, ch s nƠy cƠng l n thì ngơn hƠng cƠng có kh n ng thanh toán

t c th i đ x lỦ các nhu c u ti n m t t c th i Tuy nhiên, n u ch tiêu nƠy trên th c t quá cao thì s lƠm cho l i nhu n c a ngơn hƠng gi m xu ng b i vì các tƠi s n ti n m t

ho c t ng đ ng ti n th ng ít đem l i l i t c cao cho ngơn hƠng

Ch ng khoán thanh kho n

Ch s ch ng khoán thanh kho n = x 100%

T ng tƠi s n

Các ch ng khoán thanh kho n trên b ng cơn đ i tƠi s n bao g m các ch ng khoán kinh doanh, ch ng khoán đ u t s n sƠng đ bán N u ch tiêu ch ng khoán thanh kho n cƠng l n thì r i ro thanh kho n mƠ ngơn hƠng ph i đ i m t cƠng gi m

D n cho vay + Cho thuê tƠi chính

Ch s n ng l c cho vay = x 100%

T ng tƠi s n

Vì các kho n tín d ng vƠ cho thuê tƠi chính đ c xem lƠ nh ng tƠi s n có tính thanh kho n kém, do đó n u ch tiêu ắn ng l c cho vay” cƠng l n thì r i ro thanh kho n c a ngơn hƠng cƠng t ng tuy nhiên l i đem l i l i nhu n cao cho ngơn hƠng

Ch s d n /ti n g i khách hƠng: Ch tiêu nƠy th hi n vi c ngơn hƠng đƣ d d ng bao nhiêu ph n tr m ti n g i khách hƠng đ cung ng tín d ng Ch tiêu nƠy cƠng th p thì kh n ng thanh kho n c a ngơn hƠng cƠng cao vƠ ng c l i

1.5.3.ăPh ngăphápăkheăh ătƠiătr

Nhà qu n tr thanh kho n ngơn hƠng th ng quan tơm đ n hai kho n m c sau đơy trong b ng cơn đ i k toán: S d bình quơn c a nh ng kho n kí thác lõi (Core

Deposit) và s d bình quơn c a nh ng kho n tín d ng Trong ho t đ ng kinh doanh

ngân hàng, ph n l n tài s n s đ c tài tr b i các kho n ti n kí thác trong đó đa ph n

là các kho n ti n g i vãng lai có th b rút ra kh i ngân hàng b t kì lúc nào, t o ra khe

h thanh kho n cho ngân hàng, t đó t o ra r i ro thanh kho n Các kho n cho vay thông th ng có tính thanh kho n th p, do đó, nh ng kho n rút ti n l n và không

đ c d báo tr c có th d n đ n vi c m t thanh kho n c a ngân hàng Khe h tài tr

chính là chênh l ch gi a bình quân c a nh ng kho n cho vay và bình quân c a nh ng kho n kí thác lõi

Công th c tính khe h tài tr :

Khe h tài tr = T ng d n trung bình ậ T ng ngu n v n huy đ ng trung bình

ơy chính lƠ c s lí thuy t đ tác gi s d ng khe h tài tr là bi n ph thu c

trong mô hình nghiên c u ph n sau

1.6 Môăhìnhănghiênăc uăcácănhơnăt ăă nhăh ngăđ năr iăro thanhăkho nă

NHTM

1.6.1 Mô hình đ nh l ng d a trên các ch s thanh kho n c a NHTM

Trong bài nghiên c u ắDeterminants of Commercial Bank’ Liquidity in the

Czech Republic” c a tác gi Vodová (2011), v i m c đích xác đ nh y u t quy t đ nh

r i ro thanh kho n c a các ngơn hƠng th ng m i C ng hòa Czech, tác gi đƣ s d ng

mô hình h i quy các ch s thanh kho n b ng cách xem xét c th ngân hàng và d li u kinh t v mô trong giai đo n 2001-2009

Nh ng ch s thanh kho n là nh ng ch s trên b ng cơn đ i k toán nh m xác

đ nh các xu h ng thanh kho n chính Nh ng t l này ph n ánh th c t qu n tr thanh

kho n t i NHTM, đi u này có th liên quan đ n vi c t ch c m t danh m c đ u t tƠi

s n có tính l ng cao nh m h tr thanh kho n khi có nhu c u c n thi t (nh d tr ti n

m t, trái phi u chính ph ầ) hay vi c n m gi m t kh i l ng đáng k các kho n n có

tính n đ nh ho c duy trì dòng tín d ng v i các t ch c tài chính khác

Mô hình đ nh l ng đ c tác gi xây d ng nh sau:

