Luận văn thạc sĩ lựa chọn ngược và rủi ro đạo đức trong bảo hiểm y tế việt nam

Pindyck and Rubinfeld, 1991... 7 T ă1/1/β015,ăm căđóngăBHYTăc aăHSSVăt ngălênă4.5%ăm căl ngăt iăthi uăchungăδu tăs aăđ iăb ăsungă m tăs ăđi uăc aăδu tăBHYT,ăβ014... Hình 3.1 Tóm t t các

B GIÁO D CăVĨă ĨOăT O

NGUY N KIM QUYÊN

B O HI M Y T VI T NAM

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP H Chí Minh ậ N măβ015

B GIÁO D CăVĨă ĨOăT O

NGUY N KIM QUYÊN

L IăCAMă OAN

Tôiăxinăcamăđoanălu năv nă“δ a ch năng c và r iăroăđ oăđ c trong B o hi m

Y t Vi tăNam”ălƠănghiênăc u do tôi th c hi năd i s h ng d n c a TS Ph m Khánh Nam

Tôiăxinăcamăđoanăcácăthôngătinătríchăd năđ uăđ c ch rõ ngu n g c vƠăcóăđ

chính xác cao trong ph m vi hi u bi t c a tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n

v nălƠăhoƠnătoƠnătrungăth c N uăcóăđ oăv nătôiăxinăch u trách nhi mătr c h iăđ ng

khoa h c

H c viên th c hi n lu năv n

NGUY N KIM QUYÊN

M C L C

Trang ph bìa

L iăcamăđoan

M c l c

Danh m c các ký hi u, các ch vi t t t

Danh m c b ng bi u

Danh m c hình v

CH NGă1ăGI I THI U 1

1.1 t v năđ .1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Ph m vi nghiên c u 4

1.4 Ph ngăphápănghiênăc u 4

1.5 ụăngh aăth c ti n c aăđ tài 4

1.6 C u trúc lu năv n 4

CH NGăβăC ăS LÝ LU N 6

2.1 Các khái ni m liên quan 6

2.1.1 B o hi m Y t .6

2.1.2 B o hi m Y t t ănhơn 6

2.1.3 B o hi m Y t nhƠăn c 7

2.1.4 S khác nhau gi aăBHYTănhƠăn căvƠăBHYTăt ănhơn 7

2.1.5 Các lo iăhìnhăBHYTănhƠăn c 8

2.1.6 Mô hình B o hi m Y t các qu c gia phát tri n 9

2.1.7 Qu B o hi m Y t 10

2.1.8 M căh ng b o hi m y t 11

2.2 C ăs lý thuy t n n t ng 12

2.2.1 Lý thuy t Thông tin b t cân x ng 12

2.2.2 Lý thuy t Thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYT 14

2.3 M t s nghiên c u v BHYT 17

CH NGăγăT NG QUAN V BHYT VI T NAM 21

3.1 S hình thành và phát tri n BHYT Vi t Nam 21

3.2 H th ngăBHYTăNhƠăn c Vi t Nam 23

3.2.1 Các hình th c BHYT 23

γ.β.βăQuyăđ nh v đ iăt ng và m căh ng BHYT 24

3.3 M t s v năđ c a BHYT Vi t Nam 27

CH NGă4ăăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 32

4.1 Khung phân tích 32

4.1.1 Ki măđ nh l a ch năng c 32

4.1.2 Ki măđ nh r iăroăđ oăđ c 38

4.2 Mô hình kinh t l ng 44

4.2.1 Mô hình ki măđ nh l a ch n ng c 44

4.2.2 Mô hình ki măđ nh r iăroăđ oăđ c 47

4.3 Mô t d li u 50

CH NGă5ăK T QU NGHIÊN C U 53

5.1 Th ng kê mô t 53

5.1.1 S t n t i l a ch năng c 53

5.1.2 S t n t i r iăroăđ oăđ c 55

5.2 K t qu h i quy 60

5.2.1 H i quy logit mô hình ki măđ nh l a ch năng c 60

5.2.2 H i quy ki măđ nh r iăroăđ oăđ căđ i v i KCB ngo i trú 65

5.2.3 H i quy ki măđ nh r iăroăđ oăđ căđ i v i KCB n i trú 72

CH NGă6ăăK T LU N VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 77

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

Ph l c 1 Mô hình c a m t s nghiên c u liên quan

Ph l c 2.K t qu mô hình ki măđ nh l a ch năng c

Ph l c 3 K t qu mô hình ki măđ nh r iăroăđ oăđ căđ i v i KCB ngo i trú

Ph l c 4 K t qu mô hình ki măđ nh r iăroăđ oăđ căđ i v i KCB n i trú

đ ng,ăc ăch tƠiăchínhăđ i v iăcácăđ năv s nghi p y t

công l p và giá d ch v khám b nh, ch a b nh c aăcácăc ă

sách, pháp lu t v BHYT, ti n t i BHYT toàn dân

Q 538/TTg Quy tăđ nhă5γ8/Q -TTg c a Th t ng Chính ph phê

duy tăđ án th c hi n l trình ti n t i BHYT toàn dân giaiăđo n 2012-2015 và 2020

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1 SoăsánhăBHYTănhƠăn căvƠăBHYTăt ănhơn

B ng 3.1 T l tham gia BHYT theo t ngănhómăđ iăt ng

B ng 3.2 Cơnăđ i thu chi qu BHYTăgiaiăđo n 2009-2012

B ng 4.1 Th ng kê bi n và d u k v ng mô hình ki măđ nh l a ch năng c

B ng 4.2 Th ng kê bi n và d u k v ng mô hình ki măđ nh r iăroăđ oăđ c

B ng 5.1 T l tham gia BHYT t nguy n theo y u t s c kh e

B ng 5.2 So sánh t l tham gia BHYT t nguy nătheoăđ tu i

B ng 5.3 M t s ch tiêu theo vùng

B ng 5.4 Th ng kê s l n KCB trung bình

B ng 5.5 S l n KCB trung bình theo lo i th BHYT

B ng 5.6 K t qu h i quy ki măđ nh l a ch năng c

B ng 5.7 Th ng kê chi ti t bi n s l n KCB ngo i trú

B ng 5.8 K t qu h iăquyăđ i v i s l n KCB ngo i trú

B ng 5.9 K t qu h i quy theo zero ậtruncated negative binomial

B ng 5.10 Th ng kê chi ti t bi n s l n KCB n i trú

B ng 5.11 K t qu h iăquyăđ i v i s l n KCB n i trú

DANH M C HÌNH V

Hình 3.1 Tóm t t các lo iăhìnhăBHYTătheoăđ iăt ng tham gia

Hình 3.2 T l dân s tham gia BHYT t 1993-2012

Hình 4.1 Khung phân tích ki măđ nh l a ch năng c

Hình 4.2 Khung phân tích ki măđ nh r iăroăđ oăđ c

Hình 5.1 So sánh s l n KCB ngo i trú trung bình

Hình 5.2 So sánh s l n KCB n i trú trung bình

Hình 5.3 So sánh s ng i KCB ngo i trú trên 12 l n

CH NGă1 GI I THI U

Trong ch ngănƠy,ătácăgi gi i thi u v t m quan tr ng c a BHYT và v năđ

hi n nay c a BHYT Vi t Nam (t l tham gia BHYT t nguy n th p, qu BHYT kém b n v ng) T đóănêuălênăm c tiêu nghiên c u v kh n ngăt n t i l a ch n

ng c và r iăroăđ oăđ c trong h th ng BHYT Vi t Nam, ti p theo là trình bày v

ph măvi,ăph ngăphápăvƠăc u trúc lu năv n

1.1 t v năđ

B o hi m Y t (BHYT) lƠăc ăch tài chính y t quan tr ngăvƠălƠăc ăch chi tr

tr c v y t đ c h u h t các qu c gia trên th gi i áp d ng nh măđ m b o cho

ng iădơnăđ c ti p c năch măsócăyăt và b o v h giaăđìnhăkhôngăr iăvƠoăc nh nghèoă đói do mă đau,ă b nh t t1

T i Vi t Nam, BHYTă đ c xem là m t trong

nh ng tr c t quan tr ng trong chính sách an sinh xã h i, không vì m căđíchăl i

nhu n, góp ph n ch măsócăs c kh e, gi m gánh n ngătƠiăchínhăchoăng i dân do chi

phí y t mang l i (Lu t BHYT, 2008; Lu t s aăđ i, b sung m t s đi u c a Lu t

BHYT, 2014)

Theo s li u c a (WHO ậ i h c Y Hà N i, 2012), đ năn măβ01βă v n có

2,5% s h giaăđìnhăb r iăvƠo c nhănghèoăđóiăvƠăγ,9% s h giaăđìnhăph iăđ i m t

v iăkhóăkh năv tài chính do các kho n chi phí khám ch a b nhăgơyăra,ătrongăđó t

l nghèo hóa do chi phí y t gây ra h giaăđìnhăkhôngăcóăBHYTăcaoăh nănhi u so

v i h giaăđìnhăcóăítănh t m tăng i tham gia BHYT (WHO- i h c Y Hà N i,

2012).V i l i ích thi t th c mà BHYT mang l i, vi c tuyên truy n v năđ ngăng i

dân tham gia BHYT t ng ch ng là m tăđi u d dàng l i v p ph i nhi uăkhóăkh n.ă

BHYT Vi t Nam sau g năβ0ăn măraăđ i và phát tri n cùng v i vi căthayăđ i nhi u

chính sách v n ch aăđ tăđ c m c tiêu b o hi m y t toàn dân.2

Theo báo cáo giám sát c a yăbanăTh ng v Qu c h i (UBTVQH), trong 4

n măg năđơy, t 2009-2012, t l dân s thamăgiaăBHYTăđƣăt ngăt 58,2% lên

66,8% (UBTVQH, 2013) Tuy nhiên, ch cóă nhómă đ iă t ng b t bu c tham gia

BHYT có t l tham gia cao (g nă70%),ăcònănhómăđ iăt ng t nguy n có t l

tham gia th p (ch 21%), ngay c ng i thu c h c nănghèoăđ c h tr kinh phí

mua BHYT3c ngăch đ t t l 25%

Không ch đ i m t v i v nă đ t l thamă giaă BHYTă ch aă cao, BHYT Vi t

Nam còn ph iă đ i m t v i tình tr ng tài chính y t kém b n v ng Giaiă đo n t

2005-2009, qu luôn b iăchi.ă n cu iăn măβ009,ăơmăl yăk 3.083 t đ ng Vào

n măβ010,ăqu b tăđ u k tăd ăCu iăn măβ010,ăk t d ăβ.810 t ,ăl yă k đ năn mă

2012 k tăd ă1β.892 t (UBTVQH, 2013).Tuy nhiên, vi c k tăd ăt n măβ010ăđ n

n măβ01βăv năđ c cho là kém b n v ng khi nguyên nhân k tăd ăph n l n là do

vi că t ngă m că đóngă BHYT,ă t ngă ti nă l ngă vƠ vi că khôngă thayă đ i giá vi n phí

trong su t th i gian dài (UBTVQH, 2013)

