Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng b9 đến sinh trưởng, phát triển cúc chi đỏ trồng chậu tại thái nguyên

Ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng B9 đến các giai đoạn sinh trưởng vả phát triển của cây cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái Nguyên.. Hiện Thái Nguyên là một trong những thành phố đang

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-o0o -

TRẦN THI ̣ HÒA

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT ĐIỀU TIẾT SINH TRƯỞNG B9 ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CÚC CHI ĐỎ

TRỒNG CHẬU TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Thái Nguyên – 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-o0o -

TRẦN THI ̣ HÒA

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT ĐIỀU TIẾT SINH TRƯỞNG B9 ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CÚC CHI ĐỎ

TRỒNG CHẬU TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

là thầy giáo GS.TS Trần Ngọc Ngoạn người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ

bảo em trong suốt quá trình thực hiện đề tài Đồng thời em cũng xin cảm ơn

sự động viên của gia đình và các bạn trong lớp đã luôn cổ vũ, động viên và đồng hành cùng em trong suốt thời gian thực tập

Do còn hạn chế về thời gian, về trình độ và kinh nghiệm thực tế của bản thân nên không tránh khỏi thiếu sót, em rất mong được sự tham gia đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn để luận văn của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 27 tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Trần Thị Hòa

ii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Diện tích trồng hoa ở một số vùng trên thế giới năm 2012 11 Bảng 2.2.Diện tích và giá trị sản lượng hoa cây cảnh ở Việt Nam năm 2012 13 Bảng 2.3 Cơ cấu số lượng, chủng loại hoa ở Việt Nam qua một số năm 14 Bảng 2.4 Phân loại các chất điều chỉnh sinh trưởng thực vật 24 Bảng 4.1: Ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 đến các thời

kì sinh trưởng, phát triển của giống cúc Chi đỏ trong vụ đông xuân 2014 -

2015 tại Thái Nguyên 36 Bảng 4.2: Ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống cúc Chi đỏ vụ đông xuân 2014 -

2015 tại Thái Nguyên 39 Bảng 4.3: Ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST B9 đến khả năng phân cành của giống cúc Chi đỏ vụ đông xuân 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 42 Bảng 4.4: Ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST đến khả năng sinh trưởng của giống cúc Chi đỏ trồng chậu vụ đông xuân năm 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 45 Bảng 4.5: Ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST B9 đến các đặc điểm thực vật học của cây cúc Chi đỏ vụ đông xuân năm 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 49 Bảng 4.6: Ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST B9 đến năng suất chất lượng cây hoa cúc Chi đỏ trồng chậu vụ Đông Xuân 2014 – 2015 tại Thái Nguyên 51 Bảng 4.7 Ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST B9 đến thành phần sâu, bệnh hại giống cúc thí nghiệm trong vụ đông xuân 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 54 Bảng 4.8 Sơ bộ hạch toán kinh tế 56

iii

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Đồ thị động thái tăng trưởng chiều cao cây 40 Hình 4.2: Đồ thị ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng B9 đến khả năng phân cành của giống Cúc thí nghiệm 43 Hình 4.3: Đồ thị ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của hoa cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái Nguyên 46 Hình 4.4: Đồ thị ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST B9 đến một số chỉ tiêu năng suất, chất lượng của hoa cúc Chi đỏ trồng chậu vụ đông xuân năm 2014

- 2015 tại Thái Nguyên 51

v

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC HÌNH iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu của đề tài 2

1.2.2 Yêu cầu của đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học về cây hoa cúc 4

2.1.1 Nguồn gốc 4

2.1.2 Phân loại 4

2.1.3 Đặc điểm thực vật học của cây cúc Chi đỏ 5

2.1.3.1 Rễ 5

2.1.3.2 Thân 5

2.1.3.3 Lá 6

2.1.3.4 Hoa và quả 6

2.1.4 Yêu cầu ngoại cảnh 6

2.1.4.1 Yêu cầu về nhiệt độ 6

2.1.4.2 Yêu cầu về ánh sáng 7

2.1.4.3 Yêu cầu về ẩm độ 7

2.1.4.4 Yêu cầu về đất và dinh dƣỡng 8

2.1.5 Kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa Cúc 9

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa trên thế giới và ở Việt Nam 10

2.2.1 Tình hình sản xuất hoa trên thế giới 10

2.2.2 Tình hình sản xuất hoa ở Việt Nam 12

vi

2.3 Cơ sở khoa học về chất điều tiết sinh trưởng 15

2.3.1 Chất điều tiết sinh trưởng và vai trò sinh lý của chúng 15

2.3.1.1 Vai trò sinh lý của auxin 15

2.3.1.2 Vai trò sinh lý của Gibbrellin 18

2.3.1.3 Vai trò sinh lý của xytokinin 19

2.3.1.4 Vai trò sinh lý của Abxixic 20

2.3.1.5 Vai trò sinh lý của Ethylen 21

2.3.1.6 Các chất làm chậm sinh trưởng (retardant) 22

2.3.2 Phân loại 24

2.3.3 Một số chất điều tiết sử dụng làm giảm chiều cao cây hoa cúc hiện nay 25 2.3.3.1 Chất lùn hóa - CCC 25

2.3.3.2 Mydrin 25

2.3.3.3 Mét 25

2.3.3.4 B9 26

2.3.4 Chất lùn hóa B9 của công ty Quốc Quang 26

2.4 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 27

2.4.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 27

2.4.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 27

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29 3.1 Đối tượng nghiên cứu 29

3.2 Vật liệu nghiên cứu 29

3.3 Địa điểm và thời gian tiến hành 29

3.4 Nội dung nghiên cứu 29

3.5 Phương pháp nghiên cứu và chỉ tiêu theo dõi 30

3.5.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 30

3.5.2 Các biện pháp kĩ thuật áp dụng 31

3.5.3 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 32

3.5.3.1 Phương pháp theo dõi 32

3.5.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi 32

3.6 Phương pháp pha và xử lý thuốc điều tiết sinh trưởng B9 34

3.6.1 Phương pháp pha thuốc B9 34

vii

3.6.2 Phương pháp xử lí thuốc điều tiết sinh trưởng B9 35

3.7 Phương pháp xử lý số liệu 35

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 36

4.1 Ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng B9 đến các giai đoạn sinh trưởng vả phát triển của cây cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái Nguyên 36

4.1.1 Ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống cúc Chi đỏ vụ đông xuân 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 38

4.1.2 Ảnh hưởng của nồng độ chất B9 ảnh hưởng đến khả năng phân cành của giống cúc Chi đỏ vụ đông xuân năm 2014- 2015 tại Thái Nguyên 42

4.2 Ảnh hưởng của chất ĐTST B9 đến khả năng sinh trưởng, phát triển của cây hoa cúc Chi đỏ trồng chậu vụ đông xuân 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 44

4.3 Ảnh hưởng của chất chất điều tiết sinh trưởng đến các đặc điểm thực vật học của cây cúc Chi đỏ trồng tại Thái Nguyên 48

4.4 Ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 đến năng suất chất lượng cây hoa cúc Chi đỏ trồng chậu vụ đông xuân 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 50

4.5 Ảnh hưởng của nồng độ chất ĐTST B9 đến thành phần sâu bệnh hại cây hoa cúc Chi đỏ trồng chậu vụ đông xuân năm 2014 - 2015 tại Thái Nguyên 54