L1= Tài s n thanh kho n/ T ng tài s n

T l thanh kho n L1 cung c p cho chúng ta thông tin v n ng l c h p th các

cú s c thanh kho n c a NHTM Theo nguyên t c chung, m t t l tài s n l u đ ng t ng

lên trong t ng tài s n s lƠm t ng kh n ng ch ng đ các cú s c v thanh kho n c a

ngân hàng Tuy nhiên, m t t l cao tài s n l u đ ng có th làm gi m hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng, vì v y, đi u c n thi t đó lƠ c n ph i t i u hóa m i quan h gi a

thanh kho n và l i nhu n

L2=Tài s n thanh kho n/(Ti n g i + N vay ng n h n)

T l thanh kho n L2 t p trung vào s nh y c m c a ngân hàng v i các ngu n

đ c l a ch n tài tr Các ngân hàng có th đáp ng ngh a v v m t tài chính c a nó

(kh i l ng tài s n l u đ ng lƠ đ cao đ đáp ng cho các nhu c u không n đ nh) n u

giá tr c a t l này là 100% ho c nhi u h n

L3=ăD ăn /T ng tài s n

T s L3 đo l ng t tr ng cho vay trong t ng tài s n T l này càng cao thì

thanh kho n ngân hàng càng th p

L4=ăD ăn / (Ti n g i + Nh ng kho n tài tr ng n h n)

T s L4 th hi n m i liên quan c a nh ng tài s n thanh kho n và các kho n n

có tính l ng Nh t s L3, m t s gia t ng t l này thì thanh kho n c a ngân hàng

gi m

B ng cách phơn tích các ch s thanh kho n trên thông qua h i quy d li u b ng thu th p t các NHTM C ng Hòa Czech, tác gi đƣ ch ra nh ng nhơn t tác đ ng đ n

r i ro thanh kho n c a NHTM C ng hòa Czech

1.6.2 Môăhìnhăđ nhăl ngăd aătrênăkheăh ătƠiătr

Trong bài nghiên c u: ắCác nhân t tác đ ng đ n r i ro thanh kho n c a h

gi đƣ s d ng m t th c đo r i ro thanh kho n là Khe h tài tr Theo mô hình

l ch gi a các kho n tín d ng vƠ huy đ ng v n chia cho t ng t i s n

nghiên c u nh sau:

Trong đó các bi n đ c l p đ c xác đ nh g m:

Quy mô t ng tài s n (SIZE)

T l d tr thanh kho n trên t ng tài s n (LRA)

S ph thu c các ngu n tài tr bên ngoài (EFD)

T l v n t có trên t ng ngu n v n (ETA)

T l cho vay trên t ng tài s n (TLA)

D phòng r i ro tín d ng trên t ng d n (LLPTL)

T ng tr ng kinh t (GDP)

Thay đ i l m phát (INT)

K T LU NăCH NGăI

Trong ch ng I c a đ tài, tác gi đƣ h th ng hóa t ng quan v các nhân t nh

h ng đ n r i ro thanh kho n c a các Ngơn hƠng Th ng m i, đ t đó giúp chúng ta

có m t cái nhìn khái quát v r i ro thanh kho n và các nhân t nh h ng đ n r i ro

thanh kho n mà tác gi s phân tích trong ph n sau Bên c nh đó, ch ng I c ng nêu

d ng, thông qua đó lƠm c s lý lu n cho mô hình phân tích c a tác gi nh ng

ch ng ti p theo

CH NGăII.ăTH C TR NG CÁC NHÂN T NHăH NGă N R I RO

2.1.ăT ngăquanăv ătìnhăhìnhăthanhăkho năc aăh ăth ngăngơnăhƠngăth ngăm iă

Vi tăNamătrongănh ngăn măg năđơy

2.1.1 T ng quan v ho tăđ ng c a h th ngăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam

Cho đ n nay, h th ng các ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam đƣ có s phát tri n

khá m nh m xét c v m t l ng l n m t ch t: N u nh đ u nh ng n m 1990, t i

Nam thì cho đ n nay, theo s li u c a Ngơn hƠng NhƠ n c (NHNN), hi n c n c có

h n 100 ngơn hƠng ho t đ ng10 Cùng v i đó lƠ vi c thành l p và ho t đ ng c a hàng

lo t công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính, qu tín d ng t trung ng t i đ a

ph ng Có th nói, v i th i gian trên 20 n m th c hi n quá trình đ i m i kinh t , h

th ng ngơn hƠng vƠ đ nh ch phi ngơn hƠng đƣ có s phát tri n v t b c, đóng góp

c nh tranh khá quy t li t v i các NHTM trong m t s l nh v c d ch v ngân hàng

truy n th ng M t th c t là s c nh tranh gi a các đ nh ch tƠi chính trong l nh v c huy đ ng v n và cho vay di n ra r t quy t li t, khi n môi tr ng tín d ng trong nhi u giai đo n là r t b t n

