Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng GA3 và phân bón lá đến sinh trưởng, phát triển của hoa đồng tiền lùn trồng chậu vụ thu năm 2014 tại trường đại học nông lâm thái nguyên

LƯƠNG THANH TÙNG “NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG VÀ PHÂN BÓN LÁ ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA HOA ĐỒNG TIỀN LÙN TRỒNG CHẬU VỤ HÈ THU NĂM 2014 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC

LƯƠNG THANH TÙNG

“NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT ĐIỀU HÒA SINH

TRƯỞNG VÀ PHÂN BÓN LÁ ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN

CỦA HOA ĐỒNG TIỀN LÙN TRỒNG CHẬU VỤ HÈ THU NĂM 2014

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂMTHÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Trồng trọt

Khóa học : 2013 - 2015 Giảng viên hướng dẫn : ThS Đặng Tố Nga

Thái Nguyên, năm 2014

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CT1 : Công thức 1 CT2 : Công thức 2 CT3 : Công thức 3 CT4 : Công thức 4

MỤC LỤC

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 1

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 1

1.4 Ý nghĩa của đề tài 2

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 3

2.2 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH HOA TRONG NƯỚC VÀ TRÊN THẾ GIỚI 4

2.2.1 Tình hình sản xuất và kinh doanh hoa trên thế giới 4

2.2.2 Tình hình sản xuất và kinh doanh hoa trong nước 6

2.3 NHỮNG NGHIÊN CỨU CHUNG VỀ CÂY HOA ĐỒNG TIỀN 9

2.3.1 Nguồn gốc và phân loại 9

2.3.2 Đặc điểm thực vật học và giá trị sử dụng của hoa đồng tiền 10

2.3.3 Yêu cầu sinh thái và nhu cầu dinh dưỡng của hoa đồng tiền 12

2.3.4 Các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất hoa đồng tiền 13

2.3.5 Phòng trừ sâu bệnh hại 19

2.4 CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG VÀ PHÂN BÓN LÁ 21

2.4.1.những nghiên cứu về chất điều hòa sinh trưởng 21

2.4.2 những nghiên cứu về dinh dưỡng qua lá, sử dụng phân bón lá 24

PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

3.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 26

3.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH 27

3.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 27

3.4 PHƯƠNG PHÁP BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM 27

3.5 CÁC CHỈ TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP THEO DÕI 27

3.5.1 Ảnh hưởng của các công thức thí nghiệm đến các giai đoạn sinh trưởng, phát triển chủ yếu và tỷ lệ sống của cây hoa đồng tiền lùn trồng chậu 27

3.5.2 Theo dõi khả năng sinh trưởng phát triển của cây hoa đồng tiền thí nghiệm: (theo dõi 10 ngày 1 lần) 28

3.5.3 Theo dõi năng xuất chất lượng hoa 28

3.4.5 Theo dõi thành phần sâu bệnh hại, tỷ lệ hại 28

3.6 ĐẶC ĐIỂM CỦA VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 3.6.1 Đặc điểm của giống hoa đồng tiền Error! Bookmark not defined 3.6.2 Đặc điểm của các chế phẩm điều hòa sinh trưởng và phân bón lá sử dụng trong thí nghiệm Error! Bookmark not defined 3.7 PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU 29

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

4.1 ĐẶC ĐIỂM THỜI TIẾT, KHÍ HẬU TẠI THÁI NGUYÊN TRONG THỜI GIAN THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU 30

4.2 ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG VÀ PHÂN BÓN LÁ ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA CÂY HOA ĐỒNG TIỀN LÙN TRỒNG CHẬU 31

4.2.1 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá đến tỉ lệ sống và các giai đoạn sinh trưởng chủ yếu của hoa đồng tiền 31

4.2.2 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến tỉ lệ sống và các giai đoạn sinh trưởng đến khả năng sinh trưởng, phát triển của cây hoa đồng tiền 33

4.2.2 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến khả năng đẻ nhánh của cây hoa đồng tiền 37

4.2.3 Đánh giá ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến các chỉ tiêu về năng suất và chất lượng của hoa đồng tiền 38

4.2.4 Đánh giá tình hình sâu bệnh hại trong thời gian thực hiện thí nghiệm 40 Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 43

5.1 KẾT LUẬN 43

5.2 ĐỀ NGHỊ 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thành phần dinh dưỡng các giai đoạn phát triển của cây hoa 13Bảng 2.2 Chỉ tiêu phân cấp hoa đồng tiền 18Bảng 4.1 Diễn biến thời tiết khí hậu của Thái Nguyên 30Bảng 4.2 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá đến tỉ lệ sống và các giai đoạn sinh trưởng chủ yếu của hoa đồng tiền 31Bảng 4.3 ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến động thái ra lá của cây hoa đồng tiền 33Bảng 4.4 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến tốc độ ra lácủa cây hoa đồng tiền 35Bảng 4.5 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến động thái đẻ nhánh của cây hoa đồng tiền 37Bảng 4.6 Các chỉ tiêu về năng suất,chất lượng của hoa đồng tiền 38Bảng 4.7 Thành phần sâu bệnh hại trên giống hoa đồng tiền thí nghiệm 41

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Thị trường hoa Việt Nam hiện nay rất đa dạng về chủng loại và màu sắc, hoa đồng tiền cũng không nằm ngoài quy luật đó, có thể thấy nhiều dạng hoa đồng tiền được bày bán, phong phú về màu sắc, nguồn gốc và giá cả Những bông hoa nhập khẩu dĩ nhiên đẹp và chất lượng cao hơn, song giá cả cũng khó thỏa mãn cho hầu hết đại bộ phận khách hàng, vì vậy nếu nâng cao được chất lượng của hoa trong nước thì đảm bảo được sự cạnh tranh và mang lại nhiều lợi nhuận hơn cho người trồng hoa