4.6 Sơ bộ hạch toán kinh tế 55

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 57

5.1 Kết luận 57

5.2 Đề nghị 57

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

Có nguồn gốc từ Trung Quốc và Nhật Bản song cúc có mặt khắp nơi trong các vườn hoa công viên, trong phòng khách, trên bàn làm việc, trong các lễ hội, sinh nhật, đám cưới ở nhiều quốc gia khác nhau như Mĩ, Aó, Bỉ, Việt Nam, điều đó đủ thấy được nhu cầu về việc sử dụng hoa cúc là rất lớn Nhu cầu tiêu thụ cao đã thúc đẩy ngành sản xuất hoa phát triển, sản xuất ngày càng được đầu tư hơn cả về quy mô lẫn chuyên môn

Hiện nay có nhiều giống hoa cúc nhập nội trông đó giống hoa cúc Chi

đỏ là được ơa chộng do có những đặc điểm về hình thái cũng như khả năng thích nghi điều kiện tự nhiên phù hợp với nước ta

Hiện Thái Nguyên là một trong những thành phố đang phát triển mạnh

mẽ, tuy chủ đạo là ngành công nghiệp nặng nhưng địa hình cũng như điều kiện khí hậu thời tiết của vùng trung du miền núi phía bắc này lại rất phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển hoa cây hoa cúc Hơn nữa việc xây dựng hệ

2

thống quốc lộ 3 trở thành mạch dẫn lưu thông hàng hóa trong tỉnh cũng như với các thị trường đô thị tiềm nảng khác, điển hình như Hà Nội tạo lên thị trường tiêu thụ hoa rộng lớn đầy hấp đẫn Tất cả cho thấy Thái Nguyên là vùng đất hứa đầy tiềm năng cho ngành sản xuất hoa cúc

Trong khi nhu cầu về hoa cúc thương mại đặc biệt là hoa chậu ngày càng cao thì Thái Nguyên mặc dù là vùng đất tiềm năng cho hoa cúc lại không thể đáp ứng thị trường Nguyên nhân là sản xuất hoa chưa được chú trọng đầu tư Sản xuất mang tính tự phát, nhỏ lẻ, chưa áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Về mặt thương mại, khác với hoa cúc cắt cành thì ở cúc trồng chậu độ cao cành thân được đặc biệt chú trọng Nó quyết định rất lớn tới giá trị của cây hoa Gía trị sản phẩm mang lại lợi nhuận chính là mục tiêu cuối cùng của mọi chủ sản xuất không riêng gì ngành sản xuất hoa Do đó tìm phương pháp

để có thể kiểm soát được chiều cao cây hoa cúc trong điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên là cần thiết

Xuất phát từ thực tiễn đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu

ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng B9 đến sinh trưởng, phát triển cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái Nguyên”nhằm xác định nồng độ chất điều

tiết sinh trưởng B9 thích hợp với giống cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái

Nguyên

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu của đề tài

Tìm ra nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 thích hợp với giống cúc Chi đỏ

trồng chậu tại Thái Nguyên

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

- Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 đến sự sinh trưởng và phát triển của hoa cúc Chi đỏ tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.3 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong khoa học

Đánh giá ảnh hưởng của nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 đến khả

năng sinh trưởng, phát triển, năng suất chất lượng của hoa cúc Chi đỏ

Bổ sung nguồn tài liệu tham khảo trong công tác giảng dạy, nghiên cứu

và sản xuất hoa cúc

- Ý nghĩa trong thực tiễn

Đề tài xác định nồng độ chất điều tiết sinh trưởng B9 thích hợp phục vụ trồng hoa cúc trong chậu tại Thái Nguyên

4

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học về cây hoa cúc

2.1.1 Nguồn gốc

Cây hoa Cúc (chrysanthemum sp) được định nghĩa từ chiysos (vàng) và themum (hoa) bởi Line 1753 Hoa Cúc có nguồn gốc từ Trung Quốc và Nhật Bản Trung Quốc đã chứng minh rằng từ đời Khổng Tử người ta đã làm lễ thắng lợi hoa vàng (hoa Cúc) và cây hoa Cúc đã đi vào các tác phẩm hội họa

và điêu khắc từ đó Ở Nhật Bản, Cúc là một loại hoa quý (Quốc Hoa) thường được sử dụng trong các buổi lễ quan trọng (Đặng Văn Đông, 2002)[3]

Ở Việt Nam hoa Cúc được du nhập vào từ lâu đời (khoảng thế kỷ XV) Người Việt Nam coi hoa Cúc là biểu hiện của sự thanh cao, là một trong 4 loài thảo mộc được xếp vào hang tứ quý “Tùng, Cúc, Trúc, Mai” Đặc biệt hoa Cúc không rụng cánh như hoa Hồng và nhiều loài hoa khác nên rất được

ưa chuộng

(Đào Thanh Vân, Đặng Thị Tố Nga; 2007) [17]

Hiện nay hoa cúc được trồng phổ biến ở khắp nơi Cúc có mặt ở các vườn hoa công viên, trong phòng khách, bàn làm việc, trong các lễ hội…

2.1.2 Phân loại

Trong hệ thống phân loại thực vật học cây hoa Cúc được xếp vào lớp 2

lá mầm (Dicotyledonae), phân lớp Cúc (Asterydae), bộ Cúc (Asterales), họ Cúc (Asteraceae), chi (Chrysanthemum) (Võ Văn Chi, Lê Khải Kế, 1974) [4] Như kết quả điều tra hiện nay chỉ riêng Đại Cúc ở Việt Nam có 5 loài, trên thế giới

có 200 trăm loài và có khoảng 1000 giống Các giống loài thuộc chi này chủ yếu sử dụng làm cây hoa cảnh, hoa thường to có các màu trắng, vàng, tím, Trên thế giới có 600 giống đang được trồng phổ biến phục vụ cho mục đích thương mại Hiện nay ở Việt Nam có khoảng 500 giống hoa Cúc (Đặng Văn

5

Đông, 2002)[3] Do vậy, việc phân loại Cúc vẫn chưa thống nhất, người ta phân loại cúc theo 3 cách sau; Một là dựa vào hình dáng hoa để phân loại hoa đơn hay hoa kép, hai là dựa vào hình thức nhân giống là phương pháp vô tính hay hữu tính, ba là dựa vào thời vụ trồng hay phản ứng của giống với khả năng chịu rét để phân loại Cúc Hè hay Cúc Đông (Nguyễn Xuân Linh, 1998)[7] Ngoài ra còn căn cứ vào cách sử dụng ở dạng hoa đơn (1 bông/ cây), hay dạng hoa chùm (Nhiều bông/ cây) hoặc căn cứ vào nguồn gốc: Chia Cúc làm hai nhóm đó là nhóm giống cũ (nhập về trước năm 1980) và nhóm mới nhập nội (Đặng Văn Đông, 2003)[3] Tuy nhiên để dễ dàng với người sản xuất và tiêu dùng, các giống Cúc ở Việt Nam chủ yếu phân loại theo cách sau: Cúc cánh đơn gồm: Sao, Cao Bồi, Đậu Đỏ và Cúc cánh kép gồm: Cánh Sen, Thọ Đỏ, vàng Pha Lê

2.1.3 Đặc điểm thực vật học của cây cúc Chi đỏ

2.1.3.1 Rễ

Rễ là cơ quan dinh dưỡng dưới mặt đất có nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng và nước cho cây, giữ cho cây khỏi đổ Rễ cây hoa cúc Chi đỏ là rễ phụ phát triển nhiều như rễ chùm, rễ cây ít ăn sâu mà phát triển theo chiều ngang, phân bố ở phân bố ở tầng đất mặt từ 5 - 20cm Rễ có nhiều lông hút nên có khả năng hút nước và dinh dưỡng mạnh Cúc Chi trồng chủ yếu bằng nhân giống vô tính nên những rễ này không phát sinh từ mầm rễ của hạt mà

từ những rễ mọc từ mấu của thân của thân cây gọi là mắt ở những phần sát mặt đất

2.1.3.2 Thân

Thân hoa Cúc thuộc loại thân thảo (hay còn gọi là thân cỏ) có khả năng phân nhánh khá mạnh, có nhiều đốt giòn, dễ gãy, càng lớn càng cứng, cây cao hay thấp phụ thuộc vào giống Ở Việt Nam cây có thể cao 30 - 80cm

