TÀI LIỆU tập HUẤN THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN

Thư viện trường học Thân thiện là hình thức tố chức thư viện lấy học sinh làm trung tâmcho mọi hoạt động nhằm đáp ứng Quyền trẻ em, đặc biệt là quyền tiếp cận thông tin, đượchưởng một nề

TÀI LIỆU TẬP HUẤN THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN

I TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN

1.Thế nào là thư viện trường học Thân thiện

a/ Thư viện trường học (TVTH) là linh hồn của một trường học, nơi hội tụ kiến thức, tri

thức của loài người giúp cho thầy, trò các nhà trường không chỉ dạy tốt- học tốt, mà còn mởmang trí óc, bồi đắp nhân cách, xây dựng nền tảng và phông văn hóa cá nhân

b/ Thư viện trường học thân thiện là gì ?

Thư viện trường học Thân thiện là hình thức tố chức thư viện lấy học sinh làm trung tâmcho mọi hoạt động nhằm đáp ứng Quyền trẻ em, đặc biệt là quyền tiếp cận thông tin, đượchưởng một nền giáo dục có chất lượng và tôn vinh văn hóa địa phương

Thư viện trường học Thân thiện còn được hiểu là một không gian học tập mở và:

hoạt, hiệu quả

Tăng cường sự tham gia của

các cấp lãnh đạo, giáo viên,cha mẹ học sinh và thànhviên cộng đồng

Hỗ trợ cho

việc dạy và

học tích cực

Tạo cơ hội cho học sinh tiếp

cận thông tin, xây dựng thói quen đọc sách và tích cực tham gia các hoạt động của

thư viện

Phát triển mối quan hệ thân ái,

cởi mở, tích cực giữa cán bộ

thư viện và học sinh, giáo

viên-học sinh, viên-học sinh và viên-học sinh,

giáo viên và giáo viên, cán bộ

thư viện và giáo viên

2 Hướng tiếp cận của Thư viện trường học Thân thiện

a Đáp ứng Quyền học sinh em và sự tham gia của học sinh

Thư viện trường học Thân thiện theo hướng tiếp cận của mô hình Trường học Thân thiệnlấy Quyền trẻ em là nền tảng cho mọi hoạt động nhằm hướng tới đáp ứng Quyền trẻ em và nhấnmạnh tới sự tham gia của học sinh Theo hướng tiếp cận này, học sinh trong trường học có cơhội tham gia vào các bước xây dựng Thư viện trường học Thân thiện tại trường của mình từ khâulập kế hoạch, thực hiện, giám sát và đánh giá Ngoài ra tất cả các hoạt động trong thư viện đềuhướng tới đáp ứng Quyền phát triển về trí tuệ cũng như về thể chất của các em Thư viện trườnghọc Thân thiện được dựa trên các quyền trẻ em cụ thể là quyền tiếp cận với thông tin bổ ích,hưởng một nền giáo dục phù hợp để phát triển mọi tiềm năng của học sinh

(điều 17, điều 28, điều 29 _ Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em)

Hỗ trợ đổi mới dạy và học tích cực

Bên cạnh đó hướng tiệp cận của Thư viện trường học Thân thiện căn cứ vào chủ trươngđổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực của Bộ Giáo dục và Đào tạo với tiêu chílấy học sinh làm trung tâm Thư viện trường học Thân thiện là nơi tạo điều kiện thuận lợi nhấtcho học sinh cũng như giáo viên chủ động khám phá và tìm tòi kiến thức, chủ động, là nền tảngnhằm thúc đẩy sự sáng tạo của học sinh và giáo viên Đó còn là nơi luôn khuyến khích học sinhđọc sách, chủ động tìm kiếm thông tin thay cho tính thụ động đợi thông tin từ giáo viên

3 Đặc trưng của Thư viện trường học thân thiện

 Thư viện trường học Thân thiện được bài trí hấp dẫn, khoa học, dễ sử dụng với các

đồ dùng, trang thiết bị phù hợp với lứa tuổi nhằm tạo bầu không khí học tập thân thiện, người sửdụng cảm thấy được chào đón, thoái mái, thích thú và có cơ hội tích cực tham gia vào việc xâydựng, quản lý và tổ chức các hoạt động trong thư viện nhằm phát huy tính tự chủ của mình

 Thư viện trường học Thân thiện có hệ thống quản lý thuận tiện, phù hợp, dễ dàng

cho người sử dụng và người quản lý với hệ thống phân loại sách theo mã màu, hệ thống trả theo hướng tự phục vụ, có nội quy thân thiện và có lịch hoạt động rõ ràng, cụ thể, phù hợp,đáp ứng nhu cầu người sử dụng

mượn- Thư viện trường học Thân thiện có nguồn sách đa dạng, phong phú, hấp dẫn và

phù hợp với lứa tuổi học sinh, đáp ứng được nhu cầu học tập của các em

 Thư viện trường học Thân thiện với các hoạt động phong phú, đa dạng, phù hợp

nhằm thúc đẩy học sinh tích cực, chủ động khám phá kiến thức mới, nhằm đảm bảo sự phát triểntoàn diện của học sinh trong từng giai đoạn phát triển và góp phần hình thành và phát triển thóiquen đọc sách của các em Các góc hoạt động học tập như góc đọc, góc viết, góc nghệ thuật, góctrò chơi và văn hóa địa phương… nhằm hình thành các kỹ năng nhận thức như tìm kiếm, xử lý

thông tin và các hoạt động trong thư viện còn hình thành các kỹ năng xã hội như giao tiếp, tựnhận thức, xác định giá trị, giải quyết vấn đề, đặt mục tiêu