Lịch sử nghề trồng hoa đã ghi nhận rất nhiều phương pháp cũng như biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất chất lượng hoa, như: bón phân cân đối hợp lý, đúng giai đoạn, phòng trừ sâu bệnh kịp thời…,tuy vậy cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các biện pháp cổ truyền đó dần dần mất đi tính ưu việt vốn có Đặc biệt ngày nay càng có nhiều giống hoa được nhập vào Việt Nam càng đòi hỏi các nhà khoa học và người trồng hoa, nỗ lực nghiên cứu tìm ra các biện pháp thích hợp nhất khả thi nhất và mang lại hiệu quả tốt nhất

Trên cơ sở đó chúng tôi đã lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng

của chất kích thích sinh trưởng GA3 và phân bón lá đến sinh trưởng, phát triển của hoa đồng tiền lùn trồng chậu vụ thu năm 2014 tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên ”

1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Xác định được loại phân bón lá và chất kích thích sinh trưởng thích hợp đối với hoa đồng tiền lùn trồng chậu để đạt được năng suất, chất lượng cao nhất

1.3 Yêu cầu của đề tài

Theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của hoa đồng tiền lùn trồng chậu khi sử dụng chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá khác nhau

- Theo dõi khả năng chống chịu điều kiện ngoại cảnh và sâu bệnh hại

- Theo dõi các chỉ tiêu năng suất, chất lượng hoa khi sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá khác nhau

1.4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: giúp sinh viên có được những kinh nghiệm, kiến thức thực tế trong quá trình trồng và chăm sóc hoa,

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Ở Việt Nam, với khí hậu thổ nhưỡng thích hợp, hoa đồng tiền được trồng phổ biến và có khả năng sinh trưởng phát triển tốt Hoa đồng tiền có những ưu điểm như màu sắc phong phú, hoa tươi lâu, nhân giống dễ dàng và

có thể cho thu hái quanh năm nên được rất nhiều người ưa chuộng Tuy vậy

để có hoa đẹp – cho năng suất chất lượng cao, phải áp dụng rất nhiều các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất hoa, từ nhân giống, chăm sóc đến thu hái, vận chuyển và bảo quản hoa Sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng và phân bón

lá kết hợp với kỹ thuật trồng, chăm sóc cũng là biện pháp quan trọng đã và đang được sử dụng rộng rãi trong sản xuất hoa

Trong những năm gần đây việc nghiên cứu sản xuất phân bón lá và chế phẩm tăng năng suất cây trồng đang phát triển mạnh Các loại chế phẩm này bản chất giống như các chất có sẵn trong cây giúp cây tăng trưởng song ở nồng độ thấp, chưa đáp ứng cho cây sinh trưởng phát triển tốt được Với nghề trồng hoa, việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng có nhiều thuận lợi, đó là:

- Hoa không phải là thực phẩm cho người và vật nuôi, do đó các ảnh hưởng độc hại (nếu có) của chất điều tiết sinh trưởng không ảnh hưởng đến con người và vật nuôi

- Ở nồng độ thấp các chất điều tiết sinh trưởng đã phát huy tác dụng đối với cây trồng nói chung và với hoa nói riêng nên dư lượng của nó trong đất, nước là không đáng kể

- Tác dụng của chất điều tiết sinh trưởng đối với hoa nhanh, rõ rệt

- Các chất điều tiết sinh trưởng có thể thay đổi một số đặc điểm thực vật học của cây hoa như: chiều cao cây, màu sắc lá, thời gian sinh trưởng, sự

ra hoa, chất lượng và tuổi thọ của hoa…

- Chất điều tiết sinh trưởng thực vật là chất dinh dưỡng nên không thể thay thế cho phân bón Vì vậy muốn đạt hiệu quả cao khi sử dụng các chất điều tiết sinh trưởng phải phối hợp hợp lý chúng với phân bón, đặc biệt trong các trường hợp muốn làm tăng chiều cao và sinh khối của hoa (Lê Văn Tri,2002)[15]

Hoa đồng tiền là loại hoa có giá trị cao đồng thời rất mẫn cảm với phân bón, phân bón càng đầy đủ hoa càng đẹp, màu sắc đậm và lâu tàn Vì vậy ngoài việc bón phân qua rễ cần bổ sung thêm dinh dưỡng cho cây qua lá, sẽ giúp cây hấp thụ nhanh và đủ chất hơn

2.2 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH HOA TRONG NƯỚC

VÀ TRÊN THẾ GIỚI

2.2.1 Tình hình sản xuất và kinh doanh hoa trên thế giới

Hiện nay công tác nghiên cứu và sản xuất hoa ở nước ngoài rất phát triển Trình độ chọn tạo giống, sản xuất hoa của các nước Hà Lan, Nhật Bản,

Mỹ, Đức…rất cao như công ty Florist của Hà Lan là công ty dẫn đầu thế giới

về tạo giống, nghiên cứu, sản xuất, buôn bán hoa đồng tiền…họ có lực lượng rất mạnh về nghiên cứu khoa học về thiết bị sản xuất, đã tạo ra rất nhiều giống, sản lượng ngày càng nhiều, việc xử lý sau thu hoạch, bảo quản, đóng gói…đều ở trình độ rất cao (Đào Thanh Vân và cs,2007)[16]