6

2.1.3.3 Lá

Lá là lá đơn, mọc so le nhau, có xẻ thùy và răng cưa khá sâu, mặt dưới

lá bao phủ một lớp lông tơ, mặt trên nhẵn, gân lá mạng lưới Từ mỗi nách lá thường phát sinh một mầm nhánh Phiến lá có thể nhỏ, mỏng, màu xanh Cúc

2.1.4 Yêu cầu ngoại cảnh

2.1.4.1 Yêu cầu về nhiệt độ

Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự sinh trưởng, phát triển, nở hoa và chất lượng hoa của cúc, cây hoa cúc có nguồn gốc ôn đới nên ưa khí hậu mát mẻ, nhiệt độ dao động từ 15 - 200C (thích hợp cho vụ thu đông) bên cạnh đó có một số giống chịu nhiệt độ cao hơn (30 - 350

C) Nếu các giống ưa lạnh đem trồng vào thời vụ nóng, cây sẽ phát triển kém, sinh trưởng yếu, màu sắc hoa nhợt nhạt dẫn đến chất lượng hoa xấu Ngược lại cúc chịu nhiệt, trồng vào thời vụ lạnh khi nhiệt độ thấp hơn 150C cây hầu như ngừng sinh trưởng hoặc sinh trưởng chậm, nhiệt độ thích hợp cho cúc ra rễ là 160

C nên trong điều kiện miền bắc Việt Nam việc giâm cành cúc trong mùa hè nóng ẩm là hết sức khó khăn

7

Nhiệt độ có ảnh hưởng rất lớn ở giai đoạn cây con Các tác giả Trương

Vỹ, Quách Trí Cương, Lưu Hải Thọ đã nghiên cứu và cho biết: Giai đoạn cây con cây hoa cúc rất mẫn cảm với nhiệt độ ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng rất lớn tới sinh trưởng, phát triển, và năng suất, chất lượng hoa ở giai đoạn sau

2.1.4.2 Yêu cầu về ánh sáng

Ánh sáng có 2 tác dụng chính đối với cúc:

+ Thứ nhất ánh áng là yếu tố cần thiết cho sự sinh trưởng phát triển của cây, cung cấp năng lượng cho quá trình quang hợp tạo ra chất hữu cơ cho cây

+ Thứ hai ánh sáng có khả ảnh hưởng rất lớn tới sự phân hoá mầm hoa

và nở của hoa cúc Cúc được xếp vào loại cây ngắn ngày Thời gian chiếu sáng thời kì phân hoá mầm hoa tốt nhất là 10 giờ ánh sáng/ ngày, với nhiệt độ thích hợp là 180C Thời gian chiếu sáng kéo dài sinh trưởng của hoa cúc dài hơn, thân cây cao, lá to, hoa ra muộn, chất lượng hoa tăng Thời gian chiếu sáng là 11 giờ ánh sáng/ ngày chất lượng hoa tốt nhất

Hiện nay một số giống cúc nhập nội có thể trồng trong điều kiện ngày dài điển hình là CN93, CN98, tím hè thích hợp với vụ xuân hè và vụ hè thu

Vì vậy hoa cúc bây giờ có quanh năm thay vì có một vụ mùa thu như trước đây (Đặng Văn Đông, 2003)[3]

2.1.4.3 Yêu cầu về ẩm độ

Cúc là cây trồng cạn, không chịu được úng, đồng thời là cây có sinh khối lớn, bộ lá to, tiêu hao nước nhiều do vậy cũng kém chịu hạn Độ ẩm đất 60 - 70

%, độ ẩm không khí 55 - 65% thuận lợi cho cúc sinh trưởng và phát triển Nếu

độ ẩm trên dưới 80% cây sinh trưởng mạnh, nhưng dễ phát sinh sâu bệnh ảnh hưởng đến năng suất chất lượng hoa cúc (Nguyễn Xuân Linh, 2002)[8]

8

2.1.4.4 Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

- Đất có vai trò quan trọng cung cấp nước, dinh dưỡng, không khí cho

sự sống của cây Cây hoa Cúc có bộ rễ ăn nông do vậy yêu cầu đất cao ráo, thoát nước, tơi xốp, nhiều mùn Nếu trồng cúc ở vùng đất mặn, úng thấp cây sinh trưởng kém, hoa nhỏ đất có độ pH = 6,8 - 7

- Bất kỳ cây trồng nông nghiệp nào cũng cần phải có sự đầu tư về phân bón Đối với cây hoa nói chung yêu cầu dinh dưỡng để cây cho hoa nhiều và đẹp, chất lượng cao là yếu tố quyết định

Các chất dinh dưỡng như: Phân hữu cơ (phân bắc, phân chuồng, phân

vi sinh ), phân vô cơ (đạm, lân, kali) và các loại phân vi lượng (Cu, Fe, Zn, Ca ) có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất phẩm chất của cây hoa Cúc

A Phân vô cơ:

* Phân đạm (N):

- Đạm (N): có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng của Cúc và ảnh hưởng tới thời kì phát triển Thiếu đạm cây cằn cỗi, lá úa vàng, hoa nhỏ xấu Nếu thừa đạm cây sinh trưởng mạnh, thân mập, cành nhánh nhiều có thể không ra hoa Cây Cúc cần đạm vào thời kỳ chuẩn bị phân cành và thời kỳ phân hóa mầm hoa Lượng đạm nguyên chất cần sử dụng cho 1ha trồng Cúc

là 140 - 160kg

* Phân Lân (P)

- Khi cây đủ Lân tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển mạnh, cây con khỏe,

tỷ lệ sống cao,thân cứng, cây nhanh ra hoa, hoa bền màu, tăng khả năng hút N

và khả năng chống chịu lạnh Thiếu Lân thì bộ rễ kém phát triển, cánh hoa nhỏ, chóng tàn, màu sắc nhợt nhạt, hoa ra muộn Lượng P2O5 nguyên chất cần bón cho 1ha hoa cúc là 120 - 140kg

9

* Kali (K):

Giúp cho cây tổng hợp, vận chuyển các chất đường bột trong cây, giúp cây chịu hạn, chịu rét, chống chịu sâu bệnh Thiếu K màu sắc hoa không tươi thắm, chóng tàn Cúc cần nhiều K thời kì phân hóa mầm hoa Lượng K2O nguyên chất cho 1ha là 100 - 120kg

B Phân vi lượng:

Gồm có các nguyên tố: Cu, Fe, Zn, Bo, Mn, Si, … cần với lượng rất nhỏ 0,01 - 0,02% Ngoài ra còn có các nguyên tố siêu vi lượng có trong cơ thể thực vật khoảng vài phần triệu (Rb, Cs, Cd ) Các nguyên tố vi lượng và siêu

vi lượng này chủ yếu tham gia vào quá trình trao đổi chất thứ cấp hoặc là một thành phần của sản phẩm trao đổi chất Thiếu hoặc thừa nguyên tố này cũng đều có hại cho sinh trưởng của cây biểu hiện bên ngoài là sự xuất hiện màu lá không bình thường, xuất hiện nốt, gân lá không bình thường

B Phân hữu cơ:

Các loại phân xanh, phân bắc, phân rác, khô dầu, xác bã động thực vật… có tác dụng vừa cung cấp các chất dinh dưỡng vừa cải tạo hóa, lý tính của đất

2.1.5 Kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa Cúc

- Thời vụ: Cúc có thể trồng được quanh năm, thích nghi với điều kiện sinh thái khác nhau Ta có thể căn cứ vào các yếu tố đặc điểm của từng giống, thời tiết khí hậu của từng năm, nhu cầu thị trường để xác định thời vụ trồng thích hợp Thông thường trong 1 năm có thể trồng thành 4 vụ:

+ Vụ Xuân Hè: Trồng tháng 3,4,5

+ Vụ Hè Thu: Trồng tháng 5,6

+ Vụ Thu Đông: Trồng tháng 8,9

+ Vụ Đông Xuân: trồng tháng 9,10,11

10

- Chọn đất trồng: Chọn đất: Đất tốt, đất thịt nhẹ, tơi xốp, đất sét pha nhiều mùn có tầng canh tác dầy, tưới tiêu nước tốt, pH từ 6- 6,5 Đất được cày sâu, bừa kỹ, phơi ải trước 10 - 15 ngày Lên luống cao thấp tùy theo vụ

- Bón phân: Nguyên tắc bón phân: Đúng lúc, đúng cách, đúng liều lượng

Lượng phân bón: Phân hữu cơ 30 tấn/ha, đạm 140 - 160kg, lân 120 -

Bấm ngọn, tỉa cành, tỉa nụ: Tùy theo đặc tính hoa, mục đích sử dụng

và ý thích của người chơi mà bấm ngọn hay không bấm ngọn

- Tưới nước Tưới vừa đủ giữ ẩm cho cây trong suốt quá trình sinh trưởng nhưng không cần tưới nhiều

- Vun xới: xới đất vun gốc kết hợp với làm cỏ

- Làm cọc giàn: nếu cây có nhiều hoa, đường kính tán rộng có thể cắm

1 đến 3 cọc xung quanh cây để không làm gãy cành dập hoa Có thể làm giàn bằng lưới để đỡ cây hoa mọc thẳng, đều, đẹp

- Sử dụng một số chất kích thích sinh trưởng tùy theo mục đích của người trồng để cho chất lượng hoa tốt nhất (Đào Thanh Vân, Đặng Tố Nga 2007)[17]

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa trên thế giới và ở Việt Nam

2.2.1 Tình hình sản xuất hoa trên thế giới

Với sự phát triển của các ngành công nghiệp, ngành sản xuất hoa, cây cảnh trên thế giới đang rất phát triển và trở thành một ngành có giá trị thương mại cao Sản xuất hoa cây cảnh đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế các nước Theo báo cáo năm 2005 của FAO, giá trị sản lượng hoa cây cảnh của toàn

11

thế giới năm 1995 đạt 35 tỷ USD, đến năm 2005 tăng lên 56 tỷ USD (tốc độ tăng bình quân năm là 20%).Diện tích trồng hoa trên thế giới ngày càng được mở rộng Ba nước sản xuất hoa hoa lớn nhất thế giới chiếm 50% sản lượng hoa thế giới là Nhật Bản, Hà Lan, Mỹ

Bảng 2.1 Diện tích trồng hoa ở một số vùng trên thế giới năm 2012

(Nguồn: AIPA - Union Fleurs, International Statistics Flowers and Plants, 2012)

Như vậy, theo thống kê năm 2012 thì Châu Á- Thái Bình dương là nơi

có diện tích trồng hoa cao nhất, gần gấp 5 lần so với vùng Nam Mỹ

Theo số liệu thống kê của WTO, sản lượng hoa xuất khẩu chiếm hơn 13,362 tỷ USD năm 2006 Trong các nước châu Âu, Hà Lan có thể xem là nước đứng đầu trên thế giới về sản xuất và xuất khẩu hoa phục vụ cho thị trường tiêu thụ rộng lớn gồm 80 nước trên thế giới Trung bình một năm Hà Lan cung cấp cho thị trường 7 tỷ bó hoa tươi và 600 triệu chậu hoa cảnh các loại, với tổng kim ngạch xuất khẩu là 2 tỷ USD/năm Hà Lan là nước dẫn đầu

về áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến để tạo ra các giống hoa cây cảnh có giá trị kinh tế cao

Riêng về hoa cúc thì Hà Lan cũng là nước sản xuất hoa Cúc lớn nhất thế giới

Colombia là nước thứ hai về xuất khẩu hoa Cúc sau đó đến Italy, Đan mạch, Mỹ, Đức…

Ở Malaysia hoa cúc chiếm 23% tổng số hoa cắt các giống mới nhập từ

Hà Lan

Hoa cúc ở Thái Lan được quan tâm và phát triển

Ở Malaixia tổng sản lượng cây hoa ôn đới chiếm 71,46% tổng sản lượng hoa Ngoài hoa lan ra, 3 loại hoa quan trọng nhất là hồng, cúc và cẩm chướng chiếm 91,1% tổng sản lượng hoa ôn đới (Lim Heng Jong, Viện nghiên cứu và phát triển nông nghiệp Malaixia, 2001)

Ở Nhật Bản cúc được coi là Quốc hoa Nhật Bản sản xuất khoảng 200 triệu cành hoa phục vụ cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu Mặc dù hoa cúc chiếm 2/3 tổng diện tích trồng hoa nhưng hàng năm Nhật Bản vẫn phải nhập một lượng lớn hoa cúc từ các nước khác trên thế giới

Ngoài ra hoa cúc còn được trồng nhiều ở các quốc gia khác như Israel, Tây Ban Nha, Bỉ, Ecuador…sản xuất hoa trên thế giới sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, nhất là các nước châu Á, châu Phi, châu Mỹ La Tinh Mục tiêu sản xuất hoa cần hướng tới là giống hoa đẹp, chất lượng cao và giá thành thấp

2.2.2 Tình hình sản xuất hoa ở Việt Nam

Việt Nam có điều kiện khí hậu phù hợp cho nhiều loài hoa và cây cảnh phát triển Tính đến năm 2005, nước ta có khoảng 13.200 ha diện tích trồng hoa cây cảnh (Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, 2007) Sản xuất hoa cho thu nhập cao bình quân đạt 70 – 130 triệu đồng/ha nên rất nhiều địa phương trong cả nước đang mở rộng diện tích trồng hoa trên những vùng đất

có tiềm năng

13

Bảng 2.2 Diện tích và giá trị sản lượng hoa cây cảnh ở Việt Nam năm 2012

Diện tích (ha) Giá trị sản lƣợng (Tr.đ)

Nguồn: Số liệu Cục thống kê, 2012

Việt Nam có diện tích đất tự nhiên là 33 triệu ha nhƣng diện tích trồng hoa chỉ chiếm 0,02% (9.430ha/33 triệu ha) diện tích đất đai Hoa đƣợc trồng tập trung chủ yếu ở Hà Nội, Đà Lạt( Lâm Đồng) ,Vĩnh Phúc, TP Hồ Chí Minh

(Nguồn: Thống kê và điều tra của Viện Nghiên cứu Rau quả năm 2010)

Qua bảng 2.4 thấy tỉ trọng sản xuất hoa cúc tại Việt Nam là cao (>20% trong cây hoa) và ổn định qua các năm (21- 24%) Điều đó cho thấy trong suốt 14 năm ( từ năm 1995- 2009) vai trò của hoa cúc trong ngành sản xuất hoa luôn đƣợc chú trọng

Ở Hải Phòng, cúc là cây quan trọng thứ hai trong cơ cấu sản xuất hoa tươi cùng vớ hoa lay ơn, cúc sẽ là mặt hàng xuất khẩu trong năm tới