10

www.vneconomy.vn

Trong th i gian qua, đ c bi t t sau khi Vi t Nam gia nh p WTO, các ngân hàng

th ng m i Vi t Nam đƣ có s chuy n mình m nh m đ t n d ng t t nh ng c h i

trong quá trình h i nh p, khai thác t i đa l i th c nh tranh ó lƠ có m ng l i r ng

l n, có khách hàng truy n th ng và hi u bi t v khách hƠng c ng nh các đi u ki n

kinh doanh t i Vi t Nam, kinh nghi m nghi p v tích l y trong nhi u n m qua ơy lƠ

m t l i th trong vi c ch m sóc khách hƠng Do v y, các NHTM trong n c v n

chi m vai trò ch đ o trong vi c cung c p các d ch v truy n th ng lƠ huy đ ng v n

và cho vay

Công ngh ngơn hƠng lƠ l nh v c đ c các ngân hàng r t chú tr ng, coi là

ph ng ti n ch l c đ rút ng n kho ng cách phát tri n so v i ngân hàng c a các n c

tiên ti n trong khu v c và trên th gi i H u h t các ngơn hƠng th ng m i đƣ đ u t

xây d ng h th ng ngân hàng lõi (core banking), cho phép qu n tr d li u m t cách

t p trung t i h i s chính, gi m thi u r i ro trong ho t đ ng kinh doanh

V s n ph m d ch v : các NHTM đƣ t p trung đ i m i, cho ra đ i nhi u s n

ph m phù h p v i nhu c u c a khách hàng Bên c nh nh ng s n ph m truy n th ng

nh ti n g i vƠ cho vay, đƣ xu t hi n nhi u s n ph m m i t ng ti n ích cho khách hƠng nh : t ng ti n ích c a tài kho n cá nhân, phát tri n d ch v th , phát tri n các

d ch v ngân hàng hi n đ i nh phone banking, internet bankingầ D ch v ti n g i

đ c đa d ng hóa, cho phép ng i g i có nhi u l a ch n cho đ ng v n nhàn r i c a

mình Bên c nh các s n ph m ti n g i ti t ki m v i lãi su t c đ nh truy n th ng, các ngơn hƠng còn đ a ra các s n ph m ti n g i đ c h ng lãi su t bi n đ ng theo t l

l m phát, đ m b o theo giá tr vƠng, đ c bù chênh l ch t giáầ

V n ng l c tài chính: quy mô v n c a các NHTM đƣ đ c t ng lên đáng k qua

t ng n m Bên c nh đó các ngơn hƠng còn đ y m nh vi c th c hi n c c u l i tài chính nh t ng v n t có, x lý n x u, c c u l i t ch c và ho t đ ng Vi c tuân th các quy đ nh đ m b o an toàn, phân lo i n và trích l p d phòng r i roầđƣ giúp các

đang n l c trong vi c đ i m i c c u qu n tr đi u hƠnh theo h ng phù h p v i các

tiêu chu n v t ch c và ho t đ ng c a NHTM

Bi uă đ 2.1 T ng tài s n c a m t s NHTM Vi tă Namă quaă cácă n m

Ngu n: T ng h p t Báo cáo th ng niên c a các ngân hàng

Tuy nhiên, bên c nh đó các NHTM Vi t Nam còn t n t i nhi u h n ch nh sau:

