Dự đoán thống kê về sản lượng cao su của Việt Nam giai đoạn 2005 -2007

Đề tài : Dự đoán thống kê về sản lượng cao su của Việt Nam giai đoạn 2005 -2007

Lời nói đầu

Dự đoán thống kê là một công cụ hữu hiệu thông qua sử dụng các tài liệuthống kê lịch sử về hiện tợng kinh tế xã hội để tiến hành suy diễn cho tơng lai.Vìthế những thông tin về phân tích và dự đoán thống kê rất cần cho các nhà quảnlí,các nhà hoạch định chính sách kinh tế xã hội

Việc xuất khẩu sản phẩm cây công nghiệp là một trong những mũi nhọncủa nền kinh tế nớc ta.Và cây cao su đợc coi là một trong những mặt hàng nôngsản chủ chốt của nền kinh tế quốc dân,cây cao su đợc xếp vào một trong mời mặthàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với 75-80% sản lợng cao su sảnxuất là để xuất khẩu.Vì vậy hoạt động xuất khẩu cao su có ý nghĩa rất quan trọngtrong việc giải quýet vấn đề đầu ra,phát triển cao su Việt Nam

Trong thời gian qua do mất đi thị trờng truyền thống là các nớc xã hội chủnghĩa nên xuất khẩu cao su bế tắc ở đầu ra,chúng ta hoàn toàn bị động trong lĩnhvực xuất khẩu có năm sản lợng cao nhng giá thành lại thấp do bị sức ép giá.Nguồngốc của việc bị ép giá là do các nhà quản lí của nớc ta cha có đợc những đánh giáchính xác về sản lợng trong tơng lai để có thể chủ động tìm đợc thị trờng đầu ra ổn

định cho cây cao su Việt Nam

Mục đích nghiên cứu của đề tài:

+Khái quát một số vấn đề lí luận cơ bản về dự đoán thống kê

+Phân tích tổng quan thực trạng phát triển sản lợng cao su Việt Nam giai

đối với quá trình nhận thức tơng lai.Đến thế kỉ 16-17 khi các khoa học tự nhiên

nh toán học ,vật lí học,hoá học…phát triển thì các dự đoán có tính khoa học mớibắt đầu xuất hiện.Cơ sở của các dự đoán là lí luận của khoa học bao gồm các quyluật có tính logic liên quan chặt chẽ với nhau.Trong thời kì đầu,các dự đoán đợcxác định trong thời gian và không gian cụ thể nên có độ chính xác cao,sau đó xuấthiện nhiêu hiện tợng phức tạp chịu sự tác động của nhiều yếu tố nh sự tién bộ củakhoa học kĩ thuật,sự phát triển của kinh tế xã hội,các yếu tố về chính trị và tâm lí

đòi hỏi phải phát triển các phơng pháp dự đoán để nhận thức hiện tợng.Trải quamột thời gian dài phát triển các nàh khoa học đã đúc kết và đa ra đợc những kháiniệm chính xác và đầy đủ nhất về dự đoán đó là:Dự đoán thóng kê là nêu lên mộtcáh tổng hợp bản chất cụ thể và tính quy luật của hiện tợng và quá trình kinh tế xãhội trong điều kiện lịch sử nhất định biểu hiện bằng số lợng,tính toán mức độ tơnglai của hiện tợng nhằm đa ra những căn cứ cho quyết định quản lí

Phân tích và dự đoán thống kê có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứuthống kê.Đây là khâu cuối cùng của quá trình nghiên cứu thống kê.Có ý nghĩa vềnhận thức hiện tợng kinh tế xã hội và mức độ nhất định góp phần cải tạo hiện tợngkinh té xã hội

Nhiệm vụ chung của phân tích và dự đoán thống kê là phải nêu rõ đợc bảnchất cụ thể,tính quy luật sự phát triển trong tơng lai của hiện tợng kinh té xã hộinghiên cứu.Tuỳ theo mục đích nghiên cứu mà thực hiện toàn bộ nhiệm vụ trongphạm vi rộng hoặc hẹp hay chỉ thực hiện một phần.