Cu iăn măβ01β,ăChính ph đƣăban hành Ngh đ nh (N )ă85,ătheoăđóăgiáăcácă

d ch v y t s ti p t căđ căđi u ch nhăt ngăd năquaăcácăn măk t n măβ01γ.ăV i

m c giá các d ch v y t ngƠyăcƠngăgiaăt ngăd n đ n vi c chi tr ngày càng l n, qu BHYTăđ c d báo s l i r iăvƠoătìnhătr ng kém b n v ngătrongăcácăn măti p theo

n u không có chính sách đi u ch nh h p lý

T ngăt l dân s tham gia BHYT và gi cơnăđ i, b oăđ m an toàn qu là m t

trong nh ng nhi m v đ c Th t ng Chính ph phê duy tătrongă án Th c hi n

l trình ti n t iăBHYTătoƠnădơnăgiaiăđo n 2012-2015 vƠăβ0β0ă(Q ă5γ8/Q -TTg)4

Tuy nhiên, do b t k th tr ng B o hi m nào k c BHYT luôn t n t i thông tin b t

cân x ng v i hai v năđ l n là l a ch năng c và r iăroăđ oăđ c (Baker and Jha,

2012),ăđ c bi t là l a ch năng c luôn t n t i ho c ít nh t là có kh n ngăt n t i khi

ng i mua đ c quy n l a ch n mua ho c không mua (Akerlof, 1970) H u qu

3 ε căh ătr ăđóngăBHYTăchoăng iăthu căh ăc nănghèoălƠă70%ăt ă1/1/β01βătheoăQuy tăđ nhă797/Q -TTg

4 ε cătiêuăđ năn măβ015ăđ tăt ăl ătrênă70%ădơnăs ăthamăgiaăBHYT,ăđ năn măβ0β0ăcóătrênă80%ădơnăs ăthamă giaăBHYT,ăgópăph năt oăngu nătƠiăchínhă n đ nhăchoăcôngătácăch măsócăs căkh eănhơnădơn

c a thông tin b t cân x ng s d năđ n tình tr ng tài chính kém b n v ng, t l tham

gia ít, m c phí cao, kh n ngăh tr chi phí y t choăng i dân th p Vì v y, vi c

nghiên c u v thông tin b t cân x ng trong th tr ngăBHYTăđ có nh ng chính

sách h p lý lƠăđi u c n thi t trong quá trình ti năđ n BHYT toàn dân

ƣăcó nhi u nghiên c u đ c th c hi n trên th tr ng BHYT các qu c gia

khác nhau nh m ki măđ nh s t n t i c a thông tin b t cân x ng v i hai v năđ là

l a ch năng c và r i ro đ oăđ c Tùy vào t ng chính sách y t c a m i qu c gia,

các v năđ này có th t n t i ho c không và v i m căđ n ng nh khác nhau Vi t Namăc ng có nhi u nghiên c u v l a ch năng c và r iăđ oăđ c trong BHYT, tuy

nhiên các nghiên c u này s d ng d li uăđi u tra VHLSS c aăcácăn m t

2004-2008 (Ha and Leung, 2010; Cuong, 2011; Minh et al., 2012; Ph ng, 2013) ho c

đi u tra m t s t nh thành riêng l (Jowett, 2001; Ngãi và H ng, 2012) K t th i gianăđó đ n nay, BHYT Vi tăNamăđƣăcóănhi uăthayăđ iănh :ăδu t BHYT β008ăđ c

áp d ng t 1/7/β009,ăN 62/2009 thayăchoăN ă6γ/β005 áp d ng t ngày 1/10/2009

có s thayăđ i v m căđóngăBHYTăt nguy n, m c chi tr (th c hi n đ ng chi tr β0%);ăngƠyă1/1/β010ăt ngăm căđóngălên 4,5% ti năl ng,ăt ngăđ iăt ng tham gia

BHYT b t bu c V i vi că thayă đ i hàng lo t chính sách cùng vi c k tă d ă qu

BHYT g n 13.000 t đ ng vào cu iăn măβ01β, c n có các nghiên c u trên d li u

m iăh n đ xem xét v s t n t i c a l a ch năng c và r iăroăđ oăđ c trong th i k

này nh m ti p t c có nh ngăđi u ch nh v chínhăsáchăBHYT,ăh ngăđ n h th ng

BHYT bao ph toàn dân, công b ng, hi u qu và b n v ng

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu t ng quát c a nghiên c u là ki măđ nh s t n t i c a v năđ l a ch n

ng c và r iăroăđ oăđ c trong BHYT Vi t Nam sau khi th c hi n Lu t BHYT 2008

(t 1/7/β009)ăvƠăN ă62/2009 (t 1/10/2009)

C th :

-Ki măđ nh s t n t i c a l a ch năng c thông qua nhân t s c kh e trong

mô hình các y u t tácăđ ngăđ n quy tăđ nh mua BHYT

- Ki măđ nh s t n t i c a r iăroăđ oăđ c d a trên phân tích s l n khám ch a

b nh (KCB) n i, ngo i trú c aăng i có ho c không có s d ng BHYT trong mô

hình các y u t tácăđ ngăđ n hành vi KCB

1.3 Ph m vi nghiên c u

Nghiên c u d a trên b d li u kh o sát m c s ng h giaă đìnhă Vi t Nam

VHLSS 2012 do T ng c c Th ng kê th c hi n Cu căđi u tra VHLSS 2012 thu th p

thông tin c a 36.655 cá nhân thu c 9.399 h giaăđìnhăVi t Nam trên ph m vi c

n c

1.4 Ph ngăphápănghiên c u

Nghiên c u s d ngăph ngăphápăh i quy Logit đ ki măđ nh s t n t i l a

ch năng c, h i quy OLS và h i quy mô hình d li u s đ m (Count data model) đ

ki măđ nh s t n t i r iăroăđ oăđ c trong h th ng BHYT Vi t Nam

1.5 ụăngh aăth c ti n c aăđ tài

Nghiên c u này th c hi n vi c ki măđ nh d a trên d li uăVHδSSăn măβ01β, lƠăn măđƣăcóănhi u s thayăđ i trong chính sách BHYT K t qu nghiên c u có th

đ c s d ngăđ đi u ch nhăchínhăsách,ăh ngăđ n các m c tiêu v bao ph ch mă

sóc y t toàn dân và cânăđ i qu BHYT

1.6 C u trúc lu năv n

Bài vi t g m 06 ch ng.ă Ch ngă 1ă gi i thi u v nă đ nghiên c u, m c tiêu

nghiên c u.ăCh ngăβăđ aăra c ăs lý lu n và các nghiên c uăliênăquan.ăCh ngăγ

gi i thi u t ng quan v BHYT Vi tăNam.ăCh ngă4 trìnhăbƠyăph ngăpháp nghiên

c u.ăCh ngă5 phân tích các th ng kê mô t vƠăđ aăraăcácăk t lu n t k t qu h i quy.ăCh ngă6 tóm t t các k t lu n chính c a lu năv năvƠăhƠmăỦăchínhăsách.ă

Tóm t t ch ng 1:

-BHYT Vi t Nam có nhi uăthayăđ i v chính sách k t cu iăn măβ009,ăđ u

n mă β010ă nh ngă ch aă cóă nghiênă c u v BHYT th c hi n trên b d li u m i

VHLSS 2012

- Nghiên c u nh m ki măđ nh s t n t i c a l a ch năng c và r iăroăđ oăđ c

trong BHYT sau nh ngăthayăđ i v chính sách trên VHLSS 2012

CH NGă2 C ăS LÝ LU N

Ch ngăβănêuăcácăkháiăni m v BHYT, lý thuy t thông tin b t cân x ng và

kh n ngăt n t i thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYT v i h qu là l a

ch năng c và r iăroăđ oăđ c

Ch ngă2 c ng nêu khái quát m t s nghiên c u v BHYT v i hai v năđ l n

đ n t phíaă ng i s d ng là l a ch nă ng c và r iă roă đ oă đ c, t đó l a ch n

nh ng nghiên c u làm n n t ngăchoăch ngăγ

2.1 Các khái ni m liên quan

2.1.1 B o hi m Y t

BHYT là h păđ ng gi aăc ăquan B o hi măvƠăng i mua nh m hoàn tr chi

phí y t khi x y ra các r iăroăliênăquanăđ n y t đ căxácăđ nh rõ trong h păđ ng

(H S ăSƠ,ăβ000; OECD, 2004) BHYT có hai hình th căchínhălƠăBHYTăt ănhơn và

BHYT nhƠăn c (OECD, 2004)

că đi m c a BHYT là v a mang tính ch t hoàn tr v a mang tính ch t

không hoàn tr Khi mua BHYT, n u x y ra r i ro y t ,ăng iămuaăđ c hoàn tr

toàn b ho c m t ph n chi phí y t N u không x y ra r i ro y t ,ăng i mua s m t

kho năphíăđƣăđóngăchoăc ăquanăBHYT.ăThôngăth ng, giá tr c a BHYT là m t

n m

2.1.2 B o hi m Y t t ănhơn

BHYTăt ănhơnălƠăhìnhăth c b o hi m y t t nguy n do các công ty B o hi m

t ănhơnăth c hi n d a trên m c phí b o hi m (OECD, 2004) Ng i mua BHYT s

đ c h tr chi phí khi khám ch a b nh tùy theo giá tr h păđ ng gi aăng i mua

và công ty B o hi m.Vì BHYTăt ănhơnălà lo i hình b o hi m ho tăđ ng ch y u vì

l i nhu n, ho tăđ ng theo quy lu t s l n và là s chia s r i ro gi a nh ngăng i

cùng tham gia BHYT, vì v y m i công ty B o hi m s có s tính toán, linh ho t trong thi t k các h păđ ng khác nhau v m căđóng,ăm c chi tr nh măđ m b o