 Thư viện trường học Thân thiện có sự tham gia tích cực, chủ động của học sinh, giáo

viên, BGH, cha mẹ học sinh và thành viên cộng động Trong đó nhấn mạnh vào sự tham gia củahọc sinh từ việc bài trí, quản lý, tổ chức các hoạt động trong thư viện nhằm đảm bảo vai trò làmchủ của mình trong thư viện trường học Thân thiện Sự tham gia của các đối tượng có liên quannhằm huy động nguồn lực tổng hợp để xây dựng thành công và đảm bảo phát triển bền vững củathư viện trường học Thân thiện

4 Tại sao cần có Thư viện trường học thân thiện?

 Thư viện trường học Thân thiện nhằm đáp ứng quyền tiếp cận thông tin, tiếp cận giáodục của học sinh Qua đó, các em được tiếp cận với sách, báo, tạp chí để tìm hiểu về thế giớixung quanh và thế giới bên ngoài Trong Công ước LHQ về Quyền trẻ em, ta có thể hiểu việcxây dựng thư viện Thân thiện trong trường học là trách nhiệm, nghĩa vụ của “người lớn” nhằmthực hiện các quyền của các em và học sinh em là đối tượng hưởng lợi từ các Quyền của mình

 Thư viện trường học Thân thiện góp phần hình thành và phát triển thói quen đọc sáchcủa học sinh từ những những cấp học sớm nhất thông qua các hoạt động phong phú, hấp dẫn, gợi

sự tò mò của các em từ đó thúc đẩy các em yêu thích sách và say mê đọc sách

 Thư viện trường học Thân thiện hỗ trợ các em trong học tập thông qua thúc đẩy sựtích cực của các em trong các hoạt động và chủ động tìm kiếm, phám khá thông tin, kiến thứcmới để phục vụ bài học và làm giàu kiến thức của bản thân Thư viện trường học Thân thiện giúphọc sinh hình thành kỹ năng tư duy, kỹ năng sử dụng ngôn ngữ, kỹ năng tìm kiếm, xử lý thôngtin, phát triển khả năng sáng tạo, tưởng tượng phong phú của học sinh em và các kỹ năng xã hộikhác

 Thư viện trường học Thân thiện giúp các em tìm hiểu về văn hóa địa phương, từ đókhuyến khích niềm hứng thú và niềm tự hào của các em về quê hương, đất nước mình

 Thư viện trường học Thân thiện giúp các em giải trí với những cuốn sách yêu thíchcủa mình trong thời gian rảnh rỗi

 Thư viện trường học Thân thiện mang lại hữu ích cho giáo viên vì họ có các nguồntài nguyên, tài liệu trong thư viện để hoàn thiện kiến thức của mình để chuẩn bị cho bài giảngphong phú hơn và giải đáp các thắc mắc của học sinh Từ các nguồn tài liệu sẵn có trong thưviện, giáo viên có thể ra các bài tập, yêu cầu học sinh sử dụng thư viện và khai khác các thôngtin ở đó đề hoàn thành bài học của mình Từ đó, học sinh được khuyến khích học tập độc lập vàchủ động trong việc tìm kiếm thông tin đồng thời hình thành thói quen tự học

5 Ai tham gia xây dựng Thư viện trường học thân thiện?

Vai trò chỉ đạo: Đề ra chính sách, chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện xây dựng thư viện

trường học thân thiện

- Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Sở giáo dục và đạo tạo

- Phòng giáo dục

- Các cơ sở đào tạo cán bộ cán bộ thư viện

Vai trò thực hiện xây dựng thư viện trường học Thân thiện

- Ban giám hiệu nhà trường

6 Thư viện thân thiện với ai?

Thư viện thân thiện với:

- Với Ban giám hiệu nhà trường

- Với hội đồng giáo viên

- Với học sinh

- Với phụ huynh

- Với cộng đồng địa phương: tổ chức chính quyền, đoàn thể, TVCC

 Với Ban giám hiệu

Từ phía BGH:

- Đánh giá đúng tầm quan trọng của TV và khuyến khích khai thác TV

- Gắn kết hoạt động TV với hoạt động chung của trường

- Quan tâm các hoạt động khuyến đọc và xây dựng văn hóa đọc, thói quen đọcsách, tự học

- Đảm bảo sự liên kết sâu sắc và phối hợp hoạt động giữa GVTV và giáo viên đứnglớp

- Đánh giá ảnh hưởng của thư viện đối với việc dạy và học của nhà trường

- Xem TVTH là cái cần có, chứ không phải buộc phải có

 Với giáo viên

- Hợp tác để thực hiện các tiết học sinh động, lý thú

- Hỗ trợ cho giáo viên đúng lúc trong những tình huống sư phạm cần có những biệnpháp mới

- Khả năng tạo mối quan hệ liên thư viện

Từ phía giáo viên:

- Vận động học sinh đọc sách, tham gia hoạt động thư viện theo cá nhân hay theonhóm

- Sử dụng nguồn lực thư viện để phục vụ giảng dạy

- Phát triển cho học sinh “tinh thần yêu cầu thông tin” và hướng các em trở thànhnhững người sử dụng thông tin biết chọn lọc và định hướng đúng