Những yêu cầu trong phân tích và dự đoán thống kê:Để đảm bảo kết quả

đúng đắn,khách quan,hạn chế sai lệch,phân tích và dự đoán thống kê pahỉ tuântheo các yêu cầu sau:

+Phải tiến hành trên cơ sở phân tích lí luận kinh tế xã hội.Do các hiện tợng

có tính chất và xu thế phát triển khác nhau,có những hiện tợng phát triển theo ớng tăng lên nhng cũng có hiện tợng giảm đI là tốt.Vì vậy thông qua phân tích líluận ta hiểu đựoc tính chất xu hớng của hiện tợng,trên cơ sở đó mới dùng số liệu

h-và phơng pháp phân tích khẳng định tính chất cụ thể của nó

+Phải căn cứ vào toàn bộ sự việc và đặt chúng trong mối ràng buộc lẫnnhau.Ta thấy sự tồn tại của hiện tợng không phải là kết quả tổng cộng giản đơncác mặt của nó.Mà là các mặt liên kết với nhau,mặt này là cơ sở cho mặt kia đồngthời chúng chịu sự tác động lẫn nhau.Do đó khi phân tích và dự đoán thống kêphải sử dụng một loạt tài liệu,mỗi tài liệu phản ánh một khía cạnh của hiện tợngnhằm thấy đợc bản chất của hiện tợng

+Đối với hiện tợng có tính chất và hình thức phát triển khác nhau phải ápdụng các phơng pháp khác nhau.Mỗi phơng pháp phân tích và dự đoán thống kêchỉ có ý nghĩa và tác dụng đối với một loạt hiện tợng,chọn phơng pháp thích hợp

là phải dựa vào yêu cầu,mục đích phân tích và dự đoán dựa vào số liẹu thu thập,tácdụng mỗi phơng pháp

một cách kết hợp.Các đặc trng số lợng của tổ giúp ta thấy đợc đặc trng của cáctổng thể,nhận thức đợc bản chất và quy luật của hiện tợng.Tổng thể nghien cứu đ-

ợc chia thành các tổ có quy mô,đặc điểm khác nha,mặt lợng và quan hệ số lợngcủa các tổ phản ánh mức độ kết cấu của hiện tợng và mối liên hệ giữa các tiêuthức

*Có các loại phân tổ sau:

+Phân tổ theo tiêu thức thuộc tính là việc phân chia các tổ căn cứ vào sựkhác nhau về loại hình,trờng hợp có số loại hình tơng đối ít có thể coi mỗi loạihình là một tổ.Trờng hợp có nhiều loại hình phải ghép một số loại hình nhỏ vàomột tổ theo nguyên tắc:các loại hình nhỏ đợc ghép với nhau phaỉ giống nhau hoặcgần giống nhau về tính chất nào đó hoặc công dụng kinh tế xã hội

+Phân tổ theo tiêu thức số lợng:Trong cách phân tổ này,việc xác định các tổkhác nhau về tính chất căn cứ vào lợng biến khác nhau của tiêu thức,tuỳ vào lợngbiến của tiêu thức thay đổi nhiều hay ít mà phân tổ đợc giải quyết káhcnhau.Ngoài ra còn chú ý đến đơn vị tổng thể để xác nhận số tổ thích hợp

Trờng hợp lợng biến của tiêu thức biến thiên lớn,cần chú ý tới mối quan hệgiữa lợng và chất trong phân tổ,xem lợng biến tích luỹ đến một mức độ nào thìchất của lợng biến mới thay đổi và làm nảy sinh một số khác,từ đó phân tổ chothích hợp.Nh vậy mỗi tổ sẽ bao gồm một phạm vi lợng biến với hai giới hạn rõrệt,giới hạn dới là biến lợng nhỏ nhất của tổ,nếu vợt qua giới hạn này thì chất thay