Giá trị xuất khẩu hoa của Hà Lan tăng 3% trong quý I/2013 so với cùng

kỳ năm trước đạt 1,3 tỷ Euro Tuy nhiên tốc độ tăng này thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng 11% của quý I/2012 Xuất khẩu hoa cành của Hà Lan vẫn ổn định ở 6.875 triệu cành, chủ yếu sang thị trường truyền thống là Đức, Anh và Pháp Xuất khẩu hoa trong chậu và cây cảnh tăng 10% trong quý I/2013 đạt

397 triệu Euro, sau khi tăng 15% trong cùng quý 2012, nhờ nhu cầu tăng ở Đức (http//:Trung tâm thông tin khoa học quốc gia,2012)[18]

Trung Quốc là nước sản xuất và tiêu thụ hoa cành lớn nhất thế giới Diện tích trồng hoa của Trung Quốc là 122.400 ha,với công suất sản xuất 2,7 triệu tấn mỗi năm, đạt trị giá 6,6 tỷ USD (tiêu thụ hoa toàn cầu đạt 25 tỷ USD mỗi năm), trong đó xuất khẩu đạt 32 triệu USD

Yếu tố chính hỗ trợ kinh doanh hoa ở Trung Quốc phát triển nhanh là tăng trưởng kinh tế cao, làm tăng nhu cầu tiêu thụ hoa trong nước Trong giai đoạn tái thiết ngành nông nghiệp, chính phủ Trung Quốc đã hỗ trợ cho ngành trồng hoa Ngoài ra gia nhập WTO còn tạo cho Trung Quốc tham gia hợp tác kinh tế để phát triển và học hỏi công nghệ hiện đại trong kinh doanh hoa Đặc biệt trong kinh tế phát triển quốc gia lần thứ 10, lĩnh vực nghiên cứu công nghệ mới được tập trung mạnh cho kinh doanh hoa cành

Ngành kinh doanh hoa ở Trung Quốc phát triển mạnh từ mấy năm qua

và internet có vai trò ngày càng quan trọng trong ngành này Hiện Trung Quốc có trên 20.000 website của các vườn hoa cũng như nhà kinh doanh hoa chuyên nghiệp

Ngành trồng hoa trị giá 240 triệu USD của Ấn Độ đã phát triển mạnh từ mấy năm trước, đang tăng trưởng rất ấn tượng song mới chỉ chiếm 0,75% thị trường hoa thế giới và hoa hồng là hoa xuất khẩu chính Năm 2011, xuất khẩu hoa hồng đạt 2.500 tấn Năm 2013, hoa cành của Ấn Độ được xuất khẩu chủ yếu sanh Nhật Bản và Trung Đông, năm này Châu Âu chỉ nhập 25% hoa xuất khẩu của Ấn Độ, do sản lượng trong nước của những thị trường nhập khẩu truyền thống đó cao hơn mọi năm Và do đó nhu cầu hoa cành trên thị trường tăng mạnh, nhờ đới sống người dân tăng lên và nhu cầu dùng hoa trong tế lễ

và thờ cúng tăng

Ngành kinh doanh hoa ở Châu Phi đang phát triển, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của khu vực này Đến nay keenia vẫn là nước xuất khẩu hoa lớn nhất Châu Phi, lượng xuất khẩu gấp 9 lần Nam Phi, Nam Phi đang dần nổi lên thành nước xuất khẩu hoa, hiện chỉ chiếm 0,5% lượng xuất khẩu hoa toàn cầu chủ yếu là hoa hồng, song 4 yếu tố thuận lợi hỗ trợ cho ngành phát triển hoa của Châu Phi là tăng công suất sản xuất đa dạng hóa sản phẩm , gần với nhiều thị trường tiêu thụ lớn và cơ sở vật chất tốt

Dimbabue xuất khẩu tổng cộng 27.000 tấn hoa cành trong năm 2013, khoảng 150 loại hoa hồng và nhiều loại hoa khác Uganda thu nhập 36 triệu USD từ 7.000 tấn hoa hồng năm 2013 Nghề trồng hoa đang trở nên ngày càng quan trọng trong nền kinh tế Uganda

Các loài hoa được trồng ở Châu Á chủ yếu gồm 2 nhóm giống hoa được phân chia theo nhiệt độ thích ứng của chúng Nhóm các giống hoa có nguồn gốc nhiệt đới gồm các loài hoa như hoa lan, hoa đồng tiền,…nhóm hoa có nguồn gốc ôn đới như: hoa hồng, hoa cúc, layơn, huệ…đặc biệt hoa Lan là sản phẩm của hoa nhiệt đới được thị trường Châu Âu và Châu Mỹ rất ưa chuộng

Trong những loài hoa được ưa chuộng trên thế giới hiện nay, hoa đồng tiền được đánh giá là loại hoa có sản lượng và giá trị kinh tế cao, một trong 10 loại hoa quan trọng nhất thế giới (sau hoa hồng, hoa cúc, hoa cẩm chướng, hoa layơn) Các nước xuất khẩu hoa đồng tiền như: Hà Lan, Trung Quốc, Isarel…và các nước nhập khẩu: Đức, Pháp…

2.2.2 Tình hình sản xuất và kinh doanh hoa trong nước

Với khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi để có thể trồng nhiều loại hoa và cây cảnh, hiện tại Việt Nam đang sở hữu một nguồn tài nguyên hoa đa dạng,

từ các loại hoa xứ nhiệt đới được trồng ở những vùng đồng bằng đến hoa xứ lạnh trồng ở các vùng cao nguyên như Lâm Đồng, Pleiku, vùng núi như Sapa, Hoàng Liên Sơn Sự phát triển của ngành hoa Việt Nam trong thời gian qua

đã mang lại cho các sản phẩm hoa của Việt Nam sự đa dạng và chất lượng vượt bậc so với thời gian trước (http//: rauhoaquavietnam,2012 )[17]

