Giáo án dạy thêm môn ngữ văn buổi chiều bồi dưỡng học sinh cả năm

_ Đô thị phát triển, lớp công chúng văn học mới ra đời và ngày càng đông đảo, ảnh hởngcủa văn hoá phơng Tây, báo chí và xuất bản phát triển,...tất cả những điều đó đã thúc đẩyvăn học phả

Buổi 1:Khái quát về văn học việt nam

từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng tám 1945

I Tình hình xã hội và văn hoá:

1 Tình hình xã hội:

_ Sang thế kỉ XX, sau thất bại của phong trào Cần Vơng, thực dân Pháp ra sức củng cố địa

vị thống trị trên đất nớc ta và bắt tay khai thác về kinh tế

_ Lúc này, mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp, giữa nhân dân ( chủ yếu lànông dân ) với giai cấp địa chủ phong kiến càng thêm sâu sắc, quyết liệt

_ Bọn thống trị tăng cờng bóc lột và thẳng tay đàn áp cách mạng nhng cuộc đấu tranh giảiphóng dân tộc không hệ bị lụi tắt mà vẫn lúc âm ỉ, lúc sôi sục bùng cháy Đặc biệt là từ

1930, Đảng Cộng sản ra đời và giơng cao lá cờ lãnh đạo cách mạng, các cao trào cáchmạng dồn dập nối tiếp với khí thế ngày càng mạnh mẽ và quy mô ngày càng rộng lớn, tiếntới Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945, thành lập nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà

_ Sau hai cuộc khai thác thuộc địa ( trớc và sau đại chiến thứ nhất 1914-1918 ), xã hội ViệtNam có những biến đổi sâu sắc:

_ Lớp trí thức “Tây học” ngày càng đông đảo, tập trung ở thành thị nhanh chóng thay thế lớp nho học để đóng vai trò trung tâm của đời sống văn hoấ

_ Một cuộc vận động văn hoá mới đã dấy lên, chống lễ giáo phong tục phong kiến hủ lậu,

đòi giải phóng cá nhân

_ Báo chí và nghề xuất bản phát triển mạnh Chữ quốc ngữ dần thay thế hẳn chữ hán, chữ Nôm trong hầu hết các lĩnh vực văn hoá và đời sống

II Tình hình văn học:

1 Mấy nét về quá trình phát triển:

Văn học thời kì này chia làm 3 chặng:

_ Chặng thứ nhất: Hai thập kỉ đầu thế kỉ

_ Chặng thứ hai: Những năm hai mơi

_ Chặng thứ ba: Từ đầu những năm ba mơi đến Cách mạng tháng Tám 1945

a Chặng thứ nhất:

_ Hoạt động văn học sôi nổi và có nhiều thành tựu đặc sắc của các nhà nho yêu n ớc có t ởng canh tân, tập hợp chung quanh các phong trào Duy tân, Đông du, Đông Kinh nghĩathục ( tiêu biểu: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn Thợng Hiền, Huỳnh ThúcKháng, Ngô Đức Kế, )

t-_ Phong trào sáng tác thơ văn yêu nớc, cổ động cách mạng gồm nhiều thể loại, văn xuôi vàvăn vần viết bằng chữ quốc ngữ và bằng chữ Hán, sáng tác ở trong nớc và ở ngoài nớc bímật gửi về, đã góp phần thổi bùng lên ngọn lửa cách mạng đầu thế kỉ

_ Một hiện tợng đáng chú ý là sự hình thành của tiểu thuyết mới viết bằng chữ quốc ngữ ởNam Kì Tuy nhiên, phần lớn tiểu thuyết còn vụng về, non nớt

b Chặng thứ hai:

_ Nền quốc văn mới có nhiều thành tựu có giá trị:

+ Về văn xuôi: Có cả một phong trào tiểu thuyết ở nam Kì, tiêu biểu là Hồ Biểu Chánh ở

ngoài Bắc, tiểu thuyết “Tố Tâm” của Hoàng Ngọc Phách, truyện ngắn của Phạm Duy Tốn,

Nguyễn Bá Học là những sáng tác nổi trội hơn cả

+ Về thơ ca: Nổi bật lên tên tuổi của Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu, một hồn thơ phóngkhoáng đầy lãng mạn Cùng với Tản Đà là á Nam Trần Tuấn Khải, ngời đã sử dụng rộng rãicác điệu thơ ca dân gian để diễn tả tâm sự thơng nớc lo đời kín đáo mà thiết tha

+ Thể loại kịch nói du nhập từ phơng Tây bắt đầu xuất hiện trong văn học và sân khấu ViệtNam

_ Lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đang hoạt động cách mạng trên đất Pháp đã sáng tác nhiềutruyện ngắn, bài báo châm biếm, phóng sự, kịch, bằng tiếng Pháp, có tính chiến đấu cao

và bút pháp điêu luyện, hiện đại

+ Về tiểu thuyết của Nhất Linh, Khái Hng đã mở đầu cho phong trào tiểu thuyết mới Sau

đó là những tiểu thuyết có giá trị cao của Vũ Trọng Phụng ( “Giông tố”, “Số đỏ” ), Ngô Tất

Tố (“Tắt đèn”), Nam Cao ( “Sống mòn”)

+ Về truyện ngắn: ngoài Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, Nam Cao – những bậc thầy vềtruyện ngắn – còn có một loạt những cây bút có tài nh Nguyễn Tuân, Thanh Tịnh, TôHoài, Bùi Hiển,

+ Về phóng sự: đáng chú ý nhất là Tam Lang, Vũ Trọng Phọng, Ngô Tất Tố

+ Về tuỳ bút: Nổi bật là tên tuổi Nguyễn Tuân – một cây bút rất mực tài hoa, độc đáo._ Thơ ca thật sự đổi mới với phong trào “Thơ mới” (ra quân rầm rộ năm 1932) gắn liền vớicác tên tuổi: Thế Lữ, Lu Trọng L, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Bính, ChếLan Viên

+ Thơ ca cách mạng nổi bật là các tên tuổi: Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Sóng Hồng,

_ Kịch nói tiếp tục phát triển với hình thức mới mẻ hơn trớc, các tác giả đáng chú ý: ViHuyền Đắc, Đoàn Phú Tứ, Nguyễn Huy Tởng

-> ở thể loại này cha có những sáng tác có chất lợng cao

_ Phê bình văn học cũng phát triển với một số công trình có nhiều giá trị ( “Thi nhân Việt

Nam” – Hoài Thanh, “Nhà văn hiện đại” – Vũ Ngọc Phan ).

2 Đặc điểm chung của văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám

1945:

a Văn học đổi mới theo hớng hiện đại hoá.

_ Đô thị phát triển, lớp công chúng văn học mới ra đời và ngày càng đông đảo, ảnh hởngcủa văn hoá phơng Tây, báo chí và xuất bản phát triển, tất cả những điều đó đã thúc đẩyvăn học phải nhanh chóng đổi mới để hiện đại hoá, đáp ứng nhu cầu tinh thần và thị hiếuthẩm mĩ mới của xã hội Sự đổi mới diễn ra trên nhiều phơng diện, mọi thể loại văn học.+ Sự ra đời của nền văn xuôi quốc ngữ Truyện ngắn, tiểu thuyết thời kì này, đặc biệt là từsau 1930, đợc viết theo lối mới, khác với lối viết truyện trong văn học cổ, do học tập lối viếttruyện của phơng Tây

+ Thơ đổi mới sâu sắc với sự ra đời của phong trào “Thơ mới”, đợc coi là “một cuộc cáchmệnh trong thơ ca” Những quy tắc gò bó, lối diễn đạt ớc lệ, công thức bị phá bỏ, cảm xúc

đợc phơi bày cởi mở, tự nhiên, chân thành hơn

+ Phóng sự, kịch nói, phê bình văn học ra đời cũng là biểu hiện của sự đổi mới văn học theohớng hiện đại hoá

_ Hiện đại hoá văn học là một quá trình.ở hai chặng đầu, văn học đã chuyển biến mạnhtheo hớng hiện đại hoá nhng sự níu kéo của cái cũ còn nặng Chỉ đến chặng thứ ba, sự đổimới văn học mới thật toàn diện và sâu sắc, để từ đây, có thể coi văn học Việt Nam đã thật

sự là một nền văn học mang tính hiện đại, bắt nhịp với văn học của thế giới hiện đại

b Văn học hình thành hai khu vực ( hợp pháp và bất hợp pháp ) với nhiều trào lu cùng phát triển.

họ vẫn đậm đà tính dân tộc và có nhiều yếu tố lành mạnh, tiến bộ đáng quý Văn học lãng

mạn có đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới để hiện đại hoá văn học, đặc biệt là về thơca.

+ Tiêu biểu cho trào lu lãng mạn trớc 1930 là thơ Tản Đà, tiểu thuyết “Tố Tâm” của Hoàng

Ngọc Phách; sau 1930 là “Thơ mới” của Thế Lữ, Lu Trọng L, Xuân Diệu, Huy Cận, HànMặc Tử, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính, và văn xuôi của Nhất Linh, Khái Hng, Thạch Lam,Thanh Tịnh, Nguyễn Tuân,

_ Trào lu hiện thực:

+ Các nhà văn hớng ngòi bút vào việc phơi bày thực trạng bất công, thối nát của xã hội và

đi sâu phản ánh tình cảnh thống khổ của các tầng lớp quần chúngbị áp bức bóc lột đơngthời

+ Các sáng tác có tính chân thực cao và thấm đợm tinh thần nhân đạo Văn học có nhiềuthành tựu đặc sắc ở các thể loại văn xuôi ( truyện ngắn của Phạm Duy Tốn, Nguyễn BáHọc, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Nguyên Hồng, Tô Hoài, Bùi Hiển, tiểu thuyết của HồBiểu Chánh, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, Mạnh Phú Tứ, Tô Hoài, NamCao; phóng sự của Tam Lang, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố ), nhng cũng có những sángtác giá trị ở thể thơ trào phúng ( thơ Tú Mỡ, Đỗ Phồn )

* Khu vực bất hợp pháp:

_ Đó là các sáng tác thơ ca của các chiến sĩ trong nhà tù, hoạt động một cách bí mật, bị đặt

ra ngoài pháp luật và ngoài đời sống văn học bình thờng

_ Thơ văn cách mạng ra đời và phát triên trong hoàn cảnh luôn bị đàn áp, khủng bố, thiếucả những điều kiện vật chất tối thiểu Tuy vậy, nó vẫn phát triển mạnh mẽ, liên tục, ngàycàng phong phú và có chất lợng nghệ thuật cao

_ Thơ văn đã nói lên một cách thống thiết, xúc động tấm lòng yêu nớc thơng dân nồng nàn,niềm căm thù sôi sục lũ giặc cớp nớc và bọn bán nớc, đã toát lên khí phách hào hùng củacác chiến sĩ cách mạng thuộc nhiều thế hệ nửa đầu thế kỉ

c Văn học phát triển với nhịp độ đặc biệt khẩn trơng, đạt đợc thành tựu phong phú.

