Luận văn thạc sĩ 2015 ảnh hưởng của chương trình phát triển cà phê bền vững đến nông hộ trồng cà phê ở việt nam trường hợp nghiên cứu tại huyện cư mgak, đăk lắk

Tác gi lu năv n Võ Th Nhã Vy... Khung phân tích ..... Cácănghiênăc uăcóăliênăquan 2.3.1... Các chính sách,ăh ătr c aănhƠăn cătrong vi căphátătri n cà phê b năv ng... Cácăth ăch ăNhƠăn că

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

VÕ TH NHÃ VY

N NÔNG H TR NG CÀ PHÊ VI T NAM:

TP.H Chí Minh, n m 2015

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

VÕ TH NHÃ VY

N NÔNG H TR NG CÀ PHÊ VI T NAM:

Tác gi lu năv n

Võ Th Nhã Vy

ch đang công tác t i các doanh nghi p cƠ phê trên đ a bàn t nh đư tr l i ph ng v n, cung

c p thông tin, s li u đ tôi th c hi n đ tài

Cu i cùng, tôi xin c m n gia đình, các anh ch đang công tác t i S K ho ch vƠ u t

k L k, các b n h c viên MPP6 đư h tr , đ ng viên tôi trong su t th i gian h c t p và

th c hi n lu n v n

Xin chân thành c m n!

TÓM T T NGHIÊN C U

Ngành cà phê có vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n kinh t xã h i c a t nh k L k HƠng n m, cà phê là s n ph m chi m t tr ng l n trong t ng s n ph m xã h i, kim ng ch

xu t kh u c a t nh và gi i quy t vi c làm cho kho ng 300.000 lao đ ng tr c ti p vƠ h n

200.000 lao đ ng gián ti p k L k có đi u ki n t nhiên thu n l i cho vi c phát tri n cây

cà phê, ngu n nhân l c d i dào và có nhi u kinh nghi m, do đó di n tích, s n l ng, n ng

su t cà phê cao nh t c n c

Tuy nhiên, ngành cà phê Vi t Nam đ c d báo s g p nhi u thách th c trong t ng lai

xu t phát t vi c s n xu t cà phê c a nông dân Các thách th c đó lƠ n ng su t, ch t l ng

th p; chi phí đ u vào cao d n đ n hi u qu kinh t th p; ngu n tƠi nguyên đ t, n c b c n

ki t không đáp ng đ cho cơy cƠ phê; môi tr ng s ng c a nông dân b gi m sútầ

Hi n nay, đ gi i quy t nh ng t n t i trong quá trình s n xu t cà phê c a nông dân, 52%

di n tích cà phê c a t nh đư liên k t v i doanh nghi p th c hi n s n xu t cà phê theo các

ch ng trình cƠ phê có ch ng nh n/xác nh ng m 4C, UTZ, RA, FT nh ng t nh k L k

hi n ch a có các báo cáo, đánh giá phơn tích nh h ng c a ch ng trình CPBVtrong vi c

s n xu t cà phê c a ng i nông dân

Nh m góp ph n tìm câu tr l i cho v n đ trên, lu n v n áp d ng khung phân tích qu n tr chu i tìm hi u quy n l i, ngh a v , cách th c th c hi n c a nông dân t đó đánh giá tác

đ ng c a ch ng trình CPBV mang l i cho nông dơn, đ ng th i phát hi n nh ng khó kh n khi th c hi n đ đ a ra các khuy n ngh chính sách

K t qu phân tích cho th y, Ch ng trình CPBV đư mang l i tác đ ng tích c c đ i v i các nông h V kinh t , n ng su t hƠng n m đ c gi n đ nh, ch t l ng cƠ phê t ng, ti t

ki m chi phí đ u vào t 5,9-8,4%, ngoài ra khi bán s n ph m nông h đ c nh n thêm giá

th ng V môi tr ng, các nông h có ý th c b o v môi tr ng t t vƠ đư góp ph n c i thi n môi tr ng t i đ a ph ng nh ngu n tƠi nguyên n c đư đ c ti t ki m, không v t rác th i lung tung, c i thi n đ phì nhiêu cho đ t V xã h i, các nông h đ u đ c ti p c n

v i các TBKHKT m i, s c kh e và an toàn c a nông h đ c đ m b o Tuy nhiên, ngu n

l c đ phát tri n ch ng trình CPBV hi n nay hoàn toàn ph thu c vào doanh nghi p

nh ng ngu n l c này không t n t i lâu dài Vì v y, lu n v n đ xu t m t s chính sách đ

t t c nông dơn đ u đ c ti p c n, t p hu n các TBKHKT nh m tuân th đúng các b quy

t c, b tiêu chu n c a các ch ng trình CPBV

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T NGHIÊN C U iii

M C L C iv

DANH M C T VI T T T vi

DANH M C B NG vii

DANH M C HÌNH viii

DANH M C H P ix

DANH M C PH L C x

CH NG 1: GI I THI U TÀI 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 6

1.3 Câu h i nghiên c u 6

1.4 i t ng và n i dung nghiên c u 6

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 6

1.6 Ngu n thông tin 7

1.7 C u trúc lu n v n 7

CH NG 2: T NG QUAN LÝ THUY T NGHIÊN C U VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 8

2.1 Ch ng trình ch ng nh n/ xác nh n cà phê b n v ng 8

2.1.1 Khái ni m 8

2.1.2 T ng quan các ch ng trình CPBV 8

2.2 Chu i giá tr 12

2.2.1 Khái ni m 12

2.2.2 Chu i giá tr cà phê toàn c u 13

2.2.3 Chu i giá tr cà phê Vi t Nam 13

2.3 Các nghiên c u có liên quan 15

2.3.1 Tác đ ng c a ch ng nh n UTZ đ n nông dân Columbia 15

2.3.2 Tác đ ng c a các ch ng trình CPBV đ n nông dân Braxin 15

2.4 Khung phân tích 15

CH NG 3: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 17

3.1 c đi m đ a bàn nghiên c u 17

3.2 Các chính sách, h tr c a nhƠ n c trong vi c phát tri n cà phê b n v ng 19

3.3 Các th ch NhƠ n c và xã h i h tr ch ng trình CPBV 20

3.3.1 S Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (S NNPTNT) 20

3.3.2 Trung tâm khuy n nông t nh 20

3.3.3 H i nông dân, khuy n nông xã 21

3.3.4 UBND huy n C M’gar 22

3.3.5 Vi n Khoa h c K thu t Nông lâm nghi p Tây Nguyên (Wasi) 22

3.4 K t qu tri n khai các ch ng trình CPBV t i Vi t Nam vƠ k L k 23

3.4.1 K t qu ch ng trình CPBV 4C 23

3.4.2 K t qu ch ng trình CPBV UTZ 24

3.4.3 K t qu ch ng trình CPBV RA 26

3.4.4 K t qu ch ng trình CPBV FT 26

3.5 Cách th c tri n khai ch ng trình CPBV t i đi m nghiên c u 27

3.5.1 Các b c ti n hƠnh đ đ c ch ng nh n 27

3.5.2 Hình th c h p tác, quy n l i vƠ ngh a v c a các bên khi liên k t tham gia ch ng trình CPBV 27

3.6 M t s phát hi n t các doanh nghi p liên k t tham gia ch ng trình CPBV 29

3.7 Vai trò c a ch ng trình CPBV đ i v i nông h thông qua kh o sát t i đi m nghiên c u 30

3.7.1 c đi m c a các h đ c kh o sát 30

3.7.2 Ti p nh n và áp d ng thông tin khoa h c k thu t 31

3.7.3 Th c hành các bi n pháp KHKT 35

3.7.4 Ch t l ng, n ng su t 43

3.7.5 Chi phí, l i nhu n 45

3.7.6 Thông tin v bán s n ph m 46

3.7.7 Khó kh n c a các nông h 47

CH NG 4: K T LU N VÀ KI N NGH 48

4.1 K t lu n 48

4.2 Ki n ngh 49

4.3 H n ch c a đ tài 50

TÀI LI U THAM KH O 51

PH L C 54

DANH M C T VI T T T

4C B nguyên t c chung cho c ng đ ng

FLO T ch c dán nhưn công b ng qu c t Fairtrade Labelling Organization International