Hiện nay diện tích trồng hoa cả nước có 25.000 ha, sản xuất hoa đang cho thu nhập cao bình quân đạt khoảng 100-150 triệu đồng /ha nên rất nhiều địa phương trong cả nước đang mở rộng diện tích đất trồng hoa trên những vùng đất có tiềm năng (http//:bộ nông nghiêp và phát triển nông thôn,2011) [20]

Tại miền bắc , Hà Nội được đánh giá là vùng hoa lớn nhất tại huyện Từ Liêm với diện tích 600ha thì xã Tây Tựu có 400 ha (chiếm 66% diện tích trồng hoa toàn huyện, chiếm 84,6% diện tích canh tác toàn xã), chủ yếu trồng hoa cúc, hoa hồng, hoa đồng tiền, hoa lily, hoa lo kèn…ngoài ra một số huyện ngoại thành và một số tỉnh khác như Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hà Tây, Thái Bình… Trung du miền núi Bắc Bộ có diện tích trồng hoa toàn vùng là 235,7 ha, sản lượng đạt 64,08 triệu bông, trong đó chủ yếu là hoa hồng, hoa lily, hoa đồng tiền, hoa cúc, hoa layơn Tỉnh Lào Cai có diện tích trồng hoa lớn nhất là 105,7ha chiếm 70,5 diện tích trồng hoa toàn vùng

Tại các tỉnh phía Nam, tập trung nhiều tại thành phố Hồ Chí Minh với diện tích hoa cây cảnh hiện có là 900 ha, tập trung ở 8 quận như quận 12 (110 ha), Thủ Đức (87 ha)…nhiều nhất là Củ Chi (131 ha) Các giống hoa cao cấp như lily, hồng môn, layơn, đồng tiền giống mới, thiên điểu, tulip đang được

ưa chuộng

Với điều kiện khí hậu, đất đai thích hợp để phát triển các loài hoa có thu nhập cao, ngành trồng hoa là ngành kinh tế có nhiều tiềm năng của thành phố Đà Lạt Lâm Đồng được gọi là trung tâm sản xuất hoa cành lớn nhất cả nước với khả năng sản xuất hầu như quanh năm diện tích trồng hoa tại Lâm Đồng năm 2000 đạt 2527 ha, sản lượng hoa quả 840 triệu cành, nghề trồng

hoa ở Đà Lạt đang có xu hướng phát triển mạnh cùng với việc áp dụng những công nghệ mới

Sản xuất hoa nước ta thực hiện bởi 2 đối tượng chính: nông dân sản xuất tự phát theo xu hướng nhu cầu của thị trường trong nước và bởi các doanh nghiệp tư nhân trong nước, liên doanh với nước ngoài hoặc 100% vốn nước ngoài sản xuất hoa chủ yếu xuất khẩu Hoa tiêu thụ trong nước chủng loại đa dạng và cung cấp ra thị trường theo mùa vụ, chất lượng từ thấp đến cao, giá cả vừa phải, hiệu quả kinh tế không cao, sản xuất nhỏ lẻ và thiếu ổn định Các doanh nghiệp sản xuất hoa xuất khẩu lượng hoa nhiều hơn mang tính hàng hóa, chất lượng cao hơn và được sản xuất trong điều kiện kỹ thuật cao sản phẩm được tiêu thu theo hợp đồng Hiên nay Việt Nam đã xuất khẩu được các sản phẩm hoa cắt cành như hồng, đồng tiền, cúc, phong lan, cẩm chướng, lily, sao tím…sang Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Nhật Bản…tuy số lượng xuất khẩu không nhiều với doanh thu hơn 20 triệu USD/năm Sở dĩ sản phẩm hoa, cây cảnh của Việt Nam khó thâm nhập vào thị trường thế giới do chủng loại, chất lượng, kích cỡ không đồng đều, chưa đáp ứng được thị hiếu của khách hàng quốc tế Trong khi đó tiêu thụ trong nước lại có xu hướng chạy theo mùa (rằm,lễ tết, các ngày kỷ niệm) là chính (http//:trungtamthongtinkhoahocquocgia,2012)[18]

Về sản xuất hoa, Việt Nam đã nhập các loài giống mới sinh trưởng phát triển tốt tại địa phương và có khả năng cho năng suất chất lượng hoa cao, màu sắc đa dạng, phong phú , đáp ứng nhu cầu thị trường như: hoa hồng, layơn, đồng tiền… Giống hoa đồng tiền lai (hoa kép) được nhập từ Đài Loan, Hà Lan, Trung Quốc về trồng Các giống này tỏ ra có nhiều ưu điểm : hoa to, cánh dày, gồm nhiều tầng hoa xếp lại với nhau, màu sắc phong phú, hình dáng hoa cân đối, rất đẹp, cho năng suất cao Vì vậy những giống hoa này được phát triển mạnh mẽ ở khắp mọi vùng mọi tỉnh trên cả nước

2.3 NHỮNG NGHIÊN CỨU CHUNG VỀ CÂY HOA ĐỒNG TIỀN

2.3.1 Nguồn gốc và phân loại

2.3.1.1 Nguồn gốc

Cây hoa đồng tiền (Gerbera.sp) được đặt tên theo nhà tự nhiên học

người Đức Traugott Gerber Chi hoa đồng tiền là chi của một số loài trong họ

cúc (Asteraceae) có tên khoa học là Gerbera jamesonii bolus (Đặng Văn

Đông và cs, 2006)[2]