đổi và chuyển sang tổ khác.Tỉ số chênh lệch giữa giới hạn trên và giới hạn dới củamỗi tổ gọi là khoảng cách tổ,phân tổ trên đợc gọi là phân tổ có khoảng cách tổ

Khi phân tổ có thể dựa vào một tiêu thức hoặc nhiều tiêu thức,trờng hợpphân tổ để biẻu hiện mối liên hệ giữa các tiêu thức gọi là phân tổ liên hệ,các tiêuthức trong phân tổ liên hệ đợc thành hai loại:Tiêu thức nguyên nhân(tiêu thức gây

ảnh hởng,sự biến động của nó dẫn đến sự biến động của tiêu thức khác).Có thểphân tổ để nghiên cứu mối liên hệ giữa hai tiêu thức(một nguyên nhân một kếtquả)hay phân tổ để nghiên cứu mối liên hệ giữa nhiều tiêu thức(nhiều tiêu thứcnguyên nhân,một tiêu thức kết quả)

1.2.Phơng pháp hồi quy và tơng quan:

Hồi quy tơng quan là phơng pháp toán học đợc vận dụng trong thống kê đểbiểu hiện và phân tích mối liên hệ tơng quan giữa các hiện tợng kinh tế xã hội

Liên hệ tơng quan là mối liên hệ không hoàn toàn chặt chẽ giữa các hiện ợng nghiên cứu tức là khi hiện tợng này thay đổi thì có thể làm cho hiện tợng khác

t-có liên quan cũng thay đổi theo nhng không t-có ảnh hởng hoàn toàn quyết

định.Phwong pháp tơng quan đợc vận dụng để nghiên cứu mối liên hệ không hoàntoàn chặt chẽ giữa các hiện tợng hoặc các tiêu thức,các tiêu thức đợc chọn bao giờcũng có một tiêu thức kết quả,số còn lại là tiêu thức nguyên nhân.Trong thống kêphơng pháp tơnng quan nghiên cứu mối liên hệ tơng quan tuyến tính(mối liên hệ t-

ơng quan giữa các tiêu thức biểu hiện đựoc bằng đờng thẳng) và phi tuyếntính(mối liên hệ tơng quan giữa các tiêu thức biểu hiện thành các đờng cong cóhình dạng khác nhau)thông qua các dạng phơng trình hồi quy khác nhau

*Nhiệm vụ của phơng pháp này: Xác định tính chất và hình thức của mốiliên hệ giữa các tiêu thức nghiên cứu có thể đợc biểu hiện dới dạng moo hìnhnào,tuyến tính hay phi tuyến tính,nghịch hay thuận,sau đó lập phơng trình hồi qui

để thể hiện mối liên hệ và tính các tham số cuả phơng trình,giải thích các thamsố.Việc chọn phơng trình hồi quy để biểu hiện phải dựa trên cơ sở phân tích-líluận thực tế,bản chất mối liên hệ giữa các hiện tợng nghiên cứu kết hợp với cácphơng pháp thống kê khác nhau nh phơng pháp đồ thị,phơng pháp phân tổ,số bìnhquân hoặc dựa vào nghiên cứu có từ trớc về hiện nay,nếu tiêu thức có mối liên hệtơng quan tuyến tính phơng trình hồi qui có dạng

x là trị số của tiêu thức nguyên nhân

a là tham số tự do không phụ thuộc vào x,nói lên ảnh hởng của nhân

tố khác đối với y

b là hệ số hồi qui,nói lên mức độ ảnh hởng của x đối với y.