NNPTNT Nông nghi p phát tri n nông thôn

SAN M ng l i nông nghi p b n v ng Sustainable Agriculture

Network

TBKHKT Ti n b khoa h c k thu t

WASI Vi n Khoa h c K thu t Nông Lâm

nghi p Tây Nguyên

The Western Highlands Agriculture Forestry Science Institue

DANH M C B NG

B ng 1.1: S n l ng, l ng xu t kh u và kim ng ch xu t kh u cà phê c a t nh k L k t

n m 2010-2014 4

B ng 1.2: Tình hình th c hi n ch ng trình CPBV t i t nh k L k đ n n m 2014 5

B ng 2.1: S khác bi t c b n c a các ch ng trình CPBV 10

B ng 2.2: Tình hình s n xu t vƠ tiêu th s n ph m cƠ phê ch ng nh n/xác nh n toƠn c u n m 2010 12

B ng 2.3: Tình hình s n xu t vƠ tiêu th s n ph m cƠ phê ch ng nh n/xác nh n toƠn c u n m 2013 12

B ng 3.1: S n l ng ch ng nh n 4C và s n l ng bán 4C t i Vi t Nam t n m 2009-2014 24

B ng 3.2: S n l ng ch ng nh n UTZ và s n l ng bán UTZ t i Vi t Nam t n m 2009-2014 26

B ng 3.3: Tình hình bón phân cho cây cà phê (% s h đi u tra) 35

B ng 3.4: nh l ng phơn bón th ng ph m cho 1 ha/n m, n ng su t 3 t n, đ t bazan 36

B ng 3.5: Tình hình t i n c cho cơy cƠ phê (% các h ) 37

B ng 3.6: Tình hình s d ng thu c b o v th c v t (% các h ) 38

B ng 3.7: Tình hình s d ng Gi ng (% các h ) 39

B ng 3.8: Tình hình t a cành (% các h ) 40

B ng 3.9: Tình hình thu ho ch s n ph m cƠ phê 41

B ng 3.10: Tình hình x lỦ rác th i 42

B ng 3.11: Hi u qu s n xu t c a ch ng trình CPBV 45

B ng 3.12: Tình hình bán s n ph m c a các nông h (% s n l ng) 47

DANH M C HÌNH

Hình 1.1: T tr ng m t s m t hàng trong t ng xu t kh u nhóm nông s n, th y s n n m 2013 1

Hình 1.2: T l s n l ng cà phê Vi t Nam so v i các n c n m 2014 2

Hình 1.3: T l s n l ng cà phê xu t kh u c a Vi t Nam so v i các n c n m 2014 2

Hình 1.4: Di n tích tr ng cà phê c a các tnh Tơy Nguyên n m 2014 3

Hình 2.1: C p đ c a các ch ng trình CPBV 11

Hình 2.2: Chu i giá tr cà phê toàn c u 13

Hình 2.3: T l xu t kh u các lo i cà phê c a Vi t Nam 13

Hình 2.4: Chu i giá tr cà phê t i Vi t Nam 14

Hình 2.5: Chu i giá tr cƠ phê trong ch ng trình CPBV t i k L k 14

Hình 2.6: Ph ng pháp phơn tích qu n tr chu i 16

Hình 3.1: B n đ hành chính t nh k L k 17

Hình 3.2: Di n tích các cơy lơu n m trên đ a bàn huy n C M’gar 18

Hình 3.3: Phát tri n thành viên c a 4C t i Vi t Nam t 2007-2014 23

Hình 3.4: Di n tích cƠ phê tham gia ch ng trình CPBV 4C t n m 2009-2014 t i Vi t Nam 24 Hình 3.5: Phát tri n thành viên c a UTZ t i Vi t Nam vƠ k L k t 2009-2014 25

Hình 3.6: Di n tích cƠ phê tham gia ch ng trình CPBV UTZ t n m 2009-2014 t i Vi t Nam và k L k 25

Hình 3.7: Thu nh p chính c a các h kh o sát (%) 31

Hình 3.8: S l n ti p xúc v i cán b khuy n nông c a huy n, xã và công ty (%) 32

Hình 3.9: Các ngu n ti p thu KHKT c a nông dơn đ tr ng (%) 32

Hình 3.10: Các bi n pháp k thu t các h không tham gia ch ng trình CPBV đ c ti p c n (%) 33

Hình 3.11: Các h áp d ng ki n th c k thu t đư h c vào th c t s n xu t (%) 34

DANH M C PH L C

Ph l c 1: B ng câu h i kh o sát quá trình s n xu t cà phê c a nông h 54

Ph l c 2: Danh sách các đ n v cung c p thông tin, ph ng v n 65

Ph l c 3: Ph ng pháp nghiên c u 66

Ph l c 4: B quy t c c a các ch ng trình CPBV 69

Ph l c 5: Chi phí s n xu t cà phê trong th i k kinh doanh 76

Ph l c 6: Phi u tham gia t nguy n 80

Ph l c 7: S nông h 82

Ph l c 8: Hình nh các bu i t p hu n c a doanh nghi p 83

Ph l c 9: Hình nh th c đ a c a tác gi 84

CH NGă1: GI I THI Uă TÀI 1.1 B iăc nhănghiênăc u

Cà phê là m t trong nh ng m t hàng nông s n xu t kh u chính c a Vi t Nam, trong nhóm

xu t kh u nông lâm th y s n n m 2013 t tr ng xu t kh u cƠ phê đ ng th 2 (sau g o)1(Hình 1.1) ng th i, s n l ng vƠ l ng xu t kh u cà phê c a Vi t Nam c ng hi n đ ng

th 2 th gi i (sau Braxin)2 (Hình 1.2 và 1.3) N m 2014 s n l ng cƠ phê đ t 1,4 tri u

t n3, xu t kh u cƠ phê đ t trên 1,66 tri u t n v i kim ng ch xu t kh u trên 3,4 t USD4

Hình 1.2: T l s năl ng cà phê Vi t Nam so v iăcácăn căn mă2014

Hình 1.3: T l s năl ng cà phê xu t kh u c a Vi t Nam so v iăcácăn căn mă2014

Ngu n: ICO, 2015, trích trong Hi p h i Cà phê Ca cao Vi t Nam,2015

Hi n nay, cƠ phê n c ta đ c tr ng ch y u khu v c Tây Nguyên v i di n tích 573.401

ha5, chi m 90% di n tích cà phê c a c n c (641.700 ha)6

n Peru Honduras Mêhicô Uganda Các n c khác

n Peru Honduras Mêhicô Uganda Các n c khác

Nguyên và chi m 32% di n tích cà phê c a c n c; ti p theo là các t nh Lơm ng, k Nông, Gia Lai, Kon Tum (hình 1.4)7