Chi này có khoảng 30 – 100 loài sống hoang dã, phân bố ở vùng Nam

Mỹ, Châu Phi đại lục, Madagasscar và vùng nhiệt đới Châu Á Miêu tả khoa

học đầu tiên về chi Gerbera đã được J.D.Hooker thực hiện trong tạp chí thực vật Curtis năm 1889 khi ông miêu tả chi Gerbera jamesonii, một loài hoa Nam Phi được biết dưới tên cúc Transvaal hay cúc Barbeton

Các loài hoa trong chi Gerbera có cụm hoa đa dạng đầu lớn với các hoa

2 môi, có màu vàng, da cam, trắng Cụm hoa dạng đầu có bề ngoài giống như một bông hoa, hình thái của các hoa nhỏ phụ thuộc vào vị trí của các hoa trong cụm hoa

Chi Gerbera rất phổ biến và được trồng làm cây trang trí trong các

mảnh vườn hay được cắt để cắm Các giống trồng tại vườn chủ yếu là lai ghép

chéo giữa Gerbera jamesonii và một loài hoa khác ở Nam Phi Gerbera

Viridifolia Giống lai ghép chéo này có tên khoa học là Gerbera hybrida 2.3.1.2 Phân loại

Trong giới thực vật cây hoa đồng tiền được xếp vào cây hai lá mầm và phân loại theo:

Giới (Regnum) : Plantae

Ngành (Divisio) : Magnoliophyta

Lớp (Class) : Magnoliosida

Bộ (Ordo) : Asterales

Họ (Familia) : Asteraceae

Phân họ (Subfamilia): Mutisioideae

Tông (Tribus) : Mutisieae

Chi (Genus) : Gerbera

Tên chung : Gerbera, cúc transvaal, cúc Baberton

Tên khoa học : Gerbera Jame sonii bolus

2.3.2 Đặc điểm thực vật học và giá trị sử dụng của hoa đồng tiền

2.3.2.1 Đặc điểm thực vật học của cây hoa đồng tiền

* Thân, Lá

Đồng tiền là cây thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh Lá và hoa được phát triển từ thân Kích thước của lá to hay nhỏ còn tùy thuộc vào giống Những giống nhập nội thường có lá to và mập Lá thường giòn và mọc chếch 15 - 450 so với mặt đất, lá đơn hình lông chim xẻ thùy, gân lá hình mạng, mặt lưng của lá có lớp lông nhung Thông thường chiều cao của cây thường đạt 25 – 45 cm, màu sắc lá xanh đậm hay nhạt tùy thuộc vào giống Trong một chu kỳ sinh trưởng, tùy từng giống mà cây đồng tiền có số lượng

lá khác nhau Các lá khi già thường được tỉa thưa đi để tạo độ thông thoáng cho cây và giảm sâu bệnh gây hại trên cây, những cây có lá màu xanh đậm mập và cứng là biểu hiện của cây sinh trưởng khỏe và có sức chống chịu cao

* Hoa và Qủa

Hoa đồng tiền do 2 loại hoa nhỏ hình lưỡi và hình ống tạo thành, là loại hoa hình tự đơn Hoa hình lưỡi tương đối lớn Mọc phía ngoài nên gọi là tâm hoa hoặc mắt hoa Trong quá trình hoa nở hoa hình lưỡi nở trước, hoa hình ống nở theo thứ tự thừ ngoài vào trong theo từng vòng một Thường thì hoa đồng tiền có 2 loại : hoa đơn có cánh to và thưa,còn hoa kép có cánh nhỏ, mỏng hơn xếp sít vào nhau Màu sắc của hoa đồng tiền cũng rất khác nhau Mỗi giống có một màu đặc trưng riêng và có tất cả các màu tự nhiên như đỏ, vàng, da cam thậm chí cả hoa đồng tiền màu tím và đen Đường kính bông hoa phụ thuộc vào từng giống Hoa to có đường kính 9 -10cm loại nhỏ từ 6 -8cm Khi nhị chín, bao phấn nở tung ra ngoài

Qủa đồng tiền thuộc dạng qủa bế, có lông, không có nội nhũ, hạt nhỏ 1g hạt khoảng 280 -300 hạt

2.3.2.2 Giá trị sử dụng của cây hoa đồng tiền

Hoa đồng tiền màu sắc tươi sáng và phong phú đa dạng vơi đầy đủ các loại màu từ đỏ, cam, vàng, trắng, phấn hồng, tím…trên một bông có thể có 1 màu đơn hoặc nhiều màu xen kẽ Hoa to, cứng nên là loại lý tưởng để bó, kết thành lẵng hoa hay cắm hoa nghệ thuật Ngoài ra đồng tiền cũng có thể trồng trong chậu, để chơi cả chậu hoa trong suốt một thời gian dài đặt trong phòng làm việc, trong phòng khách

Đồng tiền là một loại hoa có sản lượng và giá trị cao ở điều kiện thích hợp có thể ra hoa quanh năm, tỷ lệ cắt và tỷ lệ hoa thương phẩm đều cao Hơn nữa trồng trọt, chăm sóc đơn giản, ít tấn công, đầu tư một lần có thể cho thu hoạch liên tục 4 – 5 năm Hình dáng hoa cân đối, hài hòa

2.3.3 Yêu cầu sinh thái và nhu cầu dinh dưỡng của hoa đồng tiền

và rất dễ bị chết, màu sắc hoa nhạt Nhiệt độ tối thích cho hạt nảy mầm là

200C – 300C Nhiệt độ cho lá tăng trưởng lớn nhất là 250C, nhiệt độ thấp 130C kích thích sự phát sinh chồi nách và số lượng bông về sau Chính vì vậy nhiệt

độ cũng là một yếu tố rất quan trọng quyết định quá trình nở hoa và chất lượng hoa (Nguyễn Xuân Linh,1998) [9]