 Với Thư viện công cộng

- Môi trường an toàn miễn phí cho học sinh có thể tự học hay học nhóm

- Nơi có thể sử dụng tài liệu để phục vụ cho bài tập

- Có thể tự hoàn thành các đề án hay nghiên cứu mà thầy cô giao

- Tìm kiếm và Sử dụng thông tin

- Có thể tự thiết kế các sản phẩm biểu diễn cho giáo viên và bạn bè

 Với phụ huynh

- Tình nguyên hỗ trợ thư viện thực hiện chương trình

- Vận động đọc sách ở nhà

- Thảo luận sách

- Đóng góp kinh phí tổ chức chương trình, hay duy trì hoạt động

7 Thư viện thân thiện nhờ những yếu tố nào?

- Thông tin liên tục và kịp thời

- Giữ mối liên lạc chặt chẽ

- Gắn kết với nhu cầu học tập, giảng dạy và phát triển cá nhân cụ thể

- Luôn được nhắc đến từ phía BGH, hội đồng giáo viên, các buổi sinh hoạt, trên lớp, thôngtin trong cộng đồng

- Các thành viên trong trường được tham gia vào các hoạt động của TV

- Thường xuyên đến thư viện

- Biết rõ thư viện có những hoạt động hay dịch vụ nào sử dụng thế nào nguồn lực tại thưviện

- Sử dụng đội ngũ tuyền truyền tiếp thị quảng bá

8 Cách tiếp cận và nguyên tắc của thư viện trường học Thân thiện

- Thư viện trường học thân thiện là một cách tiếp cận mới đối với phát triển Thư viện.

Cách tiếp cận này lấy trẻ em làm trung tâm và tôn trọng các quyền cơ bản của trẻ em

- Thế nào là cách tiếp cận lấy TE làm trung tâm trong việc xây dựng thư viện thân thiện? + Trong dạy học, chúng ta đã chuyển mối quan tâm từ cung cấp kiến thức đến quá trình học tập Chúng ta lấy người học làm trung tâm để xác định thế nào là quá trình học tập lí tưởng nhất + Trong việc xây dựng thư viện trường học thân thiện theo cách tiếp cận lấy HS làm trungtâm, chúng ta chuyển từ việc quản lý các nguồn tài liệu (đơn thuần là việc tổ chức cho HS mượn

- trả sách) sang việc khuyến khích HS chủ động tìm kiếm và sử dụng có hiệu quả các sách vở, tàiliệu có trong thư viện.

- Như vậy, cách tiếp cận lấy trẻ em làm trung tâm đòi hỏi người thủ thư phải có một quanđiểm mới, cách thức quan sát mới, một cách suy nghĩ mới về công việc, mối quan hệ với họcsinh và những vấn đề liên quan trong quá trình hoạt động của thư viện

- Cách tiếp cận dựa trên Quyền trẻ em là căn cứ vào những quyền của trẻ em đã được Công ước của Liên hiệp quốc về quyền trẻ em quy định Trong đó có một số QTE mà thư viện trường học có thể và cần phải quan tâm thực hiện như:

Tất cả mọi thư viện trường học đều có khả năng trở thành Thư viện thân thiện vì yếu tố

quyết định là chính sách và thái độ của cán bộ, nhân viên và giáo viên nhà trường

9 Mục tiêu và ý nghĩa của thư viện trường học Thân thiện

Mục tiêu tổng thể:

Cải thiện thư viện trường học theo hướng thân thiện nhằm đáp ứng Quyền trẻ em và sựtham gia của trẻ em trong hoạt động của trường học

Mục tiêu cụ thể:

- Nâng cao cơ hội tiếp cận thông tin

- Xây dựng thói quen đọc sách

- Phát huy mọi tiềm năng của trẻ em

- Hỗ trợ dạy và học tích cực

- Góp phần cải thiện môi trừơng tâm lý- xã hội trong nhà trường

- Tăng cường sự tham gia của học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh và thành viên cộngđồng

Ý nghĩa của TVTHTT đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục

- Phục vụ hiệu quả cho dạy và học tích cực: học sinh có thói quen đọc sách, học sinh chủđộng khám phá kiến thức Phát triển khả năng tìm kiếm thông tin, khả năng nghiên cứu

- Tạo môi trường thân thiện, thoái mái, vui vẻ và hấp dẫn học sinh và khuyến khích sựsáng tạo với nhiều hoạt động đa dạng do học sinh tự chọn như vẽ, trò chơi, sáng tác truyện…

- Phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và các kỹ năng về nhận thức, sáng tạo, kỹ năng

xã hội, kỹ năng cá nhân, kỹ năng cảm xúc

10 Các yếu tố xây dựng thư viện trường học Thân thiện

a/ Con người

- Lãnh đạo các cấp: ủng hộ,hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện cho thủ thư

- Thủ thư: có chuyên môn,yêu nghề, mến trẻ, tâm huyết với công việc, luôn lịch sự và tôntrọng độc giả

- Giáo viên: ủng hộ, hợp tác

- Học sinh: tự giác, trung thực, tự quản, tham gia tích cực trong các hoạt động của thư viện

- Phụ huynh: tình nguyện hỗ trợ, cùng trẻ tham gia các hoạt động thưu viện

b/ Cơ sở vật chất

- Không gian linh hoạt: trong phòng thư viện, hành lang,lưu động, dưới gầm cầu thang, ngoàitrời

- Có đủ bàn, ghế, đủ giá sách

- Phòng đọc đủ ánh sáng

- Tài liệu đáp ứng nhu cầu độc giả

- Phương tiện, công cụ phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương

- Cách bài trí: hấp dẫn, thuận lợi, phù hợp với tâm lý lứa tuổi: trưng bày sản phẩm của họcsinh