đ c kh n ngăchiătr và s t n t i phát tri n c aăcôngăty.ăTheoăđó,ăcácăcáănhơnăcóă

r i ro cao v s c kh e th ng s b t ch i đ c tham giaăBHYTăt ănhơn ho c s

ph i ký k t các h pă đ ng có m că đóngă caoă h nă cácă cáă nhơnă cóă r i ro th p

(Normand and Weber, 2009; Baker and Jha, 2012)

2.1.3 B o hi m Y t nhƠăn c

BHYT nhƠăn c hay còn g i là BHYT xã h i là chính sách thu c n i dung an

sinh xã h i c a m i qu c gia trên th gi i do Chính ph t ch c th c hi n BHYT

nhƠăn c là lo i hình b o hi m phi l i nhu n v i m căđích gi m gánh n ng v tài

chính choăng i dân khi g p r i ro măđau,ăb nh t t b ng hình th căđóngăgópăc a cá

nhân và c a toàn xã h i, đ cao tính c ngăđ ng xã h i (H S ăSƠ, 2000; OECD,

2004; Normand and Weber, 2009;ă ƠoăV năD ng,ăβ009) BHYTănhƠăn căth ng

có chung m t m căgiáăđ căxácăđ nh d a trên thu nh pămƠăkhôngătínhăđ n m căđ

r i ro v s c kh e c aăng i mua, có chung m c chi tr khi x y ra măđauăb nh t t

đ c áp d ng th ng nh t cho t t c m iă ng i trong cùng m tă đ iă t ng (Vi n

nghiên c u l p pháp, 2013)

2.1.4 S khác nhau gi aăBHYTănhƠăn căvƠăBHYTăt ănhơn

S khác bi t l n nh t gi aăBHYTănhƠăn căvƠăt ănhơnăchínhălƠăm c tiêu phi

l i nhu n c aăBHYTănhƠăn c và m c tiêu l i nhu n c aăBHYTăt ănhơn

B ng 2.1 SoăsánhăBHYTănhƠăn căvƠăBHYTăt ănhơn

Theo nhu c u, chi phí KCB th c

t Không ph thu c vào m c

đóng

Theo giá tr và nh ng quy

đ nh trong h pă đ ng khi

mua

Hình th c tham gia B t bu c và t nguy n T nguy n

M c tiêu ho tăđ ng Vì l i ích xã h i, phi l i nhu n Vì m c tiêu l i nhu n Ngu n: Lê M nh Hùng, 2012

2.1.5 Các lo i hình BHYT nhƠăn c

- B o hi m Y t b t bu c

Là lo iăhìnhăBHYTănhƠăn c,ătrongăđóătoƠnăb thành viên trong m t t ch c,

m t c ngăđ ngănƠoăđóădùămu năhayăkhôngăc ngăph i mua BHYT v i m c phí quy

đ nh mƠăkhôngătínhăđ n r i ro v s c kh e c aăng i tham gia H u h t t i các qu c

gia phát tri n, vi c mua BHYT là b t bu c toàn dân thông qua vi căđóng thu ho c

s đóngăgópăc aăng iălaoăđ ng và ch doanh nghi p theo m t t l quyăđ nh T i

các qu căgiaăđangăphátătri n, tùy theo tình hình m iăn c mà vi c mua BHYT b t

bu căđ c th c hi n theo t ngănhómăđ iăt ng Tuy nhiên, m c tiêu c a các qu c

gia đ uăh ngăđ n BHYT b t bu c toàn dân nh m có th b oăđ m cho t t c m i

ng iăđ uăđ căch măsócăyăt khi b nh t t, măđau.ă(H S ăSƠ,ăβ000; OECD, 2004;

Normand and Weber, 2009)

- B o hi m Y t t nguy n

Là lo iă hìnhă BHYTă nhƠă n c nh ngă mangă tínhă t nguy n,ă trongă đóă cácă cáănhơnăđ c quy n quy tăđ nh mua hay không mua BHYT M c phí c a lo i hình này

c ngăkhôngăd a trên r i ro v s c kh e (OECD, 2004; Normand and Weber, 2009)

Hi n nay, BHYT t nguy n t n t i h u h t các qu c gia trên th gi i, tuy nhiên có s khác nhau v mô hình t ch c T iăcácăn c phát tri n, ngoài BHYT b t

bu c toàn dân thì BHYT t nguy năđ c xem là lo i hình BHYT b sung.ăNg i

dân t iăcácăn c này ngoài vi c ph i tham gia BHYT b t bu c thì có th l a ch n

mua thêm BHYT t nguy n b sung nh mă giaă t ngă thêmă cácă l i ích trong vi c

ch măsócăs c kh e cho b n thân đ i v i các d ch v y t mà BHYT b t bu c không

chi tr ho c tìm ki m s ch măsócăyăt khác n m ngoài gói BHYT b t bu căc ăb n

(Vi n nghiên c u l p pháp, 2013)

T i m t s n căđangăphátătri n nói chung và Vi t Nam nói riêng, do h th ng

qu n lý BHYTăch aăch t ch ,ăc ngănh ătrìnhăđ nh n th c và thu nh p c aăng i dơnăch aăcaoănên ch aăth b t bu c toàn dân tham gia BHYT Vì v y, m t s đ i

t ngăđ c phép l a ch n mua ho c không mua BHYT S khác bi t gi a vi c b t

bu c ph iămuaăBHYTăvƠăđ c quy n l a ch n mua ho c không mua hình thành nên

tên g i BHYT b t bu c và BHYT t nguy n Ng i có BHYT b t bu c ho c

BHYT t nguy năđ uăđ c g i chung là có BHYT và đ căh ng m i quy n l i

nh ănhauăkhiăkhámăch a b nh (H S ăSƠ,ăβ000; Lu t BHYT, 2008)

2.1.6 Mô hình B o hi m Y t các qu c gia phát tri n

T i m t s qu căgiaănh ăAnh,ăCanada,ăChínhăph chi tr toàn b chiăphíăch mă

sóc y t Ngu n kinh phí y t ph n l n do ngân sách chi tr thông qua vi căđóngă

thu c aăng i dân và doanh nghi p,ăng i b nh ch ph i cùng chi tr m t s d ch

v đ c bi t t i các qu c gia này v n t n t iăBHYTăt ănhơn,ădùăr ng chi m m t t

l nh , dành cho các d ch v y t mà BHYT c a chính ph khôngăđ m nh n.T i

c, Nh t, Chính ph không tr c ti p chi tr chiăphíăch măsócăyăt mà thông qua

các công ty B o hi măđ c l p ra không vì m căđíchăl i nhu n mà nh măgiúpăng i

dân thanh toán chi phí y t ăNg i dân cácăn cănƠyăđ u b t bu c ph i tham gia

m tătrongăcácăch ngătrìnhăyăt v i m c phí tính theo t l quyăđ nh và cùng chi tr

chi phí khi KCB T i Pháp, BHYT là b t bu că đ c th c hi n b i các t ch c

BHYT c aăNhƠăn c, ngoài ra còn có BHYT t nguy n b sung nh m chi tr cho

m t s d ch v n m ngoài ph m vi BHYT b t bu c, ng iălaoăđ ng và ch doanh

nghi păđóngăgópăvƠoăqu BHYT theo m t t l doăNhƠăn căquyăđ nh (Lê M nh

Hùng, 2012; Vi n nghiên c u l p pháp, 2013)

Tuy khác nhau v cách th c t ch c th c hi năBHYT,ăph ngăphápăđóngăgóp,ă

t l chi tr , tuy nhiên h u h t các qu c gia phát tri năđ u xem BHYT là b t bu c toƠnă dơnă vƠă đ u áp d ng mô hình BHYT v i s t n t i c a c BHYT b t bu c,

BHYT t nguy n b sungă vƠă BHYTă t ă nhơn M iă ng iă dơnă đ u ph i tham gia

BHYT b t bu c v i các d ch v y t c ăb năđ căquyăđ nhătr căvƠăđ c quy n l a

ch n mua ho c không mua BHYT t nguy n b sungăvƠăBHYTăt ănhơnăv i các gói

l i ích khám ch a b nhăcaoăh năn m ngoài danh m căc ăb n (OECD, 2004; Vi n

nghiên c u l p pháp, 2013)

2.1.7 Qu B o hi m Y t

Tùy theo chính sách BHYT c a m i qu c gia, ngu n qu dùngăđ chi tr các

d ch v y t choăng i dân có th đ c trích t thu , ti năl ngăho cădoăng i dân

tr c ti p mua th BHYT theo m t m căgiáăquyăđ nh Ngu n qu nƠyăđ c chuy n

giao cho m tăc ăquanăch u trách nhi m qu n lý, th c hi n chi tr khám ch a b nh

(OECD, 2004; Vi n nghiên c u l p pháp, 2013)

Qu BHYTăđ c h chătoánăđ c l p và vi căcơnăđ i qu là v năđ quan tr ng

c a h th ng BHYT qu c gia V qu - không còn ti n chi tr KCB s d năđ n s

s p đ h th ngăch măsócăs c kh e,ăkhôngăđ m b oăđ c quy n l i c aăng i tham

gia BHYT, nhăh ngăđ n chính sách an sinh xã h i qu c gia Vì v y, khi phát hi n

nh ng y u t nhăh ngăđ n an toàn qu ,ăc ăquanăqu n lý cùng v i Chính ph ph i

có nh ng chính sáchăđi u ch nh k p th i (Hà Thúc Chí, 2011)

Tuy nhiên, vi c k tăd ăqu c ngăkhôngăph i là t t.ăNóăđ ngăngh aăv i vi c

chính sách BHYT quá th t ch t, có th là các chính sách h n ch vi c chi tr cho

ng i b nh có BHYT, h n ch danh m c thu c, h n ch danh sách các b nhăđ c

chi tr …Nh ng chính sách này nhă h ngă đ n quy n l i c aă ng i tham gia BHYT,ăkhôngăphátăhuyăđ c h t tác d ng h tr tƠiăchínhăchoăng i dân khi m đau, b nh t t c a BHYT