T n t i đ u tiên là s chi ph i quá l n c a NHNN NHNN v n còn can thi p sâu

vào ho t đ ng c a h th ng các NHTM, d n đ n hi n t ng thi u tinh th n trách

nhi m và t ch trong công tác qu n lý ho t đ ng kinh doanh L trình tái c c u h

th ng ngân hàng còn ch m và kém hi u qu

i m y u th hai là quy mô c a các NHTM còn nh d n đ n n ng l c c nh

NHTM trong n c có s v n đi u l t 1.000 đ n 7.000 t đ ng Cá bi t có m t vài NHTM nhƠ n c có v n đi u l t ng đ i cao (nh Agribank, Vietcombankầ) nh ng

so v i quy mô nh ng ngân hàng trong khu v c thì con s này còn quá nh

Th ba, h th ng d ch v NHTM Vi t Nam còn đ n đi u, ch t l ng ch a cao,

ch a đ nh h ng theo nhu c u khách hàng và n ng v d ch v ngân hàng truy n

th ng Các ngơn hƠng huy đ ng v n ch y u d i d ng ti n g i chi m 94% t ng

ngu n v n huy đ ng và c p tín d ng là ho t đ ng ch y u c a ngân hàng chi m trên

đ u nên s ph i h p trong vi c phát tri n các s n ph m d ch v ch a thu n l i

2.1.2 Th c tr ng r iăroăthanh kho n c a các NHTM Vi tăNamătrongăgiaiăđo n

2007-2013

tr ng d th a thanh kho n tr c nh ng n m 2007 đƣ t n t i và cu c kh ng ho ng kinh

t th gi i xu t hi n Kh ng ho ng thanh kho n di n ra t i các ngơn hƠng th ng m i

Vi t Nam do chính sách th t ch t ti n t nhanh và g p c a NHNN Chính sách tín d ng

n i l ng c a NHNN (t n m 2003 đ n 2007, cung ti n t ng 25% m i n m trong khi

gi lãi su t và t l d tr b t bu c không đ i) đƣ khi n l m phát liên t c m c cao, và

nh y v t đ n trên 12% vào cu i 2007 T ng d n gi a 2007 là g n 1000 nghìn t

đ ng, t ng h n ba l n so v i 2003 và n m trong kho ng 90%-100% GDP 200711 V i lãi su t th c âm (giá v n quá r ), các nhƠ đ u t vay ti n đ u t vƠo b t đ ng s n (và

quy mô nh h n, vƠo ch ng khoán) b t ch p r i ro tín d ng khi lãi su t t ng vƠ kh

n ng suy thoái c a th tr ng nƠy Các ngơn hƠng h ng l i l n t c n l c đ u t nƠy,

nên t c đ cho vay t ng r t nhanh Ngơn hƠng cƠng n ng đ ng thì t ng tr ng tín d ng cƠng cao (70%/n m trong kh i ngân hàng c ph n, vƠ 20%/n m trong kh i ngân hàng

qu c doanh trong n m 2007) Các ngơn hƠng không đ đ ng c đ h n ch r i ro th t

b i c a d án vay c ng nh r i ro lãi su t, đ y r i ro v phía ng i g i ti n Tr c s c

ép c a l m phát và lo ng i r i ro quá l n t các kho n cho vay b t đ ng s n và c

phi u, t gi a n m 2007, NHNN đƣ có nh ng đ ng thái m nh m nh m rút ti n ra kh i

l u thông: đi u ch nh t ng t l d tr b t bu c lên g p đôi đ i v i c n i t , đi u ch nh

các lãi su t c b n, tái c p v n và chi t kh u, phát hành 20300 t đ ng tín phi u b t

bu c H qu t c th i c a vi c nƠy lƠ các ngơn hƠng, do không huy đ ng k p v n nên

ph i vay nóng trên th tr ng liên ngơn hƠng đ tránh m t thanh kho n, đ y lãi su t lên

r t cao M c dù ti n m t trong dân v n nhi u, nh ng khi h th ng ngân hàng thi u ti n

m t thì tín d ng c p cho n n kinh t c ng b c n ki t nhanh chóng H qu c a kh ng

ho ng thanh kho n n m 2008 lƠ trong ng n h n, nhi u ngân hàng ph i ng ng cho vay,

d n đ n s thi u v n đ t ng t c a doanh nghi p, làm các d án kinh doanh c n nhi u

v n (nh b t đ ng s n) b đình đ n

Tình hình thanh kho n c a các NHTM đƣ đ c c i thi n nh ng v n còn di n bi n

quá 25%, đ ng th i NHNN c ng thông báo ki m soát ch t l ng cung ti n qua th

tr ng m Ch đ o không đ c dùng v n cho vay đ u t B S vƠ các ho t đ ng đ u t tƠi chính c ng lƠ m t bi n pháp đ ki m ch m c t ng tr ng tín d ng M t trong