- Xác định vị trí thư viện và vị trí các góc trong thư viện

c/ Hệ thống quản lý

- Hướng tới phục vụ người sử dụng

- Thuận lợi và dễ dàng tiếp cận

- Khoa học và linh hoạt

- Sáng tạo và chủ động

- Thời gian hoạt động hợp lý, có thời gian tối đa dành cho người sử dụng

- Quy trình cho mượn sách: thuận tiện, dễ tìm sách, dễ mượn/ trả sách

d/ Các hoạt động

- Hoạt động sử dụng thư viện hiệu quả và quảng bá thúc đẩy việc phát triển thói quen và kỹnăng đọc cho HS

- Học sinh tự lựa chọn sách

- Nhiều hoạt động hấp dẫn: theo góc (kể chuyện, vẽ, viết…), theo chuyên đề…

- Học sinh được tự do trao đổi, tự do tìm hiểu theo nhu cầu

11.Một số hình thức tổ chức thư viện trường học thân thiện

a THƯ VIỆN ĐA CHỨC NĂNG (Thư viện cải tạo)

Thư viện đa chức năng được xác định không chỉ là nơi các em đọc sách mà còn là môitrường học tập với các hoạt động phong phú nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện của các emvới các góc hoạt động như góc đọc, góc viết, góc nghệ thuật, góc văn hóa địa phương, góc tròchơi giáo dục, góc tra cứu… Mục đích của mỗi góc hình thành và phát triển các kỹ năng khácnhau nhằm đảm bảo các em khi sử dụng thư viện không chỉ có được kiến thức mà còn đượctrang bị các kỹ năng phục vụ cho việc học tập của mình Khi tham gia vào các hoạt động tronggóc, các em có cơ hội hình thành và phát triển kỹ năng đọc sách, bình luận sách và giới thiệusách ở góc đọc, kỹ năng tìm kiếm, phân tích, tổng hợp thông tin trong hoạt động ở góc đọc, gócviết và góc văn hóa địa phương Ngoài ra hoạt động trong các góc còn phát triển năng khiếu củahọc sinh ở các lĩnh vực khác nhau như năng khiếu vẽ, đóng kịch, xé giấy, đất nặn trong góc nghệ

thuật và tăng cường hiểu biết và lòng tự hào về quê hương, đất nước thông qua góc văn hóa địaphương

Không gian của Thư viện đa chức năng được chia thành các góc hoạt động, với diện tích

cơ bản trong mỗi góc để vừa đủ 1 chiếc bàn và khoảng 4- ghế cùng các đồ dùng, văn phòngphẩm cần thiết để sử dụng và tổ chức hoạt động trong góc đó Mỗi góc cần có bảng tên góc rõràng, được trang trí hấp dẫn và có không gian trưng bày sản phẩm của các em Số lượng góc tùyvào nhu cầu và diện tích thực tế của nhà trường, tuy nhiên bất kỳ thư viện đa chức năng cần cóchính thức từ 3 góc hoạt động trở lên

Việc tổ chức hoạt động trong các góc được xác định là hoạt động thường nhật của thưviện đa chức năng, phụ thuộc vào lịch hoạt động của thư viện dành cho từng lớp trong trường.Khoảng thời gian cần thiết để tổ chức các hoạt động góc trong thư viện cần từ 35 đến 90 phútnhằm đảm bảo cho các em có cơ hội tham gia vào các góc hoạt động mà mình yêu thích và có cơhội thể hiện mình bằng cách đóng góp sản phẩm vào các góc hoạt động như góc vẽ, góc viết….Tuy nhiên căn cứ vào mục đích của buổi hoạt động mà cán bộ thư viện có thể tổ chức các góchoạt động khác nhau, không nhất thiết phải tổ chức tất cả hoạt động trong cùng một buổi hoạtđộng mà có thể xác định các kiến thức và kỹ năng mà học sinh cần có để cán bộ cán bộ thư việncần định hướng các em tham gia vào hoạt động của các góc Bên cạnh đó, nhu cầu tham gia vàocác góc hoạt động của học sinh cần được lắng nghe và hỗ trợ thực hiện nhằm đảm bảo đáp ứngđược nhu cầu của người sử dụng khi tham gia hoạt động

- Hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động trong lớp học

- Tăng cường tính tự quản của học sinh trong lớp với ý thức giữ gìn sách, báotại thư viện góc lớp

Việc tổ chức hoạt động tại góc thư viện tại lớp linh hoạt trong khoảng thời gian tại lớp: làphần đọc truyện cho dành cho các em học sinh lớp 1, ở khối Tiểu học khi mới tiếp cận với chữcái, là hình thức giải trí sau những tiết học căng thẳng tại lớp Vai trò của người giáo viên trongcác hoạt động của thư viện góc lớp như một người hướng dẫn, định hướng thói quen đọc sáchcủa các em học sinh khối Tiểu học Giáo viên có thể giao cho một nhóm các em học sinh thayphiên nhau phụ trách các nguồn sách, báo, tài liệu của góc thư viện với nhiệm vụ hàng tuần đếnthư viện lựa chọn sách, báo, tài liệu căn cứ vào nhu cầu đăng ký của các bạn trong lớp và số sáchđược luân phiên giữa các lớp theo hàng tuần Bên cạnh đó nhóm học sinh còn có thể đưa ra ýtưởng về các hoạt động với thư viện góc lớp của mình Điều thư viện góc lớp hướng tới là tạođiều kiện thuận lợi nhất cho học sinh có thể tiếp cận được thông tin, tìm kiếm kiến thức tại mọinơi Và đó còn là mối liên kết giữa thư viện và dạy và học tích cực một cách có hiệu quả