_ Văn xuôi quốc ngữ: Chỉ trên dới ba mơi năm, đã phát triển từ chỗ hầu nh cha có gì đếnchỗ có cả một nền văn xuôi phong phú, khá hoàn chỉnh vớia mọi thể loại ( truyện ngắn, tiểuthuyết, phóng sự, tuỳ bút, ), có trình độ nghệ thuật ngay càng cao, trong đó có cả nhữngkiệt tác

_ Về thơ, sự ra đời của phong trào “Thơ mới” (1932) đã mở ra “một thời đại trong thi ca”

và làm xuất hiện một loạt nhà thơ có tài năng và có bản sắc Thơ ca cũng là thể loại pháttriển mạnh trong khu vực văn học bất hợp pháp, nhất là mảng thơ trong tù của các chiến sĩcách mạng ( nổi bật là Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh, Tố Hữu )

+ Những thể loại mới đợc du nhập nh phóng sự, tuỳ bút, phê bình văn học, kịch nói cũng cónhững thành tựu đặc sắc

Tóm lại:

_ Phát triển trong hoàn cảnh chế độ thuộc địa tàn bạo, lạc hậu, văn học Việt Nam thời kìnày không tránh đợc những hạn chế nhiều mặt Đó là cha kể có những mảng sáng tác rõràng là tiêu cực, độc hại Dù vậy, phần có giá trị thật sự của thời kì văn học này, - một thờikì phát triển mạnh mẽ cha từng có trong lịch sử văn học dân tộc – vẫn phong phú

_ Nguyên nhân của sự phát triển mạnh mẽ, phong phú đặc biệt đó của văn học, xét đếncùng, chính là do nó đã khơi nguồn từ sức sống tinh thần mãnh liệt của dân tộc Sức sống

ấy đợc thể hiện trớc hết ở công cuộc đấu tranh cách mạng ngày càng dang cao; nhng sựphát triển mạnh mẽ, rực rỡ của văn học thời kì này cũng chính là một phơng diện biểu hiệncủa sức sống bất diệt ấy

Ngày dạy:

Buổi 2.

ôn tập truyện kí việt nam 1930 - 1945

nào để thể hiện những hồi ức của mình?

_ Những nhân vật nào đợc kể trong truyện

ngắn “Tôi đi học”?

_ Trong đó, theo em nhân vật nào là nhân

vật chính? Vì sao em cho là nh vậy?

_ Khi kể về kỉ niệm ngày đầu tiên đi học,

nhân vật “tôi” đã kể theo những trình tự

không gian, thời gian nào?

_ Vì sao nhân vật “tôi” có cảm giác thấy

“lạ” trong buổi đầu tiên đến trờng mặc dù

trên con đờng ấy “tôi đã quen đi lại lắm

lần”?

A Những kiến thức cơ bản

I Văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh )“ ”

1 Vài nét về tác giả Thanh Tịnh:

_ Thanh Tịnh ( 1911 – 1988 ) là bút danhcủa Trần Văn Ninh, quê ở tỉnh Thừa Thiên– Huế, có gần 50 năm cầm bút sáng tác._ Sự nghiệp văn học của ông phong phú, đadạng

_ Thơ văn ông đậm chất trữ tình đằm thắm,giàu cảm xúc êm dịu, trong trẻo Nổi bật

nhất có thể kể là các tác phẩm: Quê mẹ ( truyện ngắn, 1941 ), Ngậm ngải tìm trầm ( truyện ngắn, 1943 ), Đi từ giữa mùa sen

( truyện thơ, 1973 ),

2 Truyện ngắn Tôi đi học“ ”

a Những nét chung:

* Xuất xứ: “Tôi đi học” in trong tập “Quê

mẹ” (1941), một tập văn xuôi nổi bật nhất

của Thanh Tịnh

* Nội dung chính:

Bằng giọng văn giàu chất thơ, chất nhạc,ngôn ngữ tinh tế và sinh động, tác giả đãdiễn tả những kỉ niệm của buổi tựu trờng đầutiên Đó là tâm trạng bỡ ngỡ mà thiêng liêng,mới mẻ mà sâu sắc của nhân vật “tôi” trongngày đầu tiên đi học

* Kết cấu: Truyện đợc kết cấu theo dòng hồitởng của nhân vật “tôi” Dòng hồi tởng đợckhơi gợi hết sức tự nhiên bằng một khungcảnh mùa thu hiện tại và từ đó nhớ lại lần lợttừng không gian, thời gian, từng con ngời,cảnh vật với những cảm giác cụ thể trongquá khứ

* Phơng thức biểu đạt: Nhà văn đã kết hơpcác phơng thức tự sự, miêu tả và biểu cảm đểthể hiện những hồi ức của mình

+ Trên đờng tới trờng

+ Lúc ở sân trờng

+ Khi ngồi trong lớp học

_ Bởi tình cảm và nhận thức của cậu đã có sựchuyển biến mạnh mẽ đấy là cảm giác tựthấy mình nh đã lớn lên, vì thế mà thấy con

đờng làng không dài rộng nh trớc,

_ Thể hiện rõ ý chí học hành, muốn tự mình

_ Chi tiết nào thể hiện từ đây ngời học trò

_ Ngôi trờng làng Mĩ Lí hiện lên trong mắt

“tôi” trớc và sau khi đi học có những gì

khác nhau, và hình ảnh đó có ý nghĩa gì?

_ Vì sao khi bớc vào lớp học, trong lòng

nhân vật “tôi”lại cảm thấy nỗi “xa mẹ” thật

lớn, và “tôi” đã có những cảm nhận gì khác

khi bớc vào lớp học?

_ Ngồi trong lớp học, vừa đa mắt nhìn theo

cánh chim, nhng nghe tiếng phấn thì nhân

vật “tôi” lại chăm chỉ nhìn thầy viết rồi lẩm

nhẩm đọc theo Những chi tiết ấy thể hiện

điều gì trong tâm hồn nhân vật “tôi”?

_ Khi cha đi học, “tôi” thấy ngôi trờng Mĩ Lí

“cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng”.

Nhng lần tới trờng đầu tiên, “tôi” lại thấy

“trờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oia nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp khiến lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ”.

Sự nhận thức có phần khác nhau ấy về ngôitrờng thể hiện rõ sự thay đổi sâu sắc trongtình cảm và nhận thức của ngời học trò nhỏ

Đặc biệt “tôi” nhìn thấy lớp học “nh cái đình làng” (nơi thờng diễn ra các sinh hoạt cộng

đồng nh tế lễ, thờ cúng, hội họp, ) Phép sosánh trên đã diễn tả đợc cảm xúc trangnghiêm, thành kính và lạ lùng của ngời họctrò nhỏ với ngôi truờng, đồng thời qua đó,tác giả đã đề cao tri thức, khẳng định vị tríquan trọng của trờng học trong đời sốngnhân loại

_ Nỗi cảm nhận “xa mẹ” của “tôi” khi xếp

hàng vào lớp thể hiện ngời học trò nhỏ đã bắt

đầu cảm thấy sự “tự lập” của mình khi đihọc

_ Tôi đã có những cảm nhận khi bớc vào lớphọc:

+ Một mùi hơng lạ xông lên.

+ Nhìn hình treo trên tờng “thấy lạ và hay hay”.

+ Nhìn bàn ghế chỗ ngồi rồi “lạm nhận là của mình”.

+ Nhìn bạn bè cha quen nhng “không cảm thấy sự xa lạ chút nào”.

=> Cảm giác vừa quen lại vừa lạ: lạ vì lần

đầu tiên đợc vào lớp học, một môi trờng sạch

sẽ, ngăn nắp Quen vì bắt đầu ý thức đợcrằng tất cả rồi đây sẽ gắn bó thân thiết vớimình mãi mãi

Cảm giác ấy đã thể hiện tình cảm trongsáng, hồn nhiên nhng cũng sâu sắc của cậuhọc trò nhỏ ngày nào

_ Khi nhìn con chim “vỗ cánh bay lên” và

thèm thuồng, nhân vật “tôi” đã mang tâmtrạng buồn khi giã từ tuổi ấu thơ vô t, hồnnhiên, để bắt đầu “lớn lên” trong nhận thứccủa mình Khi nghe tiếng phấn, ngời học trò

nhỏ đã trở về “cảnh thật”, “vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc” Tất cả những điều ấy thể hiện lòng

yêu thiên nhiênb, cảnh vật, yêu tuổi thơ và ý

_ Hình ảnh ông đốc đợc “tôi” nhớ lại nh thế

nào?

_ Qua các chi tiết ấy, chúng ta cảm thấy

tình cảm của ngời học trò nhỏ nh thế nào

_ Đợc thể hiện qua lời nói, ánh mắt, thái độ:

+ Lời nói: “Các em phải gắng học để thầy

mẹ đợc vui lòng và để thầy dạy các em đợc sung sớng”.

+ ánh mắt: Nhìn học trò “với cặp mắt hiền từ

và cảm động”.

+ Thái độ: “tơi cời nhẫn nại chờ chúng tôi”.

_ Hình ảnh ông đốc là một hình ảnh đẹpkhiến cho nhân vật “tôi” quý trọng, biết ơn

và tin tởng sâu sắc vào những ngời đa tri thức

đã ảnh hởng lớn đến sáng tác của ông Ngay

từ tác phẩm đầu tay, ông đã viết về nhữngngời lao động nghèo khổ gần gũi một cáchchân thực và xúc động với một tình yêu th-

ơng thắm thiết

_ Sau cách mạng tháng Tám 1945, nhà văn

đi theo cách mạng và tiếp tục sáng tác cho

đến cuối đời

_Ông đã để lại một sự nghiệp sáng tạo đồ sộ,

có giá trị, với nhiều tác phẩm nổi bật nh: Bỉ

vỏ ( tiểu thuyết, 1938 ), Những ngày thơ ấu

(hồi kí, 1938), Trời xanh ( tập thơ, 1960),

Cửa biển ( bộ tiểu thuyết gồm 4 tập, 1961 –

1976 ), Núi rừng Yên Thế ( bộ tiểu thuyết

đang viết dở ),

2 Hồi kí Những ngày thơ ấu“ ”

_ Hồi kí là một thể văn đợc dùng để ghi lạinhững chuyện có thật đã xảy ra trong cuộc

đời một con ngời cụ thể, thờng là của chínhngời viết Hồi kí thờng đợc những ngời nổitiếng viết vào những năm tháng cuối đời

_ “Những ngày thơ ấu” là một tập hồi kí

gồm 9 chơng viết về tuổi thơ cay đắng củachính Nguyên Hồng, đợc đăng báo năm

1938 và xuất bản lần đầu năm 1940

_ Nhân vật chính là cậu bé Hồng Cậu bé lớnlên trong một gia đình sa sút Ngời cha sống

u uất, thầm lặng, rồi chết trong nghèo túng,nghiện ngập Ngời mẹ có trái tim khao khátyêu thơng phải vùi chôn tuổi xuân trong mộtcuộc hôn nhân không hạnh phúc Sau khichồng chết, ngời phụ nữ đáng thơng ấy vìquá cùng quẫn đành phải bỏ con đi kiếm ăn

_ Nêu xuất xứ của đoạn trích “Trong lòng

_ Qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”, em hãy

rút ra những đặc điểm nổi bật của bé Hồng?