Vì v y, vi căcơnăđ iăthuăchi,ăđ m b o hài hòa gi a l i ích c a ng i tham gia BHYTăđ ng th i duy trì s năđ nh và phát tri n h th ng BHYT qu c gia là m c

tiêu và trách nhi m c aăc ăquanăqu n lý (Hà Thúc Chí, 2011)

T i Vi t Nam, Qu b o hi m y t là qu tƠiăchínhăđ c hình thành t ngu n đóngăb o hi m y t và các ngu n thu h păphápăkhác,ăđ c s d ngăđ chi tr chi phí

khám b nh, ch a b nh choăng i tham gia b o hi m y t (chi m 90% qu ), chi phí

qu n lý b máy c a t ch c b o hi m y t và nh ng kho n chi phí h p pháp khác

liênăquanăđ n b o hi m y t (chi m 10% qu )

Qu BHYTăđ c qu n lý t p trung, th ng nh t, công khai, minh b ch, b o

đ măcơnăđ iăthuăchiăvƠăđ căNhƠăn c b o h (Lu t BHYT, 2008)

2.1.8 M căh ng b o hi m y t

Là hình th căc ăquanăBHYTăchiătr toàn b chiăphíăKCBăchoăng i s d ng

d ch v y t Hình th c này t n t i m t s qu c gia phát tri n v i h th ng y t phát tri n, tiên ti n và m ngăl i y t ch t ch , tuy nhiên vi c chi tr toàn b này

v n lo i tr m t s d ch v y t theoăquyăđ nh c a t ng qu c gia (H S ăSƠ,ăβ000;

Lê M nh Hùng, 2012)

Vi t Nam, m căh ng 100% chi phí KCB ch đ c áp d ngăđ i v i m t s

đ iăt ngăchínhăsáchănh ng iătrongăquơnăđ i,ăthơnănhơnăng i có công v i cách

m ng,ăng iăđangăh ng tr c p, tr emăd i 6 tu i, h nghèo,ăng iăđangăsinhă

s ng vùng kinh t đ c bi tăkhóăkh nă(δu t BHYT, 2008)

Cùng chi tr chi phí khám ch a b nh BHYT

Cùng chi tr là hình th c ng i có th BHYTăkhiăđiăkhámăch a b nh ph i t

tr m t ph n chi phí theo t l quyăđ nh, t ch c BHYT tr ph n còn l i Ch đ

cùng chi tr t n t i h u h t các qu c gia đangăphátătri n và c nh ng qu c gia phát

tri năđ i v i lo i hình BHYT b sung nâng cao nh m gi m gánh n ng cho h th ng

tài chính y t c ngănh ăgiaăt ngătráchănhi m c aăng i s d ng d ch v y t (Lê

M nh Hùng, 2012; Vi n nghiên c u l p pháp, 2013)

Vi tăNam,ăng i tham gia BHYT có trách nhi m cùng chi tr m t ph n chi

phí KCB theo t l nh tăđ nh T l này đ c quyăđ nh c th theo đ iăt ng tham

gia, th i gian tham gia, t ng lo i d ch v khác nhau và theo tuy n, h ng b nh vi n

mà b nh nhân l a ch n, m c cùng chi tr thôngăth ng lƠăng i khám ch a b nh

chi tr β0%ăvƠăc ăquanăBHYTăchiătr 80% (Lu t BHYT, 2008)

2.2 C ăs lý thuy t n n t ng

2.2.1 Lý thuy t Thông tin b t cân x ng

S raăđ i c a Lý thuy t Thông tin b t cân x ng

Ngu n g c thông tin b t cân x ngăđ c Akerlof (1970) đ t ra trong bài vi t v

th tr ngă“qu chanh” nóiăđ n s b t cân x ng trong thông tin gi aăng i mua và

ng i bán v ch tăl ng c a s n ph m giao d ch trên th tr ng.ăỌngăđ aăraăvíăd

v th tr ngăôătôăđƣăquaăs d ng,ăn iăt n t i c xe t t và xe x u, v i nh ng chi c xe

có ch tăl ng t tăđ c g iălƠă“cherry- qu đƠo”,ăxeăx uăđ c g iălƠă“lemons- qu

chanh”

Gi đ nh r ng m c giá th tr ng h p lý cho m t chi c xe t t là 10.000$ và giá

m t chi c xe x u là 1.000$ và xác su tămuaăđ c xe t t và xe x uălƠănh ănhau.ăT i đơy, s b t cân x ng thông tin x y ra khi ng iăbánălƠăng i bi t rõ thông tin v

ch tăl ngăxeăh nălƠăng i mua Khi có s l n l n gi a xe t t và xe x u, khách hƠng,ăng i trung l p v i r i ro s ch s n lòng tr 5.500$ cho m t chi căxeăđƣăquaă

s d ng M c giá này th păh năgiáătr th c c a m t chi c xe t t Nh ngăng i s

cân x ng, có th ch còn hàng hóa kém ch tăl ng ho c t h n, th tr ng s không

còn t n t i

Lý thuy t v thông tin b t cân x ng hi nă nayă đ c áp d ng r ng rãi trong

nhi uăngƠnhă vƠăl nhă v că khácă nhauăđ lý gi i các các v năđ kinh t , đ c bi t là

trong th tr ng b o hi m, tài chính, tín d ng,ălaoăđ ng,ăhƠngăhóa,ăđ tăđai, nh ng th

tr ng mà tính minh b ch c a thông tin và kh n ngăti p c n thông tin không d

dàng, d năđ n tình tr ng b t cân x ng thông tin Ch ng h n,ăng iăđiăvayăbi t rõ

kh n ngăchiătr c a mình nhi uăh nălƠăng iăchoăvay;ăng i mua b o hi m bi t rõ

tình tr ng r i ro c a mình nhi uăh năcôngătyăb o hi m;ăng i bán bi t rõ ch tăl ng

s n ph m c aămìnhăh năng iămua;ăng iălaoăđ ng bi t rõ kh n ngălƠmăvi c c a

mình nhi uăh năng i thuê (Pindyck and Rubinfeld, 1991)

H qu c a thông tin b t cân x ng

Thông tin b t cân x ng là m t th t b i c a th tr ng, nó gây ra các h qu là

l a ch năng c, r iăroăđ oăđ c (Pindyck and Rubinfeld, 1991)

L a ch năng c (Adverse selection)

Nguyên nhân c a thông tin b t cân x ngălƠădoăđ c tính n c a ch tăl ng hàng

hóa gây ra Ng i mua ch có th th yăđ c hình th c bên ngoài và nh ng thông tin

v ch tăl ngădoăng i bán cung c p mà không th th yăđ c ch tăl ng th t s

bên trong, d năđ n vi c có th ch n ph i các s n ph m có ch tăl ng th p L a ch n

ng c có th x y ra b t k th tr ng nào mà m t trong hai bên g pă khóă kh nă

trong vi căxácăđ nh ch tăl ng s n ph m giao d ch.( Pindyck and Rubinfeld, 1991)

Trên th tr ng v i nhi u hàng hóa l n l n gi a x u và t t khi mƠăng i mua

không bi tăđ c ch tăl ng th t s , nên đ gi m b t r i ro, h ch s n lòng chi tr

m c giá th păh năgiáătr th c c aăhƠngăhóa.ăCònăng i bán, vì ch bánăđ c giá th p

nên khôngăcóăđ ng l c s n xu t hàng hóa ch tăl ng cao,ch bán hàng hóa có ch t

l ng kém L a ch năng c s d năđ n th tr ng ch có nh ng hàng hóa có ch t

l ng kém ho c không th ho tăđ ng (Akerlof, 1970; Baker and Jha, 2012)

R iăroăđ oăđ c (Moral hazard)

Thông tin b t cân x ngădoăhƠnhăđ ng không th ki măsoátăđ c sau khi giao

d ch s gây nên hi năt ng r iăroăđ oăđ c R iăroăđ oăđ c n yăsinhăkhiăng iăcóă uă

th v thông tin hi uăđ c tình th thôngătinăphiăđ i x ng gi a các bên giao d ch và

t nhiênăhìnhăthƠnhăđ ngăc ăhƠnhăđ ngătheoăh ngăđ tăđ c l i ích cho mình b t k

vi c gây thi t h iăchoăđ i tác.Ví d ng iăđiăvayăcóăth dùng kho n vay sai v i m c đíchăbanăđ u khi cam k t v iăng iăchoăvay,ăđ uăt ăvƠoănh ng d án r iăroăcaoăh nă

d năđ n xác su t tr đ c kho n vay th p;ăng i mua b o hi măxeăth ngăl ălƠăh nă

trong vi c b o v xe vì bi tăđƣăcóăcôngătyăb o hi m b iăth ng khi x y ra s c

(Pindyck and Rubinfeld, 1991)

2.2.2 Lý thuy t Thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYT

S t n t i c a Thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYT

Akerlof (1970) đƣ đ c p đ n v năđ thông tin b t cân x ng trong th tr ng

B o hi m v i tình hu ngăng i trên 65 tu iăth ng g p khóăkh năkhiămuaăBHYT doăng iăgiƠăth ng có xác su t b m n ng caoăh năr t nhi u và cho dù các công ty

b o hi m có yêu c uăgiámăđ nh s c kh eăthìăc ngăch cóăng i mua m i bi t rõ tình

tr ng s c kh e c a h h năb t k m t công ty b o hi m nào

Th tr ng BHYT là th tr ng th c hi n vi c mua bán d a trên s c kh e c a

ng i mua, và ch cóăng i mua m i bi t rõ s c kh e c aămình,ăngh aălƠăcó b t cân

x ng thông tin trên th tr ng BHYT (Pindyck and Rubinfeld, 1991; Baker and Jha,

2012)

Nhi u nghiên c u các qu c gia khác nhau c ngăth a nh n vi c có th t n t i

thông tin b t cân x ng trên th tr ng BHYT (Wang et al, 2006; Tomislav and

Danijel, 2008; Dong, 2012; Minh et al., 2012)