Sản xuất hoa đã làm giàu cho các vùng trồng hoa Đó là một ngành đem lại lợi ích to lớn cho nền kinh tế nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới (Đào Thanh Vân, Đặng Thị Tố Nga, 2007)[17]

Với điều kiện khí hậu Việt Nam , cây hoa cúc sinh trưởng, phát triển rất tốt vào mùa đông, nếu có định hướng phát triển cụ thể và đầu tư thích hợp trang thiết bị sản xuất cũng như thiết bị tiên tiến thì việc xuất khẩu hoa sang các nước là điều kiện có thể thực hiện trong tương lai

2.3 Cơ sở khoa học về chất điều tiết sinh trưởng

2.3.1 Chất điều tiết sinh trưởng và vai trò sinh lý của chúng

Các chất điều tiết sinh trưởng thực vật được chia làm 2 nhóm có tác dụng đối kháng về mặt sinh lý Các chất kích thích sinh trưởng và chất ức chế sinh trưởng

2.3.1.1 Vai trò sinh lý của auxin

Auxin có tác dụng điều chỉnh rất nhiều quá trình sinh trưởng của tế bào, cơ quan và toàn cây

* Auxin có tác dụng kích thích mạnh lên sự giãn của tế bào, làm cho tế bào phình to lên chủ yếu theo hướng ngang của tế bào Sự giãn của các tế bào gây nên sự tăng trưởng của cơ quan và toàn cây (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000) [12]

16

* Auxin có tác dụng điều chỉnh tính hướng quang, hướng địa, hướng thủy…

Ví dụ với tính hướng quang: Khi có chiếu sáng một hướng thì cây sẽ sinh trưởng về phía chiếu sáng Đấy là do sự phân bố không đồng đều nhau của auxin ở hai phía thân Phía khuất sáng bao giờ cũng tích điện dương, còn phía chiếu sáng tích điện âm Về nguyên tắc, auxin phân bổ về phía mang điện dương nhiều hơn và kích thích sự sinh trưởng ở phía khuất sáng mạnh hơn phía chiếu sáng Kết quả làm cây uốn cong về phía chiếu sáng…

* Auxin điều chỉnh hiện tượng ưu thế ngọn

Ưu thế ngọn là một đặc tính quan trọng của thực vật Đó là sự sinh trưởng của chồi ngọn hoặc rễ chính sẽ ức chế sự sinh trưởng chồi bên và rễ phụ Sự tồn tại của chồi ngọn thì các chồi bên bị ức chế tương quan Nếu loại trừ chồi ngọn hoặc rễ chính thì chồi bên hoặc rễ phụ thoát khỏi trạng thái ức chế và lập tức sinh trưởng

Chồi ngọn là cơ quan tổng hợp auxin với hàm lượng cao Khi vận chuyển xuống dưới, các chồi bên bị auxin ức chế trực tiếp Cắt chồi ngọn hàm lượng auxin bị giảm xuống và các chồi bên được kích thích sinh trưởng

Trong sản xuất, việc tạo hình cho cây cảnh, cây ăn quả, cây công nghiệp…bằng biện pháp cắt, tỉa chồi hoặc cưa đốn nhằm mục đích loại trừ ưu thế ngọn để cho chồi bên và các cành bên mọc ra Việc cưa đốn sẽ tạo ra chồi mới, làm trẻ hóa vườn cây là một trong các biện pháp kỹ thuật quan trọng nhằm cải tạo vườn cây ăn quả, cây công nghiệp…

Có hai biện pháp đốn là đốn sát gốc và đốn phớt gần ngọn Tùy mục đích cải tạo mà người ta chọn phương pháp cưa đốn thích hợp

* Điều chỉnh sự hình thành rễ

Trong sự hình thành rễ, đặc biệt là rễ bất định phát sinh từ các cơ quan dinh dưỡng thì hiệu quả của auxin rất đặc trưng Có thể xem auxin là hocmon hình thành rễ Vai trò của auxin với sự hình thành rễ được chứng minh rõ ràng

17

trong nuôi cấy mô Nếu trong môi trường chỉ cho chất điều hòa sinh trưởng là auxin thì mô nuôi cấy chỉ xuất hiện rễ mà thôi Còn nếu muốn tạo chồi để có cây hoàn chỉnh thì phải bổ sung vào môi trường chất tạo chồi là xytokinin

Trong kỹ thuật nhân giống vô tính cây trồng, muốn tạo rễ nhanh cho cành chiết, cành giâm và mô nuôi cấy trong ống nghiệm, người ta phải xử lý auxin ngoại sinh…

* Điều chỉnh sự hình thành, sự sinh trưởng của quả và tạo quả không hạt

- Tế bào trứng sau khi thụ tinh xong sẽ phát triển thành phôi sau đó là hạt Bầu nhụy sẽ lớn thành quả Phôi hạt là nguồn tổng hợp auxin quan trọng Auxin này sẽ khuếch tán vào bầu và kích thích bầu sinh trưởng thành quả Vì vậy, quả chỉ được hình thành sau khi thụ tinh vì nếu như không có thụ tinh thì không có nguồn auxin nội sinh cho sự sinh trưởng của bầu thành quả và hoa

sẽ rụng

- Việc xử lý auxin ngoại sinh cho hoa trước khi thụ phấn, thụ tinh sẽ thay thế nguồn auxin vốn được hình thành trong phôi Auxin sử lý sẽ được khuếch tán vào bầu nhụy và kích thích bầu lớn lên thành quả không thụ tinh,

có nghĩa là quả không có hạt Đó chính là cơ sở sinh lý của việc tạo quả không hạt thông qua xử lý auxin

* Điều chỉnh sự rụng của lá, hoa, quả…

Sự rụng của lá, hoa, quả là do sự hình thành tầng rời ở cuống, cắt rời

cơ quan khỏi cơ thể Auxin có hiệu quả rõ rệt trong việc ức chế sự hình thành tầng rời vốn được cảm ứng hình thành bởi các chất ức chế sinh trưởng, do đó

nó có thể kìm hãm sự rụng lá, hoa và đặc biệt có ý nghĩa là kìm hãm sự rụng của quả

Việc xử lý auxin để ngăn ngừa sự rụng là biện pháp kỹ thuật rất có ý nghĩa để chống rụng cho quả non, tăng tỷ lệ đậu quả và góp phần tăng năng suất quả

18

* Điều chỉnh sự chín của quả

Trong quá trình chín quả, có sự kích thích của etylen, nhưng tác dụng đối kháng thuộc về auxin, tức là do cân bằng của auxin/etylen Auxin kìm hãm, làm chậm sự chín của quả Vì vậy, trong trường hợp muốn quả chậm chín thì có thể xử lý auxin cho quả xanh trên cây hoặc sau khi thu hoạch

Ngoài ra, auxin còn có vai trò điều chỉnh nhiều quá trình khác như quá trình trao đổi chất, các hoạt động sinh lý, sự vận động trong cây… (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.2 Vai trò sinh lý của Gibbrellin

- Hiệu quả rõ rệt nhất của GA là kích thích mạnh mẽ sự sinh trưởng và chiều cao của thân, chiều dài của cành, rễ, sự kéo dài của lóng cây hòa thảo Hiệu quả này có được là do ảnh hưởng kích thích đặc trưng của GA lên sự dãn theo chiều dọc của tế bào

- Trong tự nhiên, tồn tại các đột biến lùn Các đột biến này có chiều cao thấp hơn nhiều so với cây bình thường Đây là các đột biến gen đơn giản, do thiếu một gen nào đó trong quá trình tổng hợp Gb Với các đột biến này, việc