Hình 1.4: Di n tích tr ng cà phê c a các t nhăTơyăNguyênăn mă2014

Ngu n: Niên giám th ng kê các t nh Tây Nguyên, 2014, trích trong Ban ch đ o Tây Nguyên, 2015

V i di n tích cà phê l n nh t c n c, hƠng n m ngƠnh s n xu t cà phê t i k L k đư t o

vi c làm n đ nh cho 300.000 ng i tr c ti p s n xu t vƠ 200.000 ng i có liên quan8

;

đ ng th i v i s n l ng và l ng xu t kh u hƠng n m (B ng 1.1),ắCà phê là s n ph m chi m t tr ng l n trong t ng s n ph m xã h i, kim ng ch xu t kh u hƠng n m c a t nh và

nh h ng tr c ti p đ n ngu n thu nh p c a đ i đa s ng i dân sinh s ng trên đ a bàn

tnh” ( y ban Nhân dân t nh k L k, 2014) N m 2014 s n l ng cà phê c a k L k đ t 453.441 t n, l ng xu t kh u cƠ phê đ t 229.988 t n v i kim ng ch xu t kh u đ t 479,775 tri u USD9 V i nh ng k t qu mà ngành cà phê mang l i, t nh k L k đư xác đ nh cây cà phê là cây tr ng ch l c giúp phát tri n kinh t xã h i c a t nh

B ng 1.1: S năl ng,ăl ng xu t kh u và kim ng ch xu t kh u cà phê c a t nhă k

Ngu n: S Nông nghi p và Phát tri n nông thôn tnh k L k (2015)

Nh v y, ngành cà phê có vai trò r t quan tr ng trong vi c phát tri n kinh t c a Vi t Nam nói chung c ng nh đ a ph ng có di n tích tr ng cà phê l n nh k L k nói riêng Tuy nhiên, ngành cà phê Vi t Nam đ c d báo s g p nhi u thách th c trong t ng lai

xu t phát t vi c s n xu t cà phê c a nông dân Các thách th c đ c ch ra m t cách tóm

l c là ắ1) Di n tích tr ng cƠ phê v t xa quy ho ch; 2) Nhi u di n tích cƠ phê đ c tr ng trên chơn đ t d c, xói mòn, b c màu, ho c thi u ngu n n c t i, d n đ n n ng su t và

ch t l ng th p, hi u qu kinh t không cao; 3) Nông h th ng s d ng n c ng m đ

t i cà phê trong mùa khô, góp ph n d n đ n tình tr ng suy thoái n c ng m nghiêm tr ng vùng Tơy Nguyên; 4) Nông dơn có xu h ng thâm canh quá m c, và s d ng sai cách các hóa ch t nông nghi p nh dùng quá nhi u phân bón ho c b o v th c v t không h p

lý, d n đ n chi phí s n xu t quá cao; và 5) Thu hái khi t l cà phê chín m i kho ng 70%

đư làm gi m ch t l ng cƠ phê nhơn trong quá trình ph i, xay xát vƠ b o qu n” (Tr n Ti n Khai, 2013) Vì v y, làm th nƠo đ gi i quy t nh ng t n t i trong quá trình s n xu t cà phê c a nông dân là m t v n đ c n ph i nghiên c u

Hi n nay, cùng v i m c tiêu mang l i l i nhu n kinh t , vi c đ i x có trách nhi m v i môi tr ng đ duy trì tài nguyên thiên nhiên, b o đ m các đi u ki n xã h i và làm vi c phù

h p v i các chu n m c qu c t đ ng th i đáp ng các yêu c u ngày càng cao c a ng i tiêu dùng trên th gi i, đ i v i s n xu t cƠ phê đư hình thƠnh nhi u ch ng trình cà phê có

ch ng nh n/xác nh n sau đơy g i t t lƠ ch ng trình cà phê b n v ng (CPBV) T i Vi t Nam đư xu t hi n 4 ch ng trình CPBV bao g m: Th ng m i công b ng (Fairtrade - FT); Liên minh r ng m a (Rainforest Alliance - RA); UTZ Certified và B quy t c chung cho

c ng đ ng cà phê (Common Code for the Coffee Community - 4C) V i l i ích mƠ ch ng trình CPBV mang l i, nhi u đ a ph ng đư tri n khai áp d ng các b quy t c, tiêu chu n

c a các ch ng trình CPBV nh m gi i quy t các t n t i trong quá trình s n xu t cà phê c a nông dơn, đ c bi t là t nh k L k n nay di n tích s n xu t cƠ phê theo ch ng trình CPBV trong toàn t nh là 104.425 ha, chi m 52% di n tích toàn t nh, trong đó cƠ phê s n

xu t theo tiêu chu n UTZ Certified có di n tích 26.625 ha; cà phê xác nh n 4C có di n tích 70.000 ha; cà phê ch ng nh n RA có di n tích 7.400ha; cà phê ch ng nh n FT có di n tích

h n 400 ha (B ng 1.2)

B ng 1.2: Tình hình th c hi năch ngătrìnhăCPBVăt i t nhă k L kăđ năn mă2014

Ngu n: UBND t nh k L k (2014), V n phòng đ i di n 4C và UTZ t i Vi t Nam (2015)

M c dù, di n tích cà phê t i t nh k L k th c hi n theo ch ng trình CPBV đư chi m 52% di n tích cà phê và tnh đang th c hi n chính sách tái canh cƠ phê nh ng t nh k L k

hi n ch a có các báo cáo, đánh giá phơn tích nh h ng c a ch ng trình CPBVc ng nh các khó kh n khi tri n khai ch ng trình CPBV trên di n r ng đ đ a ra các gi i pháp xóa

b các t n t i trong vi c s n xu t cà phê c a ng i nông dơn nghiên c u v n đ này tác

gi ch n huy n C M’gar

Trong các huy n tr ng cà phê k L k, huy n C M’gar lƠ huy n có di n tích tr ng cà phê l n nh t t nh v i t ng di n tích cà phê là 35.922 ha chi m 18% di n tích cà phê toàn

tnh vƠ lƠ đ a ph ng duy nh t tri n khai đ y đ 4 ch ng trình CPBV v i di n tích 15.071

ha, chi m 45,7% trên t ng di n tích cà phê kinh doanh g m 9.081 h tham gia ch ng trình CPBV 10

V i nh ng lý do nêu trên, tác gi ch n đ tƠi ắ nh h ng c a ch ng trình phát tri n cà phê b n v ng đ n nông h tr ng cà phê Vi t Nam: Tr ng h p nghiên c u t i huy n

C M'gar, t nh k L k” đ nghiên c u s nh h ng c a ch ng trình CPBV trong vi c

gi i quy t các v n đ còn t n t i trong quá trình s n xu t c a ng i nông dơn, đ ng th i qua đó đ a ra các khuy n ngh chính sách giúp nông dân phát tri n cƠ phê theo h ng b n

1.2 M c tiêu nghiên c u

tài t p trung nghiên c u tác đ ng c a ch ng trình CPBV đ n các nông h trên ph ng

di n kinh t , xã h i, môi tr ng thông qua phơn tích, đánh giá các khía c nh: 1) k thu t canh tác; 2) b o v môi tr ng sinh thái; 3) n ng su t và ch t l ng h t cà phê; 4) chi phí

s n xu t; và 5) l i nhu n ng th i, nghiên c u c ng mu n phát hi n ra các khó kh n khi tri n khai ch ng trình CPBV đ khuy n ngh các chính sách h tr phù h p

1.3 Câu h i nghiên c u

Câu 1: Ch ng trình CPBV tác đ ng nh th nƠo đ n các nông h tr ng cà phê trên ba

ph ng di n kinh t , xã h i, môi tr ng? Nh ng thu n l i vƠ khó kh n khi tri n khai

ch ng trình?