L a ch năng c trong BHYT

L a ch năng c trong th tr ng BHYT là tình hu ng ch ng i có s c kh e

kém m i mua BHYT vì h ngh ăch c ch n s ph i c năđ n nó,ăcònăng i có s c

kh e t t s không mua BHYT (Pindyck and Rubinfeld, 1991; Baker and Jha, 2012; Wolferen et al., 2013) L a ch năng c có kh n ngăhi n di n trong t t c các lo i

b o hi m k c BHYT, nh ng th tr ngămƠăng i mua có quy n l a ch n mua

ho c không mua (Akerlof, 1970)

i v iăcácăcôngătyăBHYTăt ănhơn,ădoă không th phân bi tăđ căng i có

m căđ r iăroăcaoăvƠăng i có m c đ r i ro th p, nh n th c rõ t n th t k v ng gia

t ngătrongăm t kh i ch toàn ng i có s c kh e kém, vì v y h s giaăt ngăm c giá

b o hi măđ phù h p v i s r iăro.ăNg i có s c kh e t t l i càng không thích mua

b o hi măkhiăđ i m t v i m c phí ngày cao s ti p t c r i b th tr ng M c giá

ti p t căt ngăvƠăth tr ng ch còn cácă“qu chanh” - nh ngăng i có s c kh e kém,

d năđ n th t b i th tr ng (Akerlof, 1970; Pindyck and Rubinfeld, 1991; Baker and

Jha,ăβ01β).ăă tránh s l a ch năng c, các công tyăBHYTăt ănhơnăth ng t ch i

bán b o hi m cho các cá nhân có r i ro cao v s c kh e, c th trong bài vi t c a

Akerlofă(1970)ălƠăng i l n tu i

i v i nhƠăn c, do m c tiêu vì an sinh xã h i mà không ph i là l i nhu n

nên m iăng iăđ u có quy n mua BHYT, k c ng iăgiƠ,ăng i có s c kh e kém

Do đó,ăh th ngăBHYTănhƠăn c,ăđ c bi t là nh ng lo iăhìnhăBHYTăđ c phép

ch n mua ho c không mua th ngăđ i m t l a ch năng c d năđ n qu BHYT luôn cóănguyăc ăx y ra tình tr ng b i chi ho c kém b n v ng

R iăroăđ oăđ c trong BHYT

Có hai lo i r iăroăđ oăđ c trong BHYT là r iăroăđ oăđ cătr c khi x y ra s

ki n b o hi m (ex ante moral hazad ) và r iăroăđ oăđ c x y sau khi x y ra s ki n

b o hi m (ex post moral hazard) (Baker and Jha, 2012)

R iăroăđ oăđ c tr c khi x y ra s ki n b o hi m là tình hu ngăng i mua

BHYT tr nên ch quană h nă trongă vi c b o v s c kh e c a mình so v iă ng i

không có BHYT b i h bi t h đ c b o v (Baker and Jha, 2012; Wolferen et al.,

2013) M t nghiên c u c a Dong (2012) cho th y BHYT không làm m tă ng i

không u ngăr u tr nên u ngăr uănh ngăcóăth tácăđ ngăđ n vi c m tăng i thích

u ngăr u s u ng nhi uăh năsauăkhiămuaăBHYT

R iă roă đ oă đ c sau khi x y ra s ki n b o hi m là tình hu ng khi b b nh

ng iăcóăBHYTăth ng s d ng d ch v y t nhi uăh nă(s d ng quá m c c n thi t)

so v iă ng i không có BHYT vì h bi t h đ c công ty BHYT h tr chi tr

(Baker and Jha, 2012; Dong, 2012)

H n ch l a ch năng c

i v iăBHYTăt ănhơn,ăđ kh c ph c l a ch năng c, các công ty b o hi m

th ng áp d ng gi i pháp sàng l c thông tin đ i v i nh ngăng i mu n mua BHYT

b ng cách yêu c u ng i mua khám s c kh e, tr l i các b ng câu h i v l i s ng,

ti u s b nh t tăđ đánhăgiáăm căđ r i ro c a khách hàng T đó,ăcôngătyăb o hi m

s có thêm nhi uăthôngătinăh n,ăgi m b t tình tr ng b t cân x ng thông tin

i v iă BHYTă nhƠă n c, do m c tiêu là an sinh xã h i, m iă ng iă đ u có

quy n tham gia nên không th áp d ng gi i pháp h n ch l a ch năng c nh ăđ i

v iăBHYTăt ănhơn Vì v y, gi i pháp chính là t ngăđ bao ph BHYT, khi t t c

m iăng iăđ uăthamăgiaăBHYTăngh aălƠăs không còn l a ch năng c các qu c

gia phát tri n, v i chính sách BHYT b t bu c, m c dù l a ch năng c không x y ra

lo iăhìnhăBHYTăc ăb n - b t bu c toàn dân thì v n có th x y ra các lo i hình

BHYT b sung - đ c quy n l a ch n (Tomislav and Danijel, 2008)

Tuy nhiên, vi c th c hi n BHYT b t bu c toàn dân không ph i là m tăđi u d dƠngăđ i v i các qu căgiaăđangăphátătri n do h th ng pháp lu t,ăchínhăsáchăch aă

ch t ch và m c s ng c aăng iădơnăch aăcao (Vi n nghiên c u l p pháp, 2013) Vì

v y, c n ph i ti n hành nghiên c u các y u t tácăđ ngăđ n c u BHYT nh măđ aă

nh ng chính sách h pălỦăđ khuy năkhíchăng i dân t nguy n tham gia ngày càng

nhi uăh n

H n ch r i ro đ oăđ c

Gi i pháp h n ch r iăroăđ oăđ c đ i v iăng i tham gia BHYT đ c nhi u

qu c gia s d ng là th c hi năđ ng chi tr chi phí khi s d ng d ch v y t (Baker

and Jha, 2012) ơyălƠăph ngăphápăđ năgi n và có hi u qu nh t nh m gi m thi u

r iăroăđ oăđ c

Tuy nhiên, v iăBHYTănhƠăn c, do m cătiêuăch măsócăs c kh e và an sinh xã

h i, t l đ ng chi tr luônăđ căquyăđ nh m c th păđ đ m b o gi m gánh n ng y

t choăng iădơn,ănênăng iăcóăBHYTăth ng tr m t kho năphíăítăh năr t nhi u so

v iăng i không có BHYT khi s d ng d ch v y t Ngoài ra, m t s đ iăt ng

chính sách nh ătr em,ăng iăgiƠ,ăng iănghèo…th ng không ph iăđ ng chi tr chi

phí y t Vì v y, r iăroăđ oăđ c v n có th t n t i

M t s gi i pháp khác có th đ c áp d ngăđ h n ch r iăroăđ oăđ cănh ăbană

hành danh m c thu căđ căh ngăBHYT,ăquyăđ nh m t s cácătr ng h p không

đ căh ngăBHYT,ăquyăđ nh m căthanhătoánăcaoăh năkhiăs d ng các d ch v k

thu t cao, đ aăra h n tr n thanh toán Doăđ căđi m xã h i c a m i qu c gia khác

nhau và thayăđ i t ng th i k khác nhau, nên luôn có s đi u ch nh v chính sách

nh m v a th c hi n t t m cătiêuăch măsócăs c kh eăng i dân v a h n ch nh ng

t n th t do r iăroăđ oăđ c mang l i

2.3 M t s nghiên c u v BHYT

xem xét v năđ l a ch năng c trong BHYT, ph n l n các nghiên c uăđ u

s d ng mô hình các y u t nhăh ngăđ n c u v BHYT Ngoài các y u t v m c

phí b o hi m, m c phí c a các lo i b o hi m thay th , ch tăl ng d ch v , chi phí

đi u tr y t đ uăcóătácăđ ngăđ n vi c mua hay không mua BHYT (Feldstein, 1973)

thì h u h t các nghiên c u v c uăBHYTăđ u t p trung ph n l n vào các y u t

thu c v nhân kh u h c và có nhi u s khác bi t trong k t lu n, ch ng h n Tomislav and Danijel (2008), Ha and Leung (2010), Kefeli and Jones (2012) tìm

th y thu nh pă lƠmă giaă t ngă c u BHYT do cóă đi u ki nă muaă BHYTă h n,ă còn

Feldstein (1973) l i cho r ng thu nh p cao làm gi m c u BHYT do h cóăđi u ki n

s năsƠngăđ i phó v i nh ng r i ro v s c kh e mà không c n mua BHYT, trong khi

Jowett (2001) l i không tìm th yătácăđ ng c a thu nh păđ n c u BHYT i v i

gi i tính, m t s nghiên c u k t lu n nam có xác su t mua BHYT nhi uăh năn

(Wang et al, 2006; Ha and Leung, 2010) trong khi s khác có k t qu ng c l i

(Tomislav and Danijel, 2008; Ngãi và H ng, 2012) Tuy có khác bi t v k t lu n và cách lý gi i,ănh ngăh u h tăđ u kh ngăđ nh các y u t thu c v đ căđi m cá nhân

nh ătu i, gi i tính, thu nh p, hôn nhân, h c v n, ngh nghi p, dân t c,ăn iă đ u có nhă h ngă đ n quy tă đ nh mua BHYT Bên c nh đó,ă d a vào các y u t v s c

kh e, tình tr ng b nh và tu i, các nghiên c u có th đ aăraăk t lu n v l a ch n

ng c Tomislav and Danijel (2008) cho r ngă ch ngă trìnhă BHYTă b sung

Croatia không t n t i l a ch năng căkhiăng i có s c kh e trung bình mua nhi u

h năng i có s c kh e kém Wang et al (2006) l i tìm th y có l a ch năng c trong

ch ngătrìnhăBHYTă nông thôn Trung Qu căkhiăng i có s c kh e kém có xác

su tămuaăBHYTăcaoăh n.ăă Vi t Nam, các nghiên c u v l a ch năng c đ u có

k t lu n khá gi ng nhau Jowett (2001) v i d li u kh o sát các tnhă ng Tháp,

Ninh Bình, H i Phòng tìm th y có s l a ch năng căkhiăng i có s c kh e t t ít muaăBHYTăh năng i có s c kh e kém Ngãi và H ng (β01β)ăc ngătìmăth y có l a

ch năng c v i d li u kh o sát riêng t nhă ng Tháp Ha and Leung (2010) c ngă

tìm th y k t qu t ngăt khi s d ng b d li u VHLSS 2004 và 2006 v i mô hình

MNL

i v i r iăroăđ oăđ c, Tomislav and Danijel (2008) s d ng bi n v s l n

khám ch a b nh và d a vào so sánh s l n khám ch a b nh c aăng i có mua và khôngămuaăBHYTăđ k t lu n s t n t i c a r iăroăđ oăđ c trong hành vi c aăng i