Nếu mối liên hệ giữa các tiêu thức là tơng quan phi tuyến tính,phơng trìnhhồi qui có thể có dạng phơng trình parabol bậc hai,phơngt rình parabol,hay phơngtrình hàm mũ…tuỳ theo tính chất của mối liên hệ

Phơng trình parabol bậc hai có dạng

2

cx bx a

y x = + +

Dùng trong trờng hợp khi tiêu thức nguyên nhân tăng(hoặc giảm)với lợng

đều nhau thì tiêu thức kết quả biến động với lợng không đều nhau (nhanh hoặcchậm hơn)

Phơng trình hypebol có dạng

x

b a

Tính theo chỉ tiêu nh hệ số tơng quan,tỉ số tơng quan nhằm đánh giá trình

độ chặt chẽ của mối liên hệ:

*Hệ số tơng quan dùng trong trờng hợp có mối liên hệ tơng quan tuyến tínhgiữa hai tiêu thức và có công thức:

) )(

(

y y x x

y y x x

r

Biến đổi công thức trên ta có công thức sau:

y x

y x xy r

=

2 ) ( σ

n

y y

=

2 ) ( σ

Hệ số tơng quan có tính chất sau:

-Có trị số -1≤r≤ 1 khi r mang dấu (+) ta có tơng quan thuận,khi r mangdấu (-)ta có tơng quan nghịch

-Khi r=± 1 giữa x và y có liên hệ hàm số

-Khi r=0 giữa x và y không có liên hệ tuyến tính

-Trị số của r càng gần ± 1 mối liên hệ giữa x và y càng chặt chẽ

*Tỷ số tơng quan:Dùng để đánh giá trình độ chặt chẽ của mối liên hệ tơngquan phi tuyến tính chỉ tiêu này chỉ tính toán trên cơ sở so sánh các loại phơng saiphản ánh độ biến thiên của y

y

x

2

2 σ

∑ −

=

n

y y

y x x

2

σ là phơng sai phản ánh độ biến thiên của y

do ảnh hởng của riêng tiêu thức nguyên nhân x

Tính chất của η:có trị số trong phạm vi 0≤η ≤ 1

-Khi η=1 giữa hai tiêu thức có mối liên hệ hàm số.

-Khi η=0 giữa hai tiêu thức không có mối liên hệ nào cả.

η cũng đựoc dùng để đánh giá trình độ chặt chẽ của mối liên hệ tơng quan

tuyến tính giữa hai tiêu thức.Trờng hợp đánh giá mối liên hệ tơng quan tuyến tínhgiữa nhiều tiêu thức ngời ta dùng hệ số tơng quan bội.Tính hệ số co giãn để giảithích ý nghĩa của mối liên hệ.Trờng hợp liên hệ tuyến tính giữa hai tiêu thức,hệ số

co giãn tính theo công thức

E=bx y

Trong đó: E là hệ số co giãn

b là hệ số hồi quiTrờng hợp phi tuyến tính : giả sử dạng parabol,hệ số co giãn tính theo côngthức :

E=(b+cx) y x

Tỉ số tơng quan có hạn chế là không nêu đợc phơng hớng của mối liên hệ

1.3.Phơng hớng dãy số thời gian:

Dãy số thời gian là các dãy trị số của chỉ tiêu thống kê đợc sắp xếp theo thứ

tự thời gian

Mỗi dãy số thời gian gồm hai phần:Thời gian và chỉ tiêu hiện tợng nghiêncứu.Cả hai thành phần này biến đổi phản ánh sự biến động của hiện tợng qua thờigian

Có hai loại dãy số thời gian:

+Dãy số thời kì biểu hiện quy mô (khối lợng)của hiện tợng trong từngkhoảng thời gian nhất định

+Dãy số thời điểm biểu hiện quy mô (khối lợng) của hiện tợng tại nhữngthời điểm nhất định

+Dãy số thời gian cho phép thống kê nghiên cứu sự biến động của hiện ợng qua thời gian,vạch rõ tính xu hớng và tính qui luật của sự phát triển trên cơ sở

t-đó dự đoán mức độ của hiện tợng trong tong lai Khi xây dựng dãy số thời gianphải đảm bảo tính chất có thể so sánh đợc giữa các mức độ trong dãy số.Cụ thể làthống nhất về nội dung và phơng pháp tính của chỉ tiêu,phạm vi của tổng thểnghiên cứu,khoảng thời gian trong dãy số