Câu 2: Gi i pháp chính sách nào giúp nông h tr ng cà phê phát tri n cƠ phê theo h ng

b n v ng?

1.4 iăt ng và n i dung nghiên c u

i t ng nghiên c u: Ho t đ ng c a ch ng trình CPBV t i đi m nghiên c u và vai trò

c a ch ng trình CPBV đ i v i vi c c i thi n n ng su t, ch t l ng, hi u qu kinh t và

b o v môi tr ng sinh thái cho ngành cà phê t nh k L k

N i dung nghiên c u: Cách th c tri n khai ch ng trình CPBV c a các doanh nghi p c

th hình th c liên k t v i nông dân, quy n l i vƠ ngh a v c a các bên, khó kh n c a doanh nghi p; nông dân th c hi n các ch ng trình CPBV nh th nào c th nông dân có đáp ng đ c các yêu c u không, th c hi n đúng theo các yêu c u giúp nông dân gi i quy t đ c nh ng v n đ gì, nông dân g p khó kh n gì trong quá trình tham gia ch ng trình CPBV

1.5 Ph ngăphápănghiênăc u

Tác gi th c hi n nghiên c u b ng ph ng pháp đ nh tính S d ng th ng kê mô t và

th ng kê so sánh cùng v i k t qu ph ng v n đ đ a ra b ng ch ng và d li u đ nh tính cho nghiên c u

(Ph ng pháp đi u tra và lý do ch n đi m nghiên c u đ c trình bày c th trong Ph l c 3)

1.6 Ngu năthôngătin

D li u th c p: T ng h p s li u t UBND t nh k L k, UBND huy n C M’gar, S Nông nghi p và Phát tri n nông thôn, Vi n Nông Lâm nghi p Tây Nguyên (Wasi), V n phòng đ i di n UTZ, 4C, các c quan liên quan vƠ sách báo, t p chí

D li u s c p: Ph ng v n các doanh nghi p, các nhóm tr ng và thông tin t phi u đi u tra các h nông dân

1.7 C u trúc lu năv n

Lu năv năg mă4ăch ng:

Ch ng 1: Nêu b i c nh nghiên c u; câu h i nghiên c u; m c tiêu nghiên c u; đ i t ng

và n i dung nghiên c u; ph ng pháp nghiên c u

Ch ng 2: Gi i thi u t ng quan các ch ng trình CPBV, lý thuy t v chu i giá tr và khung phơn tích đ th c hi n nghiên c u

Ch ng 3: Trình bày k t qu tri n khai các ch ng trình CPBV t i Vi t Nam vƠ k L k; phân tích s h tr cu nhƠ n c cho ch ng trình CPBV; phân tích m i liên k t gi a doanh nghi p và nông h trong vi c s n xu t cà phê có ch ng nh n; phơn tích tác đ ng c a

ch ng trình CPBV trong s n xu t cà phê đ n nông h

Ch ng 4: a ra m t s k t lu n quan tr ng trên c s phơn tích ch ng 3 vƠ khuy n ngh chính sách

CH NGă2: T NG QUAN LÝ THUY T NGHIÊN C U VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 2.1 Ch ngătrìnhăch ng nh n/xác nh n cà phê b n v ng

2.1.1 Khái ni m

Theo Cao y Th gi i v Môi tr ng và Phát tri n Liên H p Qu c,1987, trích trong Châu

V n ThƠnh, 2013 ắPhát tri n b n v ng là s phát tri n đáp ng nhu c u c a hi n t i mà không đánh đ i kh n ng các th h t ng lai đáp ng nhu c u c a h ”

T i h i ngh Th ng đ nh Th gi i v Phát tri n b n v ng t ch c Johannesburg C ng hoà Nam Phi, 2002, trích trongT Thái Giang, 2012 các nhƠ khoa h c đư th ng nh t xác

đ nh: ắPhát tri n b n v ng là quá trình phát tri n có s k t h p ch t ch , h p lý, hài hoà

gi a 3 m t c a s phát tri n, g m: T ng tr ng kinh t , c i thi n các v n đ xã h i và

b o v môi tr ng Tiêu chí đ đánh giá s phát tri n b n v ng là s t ng tr ng kinh t

n đ nh; th c hi n t t ti n b và công b ng xã h i; khai thác h p lý, s d ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên, b o v và nâng cao ch t l ng môi tr ng s ng”

T các đ nh ngh a v phát tri n b n v ng vƠ hi u bi t v các ch ng trình CPBV hi n nay, theo tác gi ch ng trình CPBV lƠ ch ng trình yêu c u các s n ph m cƠ phê ph i

đ c s n xu t theo các b tiêu chu n đ m b o tính b n v ng v kinh t , xư h i, môi

tr ng đ đáp ng nhu c u c a hi n t i mƠ không đánh đ i kh n ng các th h t ng lai đáp ng nhu c u c a h

 Xã h i: đi u ki n s ng, đi u ki n làm vi c t t cho nông dơn, gia đình c a h và

ng i lao đ ng làm thuê

 Môi tr ng: b o v r ng nguyên sinh, b o t n các ngu n tài nguyên thiên nhiên

nh : n c, đ t, đa d ng sinh h c vƠ n ng l ng

 Kinh t : phát tri n kinh t lƠ c s cho phúc l i xã h i c ng nh b n v ng Phát tri n kinh t bao g m thu nh p h p lý cho t t c các thành viên trong chu i cà phê,

ti p c n th tr ng cà phê và sinh k b n v ng”

2.1.2.2 Ch ng trình CPBV UTZ

UTZ lƠ ch ng trình ch ng nh n đem đ n s đ m b o v kinh t , xư h i, môi tr ng trong

s n xu t cƠ phê, ca cao, chè UTZ có ngh a lƠ ắT T” theo ngôn ng Maya c a n c Guatemala Ch ng nh n UTZ ra đ i n m 1997, do Công ty cƠ phê Ahold (HƠ Lan) vƠ

nh ng ng i s n xu t cƠ phê Guatemala sáng l p Ban đ u t ch c nƠy mang tên lƠ UTZ Kapek, đ n n m 2008 đ i tên lƠ UTZ Certified-Good inside Nhi m v c a UTZ lƠ t o ra

m t n n nông nghi p b n v ng thông qua các bi n pháp canh tác b n v ng d a trên B tiêu chu n UTZ (Ph l c 4) v i ph ngchơm ắCanh tác t t h n, t ng lai t t h n” Theo UTZ, nông nghi p b n v ng giúp nông dơn, ng i lao đ ng vƠ gia đình h th c hi n

nh ng mong mu n c a mình vƠ góp ph n b o v ngu n tƠi nguyên thiên nhiên c a th gi i trong hi n t i vƠ t ng lai Th gi i s n xu t nông nghi p b n v ng lƠ m t th gi i mƠ

ng i nông dơn th c hi n các th c hƠnh nông nghi p t t, qu n lỦ trang tr i chuyên nghi p quan tơm đ n con ng i vƠ hƠnh tinh, đ u t công nghi p vƠo s n xu t b n v ng, ng i tiêu dùng có th th ng th c vƠ tin t ng vƠo s n ph m mƠ h mua

kh n ng kinh t , các thành viên tham gia ch ng nh n RA s góp ph n làm gi m nh r i ro