mua BHYT V iăph ngăphápănƠy,ăông tìm th y tácăđ ng c a r iăroăđ oăđ căđ n s

l n khám ch a b nh Savage and Wright (2003) nh n th y r iăroăđ oăđ c làm gia

t ngăs ngày n m vi n Autralia.ăTrongăkhiăđó,ăKefeli and Jones (2012) k t lu n có

r iăroăđ oăđ c trong BHYT εalaysiaă vƠoă n mă1997ănh ngăl i không tìm th y

b ng ch ng v r iăroăđ oăđ c vào n măβ006 Các k t qu này cho th y t i các th

tr ng BHYT khác nhau và t i t ng th iăđi m khác nhau s có nh ng k t lu n khác

nhau v r iăroăđ oăđ c

T i Vi t Nam, Ngãi và H ng (2012) trong nghiên c u v thông tin b tăđ i

x ng trong th tr ng BHYT t nguy n t nhă ng Tháp s d ng mô hình h i quy

d a theo mô hình nghiên c u c a Tomislav and Danijel (2008), k t qu kh ngăđ nh

t n t i r iăroăđ oăđ c trong th tr ng B o hi m y t t nguy n t i t nhă ng Tháp

Minh et al (2012) s d ng ph ngăphápăPSεăv i b d li u VHLSS 2008, k t qu

cho th yătácăđ ng c a thông tin b t cân x ng là khá nghiêm tr ng và ph bi n

ng iăgiƠ,ăkhôngăđángăk đ i v iăng i tr tu i,ătuyănhiênăđi u này ch đúngăv i

KCB ngo i trú và không tìm th y r iăroăđ oăđ c trong KCB n i trú K t qu này

khác v i Cuong (2011) khi nghiên c uătácăđ ng c a BHYT t nguy n lên vi c s

d ng d ch v y t và vi c chi tr trên s li u VHLSS 2004 và 2006, ông nh n th y

có r iă roă đ oă đ c c KCB ngo i trú l n n i trú khi ng i s d ng BHYT t

nguy năgiaăt ngăs l n khám ch a b nhă45%ăđ i v iăđi u tr n iătrúăvƠă70%ăđ i v i

đi u tr ngo i trú Ph ngă(β01γ)ăc ngăv i d li uăVHδSSăβ004ăvƠăβ006ăt ngăt

nh ăCuongă(β011)ăl i có k t qu t ngăt nh ăεinhăetăal (2012) khi cho r ng r i ro

đ oăđ c ch t n t i KCB ngo i trú Ti p t c phát tri n nghiên c u c a mình b

d li u m iăh n-VHLSS 2008- 2010, Minh et al.(2012) cho r ng r iăroăđ oăđ c

n măβ010ăgiaăt ngănhi uăh năsoăv iăn măβ008ăv m căđ ph bi n khiăvƠoăn mă

2008 r iăroăđ oăđ c ch t n t i nhóm tu i t 40-60 cònăn măβ010,ăr iăroăđ oăđ c

t n t i h u h t các nhóm tu i Khác v i các nghiên c u trên khi đ u kh ngăđ nh có

s t n t i r iăroăđ oăđ c, Jowett (2001) khi s d ng d li u kh o sát 3 t nh H i Phòng,ăNinhăBình,ă ng Tháp vào n mă1999ăđ đánhăgiáătácăđ ng c a BHYT t

nguy n lên chi tiêu y t l i không tìm th y b ng ch ng v r iăroăđ oăđ c.Tuy nhiên,

s khác bi t này có th đ n t b d li u và th iăđi m nghiên c u

Tóm t t ch ng 2

-Thông tin b t cân x ng t n t i trên th tr ng BHYT do ch cóăng i mua

m i bi t rõ v s c kh e c aămìnhăh nălƠăcôngătyăb o hi m (Baker and Jha, 2012)

L a ch năng c t n t i ho c ít nh t là có th t n t iăkhiăcácăcáănhơnăđ c quy n

ch n mua ho c không mua BHYT (Akerlof, 1970) và r iăroăđ oăđ c có th x y ra

trong t t c các th tr ng BHYT do m iăng iăđ u s d ng chung m t qu khi

khám ch a b nh (Baker and Jha, 2012)

- H th ng BHYT Vi tăNamăc ngăcóăkh n ngăt n t i l a ch năng c và r i ro

đ oă đ c qua các nghiên c uă đƣă đ c th c hi n trên các b d li u t kh o sát

(Jowett, 2001; Ngãi và H ng, 2012) và VHLSS t 2004-2010 (Ha and Leung, 2010; Cuong, 2011; Minh et al, 2012; Ph ng,ăβ01γ)

CH NGă3 T NG QUAN V BHYT VI T NAM

Ch ngă nƠyă gi i thi u t ng quan v BHYT Vi t Nam, nh ng m c tiêu và

thách th c trong quá trình phát tri n cóăliênăquanăđ n l a ch năng c và r iăroăđ o

đ c

3.1 S hình thành và phát tri n BHYT Vi t Nam

B o hi m Y t Vi t Nam chính th că raă đ i vào cu iă n mă 199βă v iă N ăβ99/199βăđ căbanăhƠnhăvƠoăngƠyă15/08/199β.ăBanăđ u ch có BHYT b t bu căđ i

v iă ng iă laoă đ ng khu v c hành chính s nghi p và khu v c s n xu t kinh

doanh M că đóngă lƠă γ%ă m că l ng- trongă đóă c ă quan,ă doanhă nghi pă đóngă β%,ă

ng iălaoăđ ngăđóngă1%ăvƠăđ c chi tr 100% chi phí khám ch a b nh.ă n cu i

n mă1994,ăcóăthêmălo i hìnhBHYT h c sinh sinh viên,t o kinh phí ngày càng l n

cho công tác khám ch a b nh Tuy nhiên v i chính sách chi tr không gi i h n (100% chi phí khám ch a b nh)ăăđƣălƠmăn y sinh v năđ l m d ng qu BHYT, d n

đ n tình tr ng b i chi qu

k p th iăng năch n tình tr ng b i chi qu khám ch a b nh BHYT, ngày 13/

8/1998, Chính ph bană hƠnhă N ă 58/1998ă kèmă theoă đi u l BHYT m i thay th

Ngh đ nhăβ99ă vƠăđi u l BHYTăn mă199β.ăTheoăđó,ăt ngƠyă01/01/1999ăc ăch

cùng chi tr 20% chi phí khám ch a b nhăBHYTăđ c áp d ng, m căđóngăphíăv n

là 3% m c ti năl ng,ăti năcôngăđ i v i BHYT b t bu c; b sung thêm m t s đ i

t ng b t bu c mua BHYT nh m m r ng s l ngăng i tham gia BHYT; m c đóngăăBHYTăt nguy n tùy theo t ngăđ iăt ng và t ngăđ aăph ng,ăquyăđ nh tr n

trong thanh toán n iătrú,ăquyăđ nh c th vi c thanh toán tr c ti p và vi c thanh toán

m t s d ch v y t k thu t cao

V i chính sách m i,ăđ iăt ng tham gia BHYT b t bu c t ngăb căđ c m

r ng cùng v i vi c chú tr ngăt ngăc ng phát tri n BHYT h c sinh sinh viên và

BHYT t nguy n, tình hình b i chi qu BHYT m t s tnhăđƣăđ c h n ch T

n mă1999ăđ năn măβ005,ăv i vi căt ngăl ngăt i thi uăăvƠoăcácăn măβ000,ăβ00β,ă

2003 d năđ n m căthuăBHYTăgiaăt ngăvƠăchínhăsáchăcùngăchiătr β0%ăđƣăgópăph n

h n ch tình tr ng l m d ng qu trong khám ch a b nh, làm cho ho tăđ ng BHYT

d năđiăvƠoă năđ nh và phát tri n, qu BHYT b tăđ u k tăd ătrongăth i k này.V i

chính sách th t ch t qu BHYT, Ngh đ nhă58ăđ c cho là h n ch quy n l i c a

ng i tham gia BHYT, cùng v i vi c k tăd ăβ.000ăt đ ng trong th i k th c hi n

Ngh đ nh 58 và v i m c tiêu m r ng, ti năđ năBHYTătoƠnădơnăđƣăd năđ n vi c

ti năhƠnhăthayăđ i Ngh đ nh

Ngày 16/05/2005, Chính ph ban hành Ngh đ nh 63/2005 thay cho Ngh đ nh

58 có hi u l c thi hành t 1/7/2005 v i nh ng n i dung quan tr ngă nh :ă bƣiă b

chính sách cùng chi tr , chi tr toàn b chi phí khám ch a b nh, b tr n thanh toán

n i trú nh m m r ngăđ iăt ng tham gia BHYT, BHYT t nguy n.V i chính sách

chi tr toàn b này, t β005ăđ năn măβ009,ă chiăphíă khámăch a b nhăđƣă giaăt ngă

nhanh chóng, qu BHYT liên t c b iăchi.ă n cu iăn măβ009,ăơmăl yăk h năγ.000ă

t đ ng

Tháng 11/2008, Lu tă BHYTă raă đ i, có hi u l c t 1/7/2009 cùng v i N ă6β/β009ăquyăđ nh chi ti t và h ng d n thi hành m t s đi u c a Lu t BHYT áp

d ng t 01/10/2009 thay th cho Ngh đ nh 63 V i Ngh đ nh 62/2009, BHYTăt ngă

m căđóngălênă4,5% m c ti n l ng,ăti năcôngăhƠngăthángăđ i v i BHYT b t bu c

và 4,5% m căl ngăt i thi uăđ i v i BHYT t nguy n; th c hi năc ăch cùng chi

tr áp d ng t l khác nhau theo t ngăđ iăt ng tham gia, theo lo i d ch v y t và

theo h ng b nh vi n.ă c bi t,ăđ aăraăh n m c thanh toán BHYT khi m c chi KCB

v tăquáă40ăthángăl ngăt i thi u thìăng i b nh chi tr toàn b vi n phí Ngoài ra,

Lu tăcònăquyăđ nhăcácăđ iăt ng có th iăgianăđóngăBHYTăkhông liên t c ho c tham

gia l năđ u thì th i gian ch h ng ch đ đ i v i các quy n l i v d ch v y t k

thu t cao là sau 180 ngày k t ngày tham gia M căđíchăc aăquyăđ nh này nh m

tránh tình tr ng l a ch năng c (b b nh m i tham gia BHYT), góp ph năcơnăđ i

qu BHYT

V i vi căt ngăm căđóngăBHYTălênă4,5% cùng v iăt ngăm căl ngăt i thi u

chung (t 650.000ăđ ngăvƠoăn măβ009;ăsauăđóăti p t căt ngălênă730.000ăđ ngăn mă

2010; 830.000ăđ ngăn măβ011;ă1.050.000ăđ ngăn măβ01β)5

và vi c giá vi n phí n

đ nh trong su t th i gian này6đƣăd năđ n m c k tăd ăl năsauă0γăn măth c hi năN

62/2009 Cu iăn măβ01β, qu BHYT k tăd ăg n 13.000 t đ ng

Tuy nhiên, sau th iăgianădƠiăkhôngăt ngăgiáăvi n phí, tháng 02/2012 B Y t đƣă bană hƠnhă thôngă t ă 04/β01βă v vi că đi u ch nhă t ngă giáă d ch v y t và tháng