Vị trí: Tận dụng không gian thuận tiện trong lớp học để có thể xác lập vị trí thư viện

trong góc lớp Thường thư viện được đặt cuối lớp, không quá cao, không quá thấp mà cần phùhợp với tầm với của học sinh

Đồ dùng, trang thiết bị

- Sử dụng giá sách nhỏ tại lớp: có thể bằng gỗ hoặc bằng nhựa

- Hoặc hộp sách, thùng sách nhỏ

- Hoặc đơn giản là chăng dây trên tường hoặc ngang cửa sổ để treo sách báo

- Sách, báo các loại phục vụ các nội dung trong chương trình giảng dạy hoặc sách tham

khảo, nâng cao kiến thức

Tổ chức hoạt động

- Giáo viên sử dụng các nguồn tài liệu, sách có trong thư viện góc lớp để tổ chứccác hoạt động trong môn kể chuyện, tập làm văn, vẽ, thủ công… Giáo viên có thể tổ chức thiđọc, sáng tác truyện, vẽ minh hoạ giữa các nhóm, tổ

- Xây dựng tổ học sinh tự quản, chịu trách nhiệm cho các bạn mượn, trả sách trongthư viện góc lớp và luân chuyển sách với lớp khác hoặc mượn sách từ thư viện trường nhằm xácđịnh vai trò tự chủ của các em trong việc quản lý thư viện góc lớp của mình

- Học sinh có thể đọc sách để giải trí trong những giờ ra chơi để tạo hứng thú, tinh thầnthoải mái cho các tiết học tiếp theo

- Tổ chức quyên góp sách cho thư viện của lớp nhằm nâng cao sự tham gia của các

em trong lớp và ý thức bảo vệ sách của lớp mình vì chính các em là người đóng góp vào tủ sáchcủa lớp mình

c.THƯ VIỆN LƯU ĐỘNG

Thư viện lưu động có thể di chuyển được từ nơi này sang nơi khác, dưới hình thức là một

tủ sách có bánh xe , Thực tế ý tưởng này được hình thành trong quá trình xây dựng thư viện Thânthiện tại các điểm trường phân hiệu nhằm đáp ứng khả năng tiếp cận thư viện công bằng giữa cáchọc sinh tại trường chính và các điểm trường lẻ Các điểm phân hiệu, tại nhiều vùng sâu, vùng xa, cónơi không đi được bằng xe máy mà phải đi bộ, nên việc vận chuyển các đồ dùng, trang thiết bị sẽ làkhó khăn Giải pháp đặt ra ở đây là khi vận chuyển, nếu tủ sách có bánh xe thì có thể vận chuyểnthuận lợi hơn đến các điểm trường phân hiệu Hàng tuần, giáo viên tại điểm phân hiệu về trườngchính họp chuyên môn có thể tranh thủ mượn sách từ thư viện chính với các nhu cầu và sở thích đọckhác nhau của các em tại phân hiệu, thông thường khoảng từ 20-30 cuốn sách, báo, truyện và đượcthay đổi theo tuần, tuỳ theo thực tế Với các điểm phân hiệu khác nhau, số sách này được luânchuyển quay vòng giữa các điểm trường theo từng tuần hoặc theo từng tháng, phụ thuộc vào lượngsách của thư viện nhà trường Bên cạnh đó, thư viện lưu động còn được phát triển tại các trườngvùng bằng trong điều kiện trường không có đủ không gian trong phòng đọc của trường và bối cảnhtrường có số lượng học sinh lớn, nhiều dãy nhà nên cơ hội tiếp cận thư viện của trường có nhiều hạn

chế Vai trò của các em học sinh nhóm hỗ trợ có thể giúp cán bộ cán bộ thư viện sắp xếp sách vào

tủ sách và giờ ra chơi có thể đẩy đi qua các dãy lớp học đề các bạn có thể tự lựa chọn và ngồi đọcsách, có thể ở hành lang hoặc sân trường

Vị trí: Linh động, thường được đặt ở hành lang, dưới bóng cây râm mát.

Đồ dùng, trang thiết bị

- Tủ sách, giá sách có bánh xe: sử dụng lại bàn ghế cũ, đóng thành giá sách

- Sách, báo

Thiết lập và tổ chức hoạt động:

- Xây dựng hệ thống luân chuyển sách từ trường chính tới điểm trường phân hiêu

- Thành lập nhóm học sinh tự quản tủ sách: có thể phối hợp cùng nhóm “Sao đỏ”sinh tự quản lý,sắp xếp và di chuyển thư viện., sách được thay đổi theo tuần/ tháng

- Học sinh sử dụng trong giờ ra chơi hoặc ngoài giờ lên lớp

d THƯ VIỆN NGOÀI TRỜI

Không gian ngoài trời ở đây được hướng tới là những chòi lá cọ hoặc dưới những tán câyxanh, thậm chí là cả ở hành lang lớp học, gầm cầu thang nếu- đủ rộng là những không gian thíchhợp Tại sao thư viện thân thiện lại đề cập tới không gian ở đây bởi không gian cũng là một trongcác yếu tố kích thích và thúc đẩy nhu cầu và sở thích đọc sách của các em Giữa không gian gầnvới tự nhiên và thoáng mát, các em dễ tập trung vào cuốn sách mình đọc với cảm nhận thoải mái

và tự do hơn

Cách tổ chức hoạt động khá đơn giản với sự tham gia của học sinh trong việc hỗ trợ quản

lý nguồn sách, báo có thể treo lên dây của các cột gỗ trong nhà chói là cọ, hoặc có thể có nhữnggiá sách nhỏ nhỏ ở cầu thang, ở gầm cầu thang Đầu các buổi sáng trong ngày, nhóm hỗ trợ liên

hệ với cán bộ thư viện để lấy báo, tạp chí và treo lên thư viện ngoài trời, với các giờ ra chơi, cácbạn đến đọc và nếu cho nhu cầu mượn thì liên lạc với nhóm học sinh hỗ trợ để đăng ký Với tất cảcác loại hình thư viện thân thiện hướng tới luôn đề cao vai trò của học sinh với sự tham gia củamình trong mọi hoạt động nhằm đảm bảo nguyên tắc thư viện thuộc về các em học sinh trong nhàtrường