đ i v i môi tr ng và xã h i do các ho t đ ng nông nghi p gây ra thông qua ti n trình c i thi n liên t c Ch ng nh n RA đ c qu n lý b i t ch c M ng l i nông nghi p b n v ng (Sustainable Agriculture Network - SAN)

xu t nh , giúp h t ng v th vƠ góp ph n t o ra s b n v ng v môi tr ng thông qua vi c tuơn th các nguyên t c trong B Tiêu chu n chung v Th ng m i công b ng (Ph l c 4) dƠnh cho các T ch c c a ng i s n xu t nh

B ng 2.1: S ăkhácăbi tăc ăb năc aăcácăch ngătrìnhăCPBV

c u Ch ng nh n ch có giá tr trong 1 n m Riêng ch ng trình 4C n u các thành viên

đ t yêu c u thì ch đ c xác nh n, sau đó s đ c t ch c 4C xem xét c p Gi y phép 4C

Gi y phép 4C có hi u l c trong vòng 3 n m

Giá th ng và qu ng cáo

Các s n ph m cƠ phê tham gia ch ng trình CPBV s nh n đ c giá c ng th ng thêm, giá c ng th ng tùy thu c vƠo s th a thu n gi a các bên; riêng FT quy đ nh giá t i thi u t i c ng (FOB) đ i v i cƠ phê v i ch bi n khô lƠ 2.226,63 USD/t n, cƠ phê v i ch

bi n t lƠ 2.314,80 USD/t n vƠ ti n phúc l i xư h i lƠ 440,9 USD/t n NgoƠi ra, s n

ph m cƠ phê đư đ c ch ng nh n s đ c g n logo c a các ch ng trình ngoài bao bì

s n ph m, riêng 4C không áp d ng

M i quan h gi a các ch ng trình CPBV

Ch ng trình 4C lƠ ch ng trình kh i đi m đ nơng c p lên các ch ng trình b n v ng

có yêu c u cao h n nh UTZ, RA, FT Hi n nay ch ng trình 4C vƠ RA đư liên k t th c

hi n ch ng trình ắđ i sánh” t c lƠ s n ph m cƠ phê đư đ c c p ch ng nh n RA s

đ c xác nh n tuơn th theo 4C

Hình 2.1: C p đ c aăcácăch ngătrìnhăCPBV

Ngu n: V n phòng đ i di n 4C t i Vi t Nam (2015)

Áp d ng th c t

M i ch ng trình CPBV đ u đ a ra các b nguyên t c riêng, tuy nhiên các yêu c u đ u

t ng t nhau vƠ đ u t p trung vƠo vi c phát tri n b n v ng trên ba ph ng di n: kinh t ,

xư h i, môi tr ng Vì v y, các nông h s n xu t t i đi m nghiên c u vƠ các doanh nghi p đ u cho r ng khi tri n khai các b quy t c nƠy h u nh không có s khác bi t l n

Do đó, t i ph ng pháp nghiên c u tác gi g p chung các nông h c a 4 ch ng nh n thành m t đ i t ng lƠ các h có tham gia ch ng trình CPBV đ so sánh v i các nông

h không tham gia ch ng trình CPBV ch không tách bi t t ng ch ng nh n

l ng tiêu th đ c lƠ 31%; cà phê RA n m 2010 tiêu th 52,51% nh ng đ n n m 2013

gi m xu ng còn 36,92%; cà phê FT n m 2010 tiêu th 26,7% đ n n m 2013 ch t ng lên 33% (B ng 2.2 vƠ 2.3) S n l ng tiêu th th p h n nhi u so v i s n l ng s n xu t đang

Ngu n: Coffee Barometer (2012), trích trong Wasi (2013)

B ng 2.3: Tìnhăhìnhăs năxu tăvƠătiêuăth ăs năph măcƠăphêăch ngănh n/xácănh nătoƠnă

2001, trang 4)

Theo ngh a h p, chu i giá tr là t t c các ho t đ ng đ c th c hi n trong m t công ty đ

s n xu t ra s n ph m nh t đ nh T t c các ho t đ ng này t o thành m t ắchu i” k t n i

ng i s n xu t v i ng i tiêu dùng M t khác, m i ho t đ ng l i b sung giá tr cho thành

ph m cu i cùng (M4P, 2008)

Theo ngh a r ng, chu i giá tr là m t ph c h p nh ng ho t đ ng do nhi u ng i tham gia khác nhau th c hi n (ng i s n xu ts c p, ng i ch bi n, th ng nhơn,ầ) nh m bi n

m t nguyên li u thô thành s n ph m cu i cùng đ c bán l (M4P,2008)

2.2.2 Chu iăgiáătr ăcƠăphê toƠnăc u

Chu i giá tr cƠ phê đ c hình thành d a trên s g n k t c a các tác nhân có ch c n ng s n

xu t tr c ti p bao g m: ng i tr ng, ng i thu mua, nhà xu t kh u, nhà rang xay (Hình 2.2)

Hình 2.2: Chu i giá tr cà phê toàn c u

Ngu n: L y t Coffee Barometer (2014), hình 2, trang 2

2.2.3 Chu iăgiáătr ăcƠăphêăVi tăNam

Cà phê xu t kh u c a Vi t Nam ch y u là cà phê nhân xô (Hình 2.3) Do đó, chu i giá tr

cƠ phê đ c hình thành d a trên s g n k t c a các tác nhân có ch c n ng s n xu t tr c

ti p bao g m: ng i tr ng, đ i lý thu mua, nhà xu t kh u (Hình 2.4)

Hình 2.3: T l xu t kh u các lo i cà phê c a Vi t Nam

Ngu n: T ng c c H i quan, 2014, trích trong Vi n chính sách và chi n l c phát tri n

nông nghi p nông thôn, 2014

Hình 2.4: Chu i giá tr cà phê t i Vi t Nam

Hi n nay, đ có đ c ngu n nguyên li u n đ nh và ch t l ng cao, các doanh nghi p t i

k L k đư liên k t v i các h nông h tr ng cà phê theo các ch ng trình CPBV Theo liên k t này, chu i giá tr cà phê t i k L k đ c hình thành ch d a trên s g n k t c a 2 tác nhơn chính lƠ ng i tr ng và doanh nghi p xu t kh u (Hình 2.5) Riêng đ i v i doanh nghi p có v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI), đ i lý thu mua CPBV là đ n v doanh nghi p liên k t đ thu mua cà phê có ch ng nh n/xác nh n t các nông h

Hình 2.5: Chu i giá tr cƠăphêătrongăch ngătrìnhăCPBVăt iă k L k

i v i doanh nghi pătrongăn c

i v i doanh nghi p FDI

Cà phê hòa tan và các lo i đư ch

Nông dân iălỦăthuămua Doanhănghi pă xu tăkh u

Nông dân Doanhănghi pă

xu tăkh u

Nông dân iălỦăthuămua Doanhănghi pă xu tăkh u

2.3 Cácănghiênăc uăcóăliênăquan

2.3.1 Tácăđ ngăc aăch ngănh năUTZăđ nănôngădơnă ăColumbia

Theo Crece (2014) vi c áp d ng ch ng nh n UTZ t i Columbia đư mang l i k t qu tích

c c V khía c nh xã h i, s c kh e gia đình, ch t l ng cu c s ng đư t ng lên; v môi

tr ng, nông dơn đư tiêu th n c ít h n, n c th i đư đ c x lý an toàn, các b nh sâu

đ c phá ho i cà phê và r lá đư gi m đáng k ; v kinh t n ng su t t ng trong khi chi phí