10/2012, Chính ph banăhƠnhăN 85/2012 bao g m quy đ nh v giá d ch v khám

ch a b nh và nêu rõ l trìnhăt ngăgiáăcácăd ch v y t ,ătheoăđóăgiáăcácăd ch v y t s

ti p t căđ căđi u ch nhăt ngăd năquaăcácăn măk t n măβ01γ.ăV i m c giá các

d ch v y t ngƠyăcƠngăgiaăt ngăd n vi c chi tr ngày càng l n, chính ph s ph iăđ i

m t nhi uăkhóăkh nătrongăvi cătínhătoánăcơnăđ i qu BHYT

Ngày 13/6/2014, Qu c h iăđƣăbanăhƠnhăδu t s aăđ i, b sung m t s đi u c a

Lu t BHYT 2008 và có hi u l c thi hành k t 1/1/2015 v i vi c m r ngăđ iăt ng

tham gia, b sungăđ iăt ngăđ c c p BHYT mi n phí, ch đ BHYT t nguy n h giaăđìnhăvƠăthayăđ i m căh ng chi phí KCB cho m t s đ iăt ng nh măgiaăt ngăt

l tham gia BHYT, h n ch l a ch năng c và r iăroăđ oăđ c, b oăđ m an toàn qu

3.2 H th ng BHYTăNhƠăn c Vi t Nam

3.2.1 Các hình th c BHYT

Theo Lu t BHYT Vi tă Namă (β008),ă BHYTă nhƠă n c g m hai hình th c là

BHYT b t bu c và BHYT t nguy n cùng song song t n t iăvƠăđ c áp d ng cho cácăđ iăt ng khác nhau, ngoài ra còn có thêm hình th c BHYT h c sinh, sinh viên

-BHYT b t bu c đ c s d ngăchoăcácănhómăđ iăt ng b t bu c ph i mua

BHYT theo lu tăđ nh;ăcácănhómăđ iăt ngăchínhăsáchăđ c c p mi n phí

-BHYT h c sinh, sinh viên đ c thi t k dƠnhăriêngăchoăđ iăt ng h c sinh, sinhă viên.ăBanăđ uăc ngălƠălo i hình t nguy năvƠăđ c khuy n khích, v năđ ng

toàn th h căsinh,ăsinhăviênăthamăgia;ăđ năn măβ014,ăđ c g iălƠăđ iăt ng có trách

nhi m ph i tham gia BHYT M c dù không g i là b t bu c,ănh ngăc ngăcóăth coi

là b t bu c tham gia

-BHYT t nguy n đ c áp d ng cho t t c ng i dân không n m trong danh sáchăcácănhómăđ iăt ng b t bu c tham gia

3 2.2ăQuyăđ nh v đ iăt ng và m căh ng BHYT

- iăt ng b t bu căđóng: ng iălaoăđ ng M căđóngăhƠngăthángăhi n t i là

4,5% ti năl ng,ăti năcông.ăNg i s d ngă laoăđ ngă đóngăγ%ă,ăng iălaoăđ ng đóngă1,5%ăăđ c tr tr c ti p vào ti n công, ti năl ngăm i tháng

- iăt ngăđ c c p mi n phí: bao g măcácăđ iăt ng do t ch c BHXH

đóngănh ăng iăh ng ch đ h uătrí,ăng iăđangăh ng tr c p b o hi m xã h i,

ng iă đangă h ng tr c p th t nghi p;ă cácă đ iă t ngă doă ngơnă sáchă nhƠă n c (NSNN)ăđóngănh ăng i làm vi cătrongăquơnăđ i,ăcácăđ iăt ng chính sách,tr em

d i 6 tu i,ăng i thu c h giaăđìnhănghèo,ăng i dân t c thi u s vùng kinh t khóăkh n,ăng i s ng vùng kinh t đ c bi t khóăkh n

- iăt ngăđ c h tr m căđóng:ăng i thu c h giaăđìnhăc n nghèo, h c

sinh sinh viên M căđóngăBHYTăhƠngăthángăđ i v iăng i thu c h giaăđìnhăc n

nghèo b ng 4,5% m căl ngăt i thi uăchung,ătrongăđóăNSNNă70%,ăng i tham gia

ch ph iăđóngăγ0%.ăM căđóngăBHYTăhƠngăthángăđ i v i h c sinh, sinh viên b ng

3% m cl ngă t i thi u chung7

,ă trongă đóă NSNNă h tr 30%, h c sinh sinh viên đóngă70%

- iăt ng t nguy năđóng: h giaăđình,ăcácăđ iăt ng khác.M căđóngăhƠngă

thángă đ i v iă đ iă t ng tham gia BHYT t nguy n là 4,5% m că l ngă t i thi u chung.ă i v i h giaăđình,ănh m khuy n khích t t c các thành viên thu c h gia đìnhăthamăgiaăBHYT,ăt ng i th 2, 3, 4, 5 m căđóngăs đ c gi m d n

7 T ă1/1/β015,ăm căđóngăBHYTăc aăHSSVăt ngălênă4.5%ăm căl ngăt iăthi uăchungă(δu tăs aăđ iăb ăsungă

m tăs ăđi uăc aăδu tăBHYT,ăβ014)

M căh ng chi phí khám ch a b nh b ng BHYT:

M căh ngă100%ăđ i v i cácăđ iăt ngăđ c c p mi n phí BHYT do t ch c BHXHăđóng,ăngơnăsáchănhƠăn căđóngănh ăng i làm vi cătrongăquơnăđ i, ng i

h ng tr c p BHXH, cácăđ iăt ng chính sách,tr emăd i 6 tu i,ăng i thu c h giaăđìnhănghèo,ăng i dân t c thi u s vùng kinh t khóăkh n,ăng i s ng vùng

Hình 3.1 Tóm t t các lo iăhìnhăBHYTănhƠăn cătheoăđ iăt ng tham gia

-H giaăđình,ăcácăđ iăt ng khác -M căđóng:ă4.5%ăm căl ngăt i thi u chung

- M căh ng : 20%

- M c chi tr : 80%

- Ng i thu c h c n nghèo -M căđóng:ă4.5%ăm căl ngă

t i thi u chung -H tr m căđóng:70%

iăt ng

t nguy n tham gia

- Ng iălaoăđ ng -M căđóng hàng tháng: 4.5%

ti năl ng -M căh ng: 20%, m c chi

tr 80%

- iăt ngăchínhăsách,ăng i thu c h nghèo, tr em <6t,

ng iătrongăquơnăđ i

- BHYT mi n phí -M căh ng: 100%

iăt ng HSSV

-HSSV -M căđóng:ăγ%ăm căl ngă

t i thi u chung (t 1/ 1/2015

là 4.5%) -H tr m căđóng:ăγ0%

-M căh ng 20%, m c chi

tr : 80%

Ngu n: tác gi tóm t t theo Lu t BHYT 2008 ( i u 13 M c đóng BHYT và

i u 22 M c h ng BHYT)

3.3 M t s v năđ c a BHYT Vi t Nam

Báo cáo s 525 c a UBTVQH (tháng 10/2013) và Ngh quy t s 21-NQ/TW

c a B Chính tr (thángă11/β01β)ăđƣănêuăraăm t s v năđ còn h n ch , y u kém c a

BHYT Vi t Nam, c th :

- T l dân s thamăgiaăBHYTăch aăcao

T n mă199γ đ n nay, t l thamăgiaăBHYTăngƠyăcƠngăgiaăt ng.ăT n mă199γăđ n

n măβ005,ăt căđ t ngăđ u.ă n gi aăn măβ005,ăkhiăNgh đ nhă6γăraăđ i thay th

Ngh đ nh 58, ngoài vi c b sungăthêmăcácă đ iăt ng tham gia BHYT, cùng v i

chính sách chi tr 100% vi năphíăđƣ giúpăgiaăt ngăkháănhanhăt l tham gia BHYT trongăgiaiăđo n này n tháng 11/2008 v i s raăđ i c a Lu t BHYT cùng Ngh

đ nh 62 b sungăthêmăđ iăt ng tr emăd i 6 tu iăđ c c p mi n phí BHYT, t l giaă t ngă t 47,82% lên 58,β6%.ă n cu iă n mă β01β,ă t l thamă giaă BHYTă đ t

66,8%

Tháng 11/2013, Qu c h i thông qua Ngh quy t 68 v đ y m nh vi c th c hi n

ti năđ n BHYT toàn dân v i l trìnhăđ năn măβ015ăđ t ít nh t 75% dân s tham gia BHYTăvƠăđ năn măβ0β0ăđ t ít nh t 80% dân s tham gia BHYT.Tuy nhiên, v i vi c