Vị trí: ở khu vực râm mát, đảm bảo vệ sinh, thoáng mát và gần gũi với thiên nhiên

Đồ dùng, trang thiết bị

- Cần huy động nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương:

(1) Mái che: Mái tôn, lá cọ

(2) Khung : bê tông, gỗ , tre

(3) Ghế ngồi: ghế đá, ghế nhựa hoặc đơn giản là những cây tre ghép lại với nhau thànhghế

- Sách, báo, tạp chí

Thiết lập và tổ chức họat động:

- Thành lập nhóm học sinh quản lý thư viện ngoài trời Cán bộ cán bộ thư viện cần hướngdẫn nhóm học sinh quản lý có nhiệm vụ chọn sách, báo, tạp chí và thay đổi sách hàng ngày vàođầu giờ Thông thường nên chọn các loại sách mỏng, hấp dẫn, có những thông tin khoa học, lịch

sử, tự nhiên thú vị hoặc tuyển tập các mẩu truyện ngắn vì thời gian của giờ nghỉ giải lao thườngkhông nhiều Nhóm học sinh quản lý có trách nhiệm cho các bạn mượn sách, báo trong giờ nghỉgiải lao, tuyên truyền với các bạn trong trường thư viện ngoài trời Cuối buổi học, nhóm học sinhquản lý chịu trách nhiệm chuyển sách, báo, tạp chí về kho/ thư viện chính của trường

- Nhiệm vụ của nhóm học sinh quản lý thư viện ngoài trời có thể bổ sung thêm vào nhiệm

vụ của lớp trực tuần và được luân chuyển giữa tất cả các lớp trong nhà trường Lớp chịu tráchnhiệm trực tuần sẽ đảm nhận thêm nhiệm vụ quản lý thư viện ngoài trời của trường trong tuầnlớp mình thực hiện nhiệm vụ trực tuần nhằm đảm bảo tất cả các học sinh trong trường đều đượctham gia vào quản lý thư viện ngoài trời, từ đó ý thức bảo quản sách của các em sẽ được nângcao

II THIẾT LẬP THƯ VIỆN THÂN THIỆN

* Vị trí, cách bày trí thư viện trường học thân thiện

1 Tầm quan trọng:

Vị trí, nội thất, và bài trí thư viện có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hiệu quả phục vụcủa một thư viện Các yếu tố này, nếu được vận dụng hợp lý và hiệu quả sẽ tạo được một điềukiện vật lý giúp khuyến khích đọc sách và tạo điều kiện thuận lợi cho người đọc dễ dàng tìmkiếm tài liệu/thông tin

2 Mục đích của bài trí

- Tạo không khí, môi trường học tập thân thiện, chào đón, thu hút và khuyến khích người

sử dụng phát triển một cách toàn diện

- Dễ dàng sử dụng với học sinh, giáo viên

- Hỗ trợ hệ thống quản lý thư viện một cách khoa học và thuận lợi

3 Vị trí thư viện và các khu vực trong thư viện

3.1 Vị trí thư viện

- Nên ở trung tâm của trường, tốt nhất nên ở tầng trệt

- Nên ở vị trí thuận tiện và dễ dàng được nhìn thấy/đi đến bởi cả học sinh và giáo viên

- Tránh nơi bị ảnh hưởng bởi nhiều tiếng ồn bên ngoài

- Đầy đủ ánh sáng: cả ánh sáng tự nhiên lẫn nhân tạo Nên xếp đặt nội thất sao cho khôngche chắn ánh sáng tự nhiên Tuy nhiên cần bố trí tài liệu sao cho không bị ánh nắng mặt trời trựctiếp chiếu vào

- Đảm bảo mát mẻ và thông thoáng Tạo môi trường thoải mái cho bạn đọc và đồng thời cótác dụng bảo quản nguồn tài liệu (nhiệt độ và ẩm độ)

- Phù hợp với nhu cầu và điều kiện của trường

3.2 Không gian và các khu vực trong thư viện

Một thư viện trường tiểu học tiêu biêu cần có không gian phù hợp cho các khu vực sau:

- Khu vực đọc/học tập

- Khu vực đọc thoải mái

- Khu vực tổ chức hoạt động

- Khu vực giới thiệu sách, tra tìm sách

- Khu vực sản phẩm của học sinh

- Khu vực làm việc của người quản lý thư viện

- Khu vực kho

Cần ưu tiên không gian cho các khu vực của bạn đọc Kho sách và khu vực làm việc củanhân viên thư viện chỉ nên chiếm một phần nhỏ của không gian chung Nên tăng cường sử dụngkho mở thay cho kho đóng kiểu truyền thống

Tuy nhiên, cần phải có sự linh động nhất định khi cần phải thay đổi vị trí các khu vực củathư viện

4 Nội thất phù hợp và cách xếp đặt

4.1 Nội thất cần thiết và phù hợp cho thư viện trường tiểu học:

Các tiêu chí lựa chọn nội thất thư viện:

- An toàn cho học sinh Tránh các loại vật dụng có góc cạnh nhọn, bén

- Có kích cỡ phù hợp với lứa tuổi học sinh Kệ sách cho học sinh tiểu học chỉ nên cao tối

đa 1,3m

- Ưu tiên lựa chọn các vật dụng có hình thể gồm nhiều đường cong: sẽ tăng tính thân thiện

- Lựa chọn màu sáng Nếu được, sử dụng các loại nội thất nhiều màu sắc bắt mắt và thuhút học sinh Nhưng cần lưu ý đến việc phối màu nội thất sao cho hài hòa và tránh quá lòe loẹt,gây ra cảm giác khó chịu

- Nếu được, nên lựa chọn nội thất có thể linh động thay đổi các chi tiết hoặc hiệu chỉnhđược kích cỡ

- Chất liệu phù hợp với điều kiện môi trường và khó bị cháy nổ

Các nội thất cần thiết:

- Bàn ghế: Nên chọn ghế đơn để có thể di chuyển và bố trí một cách linh hoạt; Nên sửdụng bàn có kích cỡ vừa phải để có thể bố trí linh hoạt theo nhiều khu vực

- Thảm, ghế xốp mềm…: Thư viện cho lứa tuổi tiểu học nên có khu vực đọc sách thoải mái

sử dụng các loại thảm, ghế xốp mềm… để thu hút học sinh nhỏ tuổi và tạo cho chúng một môitrường đọc sách thân thiện, thoải mái và hấp dẫn

- Kệ sách: Có thể lựa chọn cả kệ treo tường lẫn kệ đứng; Kệ sách cần có chỗ để dán cácdấu hiệu, hướng dẫn để người đọc tìm sách; Ưu tiên lựa chọn các loại kệ, rổ để sách cho phépquay bìa sách ra trước

- Có thể trang bị xe đẩy sách lưu động: giúp đưa sách đến tay học sinh một cách linh hoạt

và hiệu quả hơn, đặc biệt đối với các khu vực xa thư viện chính

- Nên sử dụng các loại vật dụng trưng bày sách: đế trưng bày sách, túi sách treo…

- Sử dụng đế chắn sách

- Dùng rổ nhựa, thùng giấy để tăng diện tích chứa sách

4.2 Cách xếp đặt nội thất

Một số tiêu chí giúp xếp đặt nội thất thư viện:

- Thư viện nên chia ra thành một số khu vực đọc sách (ví dụ: một hoặc hai khu vựcbàn ngồi để đọc và học, khu vực đọc thoải mái trên thảm…): là cách để học sinh có nhiều lựachọn về góc đọc mình thích; ngoài ra đây cũng là cách để bố trí tài liệu phù hợp với khu vực đọcsách của bạn đọc ở các lứa tuổi khác nhau

- Do thư viện được bố trí thành nhiều khu vực đọc sách, việc bố trí kệ sách cần đảmbảo cho học sinh có thể di chuyển để lựa chọn và lấy sách trên các kệ xung quanh một cách tiệnlợi và nhanh chóng (Không phải kệ là cứ dồn chung 1 chỗ Không phải chỉ có 1 cách bố trí kệduy nhất là phải đặt sát tường Không phải các kệ cứ phải xếp đặt song song với nhau)

- Bố trí nhiều kệ mở để học sinh có thể dễ dàng lựa chọn sách Cần giảm tối đa diệntích kho đóng trong trường hợp phòng thư viện nhỏ hẹp Hạn chế sử dụng các tủ/kệ có cửa kính

để chứa sách; loại tủ này không thân thiện và không thuận tiện cho việc lựa chọn sách

- Không dùng quá nhiều bàn ghế, cần giải phóng mặt bằng cho thoáng

- Tủ, kệ không che chắn ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ Tủ, kệ không che chắn quánhiều không gian của tường thư viện Cần tận dùng tường để trang trí, trưng bày

- Vật dụng phải ngăn nắp: tác động đến thói quen và nhận thức sử dụng thư viện

5 Trang trí – Hướng dẫn trong thư viện

5.1 Trang trí

Tiêu chí giúp trang trí thư viện

- Màu sắc tươi sáng, thu hút trẻ

- Có điểm nhấn

- Chủ đề trang trí có liên quan đến đọc sách, khuyến khích đọc sách

- Chú ý đến chủ đề yêu thích của cả học sinh nam và nữ

- Hình ảnh, kiểu chữ và chủ đề nên thân thiện với trẻ (tránh trường hợp quá nghiêmtúc, quá ‘người lớn’): có thể sử dụng hình ảnh con vật hoặc nhân vật học sinh yêuthích để làm nhân vật chủ đề

- Khu vực nào cần sự chú ý nhiều của học sinh (ví dụ: bảng thông báo): nên thườngxuyên thay đổi trang trí tại khu vực này, để thu hút sự tò mò của học sinh

Tiêu chí thiết kế các hướng dẫn

- Màu sắc tươi sáng, thu hút trẻ

- Có điểm nhấn

- Cần đảm bảo là học sinh nào cũng đọc được

- Nếu được, hãy phối hợp ăn ý giữa hình ảnh minh họa và câu từ hướng dẫn

- Câu/từ hướng dẫn càng ngắn (và dễ hiểu) càng tốt

- Hình ảnh và kiểu chữ nên thân thiện với trẻ (tránh trường hợp quá nghiêm túc,quá ‘người lớn’)

Các loại hướng dẫn

- Quy định: Nên được thể hiện dạng dấu hiệu hình ảnh và từ khóa ngắn gọn để nêumột số quy định, nội quy trong thư viện Không nhất thiết chỉ thể hiện trên 1 bảng/tờ giấy khổlớn, mà còn có thể tách rời từng nội dung để ở một số góc thư viện hoặc trên bàn…

- Tìm kiếm tài liệu: Bao gồm các hướng dẫn như sơ đồ các khu vực sách, sơ đồhoặc cây định hướng người đọc tìm sách theo phân loại, hướng dẫn tra tìm mục lục, các dấu hiệutrên giá kệ giúp người đọc tìm sách dễ dàng…

* Hệ thống quản lý trong thư viện trường học thân thiện

A/ Phân loại, sắp xếp sách giúp HS dễ dàng tìm mượn.