đ u vào gi m

2.3.2 Tác đ ngăc aăcácăch ngătrìnhăCPBVăđ nănôngădơnă ăBraxin

Theo T ch c tiêu dùng th gi i (2005) tác đ ng c a cà phê ch ng nh n trên th gi i r t đa

d ng nh ng nhìn chung ch có ch ng nh n Fairtrade là mang l i tác đ ng tích c c, còn

nh ng ch ng nh n khác còn tùy thu c vào t ng đ a ph ng vƠ bi n pháp canh tác c a

ng i nông dơn tr c khi tham gia ch ng nh n i n hình là nh ng nông dân El Salvador r t th t v ng v i giá bán vƠ giá th ng th p (theo Pagiola, S and Ruthenberg, M,

2002, trích trong T ch c tiêu dùng th gi i, 2005)

V kinh t , k t qu đi u tra c a T ch c tiêu dùng th gi i (2005) t i Braxin cho th y đa

ph n phù h p v i b c tranh toàn th gi i Doanh thu c a nh ng ng i tr ng cà phê có ch ng

nh n t ng lên v t ng th nh lƠ k t qu c a vi c ch ng nh n và s ti p c n v i th tr ng

xu t kh u thu n ti n h n ơy th c s là m t k t qu h p d n dành cho nh ng ng i tr ng

cà phê theo h th ng ch ng nh n Fairtrade K t qu t hi p h i Poco Fundo, 1 trong 6 t

ch c h p tác c a nông dân tr ng cà phê qui mô nh đ c ch ng nh n Fairtrade, cho th y

vi c đ t đ c ch ng nh n nƠy đư vƠ đang t o ra s c i thi n đáng k cho đ i s ng c a h

V môi tr ng, t t c các ch ng trình CPBV đ u mang l i l i ích cho môi tr ng đ c bi t liên quan đ n vi c gi m ho c qu n lý t t h n vi c s d ng hóa ch t nông nghi p Ngoài ra,

đ đáp ng yêu c u c a ch ng nh n, nông dân tr ng cƠ phê theo các ch ng trình CPBV

đư c i thi n x lý và tái t o n c th i trong quá trình x lỦ cƠ phê i u này đư tác đ ng

đ n ý th c vƠ hƠnh đ ng c a các nông dân cà phê lân c n trong vi c b o v môi tr ng

2.4 Khung phân tích

T mô hình chu i giá tr CPBV đang di n ra t i đi m nghiên c u, tác gi s d ng ph ng pháp phân tích qu n tr chu i nh hình 2.6 đ tr l i các câu h i nghiên c u

Hình 2.6 :ăPh ngăphápăphơnătíchăqu n tr chu i

Ngu n: M4P (2008)

CH NGă3: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 3.1 căđi măđ aăbƠnănghiênăc u

Hình 3.1: B năđ hành chính t nhă k L k

Ngu n: Niên Giám th ng kê tnh k L k n m 2013

V trí đ a lý: Huy n C M’gar n m v trí c a ngõ c a Thành ph Buôn Ma Thu t, cách

Thành ph Buôn Ma Thu t 16km v phía B c

Phía B c giáp huy n Ea H’leo

Phía Nam giáp thành ph Buôn Ma Thu t

Phía Tây giáp huy n Buôn ôn

Phía ông giáp huy n Krông Buk

i u ki n t nhiên: t ng di n tích toàn huy n 82.443 ha, trong đó di n tích đ t đ bazan chi m

70% nên thích h p v i nhi u lo i cây tr ng có giá tr kinh t cao đ c bi t là cây cà phê

Xã h i: toàn huy n có 170.000 ng i v i 24 dân t c sinh s ng, trong đó dân t c thi u s (DTTS) chi m 36% Toàn huy n có 17 xã, th tr n g m: Qu ng phú, Qu ng Ti n, Ea P c,

C Suê, Ea M’nang, Ea Tul, C liêM’nông, Ea K’pam, Ea r ng, Cu c ng, Ea H’đing, Ea Tar, Ea Ki t, Qu ng Hi p, Ea M’droh, Ea H’ding, Ea Kueh

Kinh t : Trong c c u kinh t c a huy n giá tr s n xu t nông lâm nghi p chi m t tr ng cao nh t 51,4% Di n tích đ t s n xu t nông nghi p kho ng 62.103 ha, chi m 75,3% di n tích t nhiên LƠ đ a bàn có di n tích đ t đ bazan l n nên thu nh p chính c a ng i dân trên đ a bàn huy n ch y u t cây công nghi p lơu n m g m cà phê, tiêu, cao su T ng di n tích cơy lơu n m 48.561 ha, chi m 78,19% t ng di n tích đ t nông nghi p Trong đó, di n tích cà phê là 35.922 ha, h tiêu là 2.362 ha (tr ng thu n 1.012 ha, tr ng xen cà phê 1.350 ha), cao su là 8.737 ha, đi u là 2.890 ha (Hình 3.2) Di n tích đ t s n xu t nông nghi p trên đ a bàn huy n đư khai thác t i đa, không th m r ng thêm S n xu t nông nghi p trên

đ a bàn ch y u phân tán và quy mô nh

Hình 3.2: T l di nătíchăcácăcơyălơuăn mătrênăđ a bàn huy năC ăM’gar

Ngu n: UBND huy n C M’gar (2015)

C s h t ng: C s h t ng c a huy n còn thi u H th ng th y l i c a huy n ch b o

đ m n c t i cho 78% di n tích cây tr ng c n t i, do đó vƠo mùa h n di n tích cà phê

i u

thi u n c t i s b gi m n ng su t, ch t l ng nh h ng đ n giá bán và l i nhu n c a

ng i tr ng cà phê H t ng giao thông ch có 88% đ ng huy n, 56% đ ng đô th , 44%

đ ng xã đư đ c nh a hóa, bê tông hóa nên vƠo mùa m a gơy ra r t nhi u tr ng i cho nông dân trong vi c đi l i, thu ho ch c ng nh v n chuy n s n ph m

3.2 Các chính sách,ăh ătr c aănhƠăn cătrong vi căphátătri n cà phê b năv ng

Chính sách c a Trung ng

Quy t đ nh s 1987/Q -BNN-TT ngày 21/8/2012 c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (B NNPTNT) v phê duy t quy ho ch phát tri n ngành cà phê Vi t Nam đ n n m

2020 và t m nhìn đ n n m 2030 đ m b o m c tiêu c a quy ho ch, B NNPTNT yêu

c u các b ph n liên quan t p trung chuy n giao ti n b k thu t s n xu t cà phê theo các

ch ng trình 4C, UTZ

Quy t đ nh s 3417/Q -BNN-TT ngày 01/8/2014 c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (B NNPTNT) phê duy t đ án phát tri n ngành cà phê b n v ng đ n n m 2020 Theo đ án đ n n m 2020 di n tích cƠ phê đ c áp d ng quy trình s n xu t nông nghi p theo các ch ng nh n/xác nh n đ t 80% di n tích cà phê c n c

Chính sách c a tnh k L k

Quy t đ nh s 41/2008/Q -UBND ngày 17/11/2008 c a UBND t nh k L k v phát tri n

cà phê b n v ng đ n n m 2015 vƠ đ nh h ng đ n n m 2020 Theo đ án ph i ph bi n các b nguyên t c c a 4C, UTZ và các b tiêu chu n khác