đ iăt ng tham gia BHYT t nguy n th p cùng v i vi c ngay c cácăđ iăt ng n m

5.4

12.5

20 23.4

28.4 44.43 43.52 47.82

Hình 3.2 T l dân s tham gia BHYT t 1993-2012

Ngu n: Báo cáo c a B Y t , 2011, trang 17 & Báo cáo c a UBTVQH, 2013

trong di n b t bu cămuaăBHYTăc ngăch aăth th c hi năđ c 100% cho th y m c

tiêu c a Chính ph v n là m t thách th c l n

-T l tham gia BHYT t nguy n còn th p

T l tham gia BHYT c aăcácăđ iăt ng do t ch căBHXHăvƠăNSNNăđóngă

luôn gi m c cao (t 80% tr lên).ăCácăđ iăt ng này d dàng th c hi năđ c

m c tiêu bao ph do thu c khu v căcôngăvƠăđ c c p th BHYT mi năphí.ăCácăđ i

t ngăc ngăthu c di n b t bu c ph iăthamăgiaăBHYTănh ngăl iăđ t t l th pănh ă

đ iăt ngăng iălaoăđ ng trong doanh nghi p (53,4%), h c sinh sinh viên (71,08%)

i v i các đ iăt ng tham gia BHYT t nguy n,ănhómăng i thu c h gia đìnhăc nănghèoăđ c h tr m căđóngă50%ănh ngăch đ t t l 11,γ8%ăvƠăt ngăm c

h tr lênă70%ăvƠoăđ uăn măβ01β8 nh ngăđ n cu iăn măβ01βăch đ t kho ng 25%,

nhóm t đóngăBHYTăc ngăcóăt l tham gia th p, ch đ t kho ng 21%

Nhóm t đóngăBHYTăchi m t l 44% dân s caoăh năr t nhi u so v i nhóm

ng iălaoăđ ng ch chi m 18% dân s ăHaiănhómăđ iăt ngănƠyăđ c bi t quan tr ng

trong l trìnhăh ngăđ n BHYT toàn dân do vi că giaăt ngăt l tham gia c a hai

nhóm này không ph iă lƠă đi u d dƠng.ă i v iă nhómă ng iă laoă đ ng,ă vìă đơyă lƠă

nhóm b t bu c ph i tham gia BHYT, nên vi căgiaăt ngăt l thamăgiaăđòiăh i chính

ph ph iăđ y m nh công tác giám sát vi c th c thi chính sách, pháp lu t v BHYT

c a doanh nghi p.ă i v i nhóm t đóng,ăvi c tham gia BHYT là do s t nguy n

l a ch n nên chính sách ph i thiên v v năđ ng, tuyên truy n nâng cao ý th c trách

nhi m cùng v i vi c tìm ki m các nguyên nhân nhă h ngă đ n quy tă đ nh mua BHYTăđ t đóăthi t k cácăch ngătrình y t linh ho t, phù h păh năv iăng i dân

8 Quy tăđ nhă797/Q -TTgănơngăm căh ătr ăđóngăBHYTăchoăng iăthu căh ăc nănghèoălênă70%ăt ă1/1/β012

B ng 3.1 T l tham gia BHYT theo t ngănhómăđ iăt ng (tínhăđ năn mă2010)

đích

Có BHYT

T l

%

Ch aă

có BHYT

Ngu n: Báo cáo c a B Y t , 2011, trang 29

- Qu BHYT luôn ti m nănguyăc ăthơmăh t

B ngă3.2ăCơnăđ i thu, chi qu BHYTăgiaiăđo n 2009-2012

Ngu n: Báo cáo c a UBTVQH, 2013, ph l c 7

Qu BHYT t vi c b iă chiă n mă β009ă đƣă b tă đ u k tă d ă t β010,ă đ n cu i

2012, qu k tăd ăh nă1β.000ăt đ ng Theo UBTVQH, vi c k tăd ănƠyăcóănhi u

nguyên nhân, m t ph n do m căđóngăt ngăt 3% lên 4,5% ti năl ngăcùngăv i vi c

t ngăl ngăt i thi uăquaăcácăn mătrongăkhiăvi n phí h uănh ăkhôngăthayăđ i t n mă1995ăđ n tháng 3/2012 và m t ph n do công tác qu n lý qu ngày càng t tăh n.ă

Tuy nhiên, sau th iăgianădƠiăkhôngăt ngăgiáăvi n phí 9 đ n tháng 02/2012, B

Y t đƣăbanăhƠnhăthôngăt ă04/β01βăv vi căđi u ch nhăt ngăgiáăd ch v y t Tháng

10/2012, Chính ph ban hành Ngh đ nhă85/β01β/N -CP bao g măquyăđ nh v giá

d ch v khám ch a b nh và nêu rõ l trìnhăt ngăgiáăcácăd ch v y t ,ătheoăđóăgiáăcácă

d ch v y t s ti p t căđ căđi u ch nhăt ngăd năquaăcácăn măk t n măβ01γ.ăV i

m c giá các d ch v y t ngƠyăcƠngăgiaăt ngăd n vi c chi tr ngày càng l n, qu

BHYTăđ c d báo s r iăvƠoătìnhătr ng kém b n v ngătrongăcácăn măti p theo

- Ch tăl ng d ch v y t KCB b ng BHYT còn nhi u b t c p

K t qu báo cáo c a UBTVQH (2013) cho th y, ch tăl ngăc ăs v t ch t y t

và ch tăl ng chuyên môn c aăđ iăng ăcánăb y t đ c bi t là các tuy năd i còn

nhi u h n ch d năđ n vi căng iădơnăth ng yêu c u chuy n vi n gây nên tình

tr ng quá t i các b nh vi n tuy n trên; có s khác bi t rõ r t v ch tăl ng gi a

KCB d ch v và KCB b ng BHYT; th t c và th i gian ch đ i khi KCB b ng BHYTăc ngăph c t păh nănhi u so v iăKCBăthôngăth ng

“Ng i b nh có th BHYTăkhiăđ n KCB ph i làm nhi u th t c hành chính liênăquanăđ năBHYTănh :ăXu t trình th BHYT, gi y t tùy thân có nh, các gi y t liênăquanăđ năKCBăđ i v i tr emăd i 6 tu iă(khiăch aăcóăth BHYT); gi y gi i

thi u chuy n vi n, h s ăchuy n vi n ho c gi y h n khám l i theo yêu c uăđi u tr

c aăc ăs KCB tuy nătr c g iăng i b nhăđi,ăphoto gi y chuy n vi n, n p th và

nh n l i th BHYT,ăđ thanh toán chi phí KCB BHYT ph i có xác nh n c aăc ăs

cung c p d ch v , xác nh n c aăc ăquanăBHYT,ăxácănh n c aăng i b nh trên các

Phi u thanh toán, ch ng t khác …ăε t s b nh mà tuy năd iăkhôngăđi u tr đ c

nh ngăh ngăthángăđiăKCBăng i b nh v n ph i quay v đ aăph ngăxinăgi y gi i

9 Giáăvi năphíăđ căápăd ngătheoăThôngăt ă14ă(β009);ăS aăđ i,ăb ăsungăvƠoăn măβ006ăvƠăđ căápăd ngăchoă

đ năcu iăthángă0γ/β01β

thi u c aăc ăs y t tuy năd i, m c dù có ch đ nhătáiăkhámăđ theoădõiăđi u tr ti p

tuy n trên”ă(Trích Báo cáo B Y t , 2011, trang 45)

Chính nh ng b t c p trên khi KCB b ng BHYT là m t trong nh ng nguyên nhân khi năng iădơnăch aă m n mà v i BHYT Nâng cao ch tăl ng KCB b ng

BHYT chính là góp ph nă t ngă quy n l i c aă ng iă thamă giaă BHYT,ă t ngă giáă

tr BHYT, là m t trong nh ng gi iăphápăđ đ tăđ căđ bao ph đ ra m t cách b n

v ng và hi u qu

Tóm t t ch ng 3

- Ch ngăγănêuăt ng quan v tình hình BHYT Vi t Nam hi n nay, nh ng khó

kh nătrongăquáătrìnhăphátătri nănh ăt l tham gia BHYT t nguy n th p, qu kém

b n v ng và ch tăl ng KCB b ng BHYT còn nhi u phi n hà cùng v i nh ng thay

đ i trong chính sách v BHYT nh măđ tăđ c m c tiêu bao ph toàn dân và b n

v ngăđƣăđ ra

CH NGă4ă PH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

4.1 Khung phân tích

4.1.1 Ki măđ nh l a ch năng c

L a ch năng c trong th tr ng BHYT là tình hu ng ch ng i có s c kh e

kém m iă muaă BHYT,ă cònă ng i có s c kh e t t s không mua (Pindyck and

Rubinfeld, 1991; Baker and Jha, 2012) Vì v y,ăđ k t lu n v s t n t i c a l a

ch năng c trong th tr ng BHYT, các nghiên c uăth ng d a vào tình tr ng s c

kh e c aăng i mua thông qua mô hình các y u t tácăđ ngăđ n quy tăđ nh mua

BHYT N u ng i có s c kh e kém mua BHYT nhi u h n ng i có s c kh e t t

thì k t lu n có l a ch n ng c (Jowett, 2001; Wang et al, 2006; Tomislav and

Danijel, 2008; Ngãi và H ng, 2012; Kefeli and Jones, 2012)

ki măđ nh s t n t i c a l a ch năng c trong lo i hình BHYT t nguy n

c a Vi t Nam, nghiên c uăc ngăd a vào bi n tình tr ng s c kh e trong mô hình các

y u t tácăđ ngăđ n quy tăđ nh mua BHYT đ k t lu n

Mô hình ki măđ nh l a ch năng c

S d ng mô hình các y u t tácăđ ngăđ n quy tăđ nh mua BHYT t ngăt nh ă

nghiên c u c a Jowett (2001), Wang et al (2006), Tomislav and Danijel (2008), Ngãi và H ng (2012), Kefeli and Jones (2012) Các bi năđ c s d ng trong mô

hình g m: tình tr ng s c kh e, tu i, gi i tính, tình tr ngăhônănhơn,ătrìnhăđ h c

v n, ngh nghi p, thu nh p, t ng s ng i trong h , dân t c, thành th , vùng mi n

Bi n tình tr ng s c kh eăđ c s d ngăđ k t lu n v l a ch năng c

Tình tr ng s c kh e M i nghiên c uăđ uăđ aăraăcách khácănhauăđ đánhăgiáă

tình tr ng s c kh e Kefeli and Jones (2012) d a vào ti u s có hay không các b nh

nh ăti uăđ ng, hen suy n, huy t áp, hút thu c; Barrosăetăală(β008)ăđ aăhƠnhăviăhútă

thu c, u ngăr uăđ đ i di n cho s c kh e Minh et al (2012) s d ng s l n n m

vi n n iătrúăđ i di n cho y u t “s c kh e”,ăho c s d ng s ngày b b nh trong

n măđ đoăl ng s c kh e trong m t nghiên c u khác Jowett (2001) d a vào s t