Trong sản xuất, muốn phá trạng thái ngủ nghỉ, tăng tỷ lệ nảy mầm của các hạt, củ…thì có thể xử lý GA3 cho chúng

-Trong nhiều trường hợp, GA có hiệu quả kích thích sự ra hoa Theo học thuyết ra hoa của Trailakhian thì GA là một trong hai thành viên của

lệ hoa đực, hoa cái riêng biệt như bầu bí…

- GA có ảnh hưởng kích thích lên sự hình thành quả và tạo quả không hạt Hiệu quả này cũng tương tự như của auxin, nhưng một số cây trồng có phản ứng đặc hiệu với GA như nho, anh đào… trong việc sản xuất nho, biện pháp xử lý

GA có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng tỷ lệ đậu quả và quả không hoặc ít hạt, tăng năng suất quả nho (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

Ngoài ra, GA có ảnh hưởng điều chỉnh lên một số quá trình trao đổi chất và hoạt động sinh lý của cây GA là một trong những chất có ứng dụng

khá hiệu quả trong sản

2.3.1.3 Vai trò sinh lý của xytokinin

- Hiệu quả đặc trưng nhất của xytokinin là hoạt hóa sự phân chia tế bào Hiệu quả này có được là do nó kích thích sự tổng hợp axit nucleic, protein và

có mặt trong ARN vận chuyển

- Xytokinin là hocmon hình thành chồi vì nó kích thích mạnh mẽ sự phân hóa chồi Chính vì vậy mà cùng với auxin, nó điều chỉnh hiện tượng ưu thế ngọn, giải phóng các chồi bên khỏi sự ức chế tương quan của chồi ngọn Hiệu quả này của xytokinin là đối kháng với auxin (sự cân bằng của auxin/xytokinin) Trong môi trường nuôi cấy mô, nếu chỉ có xytokinin mà không có auxin thì chỉ hình thành chồi Lơi dụng hiệu quả này, người ta sử dụng xytokinin để tăng sự hình thành chồi trong nuôi cấy mô để tăng hệ số nhân giống

20

- Xytokinin là hocmon hóa trẻ Nó có tác dụng kìm hãm sự hóa già và

kéo dài tuổi thọ của cây Sự hóa trẻ gắn liền với hiệu quả ức chế các quá trình phân hủy, tăng quá trình tổng hợp, đặc biệt là tổng hợp protein, axit nucleic

và diệp lục Biện pháp kích thích sự phát triển của bộ rễ (bằng dinh dưỡng và nước) để tổng hợp xytokinin có ý nghĩa trong việc kéo dài tuổi thọ của cây

- Xytokinin có hiệu quả lên sự phân hóa giới tính cái, làm tăng tỷ lệ hoa

cái của các cây đơn tính như các cây trong họ bầu bí và các cây có hoa đực, hoa cái riêng rẽ như nhãn, vải…Giới tính cái còn được điều chỉnh bằng etylen

- Xytokinin có tác dụng kích thích sự nảy mầm của hạt, củ và cũng có tác dụng phá ngủ như GA nhưng không đặc trưng như GA (Hoàng Minh Tấn

và cs, 2000)[12]

Điều cần lưu ý rằng mọi biện pháp tác động liên quan đến sự phát triển của bộ rễ cây đều có quan hệ trực tiếp đến hàm lượng xytokinin nội sinh trong cây và sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây Chẳng hạn, muốn cây ra hoa thì cần giảm hàm lượng của nó trong cây nên phải ức chế sự phát triển của rễ, như trường hợp đảo quất để ra hoa quả vào dịp tết

2.3.1.4 Vai trò sinh lý của Abxixic

- Điều chỉnh sự rụng ABA kích thích sự hình thành tầng rời gây nên sự

rụng Khi có tác nhân cảm ứng như nhiệt độ quá cao hay quá thấp, úng, hạn, sâu bệnh… thì hàm lượng ABA trong lá, quả tăng lên nhanh gây nên sự rụng của chúng

Các biện pháp giảm hàm lượng ABA hoặc sử dụng tác nhân đối kháng sinh lý với ABA như auxin có thể ngăn ngừa hiện tượng rụng

- Điều chỉnh sự ngủ nghỉ.trong cơ quan đang ngủ nghỉ, hàm lượng

ABA tăng gấp 10 lần so với cơ quan dinh dưỡng nên ức chế quá trình nảy mầm Sự ngủ nghỉ kéo dài đến khi nào hàm lượng ABA trong đó giảm đến mức tối thiểu

- Điều chỉnh sự đóng mở khí khổng Một trong những cơ chế điều

chỉnh sự đóng mở khí khổng là cơ chế hocmon Khi hàm lượng ABA tăng lên trong lá thì các khí khổng đóng lại để hạn chế thoát hơi nước

- ABA được xem như là hocmon “stress” Khi cây gặp các điều kiện bất

thuận của môi trường thì hàm lượng ABA tăng lên nhanh chóng trong cây giúp cây trải qua tạm thời điều kiện bất lợi đó Chẳng hạn, khi cây gặp hạn thì hàm lượng ABA trong lá tăng lên, khí khổng đóng lại và tránh được mất nước

- ABA là hocmon hóa già Mức độ hóa già của cơ quan và của cây gắn

liền với sự tích lũy ABA trong chúng Khi hình thành cơ quan sinh sản và dự trữ là lúc ABA được tổng hợp và tích lũy nhiều nhất và tốc độ hóa già cũng tăng lên

Những hiểu biết trên có ý nghĩa nhất định trong việc làm giảm ảnh hưởng không có lợi của ABA đối với cây trồng Người ta thường dùng các chất có tác dụng đối kháng với ABA như sử dụng auxin để phòng chống rụng, GA để phá ngủ, hoặc kích thích sự phát triển của bộ rễ nhằm cung cấp nguồn xytokinin ngăn chặn sự hóa già của cây… (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.5 Vai trò sinh lý của Ethylen

- Ethylen là hocmon điều chỉnh sự chín Khi quá trình chín của quả bắt

đầu thì sự tổng hợp ethylen trong quả tăng lên rất nhanh và đạt đỉnh cao nhất lúc quả chín hoàn toàn và sau đó cũng giảm rất nhanh Có thể xem ethylen là hocmon của sự chín Sự có mặt của nó đã làm tăng hoạt tính của các enzym liên quan đến quá trình chín của quả và tăng tính thấm của tế bào thịt quả Vì vậy, quá trình chín diễn ra nhanh chóng

22

Muốn quá trình chín của quả nhanh chóng và đồng đều, chỉ cần xử lý chất sản sinh ra ethylen là ethrel cho quả trên cây hoặc sau thu hoạch

- Ethylen điều chỉnh sự rụng Cùng với ABA, ethylen kích thích sự

hình thành tầng rời ở cuống lá và quả gây nên rụng nhanh chóng Ethylen hoạt hóa sự tổng hợp nên các enzym xenluloza và pectinaza phân hủy thành tế bào và chỉ đặc trưng cho nhóm tế bào tầng rời mà thôi Tuy nhiên sự rụng được điều chỉnh bằng cân bằng của auxin/ABA + ethylen

- Ethylen kích thích sự ra hoa, đặc biệt là ra hoa trái vụ ở nhiều thực

vật Trong sản xuất, người ta thường kích thích cho dứa ra hoa quả thêm một

vụ hoạch nũa nhờ xử lý ethrel (chất sản sinh ethylen)

Ethylen có tác động lên sự phân hóa giới tính cái cùng với xytokinin

Xử lý ethrel có thể tăng tỷ lệ hoa cái, tăng năng suất đối với cây đơn tính hoặc tăng tỷ lệ hoa cái trên các cây cùng có hoa đực, hoa cái hổn hợp