2.3.3.2 Ánh sáng

Đồng tiền là cây có phản ứng với chu kỳ ánh sáng và phản ứng với cường độ ánh sáng mạnh Ánh sáng cũng là yếu tố cần thiết cho sự sinh trưởng, phát triển của cây hoa, cung cấp năng lượng cho cây quang hợp để tạo chất hữu cơ Nhờ các phản ứng này đã tạo ra hydratcarbon cho quá trình sinh trưởng Cường độ quang hợp của cây tăng khi cường độ ánh sáng và chất lượng ánh sáng tăng Trong thực tế sản xuất vào mùa nắng thường dùng lưới đen để hạn chế bớt ánh nắng cho cây Ngoài ra ánh sáng cũng có ảnh hưởng đến sự phân hóa mầm hoa và nở hoa

2.3.3.3.Ẩm độ

Đồng tiền là cây không chịu được úng nhưng có sinh khối lớn, bộ lá

to, thoát nước nhiều nên kém chịu hạn Độ ẩm đất thích hợp từ 60% - 70%,

độ ẩm không khí từ 55%- 60% là thuận lợi nhất cho cây sinh trưởng, phát triển Đặc biệt thời kỳ thu hoạch cần độ ẩm vừa phải để tránh gây thối cho hoa và tránh tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển trong quá trình sinh trưởng, phát triển, tùy theo từng giai đoạn và điều kiện thời tiết mà cung cấp đủ nước cho cây

2.3.3.4 Đất và dinh dưỡng

Cây đồng tiền không đòi hỏi khắt khe về đất nhưng cần có đất tơi xốp

và nhiều mùn, thoáng khí, độ pH từ 6 – 6,5, có khả năng giữ và thoát nước tốt, không bị đọng nước trong mùa mưa Nếu đồng tiền trồng trên đất nặng úng, cây sẽ thấp, sinh trưởng kém và rất dễ bị bệnh thối gốc

Để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho cây người ta thường bón các loại phân chuồng hoai mục, phân vi sinh, phân xanh, các loại phân vô cơ (phân đạm, lân, kali), phân vi lượng (Cu, Mg, Fe, Zn,…) Chúng có ý nghĩa rất quan trọng cho quá trình sinh trưởng và nâng cao năng suất, chất lượng hoa

Bảng 2.1 Thành phần dinh dưỡng các giai đoạn phát triển của cây hoa

đồng tiền Thành phần

dinh dưỡng Cây còn nhỏ Cây đẻ nhánh Cây ra hoa

(Nguồn : Đào Thanh Vân,2007) [16]

2.3.4 Các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất hoa đồng tiền

2.3.4.1 Chuẩn bị đất phân

- Đất trồng đồng tiền cần phải tơi xốp, độ thoáng cao, thoát nước dễ dàng, có nhiều mùn Nếu đất chặt bí cần bón thêm mùn hoặc rơm rác Trấu hun còn giữ nguyên hình dạng

- Làm đất kỹ, sạch cỏ, lên luống cao 30 – 45 cm, mặt luống rộng 1,2 – 1,3 m Trên luống được bổ các hốc để bón phân Khoảng cách giữa các hốc là 30x30 cm (mỗi luống 4 hàng, hàng ngoài cách mép luống 15cm)

Lượng phân + mùn bón lót cho 1 ha đồng tiền bao gồm 30 tấn phân chuồng hoai mục + 10 tấn trấu + 300kg NPK trộn đều bón vào từng hốc Bón xong trộn đều với đất và lấp đất cao từ 3 – 5 cm Bón trước khi trồng 10 – 15 ngày

2.3.4.2 Chuẩn bị nhà che

Đồng tiền không chịu được mưa nhiều, cường độ ánh sáng cao Do vậy đồng tiền cần phải làm nhà che để tránh mưa và ánh sáng trực xạ

2.3.4.3 Chọn giống, cây để trồng

Đồng tiền có thể trồng từ cây nuôi cấy mô và cây tách thân

- Cây nuôi cấy mô : Ban đầu tuy nhỏ nhưng sinh trưởng, phát triển rất khỏe, sạch bệnh, năng suất chất lượng cây cao hơn so với cây tách, tuy vậy giá thành cây giống cao Tiêu chuẩn cây nuôi cấy mô để trồng ngoài sản xuất

là có 3 lá thật, trong túi bầu nilon

- Cây tách thân : Từ một cây nuôi trồng sau 6-8 tháng có thể tách được 3-5 cây con đem trồng Khi tách đào cả búi, giũ sạch đất, dùng dao nhẹ nhàng tách từng thân ra sao cho không bị đứt rễ và mỗi thân cây phải có ít nhất 2 rễ trở lên

Thời vụ tách hoa tốt nhất là tháng 2 – 3 Chọn những cây sinh trưởng khỏe, không sâu bệnh, có từ 3 – 5 nhánh để tách Nếu được nhúng qua thuốc phòng trừ bệnh thì càng tốt

2.3.4.4 Kỹ thuật trồng

Mỗi mét vuông trồng 8 – 9 cây, khoảng cách là 35 cm Thường trồng vào tháng 4 – 5, hoặc tháng 9 -10 Trồng vào tháng 4, tháng 5, nhiệt độ thuận lợi hơn nên cây ra hoa nhanh hơn Trồng vào tháng 9, tháng 10 cây dễ sống Khống chế nhiệt độ tốt thì thuận lợi cho mùa xuân ra hoa Cây hoa đồng tiền trong quá trình sinh trưởng, rễ cái ăn ngang theo tán lá nên khi trồng không nên trồng sâu, cây sẽ sinh trưởng chậm Gốc rễ bị vùi trong đất dễ bị sâu bệnh, khi trồng cần cố gắng trồng nổi lên trên mặt đất Sau khi trồng cần tưới một lượng nước đảm bảo cho rễ hút được nước và tiếp xúc tốt với đất cần phải duy trì ẩm độ để cho rễ phát triển thuận lợi, đồng thời cây nào không thẳng phải dựng lại cho thẳng và bổ xung thêm đất vào gốc cây