Chính sách h tr c a huy n C M’gar

T n m 2012-2014, huy n C M’gar đư k t h p v i Công ty TNHH Nestle h tr gi ng cho các h nông dân tr ng cƠ phê tái canh theo đó huy n h tr 50%, Nestle h tr 50% Ngoài ra, huy n còn h tr men vi sinh cho h nghèo, DTTS đ làm phân vi sinh

Ti u k t:

Các chính sách phát tri n CPBV c a nhƠ n c trong th c t ch a mang các ti n b khoa

h c k thu t (TBKHKT) c a ch ng trình CPBV đ n v i t t c nông h mà ch góp ph n

t o đi u ki n pháp lý thu n l i cho các doanh nghi p đ c bi t là doanh nghi p có v n đ u

t n c ngoài d dàng ti n hành các th t c liên k t v i nông h theo ch ng trình CPBV;

đ ng th i, giúp nông h đư tham gia ch ng trình CPBV đ c ti p c n v i các TBKHKT

t các doanh nghi p

Hi n nay ch ng trình CPBV đang th c hi n đ u d a vào ngu n l c t các doanh nghi p

nh ng di n tích cà phê doanh nghi p có kh n ng liên k t v i nông dân còn h n ch Vì

v y, nh m gi i quy t các t n t i c a nông dân tr ng cà phê chính sách phát tri n CPBV c a nhƠ n c c n có k ho ch tuyên truy n, t ch c, h ng d n c th quy trình tuân th b nguyên t c, tiêu chu n c a các ch ng trình CPBV đ t t c nông dơn đ u đ c ti p c n và

th c hi n đúng

3.3 Cácăth ăch ăNhƠăn căvƠăxưăh iăh ătr ăch ngătrìnhăCPBV

3.3.1 S ăNôngănghi păvƠăPhátătri nănôngăthônă(S ăNNPTNT)

S NNPTNT lƠ c quan giúp UBND t nh th c hi n các nhi m v chuyên môn v nông nghi p S lƠ n i l p k ho ch cho vi c phát tri n cơy cƠ phê; h ng d n, ki m tra các k thu t canh tác trong nông nghi p nh gi ng cây tr ng, phân bón, thu c b o v th c v tầ;

gi i quy t các d ch b nh, thiên tai đ i v i vi c phát tri n cơy cƠ phê; h ng d n các doanh nghi p th t c pháp lý liên k t v i nông dơn trong ch ng trình CPBV

3.3.2 Trung tâm khuy n nông t nh

Trung tâm khuy n nông c a t nh k L k đ c thành l p n m 1993 v i nhi m v xây

d ng k ho ch, t ch c tri n khai các ch ng trình, đ án, d án khuy n nông, khuy n

án khuy n nông phù h p, th c hi n tuyên truy n ch tr ng, đ ng l i, chính sách phát

d ng cán b khuy n nông và nông dân v chuyên môn, nghi p v , qu n lý kinh t , thông

nông Thu hút và s d ng v n t nhi u ngu n khác nhau ph c v cho công tác khuy n nông th c hi n nhi m v phát tri n nông nghi p11

Theo đó, Trung tâm khuy n nông có nhi m v t p hu n các yêu c u c a ch ng trình CPBV cho t t c nông dơn trên đ a bàn t nh ti p c n và nghiên c u các gi ng m i cho nông dân th c hi n cà phê tái canh Tuy nhiên, trong th i gian qua ngân sách c a t nh và Trung

ng c p cho trung tâm r t ít, không đ đ trang tr i cho các ho t đ ng nên các đ t t p

hu n ch ng trình CPBV h u h t do các doanh nghi p t ch c Trung tâm khuy n nông

11

Trung tâm khuy n nông t nh k L k (2013)

H p 1: Tình hình t p hu n TBKHKT t i xã Ea Ki t

Theo báo cáo khuy n nông xã Ea Ki t, n m 2014 khuy n nông đư m 18 l p t p

hu n chuy n giao TBKHKT và h i th o g m 7 l p h i th o do Phân bón Trung Vi t

t ch c; 9 l p t p hu n v các k thu t tr ng, ch m sóc cƠ phê do Công ty Amajaro t

ch c; 2 l p t p hu n v c t t a cành cà phê do H p tác xã d ch v nông nghi p công

b ng Ea Ki t t ch c

Ngu n: Khuy n nông xã Ea Ki t (2014)

ch lƠ đ n v t p hu n, t v n k thu triêng c a các doanh nghi p Nh v y, ch ng trình CPBV đ c xem là chính sách phát tri n quan tr ng c a ngành cà phê nh ng ngu n l c t nhƠ n c cho vi c phát tri n CPBV d ng nh đang b b ngõ

3.3.3 H i nông dân, khuy n nông xã

H i nông dân có nhi m v t ch c các ho t đ ng d ch v , t v n, h tr nông dân trong

s n xu t kinh doanh vƠ đ i s ng Khuy n nông xã có nhi m v đi u tra, phân tích, t ng

h p tình hình s n xu t nông nghi p t i đ a ph ng vƠ t ch c các bu i t p hu n TBKHKT cho nông dân V i ch c n ng nhi m v c a mình, 2 t ch c nƠy đư h tr r t nhi u cho các doanh nghi p và nông dân liên k t th c hi n ch ng trình CPBV T ch c đư tuyên truy n,

v n đ ng nông dơn trên đ a bƠn xư tham gia ch ng trình CPBV; giúp cho các doanh nghi p tìm ki m đ c các h nông dân liên k t Bên c nh đó, h còn v n đ ng nông dân thay đ i t p quán, cách th c s n xu t theo TBKHKT m i đư đ c doanh nghi p th c hi n

ch ng trình CPBV t p hu n đ nơng cao ch t l ng vƠ hi u qu cơy cƠ phê

C ng nh trung tâm khuy n nông, ngu n kinh phí đ cho h i nông dân và khuy n nông xã

t ch c ho t đ ng t p hu n còn h n ch nên các bu i t p hu n TBKHKT cho nông dân

di n ra trên đ a bàn xã đ u do doanh nghi p tham gia ch ng trình CPBV, các doanh nghi p phân bón, thu c b o v th c v t t ch c (H p 1, 2) H i nông dân và khuy n nông

xã ch đóng vai trò h tr các doanh nghi p này t ch c, t p h p nông dân tham gia

3.3.4 UBND huy năC ăM’gar

Ch u trách nhi m tri n khai quy ho ch chi ti t vƠ các đ án, d án phát tri n cƠ phê t p trung t i đ a ph ng; ch đ o các ngƠnh, đoƠn th c a huy n h tr các đ n v tham gia

ch ng trình CPBV trong quá trình th c hi n

3.3.5 Vi n Khoa h c K thu t Nông lâm nghi p Tây Nguyên (Wasi)

Vi n Khoa h c K thu t Lâm nghi p Tơy Nguyên đ c thành l p n m 1997 lƠ đ n v s nghi p khoa h c, tr c thu c Vi n Khoa h c Nông nghi p Vi t Nam Nhi m v là nghiên c u khoa h c và chuy n giao công ngh trên t t c các l nh v c nông lâm nghi p, ch n nuôi, công ngh sinh h c, b o v môi tr ng ph c v cho s phát tri n nông lâm nghi p vùng Tây Nguyên12 Nh ng trong quá trình phát tri n ch ng trình CPBV, Wasi ch đóng vai trò lƠ t

ch c t v n, h tr k thu t, đƠo t o, t p hu n riêng c a các doanh nghi p cƠ phê trên đ a bàn

t nh ch không ph i là m t đ n v s nghi p ph c v đ phát tri n ch ng trình CPBV

Theo báo cáo c a h i nông dơn xư Ea K’pam, n m 2014 H i đư m đ c 19 l p t p

hu n chuy n giao TBKHKT và h i th o g m 10 l p t p hu n cà phê b n v ng theo

ch ng nh n 4C do Công ty Nedcoffee Hà Lan t ch c, 6 l p do Công ty TNHH Amajaro t ch c, 1 l p h i th o phân bón sinh h c Thái Lan do Công ty Hoàng Ng c

t ch c, 1 l p h i th o do Công ty phân bón Mùa vàng t ch c, 1 l p h i th o do Công ty phân bón sinh h cNam Long t ch c