11

www.vnexpress.net

nh ng đi m đáng quan tơm trong n m 2010 là ngh đ nh 13 quy đ nh v n đi u l t i

thi u c a các ngơn hƠng th ng m i ph i đ t 3000 t đ ng vi c t ng v n đi u l là yêu

m i tuy nhiên, đang trong giai đo n các ngân hƠng đang thi u v n cho ho t đ ng kinh

doanh c a mình thì đơy lƠ m t v n đ nan gi i Chính vì th áp l c thanh kho n l i cƠng cao h n n cu i 2010 v n có 10 NH ch a đáp ng yêu c u v v n đi u l t i

thi u Nh ng nh chính sách ki m t ng tr ng tín d ng n m 2009 mƠ trong tr ng h p

NH đ u đáp ng đ c t l CAR t i thi u 9% t i th i đi m cu i 2010 Tính đ n cu i

M c

đúng tình tr ng thanh kho n c a h th ng ngơn hƠng trong giai đo n này

N m 2011 r i ro thanh kho n tr thành m i quan ng i sâu s c v i h th ng ngân

hàng Th tr ng huy đ ng v n t dơn c vƠ các t ch c kinh t s t gi m so v i các

n m tr c T ng ti n g i c a các t ch c kinh t t i NHTM đƣ gi m m nh trong n m

2011, d n đ n gi m t c đ luân chuy n ti n t c a toàn n n kinh t Thêm vƠo đó,

huy đ ng ti n g i t dơn c , đ ng th i khuy n khích s tích l y d i các d ng tài s n

khác c a dân chúng Chính vì v y cu c đua lƣi su t gi a các NHTM nh ng tháng cu i

n m 2010 v n đ c ti p t c trong n m 2011 v i lãi su t huy đ ng ph bi n m c 14-

cho vay l i trên th tr ng liên ngân v i m c lãi su t cao, khi n cho ngu n v n huy

đ ng không đ c cho vay ra n n kinh t mà di chuy n qua l i trong h th ng ngân

12

www.vnexpress.net

hƠng Khó kh n thanh kho n t i m t s ngân hàng nh có kho n ti n vay t các ngân

hàng l n, c ng v i th c tr ng vay n ch ng ch t gi a các ngân hàng càng khi n cho

m c đ r i ro c a c h th ng ngân hàng Vi t Nam tr nên l n h n Lƣi su t liên ngân

hàng trong tháng 9/2011, sau 4 tháng liên t c n đ nh m c 11-12%/n m, đƣ b t t ng

và t i m t s phiên giao d ch trung tu n tháng 10 lên t i 30-40%/n m, đƣ b c l rõ vi c

thi u h t thanh kho n t i m t s NHTM

Trong n m 2012, s c ng th ng v thanh kho n ch mang tính nh t th i, c c b

ch không còn di n ra trên di n r ng nh th i k tr c đó Bên c nh đó, nh ng TCTD

không còn dám cho vay v i các đi u ki n đ c h th p đ nh n v r i ro tín d ng và

m t cơn đ i gi a huy đ ng và cho vay nh ng tháng cu i n m 2012, tình hình thanh

kho n đƣ có nhi u thay đ i sau khi 5 TCTD đ c tái c c u tr n v n, di n ra êm th m

K t qu là ti n g i h th ng ngân hàng v n t ng kho ng 16%, thanh kho n ngân hàng

d i dào, gi i quy t đ c v n đ nh c nh i b y lâu nay c a h th ng ngân hàng

N m 2012, v n đ r i ro thanh kho n c a toàn h th ng ngơn hƠng đƣ đ c c ng

c và n đ nh Ði u nƠy đ c th hi n d a trên các d u hi u sau đơy: (i) Lƣi su t trên

th tr ng liên ngân hàng khá n đ nh và gi m m nh t m c trên 20% xu ng còn 10%

- 12% tùy thu c vào k h n, đ c bi t các giao d ch qua đêm đƣ t m th i l ng d u; (ii)

Không có d u hi u s t gi m ti n g i trong khi các kênh đ u t khác nh b t đ ng s n,

ch ng khoán đang yên ng; (iii) Th tr ng không xu t hi n các cu c đua lƣi su t huy

đ ng ti n g i công khai

NHNN đƣ gi m thi u đ c r i ro thanh kho n c a h th ng b ng cách ph i h p

v i các ngân hàng m nh h n đ cung c p thanh kho n cho các ngân hàng y u h n M t

đang ho t đ ng n đ nh tr l i Ho t đ ng th tr ng liên ngơn hƠng đƣ đ c ch n ch nh theo h ng minh b ch h n T ng tr ng huy đ ng v n t dơn c khá cao, k c n i t và

ngo i t