_ Bà cô có quan hệ nh thế nào với bé Hồng?

phơng xa Chú bé Hồng đã mồ côi cha nayvắng mẹ, lại phải sống cô đơn giữa sự ghẻlạnh, cay nghiệt của những ngời họ hànggiàu có, trở thành đứa bé, đói rách, lêu lổng,luôn thèm khát yêu thơng của ngời thân._ Từ cảnh ngộ và tâm sự của đứa bé côi cút,

đau khổ, tác phẩm đã cho ngời đọc thấy bộmặt lạnh lùng của xã hội cũ, với những giảdối, độc ác, đầy những thành kiến cổ hủkhiến tình máu mủ ruột thịt cũng có nguy cơkhô héo và quyền sống của ngời phụ nữ vàtrẻ con bị bóp nghẹt

3 Đoạn trích Trong lòng mẹ“ ”

a Những nét chung:

* Xuất xứ:

Đoạn trích “Trong lòng mẹ” thuộc chơng

IV của tập hồi kí “Những ngày thơ ấu”

* Nội dung chính:

Kể lại quãng đời tuổi thơ cay đắng của béHồng khi phải sống với bà cô cay nghiệt, nh-

ng dù trong cảnh ngộ xa mẹ, cậu bé ấy vẫn

có đợc sự tỉnh táo để hiểu mẹ, yêu thơng mẹvô bờ và có một niềm khao khát cháy bỏng

_ Đó là một đứa trẻ sống trong tủi cực và cô

đơn, luôn khao khát tình thơng của ngời thânyêu

_ Đó là một con ngời nhỏ tuổi nhng có mộtthế giới nội tâm phong phú, sâu sắc, tinh tếtrong cách nhìn đời, nhìn ngời, có một lí trícần thiết để nhận ra những hủ tục xã hội chà

+ Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ

_ Bà cô hiện lên với tính cách gì? Lấy dẫn

chứng để chứng minh?

_ Trong những lời lẽ của ngời cô, theo em,

chỗ nào thể hiện sự “cay độc” nhất? Vì sao?

_ Hình ảnh mẹ bé Hồng đợc kể qua những

chi tiết nào?

_ Những chi tiết đó đã thể hiện đợc điều gì

_ Những lời nói đó chứa đựng sự giả dối, mỉamai thậm chí ác độc dành cho ngời mẹ đã

nh một mũi khoan xoáy vào tâm hồn non nớt

và yêu mẹ của cậu bé Hồng

_ Chỗ thể hiện sự cay độc nhất trong lời ngời

cô là “thăm em bé chứ” Vì khi nói điều này,

ngời cô đã ám chỉ sự “xấu xa” của ngời mẹ

khi bỏ con để theo ngời khác, đánh thẳngvào lòng yêu quý, kính trọng mẹ vốn cótrong lòng bé Hồng

* Nhân vật mẹ bé Hồng:

_ Đợc kể qua những chi tiết:

+ Mẹ tôi về một mình đem rất nhiều quà bánh cho tôi và em Quế tôi.

+ Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi vừa kéo tôi, xoa

đầu tôi , lấy vạt áo nâu thấm nớc mắt cho tôi.

+ Mẹ không còn còm cõi xơ xác Gơng mặt

mẹ tôi vẫn tơi sáng với đôi mắt trong và nớc

da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc

đó thơm tho lạ thờng.

_ Qua cái nhìn, sự cảm nhận khứu giác vàcảm xúc tràn đầy yêu thơng của ngời con,hình ảnh ngời mẹ hiện lên cụ thể, sinh động,gần gũi, tơi tắn và đẹp vô cùng Đấy là mộtngời mẹ hoàn toàn khác với lời nói cay độccủa bà cô Đấy là một ngời mẹ yêu con, đẹp

đẽ, kiêu hãnh vợt lên mọi lời mỉa mai cay

độc của ngời đời

1 Tìm những hình ảnh so sánh đặc sắc

trong văn bản “Tôi đi học” Hãy chỉ ra hiệu

quả nghệ thuật của các hình ảnh so sánh đó?

2 Học xong truyện ngắn “Tôi đi học”, em

có nhận xét gì về cách xây dựng tình huống

của truyện ngắn này?

3 Từ văn bản “Cổng trờng mở ra” của Lí

Lan ( đã học ở lớp 7 ) và văn bản “Tôi đi

học” của Thanh Tịnh, em có suy nghĩ gì về

ý nghĩa của buổi tựu trờng đầu tiên đối với

mỗi ngời?

4 Đọc câu văn sau:

“Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là

một vật nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu

mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà

nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi”.

a Giải thích nghĩa của từ “cổ tục” trong câu

đãng”.

_ “ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng nh một làn mây lớt ngang trên ngọn núi”.

_ “Họ nh con chim con đứng bên bờ tổ khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ”.

* Hiệu quả nghệ thuật:

_ Ba hình ảnh này xuất hiện trong ba thời

điểm khác nhau, vì thế diễn tả rất rõ nét sựvận động tâm trạng của nhân vật “tôi”

_ Những hình ảnh này giúp ta hiểu rõ hơntâm lí của các em nhỏ lần đầu đi học

_ Hình ảnh so sánh tơi sáng, nhẹ nhàng đãtăng thêm màu sắc trữ tình cho tác phẩm

2 “Tôi đi học” không thuộc loại truyện ngắn

nói về những xung đột, những mâu thuẫngay gắt trong xã hội mà là một truyện ngắngiàu chất trữ tình Toàn bộ câu chuyện diễn

ra xung quanh sự kiện: “hôm nay tôi đi học”.

Những thay đổi trong tình cảm và nhận thứccủa “tôi” đều xuất phát từ những sự kiệnquan trọng ấy Tình huống truyện, vì thếkhông phức tạp, nhng cảm động Các yếu tố

tự sự, miêu tả và biểu cảm xen kết nhau mộtcách hài hoà

3 Cả hai văn bản đều giàu chất trữ tình, đềutoát lên ý nghĩa thiêng liêng của buổi tựu tr-ờng đầu tiên và vai trò to lớn của nhà trờng

đối với mỗi một con ngời

4

a Cố tục: những tục lệ xa cũ

b Các biện pháp tu từ:

_ So sánh: những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi

là một vật nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ.

_ Liệt kê: hòn dá, cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ; cắn, nhai, nghiến.

_ Điệp ngữ : mà.

c Thái độ của bé Hồng: Thơng mẹ, muốnphá bỏ những cổ tục đã đày đoạ mẹ

5 Cả 2 ý kiến đó đều xác đáng Đúng là tìnhthơng mẹ đã khiến Hồng trở nên già dặn Dùcòn ít tuổi nhng Hồng đã biết thông cảm với

mẹ, hiểu mẹ không có tội gì mà chỉ vì nợ nầncùng túng phải đi tha hơng cầu thực, vì thế

mà Hồng cũng trở nên khôn ngoan hơn, biếtcảnh giác trớc thái độ của ngơì cô Em đã cố

cuộc đối thoại với ngời cô, có 2 ý kiến:

thoại với ngời cô và ở cảnh gặp mẹ?

7 Qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”, em

hiểu gì về nỗi đau và tình cảm đẹp đẽ của

đấu xoá bỏ chúng ( nhai, nghiến cho kì nátvụn mới thôi ) Những cảm xúc, suy nghĩ ấykhông thể có ở một đứa trẻ ngây thơ

_ Văn bản “ Trong lòng mẹ” cho thấy một

nghịch cảnh: Con cái phải sống xa mẹ, bị hắthủi mà vẫn thơng mẹ và đợc mẹ yêu thơng

_ Văn bản “Cuộc chia tay của những con

búp bê” cho thấy nỗi đau khổ của con cái lại

do chính cha mẹ gây ra Cha mẹ vẫn còn đó

mà anh em chúng phải chia tay nhau

Đông Anh, Hà Nội ) Ông xuất thân trongmột gia đình nhà nho gốc nông dân

_ Trớc Cách mạng tháng Tám 1945, ông làmột nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết

về đề tài nông thôn Sau Cách mạng, ông vẫntận tụy phục vụ công tác văn nghệ cho cuộckháng chiến chống Pháp Tác phẩm chính

của ông: “Tắt đèn” ( tiểu thuyết, 1939 ),

là một học giả có nhiều công trình khảo cứu

về triết học và văn học cổ, một nhà báo mangkhuynh hớng dân chủ tiến bộ và giàu tínhchiến đấu

_ Năm 1996, ông đợc Nhà nớc truy tặng Giảithởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật

2 Tiểu thuyết Tắt đèn“ ”

_ Là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố

và là một tác phẩm xuất sắc của dòng vănhọc hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn

1930 – 1945

_ Truyện kể về làng Đông Xá trong nhữngngày su thuế căng thẳng Bọn hào lí tronglàng ra sức đốc thuế, lùng sục những ngờinông dân nghèo thiếu thuế Gia đình anh Dậuthuộc loại nghèo nhất làng phải chạy vạytừng đồng để có tiền nộp su Anh Dậu đang

ốm vẫn bị trói, giải ra đình và bị đánh đập.Chị Dậu vì thế phải theo sự ép buộc khéo củalão Nghị Quế keo kiệt, đành bán đứa con gái

7 tuổi cùng ổ chó mới đẻ và gánh khoai để cótiền nộp đủ suất su cho chồng Không ngờ,bọn hào lí lại bắt chị Dậu phải nộp cả suất sucủa ngời em chồng đã chết từ năm ngoái.Anh Dậu đợc tha về, nhng vẫn ốm nặng, sánghôm sau vừa tỉnh lại, cai lệ và tên đầy tớ của

lí truởng đã xộc đến đòi bắt anh đi Dù chịDậu đã cố van xin nhng bọn chúng khôngnghe Tức nớc vỡ bờ, chị đã chống trả quyếtliệt, quật ngã bọn chúng Chị bị bắt lênhuyện và bị tên tri huyện T Ân lợi dụng đểgiở trò bỉ ổi Chị kiên quyết cự tuyệt và chạythoát ra ngoài Cuối cùng, để có tiền nộpthuế, chị đành gửi con để lên tỉnh ở vú chomột lão quan Lão ấy là một tên quan giàdâm đãng nên trong một đêm, lão mò vàobuồng chị Dậu, chị Dậu chống trả quyết liệt

và chạy ra ngoài trời tối đen nh mực

3 Đoạn trích Tức n“ ớc vỡ bờ”

a Những nét chung:

* Xuất xứ:

Đoạn trích “Tức nớc vỡ bờ” nằm trong

ch-ơng XVIII của tiểu thuyết “Tắt đèn” (gồm

26 chơng )

_ Trong đó, theo em nhân vật nào là nhân

vật chính? Vì sao em cho là nh vậy?

_ Chị Dậu có hoàn cảnh nh thế nào?

_ Hãy nêu những cử chỉ và hành động chăm

sóc chồng của chị Dậu?

_ Từ những cử chỉ và hành động đó, em

thấy chị Dậu là ngời nh thế nào?

_ Phân tích diễn biến trong hành động ứng

xử của chị Dậu với bọn ngời nhà lí trởng?