Để phân tích rõ thời gian,thống kê thờng sử dụng các chỉ tiêu sau:

+Số bình quân theo thời gian:Phản ánh mức độ đợc hiểu của các mức độtuyệt đối trong một dãy số thời gian

Đối với dãy số thời kì mức độ bình quân theo thời gian đợc tính theo côngthức:

∑

=

= + +

+

i

i n

n

y n

y y

+

n

y y y

y

Y

n n

Trong đó yi(i=1,2…n) có các mức độ của dãy số thời gian có khoảng cáchthời gian bằng nhau mức độ thời gian bình quân tính nh sau:

n n

t t

t

t y t

+ + +

n

i i i

t

t y

1 1

Trong đó:t i (( n1 , )là độ dài thời gian có mức độ yi

Lợng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối: Phản ánh sự thay đổi về trị số tuyệt đốicủa chỉ tiêu của hai thời gian nghiên cứu.Nếu mức độ của hiện tợng tăng thì trị sốcủa chỉ tiêu mang dấu(-)

Lợng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối liên hoàn (hay từng từ)là chênh lệch giữamức độ kì nghiên cứu (yi ) và mức độ của thời kì đứng liền trớc đó ( y i− 1) nhằmphản ánh mức tăng (hoặc giảm) tuyệt đối giữa hai thời gian liền nhau công thứctính:

)

3 , 2 (

Công thức tính:

) , 2 , 1 (

i i

n

y y n

n

2

1

) 1 (

) (

) 1 ( ) 1 (

σ σ

Tốc độ phát triển: Phản ánh xu hớng phát triển của hiện tợng qua thờigian.Có các loại tốc độ phát triẻn sau:

Tốc độ phát triển liên hoàn: Là tỉ số giữa mức độ kì nghiên cứu ( y i) vớimức độ đã đứng liền trớc đó (y i− 1) chỉ tiêu này phản ánh sự phát triển của hiện t-ợng giữa hai thời gian liền nhau.

Công thức tính

)

2 , 1 (

1

n i

y

y t

i

i

−

Tốc độ phát triển định gốc:Là tỉ số giữa mức độ kì nghiên cứu( y i)với mức

độ đầu tiên(y i)chỉ tiêu này phản ánh sự phát triển của hiện tợng trong các khoảngthời gian dài

Công thức tính:

)

3 , 2 (

1

n i

3 , 2 ( ) (

1

1 1

n i

y

y y y

t a

i

i i i

i i

Hay a i =t i− 1(nếu t i tính bằng % thì a i =t i − 100)

Tốc độ tăng(hoặc giảm)định gốc là tỉ số so sánh giữa lợng tăng(hoặcgiảm)định gốc với mức độ kì gốc cố định

1 1

) (

y

y y y

A i i i

Công thức tính

)

3 , 2 ( 100

y a

+Phơng pháp mở rộng khoảng cách thời gian:đựoc sử dụng khi một dãy số

có khoảng cách thời gian tơng đối ngắn và có nhiều mức độ mà cha phản ánh đợc

xu hớng phát triển của hiện tợng.Có thể mở rộng khoảng cách thời gian từ ngàysang tuần,từ tháng sang quý bằng cách cộng giản đơn các mức độ cuả dãy thờigian cũ thành một mức độ mới tơng ứng với thời gian đợc mở rộng

+Phơng pháp số bình quân trợt:phơng pháp này dựa trên một việc tính toánmột dãy thời gian gồm các số bình quân trợt(số bình quân di động) nhằm san bằng

ảnh hởng cuả các nhân tố ngẫu nhiên ,thể hiện rõ xu hớng phát triển của hiện tợng