Ngu n: H i nông dân xã Ea K’pam (2014)

Hi n nay các bu i t p hu n v ch ng trình CPBV đ u do doanh nghi p th c hi n nên ch

có 52% di n tích cƠ phê đư tham gia ch ng nh n CPBV đ c ti p c n các TBKHKT m i, 48% di n tích cà phê còn l i c a t nh kh n ng ti p c n TBKHKT còn h n ch

Nh v y, đ gi i quy t các t n t i xu t phát t t p quán canh tác c a ng i nông dân tr ng

cà phê giúp ngành cà phê phát tri n b n v ng, nhƠ n c c n có ngu n kinh phí đ các t

ch c nông nghi p có th t p hu n, chuy n giao TBKHKT đ n t t c nông h đ c bi t u tiên các nông h không liên k t v i doanh nghi p

3.4 K tăqu ătri năkhaiăcácăch ngătrìnhăCPBVăt iăVi tăNamăvƠă kăL k

T i k L k, n m 2014 di n tích cà phê 4C là 70.000 ha chi m 34% di n tích cà phê toàn

t nh, s n l ng cà phê 4C 252.000 t n chi m 55% s n l ng cà phê toàn t nh

Hình 3.3: Phát tri n thành viên c a 4C t i Vi t Nam t 2007-2014

Ngu n: V n phòng đ i di n 4C t i Vi t Nam (2015)

Thành viên

N m

Hình 3.4: Di nătíchăcƠăphêăthamăgiaăch ngătrìnhăCPBVă4Căt n mă2009-2014 t i

đ n 197.759 t n (B ng 3.2), chi m 14% s n l ng cà phê Vi t Nam n m 2014 Tuy nhiên,

l ng tiêu th cà phê UTZ chi m ch a đ n 50% s n l ng s n xu t (B ng 3.2)

T i k L k n m 2014 di n tích cà phê UTZ là 26.665 ha, chi m 13% di n tích cà phê

toàn t nh; s n l ng cà phê UTZ 86.553 t n chi m 19% s n l ng cà phê toàn t nh

Hình 3.5: Phát tri n thành viên c a UTZ t i Vi t Nam vƠă k L k t 2009-2014

Ngu n: V n phòng đ i di n UTZ t i Vi t Nam (2015)

Hình 3.6: Di nătíchăcƠăphêăthamăgiaăch ngătrìnhăCPBVăUTZăăt n mă2009-2014 t i

k L k ToƠn qu c

k L k ToƠn qu c

k L k ToƠn qu c

Thành viên

N m

Di n tích

N m

B ng 3.2: S năl ng ch ng nh n UTZ và s năl ng bán UTZ t i Vi t Nam t n mă 2009-2014

l ng cƠ phê b n v ng 4C, UTZ s d nhi u i u nƠy làm cho các nông h không còn đ c

nh n thêm giá th ng vì cƠ phê 4C, UTZ đ c mua nh cƠ phê thông th ng

3.5 Cáchăth cătri năkhaiăch ngătrìnhăCPBVăt iăđi mănghiên c u

3.5.1 Cácăb căti năhƠnhăđ ăđ căch ngănh n

3.5.2 Hìnhă th că h pă tác,ă quy nă l iă vƠă ngh aă v ă c aă cácă bênă khiă liênă k t tham gia

ch ngătrìnhăCPBV

Quy n l i

+ Nông dân:

- c t p hu n mi n phí v k thu t tr ng, ch m sóc, b o qu n cà phêầ theo h ng s n

xu t b n v ng Các doanh nghi p, UBND huy n, xã, H i nông dân, Khuy n nông xã, nông

h cho r ng l i ích l n nh t c a nông h khi tham gia ch ng trình CPBV lƠ đ c ti p c n,

t p hu n các TBKHKT m i

1 Doanh nghi p liên h chính quy n đ a ph ng n i c n tri n khai xơy d ng h th ng

t nhóm t i đ a bƠn

2 Doanh nghi p t p hu n b nguyên t c s n xu t cƠ phê b n v ng

3 Sau bu i t p hu n doanh nghi p vƠ nông dơn kỦ cam k t h p tác

4 Doanh nghi p thƠnh l p h th ng qu n lỦ n i b bao g m: nhóm tr ng, t tr ng,

cán b chuyên trách ph trách vùng nguyên li u

5 Doanh nghi p t p hu n k thu t s n xu t cƠ phê b n v ng

6 Doanh nghi p tri n khai th c hi n các tiêu chí cƠ phê b n v ng đ n t ng nông h

7 Doanh nghi p th c hi n đánh giá n i b các tiêu chí s n xu t cƠ phê b n v ng

8 Doanh nghi p yêu c u các nông h kh c ph c l i đ c phát hi n trong quá trình đánh

giá n i b

9 HoƠn t t h s , n p đ n đ ngh ki m tra ch ng nh n tiêu chu n

10 T ch c đánh giá đ c l p ki m tra vi c đáp ng các tiêu chí s n xu t cƠ phê b n

v ng vƠ c p ch ng nh n

- Khi bán cà phê ch ng nh n nh n đ c thêm giá c ng th ng so v i cƠ phê thông th ng Tùy vào t ng công ty, t ng ch ng nh n mà giá c ng th ng khác nhau T i Công ty TNHH Ned coffee Vi t Nam giá c ng th ng cho 4C lƠ 200 đ ng/kg, UTZ và RA là 400

đ ng/kg; Công ty TNHH Nestle (Nestle) giá c ng th ng cho 4C lƠ 300 đ ng/kg; Công ty TNHH Amajaro (Amajaro) giá c ng th ng cho UTZ, RA lƠ 200 đ ng/kg; Công ty TNHH

k Man ( k Man) giá c ng th ng cho cƠ phê UTZ lƠ 300 đ ng/kg; H p tác xã nông nghi p d ch v công b ng Ea Ki t (H p tác xã) giá c ng th ng cho cà phê FT kho ng

2000 đ ng/kg vƠ giá cƠ phê đ c đ m b o t i thi u lƠ 38.000 đ ng/kg, ngoài ra v i 1 kg cà phê FT H p tác xã s đ c nh n thêm 9.000 đ ng/kg ti n phúc l i và s ti n phúc l i này

s đ c đ u t c s h t ng, h tr s n xu t cho nông h

- Có quy n bán s n ph m cho công ty, đ i lý khác

+ Doanh nghi p: có đ c vùng nguyên li u khi c n thi t và s n ph m cà phê ch ng nh n theo yêu c u c a khách hàng

S l ng các bu i t p hu n cho nông dơn tùy vƠo đi u ki n c a t ng doanh nghi p, hi n nay các công ty t ch c trung bình 2 n m/l n

k t v i nông h tham gia ch ng trình CPBV sau 3,4 n m không còn t ch c b t c ho t

đ ng nƠo liên quan đ n vi c t p hu n, thu mua cà phê c a các h nông dân liên k t M t s