_ Nh vậy, qua đoạn trích “Tức nớc vỡ bờ”,

em thấy đặc điểm nổi bật trong tính cách

_ Chị Dậu dũng cảm đơng đầu với bọn cai lệtay sai để bảo vệ chồng trong cơn nguy cấp

* Phơng thức biểu đạt: Tự sự kết hợp vớimiêu tả và biểu cảm

+ Cháo chín, chị Dậu ngả mâm ra để múccháo và quạt để làm nguội cho nhanh

+ Rón rén, bng một bát lớn đến chỗ chồng vàngồi xem chồng có ăn ngon miệng không

=> Chị là ngời phụ nữ rất đảm đang, hết lòngyêu thơng chồng con, tính tình dịu dàng, nếtna,

_ Hành động ứng xử của chị với bọn ngờinhà lí trởng:

+ Ban đầu chị nhũn nhặn, thiết tha van xin(Dẫn chứng )

+ Sau đó, bằng lời nói, chị cứng cỏi, tháchthức bọn cai lệ ( Dẫn chứng )

+ Cuối cùng, chị ra tay hành động, chống cquyết liệt với bọn cai lệ ( Dẫn chứng )

* Nhân vật cai lệ:

_ Nghề nghiệp: tay sai ( cai lệ là chức thấpnhất trong hệ thống quân đội thời phongkiến)

_ Chuyên môn: đánh, trói, đàn áp ngời mộtcách chuyên nghiệp

_ Ngôn ngữ: hét, thét, hầm hè, Đó là tiếng

của thú dữ chứ không phải là ngôn ngữ ngời

_ Hành động: trợn ngợc hai mắt từ chối đề

_ Những chi tiết ấy đã lột tả đợc những nét

bản chất gì của tên cai lệ?

anh Dậu

Tóm lại:

Bản chất của cai lệ là tàn bạo, không mộtchút nhân tính

II Văn bản Lão Hạc (Nam Cao )“ ”

1 Vài nét về tác giả Nam Cao:

_ Nam Cao ( 1915 – 1951 ) tên thật là TrầnHữu Tri, sinh ra ở làng Đại Hoàng, phủ LíNhân (nay thuộc xã Hoà Hậu, huyện LíNhân, tỉnh Hà Nam )

_ Là nhà văn hiện thực xuất sắc với nhiều tácphẩm văn xuôi viết về ngời nông dân nghèo

bị vùi dập và ngời trí thức nghèo sống mònmỏi, bế tắc trong xã hội cũ

_ Sau Cách mạng, Nam Cao đi theo khángchiến và dùng ngòi bút văn chơng để phục vụcách mạng Ông hi sinh trên đờng đi côngtác ở vùng địch hậu

_ Ông đã đợc Nhà nớc truy tặng Giải thởng

Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

_ Các tác phẩm chính của ông: “Chí Phèo” (1941), “Trăng sáng” (1942), “ Đời thừa” (1943), “Sống mòn” (1944), “ Đôi mắt”

ra sức làm thuê để sống Sau một trận ốm, lạigặp năm thiên tai, mất mùa, không đủ sứclàm thuê, vì hết đờng sinh sống, lão đành báncon chó vàng, mang hết tiền bạc cùng mảnhvờn gửi lại cho ông giáo trông coi hộ để vềgiao lại cho con trai Rồi đến bớc cùng quẫn,lão ăn bả chó để tự tử, chết một cái chết thật

b.1 Nhân vật lão Hạc:

* Lão Hạc là một ngời rất đôn hậu:

_ Lão sống rất hiền lành, thật thà: những lờitâm sự của lão với ông giáo về gia cảnh, vềnỗi nhớ con, về nỗi băn khoăn khi buộc phảibán con chó, về những lo toan cho concái chứng tỏ điều đó

_ Lòng đôn hậu của lão biểu hiện cảm động

nhất qua chi tiết nào?

_ Những lí do nào khiến ta khẳng định lão

nó ăn “Lão cứ nhắm vài miếng lại gắp cho

nó một miếng nh ngời ta gắp thức ăn cho con trẻ”, rồi lão bắt rận, rồi lão tắm cho nó, rồi

nựng nịu mắng yêu nó nh nựng cháu nhỏ:

định bán nó đi mà lão đắn đo mãi

+ Bán nó rồi lão khóc vì thơng nó “ Lão cời

nh mếu và đôi mắt ầng ậc nớc” và nhất là vì lão xót xa thấy “ già bằng này tuổi đầu rồi còn đánh lừa một con chó”.

+ Lòng thơng và nỗi ân hận của lão đối vớicon Vàng sâu sắc đến mức trở thành nỗi đau

khôn lờng “ Mặt lão đột nhiên co rúm lại cái miệng móm mém của lão mếu nh con nít Lão hu hu khóc” và khiến lão nh thấy nỗi đau

của con vật, càng thơng nó càng ân hận biếtbao:

“ Khốn nạn ông giáo ơi! Nó có biết gì

đâu! Nó cứ làm im nh trách tôi : A! lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão nh thế mà lão xử với tôi nh thế này à? “.

* Lão giàu lòng tự trọng:

_ Lão tự trọng trong cuộc sống nghèo khổ,túng quẫn, ngày càng cạn kiệt của lão Lãonghèo nhng không hèn, không vì miếng ăn

mà qụy lụy kêu xin ai Thậm chí chỉ đoán vợ

ông giáo hơi có ý phàn nàn về sự đỡ đần của

ông giáo đối với mình là lão đã lảng tránh

ông giáo

_ Tự trọng cả đến mức không muốn sau khimình chết còn bị ngời đời khinh rẻ: chẳngcòn gì ăn mà lão vẫn không hề đụng tới sốtiền dành dụm và đem gửi ông giáo để nếumình chết thì ông tang ma cho mình:

“ Lão tìm lời lẽ giảng giải cho con trai hiểu Lão khuyen nó hãy dằn lòng bỏ đám này, để dùi giắng lại ít lâu xem có đám nào khá mà nhẹ tiền hơn sẽ liệu: chẳng lấy đám này thì lấy đám khác! Làng này đã chết hết con gái

_ Hãy rút ra những đặc điểm nổi bật của

nhân vật ông giáo?

đâu mà sợ”.

_ Thấy con nghe lời nhng rất buồn, lão càngthơng con hơn, càng xót xa vì chẳng biếtxoay xở thế nào Bởi vậy khi con trai phẫnchí bỏ làng đi tha phơng cầu thực, lão xót xa:

“ Tôi chỉ còn biết khóc chứ còn biết làm sao

đợc nữa? Thẻ của nó ngời ta giữ Hình của

nó ngời ta đã chụp rồi Nó lại đã lấy tiền của ngời ta Nó là ngời của ngời ta rồi, chứ

đâu còn là con tôi” Đó là tiếng than đứt ruột

của ngời cha thơng con hết lòng mà phải chịusống cô đơn và xa con

_ Con đi xa rồi, ngày đêm lão nhớ con khônnguôi Tội nghiệp cho lão, nhớ mà chẳng biếtnói cùng ai, lão chỉ có thể nói với con Vàng:

“Cậu có nhớ bố cậu không? Hả cậu Vàng?

Bố cậu lâu lắm không có th về Bố cậu đi có

lẽ đợc đến ba năm rồi đấy Hơn ba năm

Có đến ngót bốn năm ”.

_ Cả đời lão sống tằn tiện, chăm chỉ làm việc

để vun vén cho con:

“ Cái vờn là của con ta Lớp trớc nó đòi bán, ta không cho bán là ta chỉ có ý giữ cho

nó, chứ có phải giữ để ta ăn đâu! Ta bòn

v-ờn của nó cũng nên để ra cho nó ”.

Và lão làm đúng nh thế

_ Đói kém, ốm đau sắp chết, lão vẫn quyếtgiữ cho con mảnh vờn Sau rồi lão tính phảibán con Vàng cũng là vì không có tiền nuôi

nó mà “Bây giờ tiêu một xu cũng là tiêu vào tiền của cháu ” Sống cô đơn, lão chỉ có con

chó làm bạn, vạy mà đành phải bán là lão

th-ơng con lắm

_ Cuối cùng ngời cha ấy đã chọn cho mìnhcái chết để không phải đụng vào chút của cảidành dụm đợc cho con Và phải chăng lão

đành chọn cái chết, chứ không muốn sống bêtha, bất lơng, cũng là để lại cho con tiếngthơm ở đời, không phải cúi mặt hổ thẹn vớilàng xóm

b.2 Nhân vật ông giáo:

_ Là ngời trí thức nghèo sống ở nông thôn,cũng là một ngời giàu tình thơng, lòng tựtrọng Đó chính là chỗ gần gũi và làm chohai ngời láng giềng này thân thiết với nhau._ Ông giáo tỏ ra thông cảm, thơng xót chohoàn cảnh của lão Hạc – ngời láng giềnggià, tốt bụng Ông giáo luôn tìm cách an ủi,giúp đỡ lão Hạc

_ Ông giáo là ngời hiểu đời, hiểu ngời:

“Chao ôi! đối với những ngời ở quanh ta mỗi ngày một thêm dáng buồn”.

B bài tập thực hành

I Phần BT Trắc nghiệm:

GV cho HS làm câu hỏi trắc nghiệm ở các

2 Trong văn bản “Tức nớc vỡ bờ” có mấy

tuyến nhân vật? Cách xây dựng tuyến nhân

chúng tích chứa nhiều nớc quá “ Tức nớc vỡ

bờ” là thành ngữ chỉ hiện tợng, trạng thái bên

trong bị dồn nén đầy chặt quá, đến mức

muốn bung ra ở trờng hợp này, “ tức nớc vỡ

bờ” chỉ việc bị chèn ép, áp bức quá sẽ khiến

ngời ta phải vùng lên chống đối, phản khánglại

_ Trong xã hội, có một quy luật là: “Có áp

bức, có đấu tranh” Hành động của chị Dậu

xuất phát từ một quy luật: “Con giun xéo

lắm cũng quằn” Vì vậy đặt nhan đề “ Tức nớc vỡ bờ” cho đoạn trích là thoả đáng vì

đoạn trích nêu những diễn biến phù hợp với

+ Vừa tố cáo bộ mặt tàn bạo của giai cấpthống trị vừa nêu lên đợc vẻ đẹp của nhữngngời nông dân lơng thiện và giàu tinh thầnphản kháng

3 ý kiến của bạn rất đúng Vì:

_ Chị Dậu là ngời nông dân hiền lành, nhẫn

3 Có bạn cho rằng: Nếu cai lệ chỉ đánh chị

Dậu mà không định trói anh Dậu ra đình

thì việc chị Dậu đánh lại cai lệ đã chẳng

xảy ra.

ý kiến của em nh thế nào?

4 Qua đoạn trích “Tức nớc vỡ bờ”, em

nhận ra đợc điều gì trong thái độ của nhà

văn Ngô Tất Tố?

5 Vì sao nói cái chết của lão Hạc là một

“cái chết thật dữ dội”?

6 Lão Hạc bán chó còn ông giáo lại bán

sách Điều này gây cho em suy nghĩ gì?

nhục

_ Chị là ngời yêu chồng đến quên mình._ Chị bị dồn vào con đờng cùng khi phảichống trả với cai lệ

4 Thái độ của Ngô Tất Tố qua đoạn trích

5 Cái chết của lão Hạc “thật là dữ dội” vì:

_ Nó bắt nhân vật phải “vật vã đến hai giờ

đồng hồ rồi mới chết” Mặc dù lão Hạc đãchuẩn bị rất kĩ cho cái chết của mình nhngsao nó vẫn đến một cách thật khó nhọc và

đau đớn

_ Lão Hạc chết bằng cách ăn bả chó Con

ng-ời phải chết theo cách của một con vật Các

chi tiết hai mắt long sòng sọc, tru tréo, bọt mép sùi ra, khắp ngời chốc chốc lại giật mạnh một cái, nảy lên, hoàn toàn có thể

dùng để miêu tả cho cái chết của một conchó! Con ngời ấy, sống đã khổ, đến chết vẫnkhổ Khi sống, làm bạn với chó và khi chếtlại chết theo cách của một con chó Cái chếtcủa lão Hạc thật dữ dội bởi nó bắt ngời taphải đối diện trớc một thực tại đầy cay đắngcủa kiếp ngời

6 Lão Hạc bán chó còn ông giáo bán sách

Bi kịch của lão Hạc không phải là cá biệt.Phải đành lòng từ biệt những gì là đẹp đẽ vàyêu thơng chính là bi kịch của kiếp ngời nóichung Nó khiến ông giáo phải tự ngẫm một

cách một cách cay đắng: “Ta có quyền giữ cho ta một tí gì đâu?” Truyện của Nam Cao

vì thế không phải chỉ là truyện về ngời nôngdân hay ngời trí thức Đó là truyện về cõi ng-

ời, về những nông nỗi ở đời mà một khi đãlàm ngời thì phải gánh chịu Đề tài có thểnhỏ hẹp nhng chủ đề thì rộng lớn hơn rấtnhiều Đấy cũng là một đặc điểm trongphong cách nghệ thuật của Nam Cao

I Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ.

_ Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa rộng khiphạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm

vi nghĩa của một số từ ngữ khác

_ Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa hẹp khiphạm vi nghĩa của từ ngữ đó đợc bao hàmtrong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác._ Tính rộng – hẹp của một từ ngữ chỉ mangtính chất tơng đối Một từ có thể có nghĩarộng đối với những từ ngữ này, đồng thời cóthể có nghĩa hẹp với một từ ngữ khác

Ví dụ:

Từ tàu có nghĩa rộng hơn từ tàu hoả hoặc tàu thuỷ, nhng lại có nghĩa hẹp hơn nghĩa của từ tàu xe.

II Tr ờng từ vựng :

1 Định nghĩa:

Trờng từng vựng là tập hợp những từ có ítnhất một nét chung về nghĩa

Ví dụ:

Các từ mặt, mắt, mũi, má, tay chân, ngón chân, ngón tay, tóc, đầu gối, đợc xếp vào

trờng từ vựng các bộ phận của cơ thể ngời.

+ Trờng từ vựng chỉ tính cách con ngời

(cùng trờng với: hiền, hiền hậu, ác, độc

GV cho HS làm câu hỏi trắc nghiệm ở các

a Phơng tiện vận tải, xe, thuyền, xe máy, xe

hơi, thuyền thúng, thuyền buồm.

b Tính cách, hiền, ác, hiền lành, hiền hậu,

ác tâm, ác ý.

_ Trong thơ văn cũng nh trong cuộc sốnghằng ngày, ngời ta thờng dùng cách chuyểntrờng từ vựng để tăng tính nghệ thuật củangôn từ và khả năng diễn đạt (phép nhânhoá, ẩn dụ, so sánh, )

2 Tìm từ ngữ có nghĩa khái quát cho những

từ gạch chân dới đây:

a Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhng một

quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi

xuống đất Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận.

Mấy cậu đi trớc ôm sách vở nhiều lại kèm

cả bút thớc nữa.

( Thanh

Tịnh )

b Tôi không lội qua sông thả diều nh thằng

Quý và không đi ra đồng nô đùa nh thằng

đ-ờng thấy mấy cậu học trò trạc bằng tuổi tôi

áo quần tơm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay

trao sách vở cho nhau mà tôi thèm.

( Thanh

Tịnh )

b Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhng một

quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi

xuống đất Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận.

Mấy cậu đi trớc ôm sách vở nhiều lại kèm

cả bút thớc nữa.

( Thanh

Tịnh )

4 Tìm từ ngữ có nghĩa hẹp nằm trong nghĩa

của các từ ngữ cho dới đây:

a Sách.

b Đồ dùng học tập.

c áo.

5 Chỉ ra các từ ngữ không thuộc phạm vi

nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ dới đây

a Quả: quả bí, quả cam, quả đất, quả nhót,

quả quýt.

b Cá: cá rô, cá chép, cá quả, cá cợc, cá

thu.

c Xe: xe đạp, xe máy, xe gạch, xe ô tô.

6 Cho đoạn văn sau:

Cũng nh tôi, mấy cậu học trò bỡ ngỡ đứng

nép bên ngời thân, chỉ dám nhìn một nửa

hay dám đi từng bớc nhẹ Họ nh con chim

đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn

b Đồ dùng học tập: thớc kẻ, bút máy, bút chì, com – pa,

c áo: áo len, áo dạ,

5 Những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩacủa mỗi nhóm từ ngữ đã cho:

Hãy tìm các từ ngữ thuộc trờng từ vựng:

lúc này toàn thân các cậu cũng đang run

run theo nhịp b ớc rộn ràng trong các lớp.

c áo, quần, khăn, tất,

9 Cho đoạn văn sau:

Sau giây phút hoàn hồn, con chim quay

đầu lại, giơng đôi mắt đen tròn, trong veo

nh hai hạt cờm nhỏ lặng nhìn Vinh tha thiết.

Những âm thanh trầm bổng, ríu ran hoà

quyện trong nhau vừa quen thân vừa kì lạ.

Con chim gật đầu chào Vinh rồi nh một tia

chớp tung cánh vụt về phía rừng xa thẳm.

c Câu “Con chim gật đầu chào Vinh rồi nh

một tia chớp tung cánh vụt về phía rừng xa

thẳm” sử dụng các biện pháp tu từ nào?

d Tìm các từ ngữ thuộc trờng từ vựng

“ng-ời” Các từ đó đợc dùng theo phép tu từ nào?

10 Tìm các từ thuộc trờng từ vựng “phong

cảnh đất nớc” trong đoạn thơ sau:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đờng bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Nớc chúng ta

Nớc những ngời cha bao giờ khuất

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xa vọng nói về.

( Nguyễn Đình

Thi )

7 Các từ in đậm trong đoạn văn đã cho

thuộc trờng từ vựng: hoạt động của chân.

dùng theo phép tu từ nhân hoá

10 Trờng từ vựng “phong cảnh đất nớc”: trời xanh, núi rừng, cánh đồng, ngả đờng, dòng sông.

Xây dựng đoạn văn trong văn bản

A Những kiến thức cơ bản

_ Thế nào là đoạn văn?

_ Phần trích trên gồm mấy đoạn văn? Mỗi

đoạn gồm mấy câu?

_ Câu chủ đề trong đoạn văn còn đợc gọi là

gì?

_ Câu chủ đề có nội dung nh thế nào so với

các câu khác trong đoạn văn?

_ Cấu trúc ngữ pháp của câu chủ đề?

_ Vị trí của câu chủ đề trong đoạn văn?

_ Đoạn văn trên gồm mấy câu? Câu nào là

câu chủ đề?

_ Câu chủ đề trong đoạn văn đó có nêu ý

khái quát cho toàn đoạn không?

=> Gồm 3 đoạn văn: Đoạn 1 có 1 câu; đoạn

2 có 1 câu; đoạn 3 có 2 câu

_ Đoạn văn biểu đạt một ý tơng đối trọn vẹncủa văn bản

_ Đoạn văn đợc tính từ chỗ viết hoa lùi đầudòng và kết thúc bằng dấu chấm xuốngdòng

_ Đoạn văn thờng có câu chủ đề

Ví dụ:

Mùa xuân tới, gieo vui vào lòng chúng

tôi Chúng tôi bày đủ các trò chơi, luôn cất tiếng cời vô cớ Cứ đến giờ tan học, suốt dọc đờng về làng, chúng tôi vừa chạy vừa gọi nhau ầm ĩ.

( Trích “Xuân về trên thảo nguyên” – Ai-ma-tốp )

II Câu chủ đề và từ ngữ chủ đề trong

_ Câu chủ đề đứng ở vị trí đầu đoạn hoặccuối đoạn văn

Ví dụ:

Trần Đăng Khoa rất biết yêu thơng Em

thơng bác đẩy xe bò mồ hôi “ ớt lng, căng sợi dây thừng chở vôi cát về xây tr” ờng học,

và mời bác về nhà mình Em thơng thầy giáo một hôm trời ma đờng trơn bị ngã, cho nên dân làng bèn đắp lại đờng.

( Xuân Diệu )

Nhận xét:

+ Đoạn văn trên gồm 3 câu Câu (1) là câuchủ đề

+ Câu chủ đề nêu ý khái quát cho toàn

đoạn: rất biết yêu thơng.

+ Câu chủ đề đó có đủ cả 2 thành phần CN– VN:

Trần Đăng Khoa / rất biết yêu th ơng

CN VN+ Câu chủ đề đó đứng ở đầu đoạn

_ Câu chủ đề đó đứng ở vị trí nào trong

đoạn?

_ Thế nào là từ ngữ chủ đề?

_ Tìm từ ngữ chủ đề trong đoạn văn trên?

Từ ngữ chủ đề ấy nhằm duy trì đối tợng nào

đợc nói tới trong đoạn văn?

_ Thế nào là trình bày nội dung đoạn văn

đề của đoạn

Ví dụ:

Trần Đăng Khoa rất biết yêu thơng Em thơng bác đẩy xe bò mồ hôi “ ớt lng, căng sợi dây thừng chở vôi cát về xây tr” ờng học,

và mời bác về nhà mình Em thơng thầy giáo một hôm trời ma đờng trơn bị ngã, cho nên dân làng bèn đắp lại đờng.

( Xuân Diệu )

=> Từ ngữ chủ đề: Trần Đăng Khoa, em, yêu thơng, thơng ( duy trì đối tợng mà đoạn

_ Là cách trình bày đi từ ý chung, khái quát

đến các ý cụ thể, chi tiết

_ Câu chốt đứng ở đầu đoạn Các câu đikèm sau nhằm minh hoạ cho câu chốt

mà đứng về phía nhân dân để chống Pháp.

ông dùng ngòi bút sắc bén của mình sáng tác thơ văn làm vũ khí chiến đấu Giặc Pháp tìm cách mua chuộc ông nhng ông đã khớc từ trọn đời sống trung thành với Tổ quốc và nhân dân.

2 Trình bày nội dung đoạn văn theo cách

_ Thế nào là trình bày nội dung đoạn văn

theo cách song hành?

1 Đoạn văn sau đây có trình tự sắp xếp lộn

xộn:

(1) Phải bán con, chị Dậu nh đứt từng

khúc ruột (2) Gia cảnh đã đến bớc đờng

cùng buộc chị phải làm cái việc đau lòng

ấy (3)Xót chồng ốm đau mà bị đánh đập,

cùm kẹp, chị đã lấy thân mình che chở cho

chồng (4) Thậm chí chị còn sẵn sàng chống

trả lại tên cai lệ và ngời nhà lí trởng để bảo

vệ anh Dậu (5) Chị Dậu là hình ảnh của

ngời phụ nữ thơng chồng, thơng con, giàu

lòng vị tha và đức hi sinh (6) Đến khi bị

giải lên huyện, ngồi trong quán cơm mà

nhịn đói, chị vẫn chỉ nghĩ đến chồng, đến

cái Tửu, thằng Dần, cái Tí.

a Xác định đâu là câu chủ đề?

b Sắp xếp lại thứ tự các câu văn sao cho

hợp lí và nói rõ cách trình bày nội dung của

đoạn văn (sau khi đã sắp xếp)

chuyện bằng lá Cây bầu, cây bí nói bằng quả Cây khoai, cây dong nói bằng củ, bằng

dễ Bao nhiêu thứ cây, bấy nhiêu tiếng nói.

Chị Dậu là hình ảnh của ngời phụ nữ

th-ơng chồng, thth-ơng con, giàu lòng vị tha và

đức hi sinh Phải bán con, chị Dậu nh đứt từng khúc ruột Gia cảnh đã đến bớc đờng cùng buộc chị phải làm cái việc đau lòng

ấy Xót chồng ốm đau mà bị đánh đập, cùm kẹp, chị đã lấy thân mình che chở cho chồng Thậm chí chị còn sẵn sàng chống trả lại tên cai lệ và ngời nhà lí trởng để bảo vệ anh Dậu Đến khi bị giải lên huyện, ngồi trong quán cơm mà nhịn đói, chị vẫn chỉ nghĩ đến chồng, đến cái Tứu, thằng Dần, cái Tí.