Số bình quân trợt là số bình quân cộng của một nhóm nhất định các mức độcủa dãy số,đựơc tính bằng cách lần lợt loại trừ dần các mức độ đầu,đồng thời thêmvào các mức độ tiếp the,sao cho số lợng các mức độ tham gia tính số bình quânkhông thay đổi

Vấn đề quan trọng tính số bình quân trựơt là việc xác định nhóm bao nhiêumức độ để tính toán.Điều này tuỳ thuộc vào tính chất biến động của hiện tợng và

số lựơng mức độ của dãy số nhiều hay ít.Số bình quân trựơt càng đựơc tính từnhiều mức độ thì càng có tác dụng san bằng ảnh hỏng của các nhân tố ngẫu nhiênnhng mặt khác lại làm giảm các mức độ của dãy số bình quân trợt,do đó làm giảmkhả năng nói rõ xu hớng phát triển của hiện tợng trong suốt thời gian nghiên cứu

+Phơng pháp hồi qui:có tác dụng phản ánh sự biến động của hiện tợng quathời gian thông qua một phơng trình hồi qui.Phơng trình này xây dựng trên cơ sởdãy số thời gian,với biến là thời gian(+)và có dạng tổng quát nh sau:

)

, ,

+Phơng pháp biểu hiện biến động thời vụ:một số hiện tợng kinh tế-xã hộithờng có sự biến động lặp đi lặp lại trong từng khoảng thời gian nhất định,đó là sựbiến động thời vụ nguyên nhân gây ra biến động thời vụ là do ảnh hởng của điềukiện tự nhiên và tập quán sinh hoạt của dân c.Biến động thờng gây ra tình trạngkhi thì quá khẩn trơng,lúc thì thu hẹp hoạt động của một số nghành đồng thời còn

ảnh hởng đến các nghành có liên quan.Vì vậy nghiên cứu biến động thời vụ sẽgiúp chúng ta chủ động trong công tác quản lí xã hội,hạn chế những ảnh hởng củabiến động thời vụ đối với biến động sản xuất và sinh hoạt xã hội.

Để biểu hiện biến động thời vụ,phơng trình thờng đựơc sử dụng trong thống

kê là tính chỉ số thời vụ

Công thức tính

100 ).

( 0

y

y

Trong đó I ilà chỉ số thời vụ của thời gian i

y i là số bình quân của các mức độ của các thời gian cùng tên

0

y là số bình quân chung của tất cả các mức độ trong dãy số

Đối với dãy số thời gian mà mức độ cùng thòi kì từ năm trớc qua năm sauluôn tăng,để tính chỉ số biến động thời vụ trớc hết phải chọn hàm hồi qui thích hợp

để tính ra các mức độ lí thuyết dùng làm căn cứ để so sánh và tính chỉ số thời vụ

2.Một số ph ơng pháp dự đoán thống kê :

2.1.Dự đoán dựa vào dãy số thời gian:

Là phơng pháp tổng quát của dự đoán thống kê ngắn hạn.Theo kinh nghiệmcủa lí thuyết dự đoán,để kết quả dự báo đợc chính xác thì tầm xa dự báo khôngquá 1/3 độ dài thời gian tiền dự báo

-Dự đoán dựa vào lợng tăng giảm tuyệt đối bình quân,đợc áp dụng khi hiệntợng tăng giảm liên hoàn của hiện tợng qua thời gian xấp xỉ bằng nhau

y n: Mức độ cuối cùng của dãy số thời gian

y1 : Là mức độ đầu tiên của dãy số thời gian

h : Là tầm xa của dự báo

-Dự đoán dựa vào tốc độ phát triển bình quân:phơng pháp này áp dụng khi

sự phát triển của hiện tợng tơng đối ổn định,các tốc độ phát triển liên hoàn xấp xỉnhau

Mô hình dự đoán h

n h

Dựa vào tốc độ phát triển bình quân cũng có thể dự đoán cho thời gian i củanăm j

ˆ ( 1)

t

j i tj

S

t y

Từ phơng trình hồi qui theo thời gian:

)

, ,