2.3.4.5 Chăm sóc sau khi trồng

- Mật độ, khoảng cách : căn cứ vao từng loại giống mà bố trí cho khoa học Đồng tiền kép phát triển khỏe lá to, trồng với mật độ 1800-2000 cây/ha, khoảng cách là 35x35cm Đồng tiền đơn trồng với mật độ dày hơn 2300-2500 cây/ha, khoảng cách 25x30cm

-Tưới nước : Vào thời kỳ cây sinh trưởng đầy đủ Trồng trong nhà hoặc

có dàn che vào vụ đông, cần theo dõi nhiệt độ thường xuyên để bổ sung nước khi cần Nếu nhiệt độ thấp, ẩm độ đất cao cây hoa đồng tiền rất dễ mắc bệnh Mùa hè cần tăng số lần tưới nước và lượng tưới nước để giảm tác hại do muối bốc lên mặt đất gây hại cho hoa Vào thời kỳ ra hoa khi tưới nước cần tránh

để nước đọng vào cụm cuống lá làm mầm hoa bị thối

Cần duy trì độ ẩm ban đầu 80- 85% không nên phun tưới nước mạnh lên khắp mặt luống làm đất chặt bí Cách tưới khoa học là khơi rãnh cho nước thấm vào gốc nhưng không để ngập kín gốc Phương pháp tưới tốt nhất là tưới nhỏ giọt Trồng trong nhà vườn cần phải có hệ thống thoát nước tốt để hạ mức

nước ngầm Ở những nơi có mực nước ngầm cao muối dễ bốc lên mặt đất thì cần làm cỏ và xới xáo thường xuyên

- Bón thúc : Hoa đồng tiền rất mẫn cảm với phân bón Phân bón càng đầy đủ thì hoa càng đẹp, màu sắc đậm lâu tàn Tuy nhiên cần bón phân cân đối N :P :K theo tỷ lệ 1 :2 :2 Nếu bón đạm nhiều cành hoa sẽ mềm yếu, cắm

lọ hoa dễ bị gục xuống Liều lượng bón thúc 1 lần cho 1 ha và 20kg đạm ; 40kg lân ; 40kg kali Định kỳ 15 – 20 ngày bón 1 lần bằng cách hòa tan với phân hữu cơ và tưới cho cây hoặc dùng phân ủ hoặc phân ủ định kỳ 3 tháng 1 lần bón thúc cho cây

Ngoài việc bón phân qua rễ, cần phun thêm phân qua lá với các loại phân bón có tác dụng kích thích cho cây hoa

- Nhiệt độ thích hợp nhất với thời kì sinh trưởng của rễ là 20-250C, thích hợp nhất với sinh trưởng của rễ là 16-190C Với vụ đông cần duy trì nhiệt độ 12-150C trở lên Cuối tháng 10 đầu tháng 11 nên che phủ nilon để giữ nhiệt Đến khi có gió lạnh cần che phủ thêm chiếu cỏ

- Vặt bỏ lá già, định hoa : sau trồng 80-90 ngày, đồng tiền sẽ cho ra hoa và bắt đầu thu hoạch Số lá, nụ và hoa của mỗi cây đều có tỉ lệ hợp lý Để đảm bảo cho nụ phát dục bình thường và ra hoa, cần phải có 4-5 lá công năng cung cấp dinh dưỡng.Trung bình 1 cây trong năm có 3-5 nhánh cần 15-25 lá công năng, như vậy mới bảo đảm được 1 tháng vào lúc hoa rộ có thể được 5-6

lá trên cây Như vậy cây 2-3 năm tuổi, cần phải có 20-25 lá trên cây mới đảm bảo trong đợt hoa rộ có 7-8 hoa

2.3.4.6 Thu hoạch và bảo quản

Sản xuất hoa ngày nay không chỉ đáp ứng nhu cầu tự cung cấp, phục

vụ nhu cầu tại chỗ mà còn mang tính hàng hóa, cung cấp cho nơi khác Do vậy công nghệ thu hái và bảo quản, vận chuyển đi xa cũng là vấn đề được chú

ý

Có hai yếu tố ảnh hưởng đến độ bền hoa là điều kiện trồng (bao gồm phân bón, nước, độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ, phòng trừ sâu hại ) và điều kiện sau thu hoạch (kỹ thuật thu hái, nhiệt độ bảo quản,…)

Thời gian thu hái: thời gian thu hái có ảnh hưởng lớn đến độ bền hoa cắt Thời gian thu hái thích hợp nhất là lúc sáng sớm hoặc chiều mát khi bông hoa có cánh ngoài mở phẳng ra, cuống hoa thẳng Cây lấy hoa còn phải đang khỏe mạnh Tránh cắt hoa lúc ở trạng thái nửa khép Khi thu cầm gốc cuống hoa bẻ ngiêng cho gãy tại sát cuống hoa (phần tiếp xúc giữa hoa và thân cây) rồi cắm ngay vào xô nước sạch hoặc xô nước dinh dưỡng bảo quản đã được pha sẵn để cuống hoa hút no nước, tăng thêm độ cứng của hoa rồi đem ngay vào nơi sơ chế đóng gói