Ngoài ra, ethylen có tác dụng lên sự hóa già, sự hình thành rễ, quá trình trao đổi chất và các hoạt động sinh lý của cây (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.6 Các chất làm chậm sinh trưởng (retardant)

2.3.1.6.1 CCC (Chlor cholin chlorit)

- CCC được xem là chất đối kháng Gibberellin vì nó kìm hãm sự tổng hợp GA Vì vậy CCC ức chế sự sinh trưởng chiều cao của cây, làm lóng cây hòa thảo ngắn lại do đó có tác dụng chống lốp đổ cho chúng

- CCC làm tăng sự hình thành chlorophyl, xúc tiến sự ra hoa kết quả sớm và không gây độc (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.6.2 MH (Malein hydrazit)

- Là một chất ức chế sinh trưởng mạnh Nó kìm hãm sự nảy mầm và kéo dài thời gian ngủ nghỉ

- Ức chế sinh trưởng không cần thiết của một số cây trồng, làm thui hoa

và ức chế chồi bên mọc

23

- Xúc tiến sự hóa già mạnh, làm khô và rụng lá

- Kìm hãm sự phân chia tế bào (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.6.3 TIBA (2,3,5 - Trijoit Benzoic Axit)

- Kìm hãm sự vận chuyển auxin trong cây

- Làm giảm ưa thế ngọn, làm chậm sinh trưởng của chồi ngọn và xúc tiến sự phân cành

- Xúc tiến sự ra hoa và hình thành củ (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.6.4 CEPA (Chlor Ethyl Photphoric Axit)

- Trên thương trường CEPA được sử dụng với tên gọi là ethrel Đây là một chất lỏng, có pH nghiêng về axit Khi thấm vào cây, gặp pH trung tính CEPA thủy phân để giải phóng etylen và chính etylen gây hiệu quả sinh lý

- Ethrel có hiệu quả sinh lý rất đa dạng lên cây trồng và cũng có nhiều ứng dụng rộng rãi nhất trong việc điều chỉnh cây trồng Trong sản xuất người

ta sử dụng ethrel để kích thích sự chín của quả, kích thích sự tiết nhựa mũ cho cao su, kích thích sự ra hoa cho nhiều cây trồng như dứa, làm rụng lá trước khi thu hoạch đối với đậu tương, bông… (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

2.3.1.6.5 ALAR (SADH)

Alar có hiệu quả rõ rệt lên sự hoa kết quả của cây, ức chế sinh trưởng

và tăng tính chống chịu của cây với điều kiện bất thuận Nó được sử dụng rộng rãi trong điều chỉnh ra hoa quả của các cây ăn quả, đặc biệt sử dụng rộng rãi ở các nước ôn đới… (Hoàng Minh Tấn và cs, 2000)[12]

24

2.3.2 Phân loại

Bảng 2.4 Phân loại các chất điều chỉnh sinh trưởng thực vật

Chất điều chỉnh sinh trưởng tự nhiên

(phytohormon)

Chất sinh trưởng tổng hợp

A Chất kích thích sinh trưởng (stimulator)

Auxin (IAA, IAN, PAA)

Gibberellin (A1, A2, A3, …,A54)

Xytokinin (zeatin, zeatin ribozid, IPA,

IAA: axit ß- indool axetic

IAN: ß- indolyl axetonitril

PAA: axit phenyl axetic

IBA: axit ß- indol butyric

α - NAA: axit α - naphtyl axetic

2,4D: axit 2,4 -dichlor phenoxy axetic

MCPA: axit 4chlor-2metyl-phenoxy

axetic

IPA: isopentenyl addenin

BA: benzyl adenin PBA:tetrahydropyranyl benzyl adenine

ABA: axit absxitic MH: malein hydrazid CCC: chlor cholin chlorid TIBA: axit 2,3,5-trijod benzoic B9,B995:axitN-dimetyl-

aminosucxinamic CEPA: axit 2-chloor etyl phosphoric

(Hoàng Minh Tấn và cs, 2000) [12]

25

2.3.3 Một số chất điều tiết sử dụng làm giảm chiều cao cây hoa cúc hiện nay

Đôi khi trong một số trường hợp có những giống Cúc phát triển chiều cao mạnh mà muốn trồng chậu, trồng thảm thì cần phải sử dụng chất điều tiết sinh trưởng để giảm chiều cao cây

Chất ức chế sinh trưởng (còn gọi là chất lùn hóa) là những chất được dùngTrong sản xuất hoa cúc hiện nay để khống chế chiều cao cây

Một số chất đang được dùng hiện nay:

2.3.3.1 Chất lùn hóa - CCC

Là chất có sớm nhất, lúc đầu được dùng cho các cây trồng nông nghiệp,

có tác dụng tốt với hoa Cúc, nhưng không xác định được nồng độ chính xác Phun quá liều hoặc phun lúc trời khô, nhiệt độ cao rất dễ bị độc hại vì vậy mà hiện nay ít dùng (Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc, 2003)[3]

2.3.3.2 Mydrin

Là chất được dùng rộng rãi với các loài hoa Đối với hoa Cúc, hoa Trạng Nguyên, hoa Loa Kèn, hoa Cẩm Tú Cầu đều có hiệu quả, tưới vào rễ hoặc phun lên lá đều được Đối với hoa Cúc nồng độ thường dùng là 100 - 200ppm phun lên lá Chất này hiệu lực thuốc dài nên chỉ cần phun 1 lần, nhưng nó kéo dài thời kỳ ra hoa, ở nồng độ thấp thì kéo dài khoảng 2 -3 ngày (Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc, 2003)[3]

2.3.3.3 Mét

Là loại kích tố lùn hóa nồng độ thấp có tác dụng cả với cây một lá mầm

và hai lá mầm nên được sử dụng rộng rãi ới nhiều loại hoa kể cả Cúc Tác dụng làm lùn hóa rất mạnh, nồng độ thường dùng là 100 - 300ppm, phun vào đầu thời kỳ sinh trưởng Các giống có độ mẫn cảm khác nhau tương đối lớn, nên cần phải làm thí nghiệm trước để nắm được tình hình thích hợp Dùng quá liều thì Cúc sẽ lùn tới mức như mọc sát mặt đất, các đốt không dài ra,

Cúc được lùn hóa bởi B9 thì độ dài tế bào trong thân không thay đổi nhưng số lượng tế bào giảm bớt, diện tích lá nhỏ lại, độ dày lá tăng, hàm lượng diệp lục tăng (Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc, 2003)[3]

2.3.4 Chất lùn hóa B9 của công ty Quốc Quang

- Công thức: R.CO-R-NH-NH2

- Thuốc dạng bột, 50% nguyên chất, tính chất hóa học dễ hòa tan trong nước

- Hàm lượng: 10g

- Thuốc điều tiết sinh trưởng thực vật

- Tác dụng: là một loại thuốc khống chế nấm Thuốc có tác dụng rút ngắn thời gian phát triển, làm tăng số lượng mấu vốn có và độ dày của lá, phòng rụng hoa, kéo dài thời kì ra hoa, kích thích quá trình hình thành rễ, nâng cao khả năng chống rét

- Cây trồng đăng ký sử dụng: Cây hoa Cúc

- Phương pháp sử dụng: Phun sương

Chú ý:

+ Không trộn lẫn thuốc, tiếp xúc với đồ đồng, vật có tính axit

+ Pha dung dịch mẹ bằng nước trước khi pha đến nồng độ cần thiết

27

+ Sau khi phun 6h nếu gặp mưa thì phải phun bổ sung, cất giữ nơi thoáng mát khô ráo