=> Đoạn văn trình bày theo cách diễn dịch.2

2 Đọc kĩ đoạn văn sau và trả lời câu hỏi

nêu ở dới

Ngời ta nói đấy là bàn chân vất vả “ ”

Những ngón chân của bố khum khum, lúc

nào cũng nh bám vào đất để khỏi trơn ngã.

Gan bàn chân bao giờ cũng xám xịt và lỗ

rỗ, bao giờ cũng khuyết một miếng, không

đầy đặn nh gan bàn chân ngời khác Mu

bàn chân mốc trắng, bong da từng bãi, lại

có nốt lấm tấm Đêm nào bố cũng ngâm nớc

nóng hoà muối, gãi lấy gãi để rồi xỏ vào

đôi guốc mộc Khi ngủ bố rên, rên vì đau

mình, nhng cũng rên vì nhức chân.

( Theo Ngữ văn 7, tập một )

a Nội dung của đoạn văn là gì? Hãy thử đặt

tiêu đề cho đoạn văn này

b Hãy tìm những từ ngữ chủ đề của đoạn

3 Viết câu chủ đề thích hợp cho đoạn văn

sau ( chỉ rõ vị trí của nó trong đoạn ) Xác

định cách trình bày nội dung của đoạn văn

và phân tích mối quan hệ giữa các câu trong

đoạn

Cũng nh các thi sĩ của mọi thời đại, Bác

viết rất nhiều bài thơ về đề tài trăng Và

trăng đến với thơ Bác trong nhiều hoàn

cảnh thật khác nhau Bác ngắm trăng qua

song sắt nhà tù Bác thởng thức ánh trăng

trên đờng đi, khi bị kẻ thù áp giải từ nhà lao

này sang nhà lao khác Bác cảm nhận vẻ

đẹp của trăng giữa không gian mênh mông

của núi rừng Việt Bắc Bác trò chuyện cùng

trăng khi đang chờ đợi tin chiến thắng Với

Bác, trăng là ánh sáng, là thanh bình, là

hạnh phúc, là ớc mơ, là niềm an ủi, là ngời

bạn tâm tình Với Bác, trăng làm cho cảnh

vật trở nên êm đềm; làm cho tâm hồn con

ngời trở nên trong trẻo.

4 Hãy phân tích và chỉ ra cách trình bày nội

a Đây là một đoạn văn trong văn bản thểhiện những cảm xúc về ngời thân Ngời viếtvừa miêu tả bàn chân của bố vừa bày tỏ tìnhcảm thơng xót, biết ơn trớc những hi sinhthầm lặng của bố Vì thế có thể gọi đoạn

văn này là Bàn chân của bố.

b Những từ ngữ chủ đề của đoạn văn: bànchân, ngón chân, gan bàn chân, mu bànchân, nhức chân,

c Câu chủ đề của đoạn văn là: Ngời ta nói

đấy là bàn chân vất vả

d Các câu trong đoạn văn đợc liên kết vớinhau theo phép diễn dịch Câu chủ đềddawtj

ở đầu đoạn, các câu triển khai nối tiếp nhau

e các câu trong đoạn văn có vai trò khônggiống nhau, vì thế, không thể thay đổi vị trícác câu trong đoạn đợc ( Câu chủ đề khôngthể da vào vị trí các câu 2,3,4,5,6 )

3

_ Có thể viết câu chủ đề: Trong thơ Bác,

ánh trăng luôn luôn tràn đầy.

_ Câu chủ đề vừa viết có thể đặt ở đầu đoạnhoặc cuối đoạn Tuỳ vào vị trí đặt mà xác

định cách trình bày nội dung đoạn văn vàphân tích mối quan hệ giữa các câu trong

đoạn

4

a Diễn dịch Câu chủ đề dứng ở đầu đoạn

Đó là câu: Dạy văn chơng ở phổ thông có nhiều mục đích.

dung ở mỗi đoạn văn sau:

a Dạy văn chơng ở phổ thông có nhiều mục

đích Trớc hết, nó tạo điều kiện cho học

sinh tiếp xúc với một loại sản phẩm đặc biệt

của con ngời, kết quả của một thứ lao động

đặc thù – lao động nghệ thuật Đồng thời,

dạy văn chơng chính là hình thức quan

trọng giúp các em hiểu biết, nắm vững và sử

dụng tiếng mẹ đẻ cho đúng, cho hay Dạy

văn chơng cũng là một trong những con

đ-ờng của giáo dục thẩm mĩ.

b Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trờng học.

Chúng thẳng tay chém giết những ngời yêu

nớc, thơng nòi của ta Chúng tắm các cuộc

khởi nghĩa của ta trong bể máu.

khoai, Nói tóm lại, bất cứ cách gì, hễ làm

cho dân đỡ đói lúc này và ngăn ngừa nạn

đói mùa sau, chúng ta đều phải làm cả.

5 Hãy chuyển đoạn văn (a) ở BT4 thành

đoạn văn trình bày theo cách quy nạp

6 Viết đoạn văn theo cách diễn dịch triển

khai câu chủ đề “ Lịch sử đã có nhiều cuộc

kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu

n-ớc của dân ta”.

b Song hành Các câu trình bày theo kiểungang nhau

c Quy nạp Câu chủ đề dứng ở cuối đoạn

Đó là câu: Nói tóm lại, bất cứ cách gì, hễ làm cho dân đỡ đói lúc này và ngăn ngừa nạn đói mùa sau, chúng ta đều phải làm cả.

5 Chuyển thành đoạn quy nạp nh sau:

Dạy văn chơng tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với một loại sản phẩm đặc biệt của con ngời, kết quả của một thứ lao động đặc thù – lao động nghệ thuật Dạy văn ch ơng chính là hình thức quan trọng giúp các em hiểu biết, nắm vững và sử dụng tiếng mẹ đẻ cho đúng, cho hay Dạy văn chơng cũng là một trong những con đờng của giáo dục

_ Hai Bà Trng đánh đuổi Tô Định

_ Bà Triệu đánh đuổi giặc Ngô

_ Trần Quốc Toản bắt sống Ô Mã Nhi trênsông Bạch Đằng

_ Quang Trung tiêu diệt giặc Thanh, xây gò

Đống Đa

_ Kháng chiến chống Pháp và chống Mĩtrong thời đại Hồ Chí Minh

Bài tập 1:

Đoạn văn sau đây có trình tự sắp xếp lộn xộn:

(1) Phải bán con, chị Dậu nh đứt từng khúc ruột (2) Gia cảnh đã đến bớc đờng cùng buộc chị phải làm cái việc đau lòng ấy (3)Xót chồng ốm đau mà bị đánh đập, cùm kẹp, chị

đã lấy thân mình che chở cho chồng (4) Thậm chí chị còn sẵn sàng chống trả lại tên cai lệ

và ngời nhà lí trởng để bảo vệ anh Dậu (5) Chị Dậu là hình ảnh của ngời phụ nữ thơng

chồng, thơng con, giàu lòng vị tha và đức hi sinh (6) Đến khi bị giải lên huyện, ngồi trong quán cơm mà nhịn đói, chị vẫn chỉ nghĩ đến chồng, đến cái Tửu, thằng Dần, cái Tí.

a Xác định đâu là câu chủ đề?

b Sắp xếp lại thứ tự các câu văn sao cho hợp lí và nói rõ cách trình bày nội dung của đoạnvăn (sau khi đã sắp xếp)

Bài tập 2:

Đọc kĩ đoạn văn sau và trả lời câu hỏi nêu ở dới

Ngời ta nói đấy là bàn chân vất vả Những ngón chân của bố khum khum, lúc nào“ ”

cũng nh bám vào đất để khỏi trơn ngã Gan bàn chân bao giờ cũng xám xịt và lỗ rỗ, bao giờ cũng khuyết một miếng, không đầy đặn nh gan bàn chân ngời khác Mu bàn chân mốc trắng, bong da từng bãi, lại có nốt lấm tấm Đêm nào bố cũng ngâm nớc nóng hoà muối, gãi lấy gãi để rồi xỏ vào đôi guốc mộc Khi ngủ bố rên, rên vì đau mình, nhng cũng rên vì nhức chân.

( Theo Ngữ văn 7, tập

một )

a Nội dung của đoạn văn là gì? Hãy thử đặt tiêu đề cho đoạn văn này

b Hãy tìm những từ ngữ chủ đề của đoạn văn

c Đoạn văn có câu chủ đề không? Nếu có, hãy chỉ ra câu đó

d Các câu trong đoạn văn đợc trình bày theo cách nào?

e Có thể thay đổi vị trí các câu trong đoạn văn đó không? Vì sao?

Bài tập 3:

Viết câu chủ đề thích hợp cho đoạn văn sau ( chỉ rõ vị trí của nó trong đoạn ) Xác địnhcách trình bày nội dung của đoạn văn và phân tích mối quan hệ giữa các câu trong đoạn

Cũng nh các thi sĩ của mọi thời đại, Bác viết rất nhiều bài thơ về đề tài trăng Và trăng

đến với thơ Bác trong nhiều hoàn cảnh thật khác nhau Bác ngắm trăng qua song sắt nhà

tù Bác thởng thức ánh trăng trên đờng đi, khi bị kẻ thù áp giải từ nhà lao này sang nhà lao khác Bác cảm nhận vẻ đẹp của trăng giữa không gian mênh mông của núi rừng Việt Bắc Bác trò chuyện cùng trăng khi đang chờ đợi tin chiến thắng Với Bác, trăng là ánh sáng, là thanh bình, là hạnh phúc, là ớc mơ, là niềm an ủi, là ngời bạn tâm tình Với Bác, trăng làm cho cảnh vật trở nên êm đềm; làm cho tâm hồn con ngời trở nên trong trẻo.

Bài tập 4:

Hãy phân tích và chỉ ra cách trình bày nội dung ở mỗi đoạn văn sau:

a Dạy văn chơng ở phổ thông có nhiều mục đích Trớc hết, nó tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với một loại sản phẩm đặc biệt của con ngời, kết quả của một thứ lao động đặc thù lao động nghệ thuật Đồng thời, dạy văn ch

em hiểu biết, nắm vững và sử dụng tiếng mẹ đẻ cho đúng, cho hay Dạy văn chơng cũng là một trong những con đờng của giáo dục thẩm mĩ.

b Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trờng học Chúng thẳng tay chém giết những ngời yêu

n-ớc, thơng nòi của ta Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong bể máu.

c Những cách chống nạn đói chia ra làm mấy hạng nh: cấm nấu rợu bằng gạo hay bắp, cấm các thứ bánh ngọt để cho đỡ tốn ngũ cốc Nh vùng này san sẻ thức ăn cho vùng khác, đỡ đầu cho các vùng khác Nh ra sức tăng gia, trồng trọt các thứ rau, khoai, Nói tóm lại, bất cứ cách gì, hễ làm cho dân đỡ đói lúc này và ngăn ngừa nạn đói mùa sau, chúng ta đều phải làm cả.