1 Mục đích và vai trò của phân loại sách

- Mục đích đầu tiên của phân loại sách trong thư viện là để sắp xếp tài liệu theo một cấutrúc/trật tự khoa học giúp cho người đọc và cán bộ thư viện có thể tìm được tài liệu mình mongmuốn một cách nhanh chóng và thuận tiện nhất

- Do đó, nó giúp bạn đọc tìm kiếm thông tin đúng với nhu cầu nhất, trong thời gian ngắnnhất

- Phân loại sách sẽ hỗ trợ cán bộ thư viện trong việc tư vấn và hướng dẫn bạn đọc tìm kiếmthông tin, tài liệu theo đúng nhu cầu

- Phân loại sách cũng có chức năng giúp người quản thủ thư viện (và người sử dụng thưviện) trả sách về đúng vị trí của nó một cách nhanh chóng nhất, sau khi được lấy ra bởi ngườiđọc

2 Tầm quan trọng của phân loại sách thiếu nhi theo cấp độ đọc và theo thể loại

Phân loại theo trình độ đọc:

Các nghiên cứu về việc đọc của thiếu nhi chỉ ra rằng trẻ em có xu hướng tìm và đọcnhững tài liệu mà chúng có khả năng đọc được Trẻ em thường không chọn đọc các tài liệu quákhó hay quá dễ so với trình độ đọc của chúng Do đó, việc phân loại và sắp xếp sách cần phảiđược tổ chức sao cho học sinh dễ dàng lựa chọn theo trình độ đọc

Phân loại theo thể loại:

Phân loại theo thể loại giúp bạn đọc nhận thức được sách thiếu nhi có nhiều thể loại/chủđề/loại hình khác nhau; từ đó họ sẽ có nhiều lựa chọn hơn khi tìm sách Nó còn giúp bạn đọcnhận diện được sở thích đọc sách của mình

Đối với nhân viên thư viện, việc phân chia và sắp xếp tài liệu thiếu nhi theo thể loại giúp

họ tư vấn/hướng dẫn học sinh tìm được sách của chủ đề mong muốn (và đặc biệt quan trọng khihọc sinh được giáo viên lớp giao nhiệm vụ tìm hiểu về một vấn đề nhất định) Ngoài ra, khi phânloại theo thể loại, nhân viên thư viện sẽ dễ dàng lọc tìm và giới thiệu sách theo chủ đề cho HS

Do đó, việc sắp xếp sách của thư viện một trường tiểu học cần được áp dụng kết hợp giữaPHÂN LOẠI THEO TRÌNH ĐỘ ĐỌC và PHÂN LOẠI THEO THỂ LOẠI

3 Phân loại theo trình độ đọc sử dụng mã màu

Theo hệ thống phân loại sách thiếu nhi theo trình độ đọc của tổ chức HippocampusReading Foundation (HRF) Phân chia sách thiếu nhi ra 6 cấp độ đọc được mà hóa bằng 6 loạimàu Có ưu điểm: (1) Các cấp độ đọc được qui định bởi HRF phù hợp với khả năng đọc của họcsinh bậc tiểu học; (2) Có mã màu giúp học sinh dễ nhớ; (3) dễ áp dụng, không đòi hỏi chuyênmôn sâu về phân loại sách thư viện

Màu xanh lá cây (mẫu giáo)

- Tiêu biểu là từ 1-2 câu/ 1 trang với 1 bức tranh

- Không nên có quá 10 từ trên 1 trang

- Ngoại lệ: 1 hoặc 2 trang có hơn 15 từ

- Thường có 10-20 câu/ 1 trang với khoảng 60-120 từ/trang

- Các câu có thể dài hơn các mức Xanh lá, Đỏ và Cam Có thể có ít hơn 10 câu dài/ 1trang nhưng nhiều từ

- Ngoại lệ: sách thơ ca từ 500 từ trở lên

- Không cần thiết có tranh ảnh ở mỗi trang

Màu xanh dương (lớp 4)

- Có hơn 20 câu/ 1 trang với 120-300 từ/ trang (có thể có ngoại lệ trên 1hay 2 trang)

- Tranh ảnh sẽ ít hơn

Màu vàng (lớp 5)

- Có thể có hơn 300 từ/ 1 trang, mỗi trang sẽ toàn chữ

- Thơ và kịch cũng có thể được xếp theo cấp độ này.

Cần lưu ý:

- Các qui ước trên đây chỉ mang tính tương đối theo cấp lớp học Nghĩa là một học sinh của một lớp nhất định vẫn có thể đọc sách của trình độ cao hơn hoặc thấp hơn (ví dụ: một học sinh lớp 3 vẫn có thể đọc sách của trình độ dành cho lớp 2; hoặc nếu em này đọc tốt thì vẫn

có thể đọc sách của trình độ dành cho lớp 4).