+ Nhiệt độ cao, hạn hán phải mái che, tăng lượng nước thích hợp cho cây

2.4 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.4.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Một số nghiên cứu về chất điều hòa sinh trưởng trên hoa cúc

Năm 1991 Gary J Wilfret nghiên cứu ảnh hưởng của điều hòa sinh trưởng trên hoa cúc trong chậu Kết quả của những thí nghiệm chỉ ra rằng uniconazole là một thay thế khả thi để daminozide để kiểm soát chiều cao của hoa cúc trong chậu

Năm 1992 Sanaya L (Indonesia) khi nghiên cứu ảnh hưởng của 6 công thức xử lý chất điều tiết sinh trưởng đến sự ra rễ của cây hoa cúc là IBA, IAA, - NAA, Birotin, Rootoni và đối chứng không xử lí đã kết luận IBA cho hiệu quả cao nhất đối với sự ra rễ của hoa cúc

Năm 2012,theo Ds Uppar khi nghiên cứu ảnh hưởng của điều hòa sinh trưởng thực vật khác nhau về tốc độ tăng trưởng, chất lượng, năng suất và sản lượng các thành phần trong hoa cúc thấy là GA3 200ppm cho chiều cao cây, số chi nhánh, diện tích lá, trọng lượng khô, năng suất hạt cao hơn so với các công thức khác

2.4.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu về chất điều hòa sinh trưởng trên hoa cúc

Theo Nguyễn Mạnh Khải, Nguyễn Quang Thạch [1999] [5], việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng GA3 50ppm có tác dụng rõ rệt đến sự sinh trưởng

và phát triển của cúc vàng Đài Loan Trong đó, GA3 tác động mạnh ở giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng, làm tăng chiều cao cây và rút ngắn thời gian nở hoa và GA3 cũng có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng phát triển của cúc CN93 trong vụ Đông, làm tăng tỷ lệ nở hoa và chiều cao cây, mang lại hiệu quả kinh

28

tế cao

Hoàng Minh Tấn và Nguyễn Quang Thạch (1993) [11] đã nghiên cứu

để cây cúc hè có thể ra hoa vào mùa đông bằng xử lý GA3 nồng độ 20 – 25 ppm phun vào đỉnh sinh trưởng và GA3 ở nồng độ 10 – 50 ppm có thể làm tăng chiều cao cây hoa cúc hoặc sử dụng Chlor cholin chlorid (CCC) 0,25 – 1

% có tác dụng ức chế chiều cao của cúc trồng chậu Ngoài ra để loại bỏ tác động xấu của Etylen tác nhân gây già hóa ở hoa có thể dùng AgNO3, muối Clo của các kim loại nặng như Titan, Niken và một số chất có tác dụng đối kháng với Etylen như Axin, GA3 và Xytokinin có thể ngăn cản quá trình này

Sử dụng dung dịch có Saccaroza và các chất kể trên để cắm hoa trong thời gian từ 6 – 8h trước khi bảo quản lạnh có tác dụng giữ màu xanh của lá và cành rất tốt Có thể sử dụng dung dịch 50g/l Sucrose + 600mg/l AgNO3 hoặc 50g/l Sucrose + 200 mg/l HQS ( 8 – Hydroxy quinoiline sulphate) và 50 g/l Sucrose + 4 mg/l Physan đều có tác dụng kéo dài độ bền hoa cắt

Lê Thị Bích Thu và cộng sự (2005) [16] khi nghiên cứu quy trình bảo quản hoa cúc đã đưa ra kết luận: Dùng dung dịch bao gồm axit citric 400 ppm + đường saccaroza 2 % + 8 – HQS 200ppm, STS (Silver thiosunphate) 0,1 ppm để cắm hoa cúc bảo quản lạnh sẽ làm tăng chất lượng và độ bền hoa cắt sau bảo quản từ 5 – 10 ngày

Theo Nguyễn Bá Lộc, Phùng Thị Bích Hòa khi nghiên cứu: ảnh hưởng của gibberellin đến quá trình sinh trưởng và phát triển của giống cúc pha lê (chrysanthemum sp.) trồng tại Phú Mậu, Phú Vang, Thừa Thiên-Huế đã đưa

ra kết luận: Phun GA3 đã ảnh hưởng tốt đến quá trình sinh trưởng và năng suất cũng như phẩm chất, làm tăng các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của cúc pha lê Đặc biệt tỉ lệ nụ nở thành hoa, đường kính hoa và thời gian tồn tại của hoa trên cây và thời gian tồn tại của hoa sau khi bẻ cành ở các công thức thí nghiệm đều cao hơn đối chứng

29

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Giống cúc: Cây cúc Chi đỏ nhập tại Trung tâm hoa cây cảnh Viện Di Truyền Nông nghiệp Việt Nam

3.2 Vật liệu nghiên cứu

- Chất lùn hóa B9 của công ty Quốc Quang

- Chất lùn hóa B9 là Thuốc điều tiết sinh trưởng thực vật của công ty Quốc Quang Công thức: R.CO-R-NH-NH2, Thuốc dạng bột, 50% nguyên chất, tính chất hóa học dễ hòa tan trong nước, Hàm lượng: 10g

- Tác dụng: là một loại thuốc khống chế nấm Thuốc có tác dụng rút ngắn thời gian phát triển, làm tăng số lượng đốt của thân có và độ dày của lá, phòng rụng hoa, kéo dài thời kì ra hoa, kích thích quá trình hình thành rễ, nâng cao khả năng chống rét

- Cây trồng đăng ký sử dụng: Cây hoa Cúc

- Phương pháp sử dụng: Phun sương

3.3 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm: TTSX rau hoa quả khoa Nông học ĐHNL Thái Nguyên

Xã Quyết Thắng TP Thái Nguyên

- Thời gian: từ tháng 11 năm 2014 đến tháng 2 năm 2015

3.4 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu ảnh hưởng của chất chất điều tiết sinh trưởng B9 đến các giai đoạn sinh trưởng vả phát triển của cây cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái Nguyên

- Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng B9 đến các đặc điểm hình thái của cây cúc Chi đỏ trồng chậu tại Thái Nguyên

Số lƣợng chậu của 1 ô thí nghiệm: 20 chậu

Tổng số chậu của 18 ô thí nghiệm: 360 chậu

- Giá thể trồng: hỗn hợp của đất phù sa + trấu hun, tơi xốp, thoáng khí

- Thí nghiệm được trồng trong nhà lưới, có hệ thống lưới che phủ,hệ thống tưới phun

- Cây giống khỏe mạnh, đồng đều về kích thước và độ tuổi, không nhiễm sâu bệnh do Trung tâm hoa cây cảnh Viện Di Truyền Nông Nghiệp Việt Nam cung cấp

- Phân bón: Lượng phân và cách bón như sau:

+ Bón theo quy trình của Trung tâm hoa cây cảnh Viện Di Truyền Nông Nghiệp Việt Nam bao gồm: 30 tấn phân chuồng + 160 kg N + 140kg P2O5 + 120kg K2O/ha (Với mật độ là 84000 cây/ha, tính trên mỗi cây là: 0,36kg phân chuồng + 0,0019kg đạm + 0,0017kg lân + 0,0014kg Kali) + Cách bón:

* Bón lót: toàn bộ phân hữu cơ và 2/3 lượng supe lân

* Bón thúc: hòa loãng phân tưới cho cây

- Kỹ thuật trồng: Chọn cây to khỏe, sạch bệnh trồng 3 cây vào 1 chậu Mỗi chậu cách nhau 10cm