Bài tập về xây dựng đoạn văn trong văn bản

Bài tập 7:

Một mùa xuân đẹp đã đến với quê hơng em Luỹ tre làng bát ngát một màu xanh biêng

biếc Những ô mạ, nơng khoai, bãi mía, bờ dâu xanh rờn Con kênh xanh xanh uốn lợn,

n-ớc lững lờ trôi Cánh đồng làng mênh mông, rập rờn sóng lúa Nón trắng nhấp nhô giữa màu xanh đàn cò nghiêng cánh chao liệng Chim sơn ca hót véo von vang trời

Bài tập 8:

ánh trăng vàng tãi khắp mái nhà, vờn cây Trăng lung linh, ngời sáng chảy tràn sân và ngõ trúc Trăng lơ lửng trên bầu trời xanh Gió thu thì thào, ve vuốt, mơn man hàng cây, ngọn cỏ Dải ngân hà nh dòng sữa vắt ngang bầu trời Muôn ngàn vì sao lấp lánh Ngắm

trăng sao, chị em tôi khe khẽ hát: “Thằng Cuội ngồi gốc cây đa ” Bao kỉ niệm tuổi thơ ùa

dậy trong lòng Tiếng chuông chùa ngân nga, tiếng dế kêu rả rích, tiếng lá reo xào xạc Cái âm thanh thân thuộc ấy giữa đêm rằm làm cho tôi bồi hồi khôn xiết kể Quê hơng! Quê

hơng! Yêu biết mấy những đêm trăng đồng quê

Ngày dạy:

Buổi 6.

ôn luyện về:

_ từ tợng hình, từ tợng thanh.

_ từ ngữ địa phơng và biệt ngữ xã hội.

_ Thế nào là từ tợng hình? Cho ví dụ?

_ Thế nào là từ tợng thanh? Cho ví dụ?

Ví dụ:

hì hục, rón rén, gợi ra cách làm việc, dáng

đi

_ Từ tợng thanh là những từ mô phỏng âmthanh của tự nhiên, của con ngời

về biểu cảm nh văn bản khoa học, hànhchính,

+ Từ tợng hình, tợng thanh thờng đợc dùngtrong các văn bản văn học nh: miêu tả, tựsự,

II Từ ngữ địa ph ơng và biệt ngữ xã hội

_ Từ ngữ địa phơng là từ ngữ chỉ sử dụng ởmột ( hoặc một số) địa phơng nhất định

_ Thế nào là biệt ngữ xã hội? Cho ví dụ?

_ Chúng ta nên sử dụng từ ngữ địa phơng và

biệt ngữ xã hội nh thế nào cho đúng?

GV cho HS làm câu hỏi trắc nghiệm ở các

bài ( Sách BT trắc nghiệm Ngữ văn 8 ):

_ Bài 4: Từ câu 20 đến câu 24 ( Trang 32).

_ Bài 5: Từ câu 1 đến câu 11 ( Trang 34, 35,

+ chi, mô, răng, rứa ( miền Trung ).

_ Biệt ngữ xã hội chỉ đợc dùng trong mộttầng lớp xã hội, một nghề nghiệp nhất định

Ví dụ:

+ ngai vàng, lọng, là các biệt ngữ xã hội

của tầng lớp vua chúa, quan lại thời phongkiến

+ gậy ( một điểm), ngỗng (hai điểm), phao

(tài liệu mang vào phòng thi bất hợppháp), là biệt ngữ xã hội của tầng lớp họcsinh, sinh viên

_ Sử dụng từ ngữ địa phơng và biệt ngữ xãhội:

+ Không lạm dụng từ ngữ địa phơng và biệtngữ xã hội Trong giao tiếp hằng ngày, chỉ

sử dụng từ ngữ địa phơng và biệt ngữ xã hôịkhi giao tiếp với ngời cùng địa phơng hoặccùng nhóm xã hội

+ Có thể dùng từ ngữ địa phơng và biệt ngữxã hội trong các tác phẩm văn học khi cầnnhấn mạnh, khắc hoạ đặc điểm địa phơng,

đặc điểm xã hội của nhân vật ( Khi dùng nên

có chú thích bằng từ toàn dân tơng đơng).+ Không dùng từ ngữ địa phơng và biệt ngữxã hội trong giao tiếp toàn dân nhất là trongcác lĩnh vực giao tiếp có tính chất chínhthức, nh: văn bản khoa học, văn bản hànhchính,

a Mùa xuân, chim chóc kéo về từng đàn.

Chỉ nghe tiếng hót líu lo mà không thấy

bóng chim đâu.

( Nguyễn Thái

Vận )

b Tôi cảm thấy sau lng tôi có một bàn tay

dịu dàng đẩy tôi tới trớc Nhng ngời tôi lúc

ấy tự nhiên thấy nặng nề một cách lạ.

Không giữ đợc chéo áo hay cánh tay ngời

thân, vài ba cậu đã từ từ bớc lên đứng dới

hiên lớp Các cậu lng lẻo nhìn ra sân, nơi

mà những ngời thân đang nhìn các cậu với

cặp mắt lu luyến Một cậu đứng đầu ôm mặt

khóc Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu

vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe

sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng

thút thít đang ngập ngừng trong cổ Một bàn

tay quen nhẹ vuốt mái tóc tôi.

( Thanh

Tịnh )

2 Cho các câu văn sau:

_ Chị Dậu run run: ( )

_ Chị Dậu vẫn thiết tha: ( )

_ Chị Dậu nghiến hai hàm răng: ( )

Tìm các từ ngữ miêu tả cách nói năng của

chị Dậu, từ đó chỉ ra sự thay đổi trạng thái

tâm lí của chị

3 Tìm các từ tợng thanh gợi tả:

_ Tiếng nớc chảy

_ Tiếng gió thổi

_ Tiếng cời nói

6 Xếp các từ sau theo từng nhóm từ địa

ph-b dịu dàng, nặng nề, từ từ, lng lẻo, lu luyến, nức nở, thút thít, ngập ngừng.

4 Có thể tham khảo đoạn thơ sau:

Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,

Với khi thét khúc trờng ca dữ dội,

Ta bớc chân lên, dõng dạc, đờng hoàng, Lợn tấm thân nh sóng cuộn nhịp nhàng,

( ThếLữ )

5 Tham khảo đoạn văn sau:

Nửa đêm, bé chợt tỉnh giấc vì tiếng động

ầm ầm Ma xối xả Cây cối trong vờn ngả

nghiêng , nghiêng ngả trong ánh chớp

nhoáng nhoàng sáng loà và tiếng sấm ì ầm lúc gần lúc xa.

Ma mỗi lúc một to Gió thổi tung những tấm rèm và lay giật các cánh cửa sổ làm

Hùng Vơng lúc về già, muốn truyền ngôi,

nhng nhà vua có những hai mơi ngời con

trai, không biết chọn ai cho xứng đáng Giặc

ngoài đã dẹp yên, nhng dân có ấm no, ngai

vàng mới vững Nhà vua bèn gọi các con lại

và nói:

_ Tổ tiên ta từ khi dựng nớc, đã truyền đợc

sáu đời Giặc Ân nhiều lần xâm lấn bờ cõi,

nhờ phúc ấm Tiên vơng ta đều đánh đuổi

đ-ợc, thiên hạ đợc hởng thái bình Nhng ta già

rồi, không sống mãi ở đời, ngời nối ngôi ta

phải nối đợc chí ta, không nhất thiết phải là

con trởng Năm nay, nhân lễ Tiên vơng, ai

làm vừa ý ta, ta sẽ truyền ngôi cho, có Tiên

vơng chứng giám.

( Bánh chng, bánh giầy )

8 Tìm từ ngữ địa phơng trong các câu sau

và diễn đạt lại bằng các từ ngữ toàn dân

a Nó giả vờ nghểnh cổ nh phân bua: ủa!

Chớ con giun đâu mất rồi hè?

c Một em bé gái bận bộ quần áo bằng

xa-tanh màu đỏ, tóc tết quả đào, chân mang

đôi hài vải đen bớc ra, cúi chào khán giả.

( Đoàn

Giỏi )

d Yêu hoa sầu đâu không để vào đâu cho

hết, nhớ hoa sầu đâu ở quê hơng ta không

biết mấy mơi! ( Vũ Bằng )

bầm, bủ,

bu, thầy, mế

7 Những từ ngữ là biệt ngữ xã hội của triều

đình phong kiến: truyền ngôi, ngai vàng, vua, tiên vơng, thiên hạ, nối ngôi,

Ngày dạy:

Buổi 7.

Trợ từ là những từ chuyên đi kèm với một

số từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặc biểuthị thái độ đánh giá sự vật, sự việc đợc nói

đến trong câu

Ví dụ 1:

Ăn thì ăn những miếng ngon Làm thì chọn việc cỏn con mà làm.

( Tục ngữ )

Ví dụ 2:

Vui là vui gợng kẻo là,

Ai tri âm đó mặn mà với ai?

( “Truyện Kiều” – Nguyễn Du

thành

Ví dụ 1:

_ Lão Hạc là nhân vật chính trong truyện

ngắn cùng tên của Nam Cao (1)

_ Chính tôi cũng không biết điều đó (2)

Ví dụ 1:

_ Thán từ có thể tách ra thành câu đặc biệt

không?

_ Thán từ đứng ở vị trí nào trong câu?

_ Thán từ chia làm mấy loại chính? Đó là

)

Ví dụ 2:

Ô hay! Buồn vơng cây ngô đồng

Vàng rơi! Vàng rơi thu mênh mông.

Chao ôi! Mong nhớ! Ôi mong nhớ!

Một cánh chim thu lạc cuối ngàn.

( “Xuân” – Chế Lan Viên

(“Khi cha có mùa thu”_Trần Mạnh Hảo)

b Thán từ gọi - đáp: này, ơi, vâng, dạ, ừ,

Ví dụ:

Ta thờng bắt gặp trong ca dao, nh:

+ Ai ơi bng bát cơm đầy

Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần.

+ Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang

Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.

+ Trâu ơi, ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta.

d Tôi có ngay cái ý nghĩ vừa non nớt vừa

ngây thơ này: chắc chỉ ngời thạo mới cầm

2 Chọn từ những hay mỗi để điền vào chỗ

trống trong các câu sau:

a Tôi còn / / 5 tiếng để làm bài tập Gì

_ Không làm thành phần câu

_ Không làm thành phần trung tâm và thànhphần phụ của cụm từ

_ Không làm phơng tiện liên kết các thànhphần của cụm từ hoặc thành phần của câu._ Biểu thị mối quan hệ giữa ngời nói với

điều đợc nói đến ở trong câu

_ Lũ trẻ con xóm này / / nghịch.

_ / / tôi cũng không biết nó đi đâu.

4 Phân biệt ý nghĩa của trợ từ mà trong hai

trờng hợp sau:

a Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền

tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa

_ Chính tôi cũng không biết nó đi đâu.

4 Cả hai trờng hợp, trợ từ mà đều có ý

nghĩa nhấn mạnh sắc thái không bình thờngcủa hành động trong câu

a Trong “ Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ”, từ mà thể hiện

ý giục giã, cần thiết

b Trong “Mợ đã về với các con rồi mà”, từ

mà có ý dỗ dành, an ủi.

5 Đặt câu:

_ Nói dối là tự làm hại chính mình.

_ Tôi đã gọi đích danh nó ra.

_ Bạn không tin ngay cả tôi nữa à?

_ Ôi! Buổi chiều thật tuyệt.

_ ừ! Cái cặp ấy đợc đấy.

Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi Vừa thấy

tôi, lão báo ngay: Cậu vàng đi đời rồi, ông“

giáo ạ! Lão cố làm ra vẻ vui vẻ, nh” ng

trông lão cời nh mếu Bây giờ tôi không xót

xa năm quyển sách của tôi nữa rồi (4 câu )

1 Bạn học sinh tóm tắt phần đầu của truyện

Tóm tắt văn bản tự sự giúp ngời đọc hiểu

đợc nội dung cơ bản của tác phẩm ấy

IV Những yêu cầu của bản tóm tắt:

để nắm chắc nội dung của nó

II Phần BT Tự luận:

Bài tập 1:

1 Cha đủ các tình tiết chính

2 Bạn đó đã vi phạm:

_ Đa đối thoại vào tóm tắt

_ Đa tình tiết phụ

Vàng Dù đau đớn, lão Hạc vẫn phải bán”

con chó Tiền bán chó và số tiền dành dụm

đợc lâu nay, lão đem gửi ông giáo để nhờ lo

Bài tập 2:

Thử lợc bớt hai câu trong đoạn văn sau để

có một đoạn gọn hơn:

Ông đốc trờng Mĩ Lí cho gọi mấy cậu học

trò mới đến đứng trớc lớp ba Trờng làng

nhỏ nên không có phòng riêng của ông đốc.

Trong lúc ông ta đọc tên từng ngời, tôi cảm

thấy nh quả tim tôi ngừng đập Tôi quên cả

mẹ tôi đứng sau tôi Nghe gọi đến tên, tôi tự

Trông hình gì treo trên tờng tôi cũng thấy lạ

và hay hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi

rất cẩn thận rồi tự nhiên lạm nhận là vật

riêng của mình Tôi nhìn nguơì bạn tí hon

ngồi bên tôi, một ngời bạn tôi cha hề quen

biết, nhng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự

xa lạ chút nào Sự quyến luyến tự nhiên và

bất ngờ quá đến nỗi tôi cũng không dám tin

có thật.

( Thanh

Tịnh )

Bài tập 4:

Hãy tóm tắt đoạn trích sau bằng một câu:

Ngời nhà lí trởng sấn sổ bớc đến giơ gậy

chực đánh chị Dậu Nhanh nh cắt, chị Dậu

nắm ngay đợc gậy của hắn Hai ngời giằng

co nhau, du đẩy nhau, rồi ai nấy đều buông

gậy ra, áp vào vật nhau Hai đứa trẻ con

kêu khóc om sòm Kết cục, anh chàng hầu“

đụng đến một đồng nào trong số tiền dành dụm đó nữa nên sống chẳng ra con ngời Một hôm, lão xin Binh T ít bả chó, nói là để

đánh bả một con chó lạ hay đến vờn nhà Mọi ngời, nhất là ông giáo, đều thấy rất buồn khi nghe kể chuyện này Chỉ đến khi lão Hạc chết một cách đột ngột và dữ dội,

ông giáo mới hiểu ra Cả làng không ai hay vì sao lão chết, chỉ trừ có ông giáo và Binh T.

Bài tập 2:

Có thể lợc bớt câu 2 (Trờng làng nhỏ nên không có phòng riêng của ông đốc) và câu 4 (Tôi quên cả mẹ tôi đứng sau tôi).

Bài tập 4:

Tóm tắt đoạn trích bằng một câu:

Ngời nhà lí trởng giơ gậy định đánh chị Dậu nhng đã bị chị đánh lại, bị lẳng ra ngoài thềm.

Bài tập 5:

Tóm tắt truyện “ Sơn Tinh, Thuỷ Tinh”:

Vua Hùng thứ mời tám có ngời con gáixinh đẹp tên là Mị Nơng Nhà vua muốnkén cho con gái một ngời chồng xứng đáng

Có rất nhiều chàng trai đến cầu hôn Mị

* GV gợi ý:

Đề bài yêu cầu tóm tắt truyện Sơn Tinh, Thuỷ Tinh Việc“ ”

tóm tắt nên chú ý đến những thông tin cơ bản liên quan đến

tình huống Sơn Tinh, Thuỷ Tinh gặp nhau rồi cùng so tài và

trận chiến ác liệt giữa hai vị thần, từ đó lí giải cho một hiện

t-ợng của tự nhiên theo quan niệm dân gian.

1.Phân tích đề:

a Nội dung trọng tâm: Tóm tắt truyện “

Sơn Tinh, Thuỷ Tinh”.

b Phạm vi t liệu: Truyện “ Sơn Tinh, Thuỷ

Tinh”.

2 Dàn bài:

a Mở bài:

_ Giới thiệu về vua Hùng và Mị Nơng

_ Giới thiệu việc vua Hùng muốn kén rể

b Thân bài:

_ Giới thiệu về Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, sự

kiện hai nhân vật đến cầu hôn

_ Cuộc đua tài bát phân thắng bại của hai vị

thần

_ Cách giải quyết tình huống của vua Hùng

_ Cuộc tranh cớp Mị Nơng của hai vị thần

Đề bài yêu cầu tóm tắt truyện Cô bé bán diêm của An-“ ”

đéc-xen Ngời viết cần thể hiện đợc hoàn cảnh của cô bé tội

nghiệp và những ớc mơ nhỏ nhoi, đẹp đẽ của cô vào dêm

Giáng Sinh ( hiện lên trong những lần quẹt diêm ).

1.Phân tích đề:

a Nội dung trọng tâm: Tóm tắt truyện ngắn

“ Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen.

b Phạm vi t liệu: Truyện ngắn “ Cô bé bán

diêm” của An-đéc-xen.

2 Dàn bài:

a Mở bài:

Giới thiệu về cô bé đi bán diêm trong đêm

giao thừa giá lạnh

b Thân bài:

_ Hoàn cảnh bất hạnh của cô bé bán diêm:

mồ côi mẹ, bà nội mất, sống với ông bố

nghiệt ngã

_ Những lần quẹt diêm của cô bé:

+ Que diêm lần thứ nhất: em thấy một lò sởi

+ Que diêm lần thứ t: em gặp lại bà nội

+ Em vội vàng quẹt tiếp những que diêm

khác để níu kéo hình ảnh bà nội

c Kết bài:

Nơng, trong đó có Sơn Tinh và Thuỷ Tinh.Sơn Tinh có tài dựng đồi, dời núi ThuỷTinh có tài hô ma, gọi gió Vua Hùng khôngbiết gả con cho ai, bèn ra điều kiện thách đố

để dễ bề lựa chọn Lễ vật gồm một trăm váncơm nếp, một trăm nệp bánh chng, voi chínngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗithứ một đôi Sơn Tinh thắng cuộc, cới Mị N-

ơng rồi đa về núi Thuỷ Tinh tức giận dângnớc đánh Sơn Tinh nhng nớc dâng cao baonhiêu thì Sơn Tinh dâng núi cao lên bấynhiêu Thuỷ Tinh bại trận, đành phải rútquân về

Không quên thù cũ, hằng năm Thuỷ Tinhvẫn thờng dâng nớc đánh Sơn Tinh nhng

đều thất bại

Bài tập 6:

Tóm tắt truyện ngắn “Cô bé bán diêm”:

Đêm giao thừa, trời rét mớt Một cô béquần áo mỏng manh, đầu trần, đi chân đất,bụng đói, đang dò dẫm đi bán diêm trongbóng tối Suốt cả ngày em không bán đợcbao diêm nào

Em đã mồ côi mẹ Em không dám về nhàvì sợ không bán đợc diêm, bố sẽ đánh em

Bà nội, ngời duy nhát yêu thơng em thì đãmất Quá tuyệt vọng, lạnh và đói, em ngồinép vào một góc tờng và quẹt một que diêm

để sởi ấm Que diêm thứ nhất cho em cócảm giác ấm áp nh ngồi bên lò sởi Em quẹtque diêm thứ hai, em đợc thấy bàn ăn thịnhsoạn với con ngỗng quay đang đi về phía

em Quẹt que diêm thứ ba, em thấy câythông Nô-en Quẹt que diêm thứ t, em gặp

bà nội ảo ảnh vụt tan biến sau mỗi lần quediêm tắt Em vội vàng quẹt hết cả bao diêm

để mong đợc gặp bà em

Cô bé bán diêm đã chết trong giá rét khimơ cùng bà bay lên cao mãi

Cái chết của cô bé bán diêm tội nghiệp.

Tình thái từ là những từ đợc thêm vào câu

để cấu tạo câu nghi vấn, câu cầu khiến, câucảm thán và để biểu thị sắc thái tình cảmcủa ngời nói

Ví dụ 1:

Vệ Sĩ thân yêu ở lại nhé! ở lại gác cho anh tao ngủ nhé! Xa mày con Em Nhỏ sẽ buồn lắm đấy, nhng biết làm thế nào

( Khánh Hoài )

Ví dụ 2:

Thơng thay thân phận con rùa,

Lên đình đội hạc, xuống chùa đội bia.

( Ca dao )

2 Chức năng của tình thái từ:

Ngoài chức năng thêm vào câu để diễn tảngữ điệu ( tránh ăn nói cộc lốc ), tình thái từcòn có những chức năng cơ bản sau:

Ví dụ 2:

Bỗng Thuỷ lại xịu mặt xuống:

_ Sao bố mãi không về nhỉ? Nh vậy là em

không đợc chào bố trớc khi đi.

( Khánh Hoài )

=> Tình thái từ nhỉ góp phần diễn tả nỗi băn

khoăn và thơng nhớ bố của bé Thuỷ trớc khi

đi theo mẹ

_ Tạo câu cầu khiến thông qua các tình thái

từ: đi, nào, với,

Ví dụ 1:

Cứu tôi với! Bà con làng nớc ơi!

=> Tình thái từ với thể hiện rõ lời kêu cứu

đau thơng trớc cơn nguy kịch

_ Tình thái từ nào trong VD trên góp phần

diễn tả điều gì?

_ Tình thái từ thay trong VD trên biểu lộ

điều gì?

_ Dựa vào các chức năng trên, ngời ta chia

tình thái từ ra làm mấy loại ( Kể tên )?

_ Khi sử dụng tình thái từ cần chú ý điều

gì?

GV cho HS làm câu hỏi trắc nghiệm ở bài 7

(Sách BT trắc nghiệm Ngữ văn 8 ):Từ câu

21 đến câu 26 ( Trang 49, 50)

1 Xác định tình thái từ trong các câu sau:

_ Anh đi đi.

_ Sao mà lắm nhỉ nhé thế cơ chứ?

_ Chị đã nói thế ?

Ví dụ 2:

Nào đi tới! Bác Hồ ta nói

Phút giao thừa, tiếng hát đêm xuân?

( “Bài ca mùa xuân 1961” _ Tố Hữu )

=> Tình thái từ nào nhằm giục giã, khích lệ

lên đờng

_ Tạo câu cảm thán thông qua tình thái từ:

thay.

Ví dụ :

Thơng thay con cuốc giữa trời,

Dầu kêu ra máu có ngời nào nghe.

3 Phân loại:

4 loại_ Tình thái từ nghi vấn

_ Tình thái từ cầu khiến

_ Tình thái từ cảm thán

_ Tình thái từ biểu lộ sắc thái tình cảm

4 Sử dụng tình thái từ:

Tình thái từ tạo nên sắc thái biểu cảm rất

rõ Do đó, lúc nói hoặc viết cần phải cânnhắc thận trọng, cần căn cứ vào vị thế xãhội, gia đình và hoàn cảnh giao tiếp để sửdụng một cách hợp lí Tránh vô lễ, thô lỗhoặc vụng về đáng chê