Do cuống hoa dài, sau khi thu hái nếu không xử lý đúng, cành dễ bị cong gập Nguyên nhân là do mô ở gốc cuống không dầy, thậm chí rỗng, cuống hoa hút nước kém nên dễ làm cho hoa thiếu nước, cành cong Nên cắm hoa ngay sau khi thu hái để cuống hoa hút no nước, tăng độ cứng

- Xử lý hoa sau khi cắt

Sau khi thu tiến hành cắt bỏ gốc cuống hoa 2-5cm và cắm ngay trong nước, hoặc để trong kho mát 6-100C, hút no nước trong 24h, tiến hành bao gói Tùy theo từng giống mà phân cấp chiều dài cành và kích thước đường kính hoa

-Bao gói bảo quản: Do cuống dài cần có cách bao gói đặc biệt Dùng các miếng nilon trắng, trong có kích thước 15x6 cm (hiện có bán sẵn ở thị trường) gấp thành hình phễu có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng đường kính của hoa đồng tiền rồi dùng dập ghim để cố định hình phễu lại Cắm cuống hoa theo chiều từ trên miệng phễu xuống, kéo xuống cho tới khi bông hoa đã được bao kín trong miệng phễu nilon Nếu bảo quản trong thời gian ngắn, cự ly ngắn thì khi vận chuyển cần xử lý, bảo quản khô, hoa được chụp bằng bao

nilon hình phễu, bao kín để cánh hoa không gãy Qúa trình bảo quản, vận chuyển, cần giữ cho gốc có màu nâu đỏ, dài 3 – 6 cm Cứ 10 hoa bó thành một bó rồi đóng thùng vận chuyển Vận chuyển đường dài thì cho hoa vào thùng giấy, bìa cứng dài 60 – 70 cm, rộng 40 cm, trên nắp khoan 50 lỗ nhỏ thành 5 hàng, đường kính lỗ khoảng 2 cm Sau khi xử lý, bảo quản, đóng thùng để vận chuyển

Trong trường hợp không tiêu thụ ngay thì phải sử dụng dung dịch bảo quản và đặt hoa trong kho lạnh nhiệt độ 1 – 200C có thể giữ hoa tươi lâu được hai tuần Cách làm như sau : cắm để ngâm cuống hoa trong dung dịch nitrat bạc ở nồng độ 120 mg/l trong 10 phút, dùng dung dịch axit xitric nồng độ 150 mg/l để điều chỉnh pH của dung dịch trong phạm vi pH từ 3,5 đến 3,7 Ngoài

ra có thể sử dụng các dung dịch bảo quản đơn giản hiện đang có bán trên thị trường như HP – 02 (pha 33cc HP – 02 trong 1lit nước sạch) hoặc dung dịch nước đường glucoza, đường saccaroza, pha với nồng độ 3 -5% vừa dễ làm, vừa có tác dụng cung cấp dinh dưỡng cho hoa giúp hoa tươi lâu

Bảng 2.2 Chỉ tiêu phân cấp hoa đồng tiền

Sự cân đối giữa

hoa,cành,lá

Rất cân đối, không cong gãy

Tương đối cân đối, không cong gãy

Bình thường, không cong gãy

Hình dáng, màu

sắc hoa

Hoa rất đẹp và đúng giống

Hoa rất đẹp và đúng giống

Bình thường, đúng giống

Sâu bệnh Không có vết sâu

bệnh

Có vết sâu bệnh nhưng không rõ

Có vết nhưng không quan trọng Khuyết tật Không gãy, dập,

cong queo, không phai màu, biến

bẩn,không có vết cháy, vết thuốc trừ sâu

Không gãy, dập, cong vênh, không

có vết bẩn, đốm, vết cháy, vết thuốc trừ sâu, cho phép 5% hoa có khuyết tật nhẹ

Không có vết gãy, dập, cong queo, biến dạng, bụi bẩn, không có vết cháy, cho pháp 10% hoa có khuyết tật nhẹ Chiều dài cành > 50 40 - 50 < 40

* Rệp nhảy ( họ Aphicliae )

Rệp nhảy gây hại rất nghiêm trọng cho hoa đồng tiền, rệp non có màu xanh vàng, mình dài khoảng 2mm, bụng hình ống dài, đuôi hình thùy Rệp nhảy có miệng chích hút, hút dịch lá và nụ non Cây bị rệp hại sinh trưởng chậm, lá cong lại, trên lá có nhiều chất bài tiết dính, màu nâu đen, ảnh hưởng đến quang hợp khi cây bị nặng, lá sẽ chết khô Tháng 4-5 và tháng 9-10 là thời kì sinh trưởng mạnh của rệp nhảy, mùa hè nhiệt độ cao mật độ của dệp giảm Rệp sinh sản nhanh, di chuyển mạnh và là môi giới truyền virut, nên khi phát hiện cần phải phòng trừ ngay Một số loại thuốc phòng trừ rệp nhảy

không có cánh Bọ trĩ phát triển quanh năm, vòng đời 33 – 65 ngày, thích hợp điều kiện khô hạn và nhiệt độ trên 230

C, thường gây hại mạnh vào sáng sớm

và chiều tối, khi cường độ ánh sáng mạnh chúng thường ẩn náu trong hoa và mặt dưới lá

Biện pháp phòng trừ thực hiện từ trước trồng xử lý đất sử dụng Sumicilin 1kg/sào để diệt trừ tàn dư trong đất Khi phát hiện thấy triệu chứng

có thể sử dụng 1 trong các loại thuốc hóa học sau để trừ :

Biện pháp phòng trừ:

-Tiêu độc đất trước khi trồng: Tưới foocmon công nghiệp đã pha loãng

30 lần, phun vào đất, dùng nilon ủ 15-20 ngày, sau đó xới cho đất bốc hết hơi thuốc rồi mới trồng cây

- Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên