Các biệp pháp tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh THPT

Các biệp pháp tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh THPT tại thành phố Hồ chí minh

§¹i häc Th¸i Nguyªn

NguyÔn Kh¾c Hïng

C¸c biÖn ph¸p tæ chøc gi¸o dôc

ph¸p luËt cho häc sinh trung häc phæ th«ng

Mở ĐầU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Pháp luật (PL) là một hiện tượng xã hội rất gần gũi và rất cần thiết với cuộc sống của mỗi con người Xã hội càng hiện đại thì yêu cầu về hiểu biết và thực hiện PL của con người càng cao bởi PL không chỉ là phương tiện để nhà nước quản lý có hiệu quả các mặt đời sống xã hội mà còn là phương tiện thực hiện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân

Đối với các công dân trẻ tuổi, hiểu biết về PL, sống và làm việc theo PL là

lẽ đương nhiên và là yêu cầu cấp bách của đời sống xã hội đối với chất lượng nhân cách

1.2 Giáo dục pháp luật (GDPL) cho học sinh (HS) là một trong những nội dung có ý nghĩa rất quan trọng trong toàn bộ chương trình giáo dục Cùng với những kiến thức về văn hóa, những kiến thức PL mà các em lĩnh hội được trong quá trình học tập ở nhà trường sẽ là một trong những điều kiện cơ bản để đảm bảo cho sự phát triển toàn diện về nhân cách thế hệ công dân tương lai của đất nước Cùng với việc tuyên truyền GDPL, chương trình GDPL trong nhà trường cũng được đổi mới về nội dung, chương trình, hình thức và phương pháp, góp phần tạo ra chất lượng giáo dục nhân cách con người Tuy nhiên, trong một thời gian khá dài, công tác tuyên truyền PL trong nhân dân nói chung và GDPL cho HS trong nhà trường nói riêng chưa thật sự được chú trọng đúng mức

GDPL cho HS các trường THPT là quá trình hình thành thói quen, hành

vi tuân thủ PL Đây là một vấn đề mang ý nghĩa khoa học, gắn liền với chiến lược con người của Đảng và Nhà nước ta Do vậy, GDPL cho HS trong các trường phổ thông cần phải được nghiên cứu một cách hệ thống, thông qua những phương pháp khoa học để triển khai giáo dục có hiệu quả

Để GDPL trong trường THPT đạt hiệu quả cao, cần phải tiến hành đồng bộ quá trình giáo dục này với sự kết hợp giữa giáo dục của gia đình và xã hội 1.3 TP Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, chính trị và giáo dục của cả nước Lực lượng thanh niên, học sinh, sinh viên rất đông đảo, lực lượng này có vai trò quan trọng trong sự nghiệp CNH - HĐH đất nước Bên cạnh việc trang bị cho HS ngay từ khi còn ngồi

ở ghế nhà trường - những người chủ tương lai của đất nước - những tri thức cần thiết trên các lĩnh vực hoạt động thì việc chăm lo GDPL cho họ phải

được đặt ra một cách nghiêm túc Đặc biệt là một bộ phận thanh thiếu niên, học sinh có lối sống thiếu lành mạnh, tình trạng vi phạm PL có chiều hướng tăng lên Những kết quả nghiên cứu ở phạm vi khảo sát tại TP Hồ Chí Minh trong những năm gần đây đã cho thấy sự hiểu biết PL của thanh thiếu niên còn nhiều hạn chế

1.4 Nhà trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành ở HS ý thức tự giác,

xử sự theo những chuẩn mực xã hội nhất định, trong đó có chuẩn mực PL Kiến thức về PL là một bộ phận không thể thiếu được của học vấn phổ thông ý thức trách nhiệm cũng như hành vi sống và làm việc theo hiến pháp và PL phải trở thành lối sống văn minh của con người trong xã hội hiện

đại Do đó, để tổ chức tốt GDPL cho HS ở các trường phổ thông ngày nay lại là một nhiệm vụ càng khó khăn và phức tạp Với những lí do trên đây,

chúng tôi chọn đề tài luận án:“Các biện pháp tổ chức giáo dục pháp luật

cho học sinh trung học phoồ thoõng tại thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lí luận và thực tiễn GDPL, đề xuất một số biện pháp GDPL nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác GDPL

ở trường THPT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình GDPL cho học sinh trung học phổ thông 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp GDPL cho HS THPT ở TP Hồ

Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả của các biện pháp GDPL cho HSTHPT phụ thuộc vào sự tác

động đồng thời các mặt nhận thức, thái độ, kĩ năng và hành vi lên đối tượng giáo dục và phụ thuộc vào sự kết hợp đúng đắn giữa lực lượng giáo dục của nhà trường với cộng đồng xã hội trong công tác này

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của GDPL cho học sinh trường THPT 5.2 Khảo sát thực trạng GDPL và các biện pháp GDPL cho HS một số trường THPT (phạm vi khảo sát tại TP.HCM)

5.3 Đề xuất một số biện pháp GDPL và thử nghiệm giáo dục ở một số trường THPT tại TP.HCM

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu: Tiến hành thử nghiệm tại bốn trường

- Phương pháp tiếp cận hệ thống: xem xét vấn đề GDPL trong hệ thống giáo dục chung gồm những vấn đề nội dung, phương pháp, hình thức tổ

chức giáo dục của hệ thống giáo dục; biện pháp GDPL phải được xem xét trong các quan hệ với các nội dung học vấn khác của chương trình giáo dục

và quan hệ với môi trường xã hội

- Phương pháp tiếp cận lịch sử trong nghiên cứu lý luận và đánh giá thực tiễn giáo dục, thực tiễn GDPL tại cơ sở giáo dục và tại những địa bàn cụ thể

- Phương pháp tiếp cận hoạt động nhằm xem xét quá trình GDPL cho

HS như một hệ thống các quan hệ xã hội và hoạt động của con người

a Các phương pháp nghiên cứu:

Luận án sử dụng đồng bộ 3 nhóm phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Nhóm phương pháp nghiên cứu sử dụng toán học

8 Các luận điểm bảo vệ

8.1 Tôn trọng PL và chấp hành PL là yêu cầu tối thiểu về đạo đức của một công dân, đặc biệt là nhân cách của thế hệ trẻ trong cuộc sống

8.2 GDPL cho HS nói chung, HS THPT nói riêng là nội dung quan trọng hàng đầu trong nhà trường PT trước bối cảnh hội nhập quốc tế và yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

8.3 Tổ chức GDPL cho HS phải bao quát: tổ chức cho HS lập kế hoạch cá nhân; tổ chức cho GV chuẩn bị nội dung và phương pháp; tổ chức lực lượng đồng thuận; tổ chức điều kiện thực hiện

8.4 Chất lượng nguồn nhân lực (có trình độ học vấn PT) phụ thuộc vào trình độ hiểu biết, cách ứng xử và hành vi của nhân cách đã đạt đến ngưỡng “văn hoá pháp luật” Mục tiêu này quy định nội dung và phương pháp GDPL phải nhấn mạnh khía cạnh nhân văn -đạo đức của làm cho các nội dung của các điều luật thấm sâu vào nhận thức, thúc đẩy động cơ và chi phối hành vi lối sống của thế hệ trẻ

9 Cái mới của luận án:

9.1 Luận án làm rõ hơn khái niệm GDPL, biện pháp tổ chức GDPL trong nhà trường phổ thông hiện nay

9.2 Khẳng định thực trạng GDPL ở trường THPT chưa có hiệu quả cao và xác định nguyên nhân chính là quá trình hình thành văn hoá PL cho

HS còn chậm và nguyên nhân ở những tấm gương xấu từ người lớn

9.3 Thực nghiệm biện pháp GDPL để khẳng định: cần thay đổi tư duy

về GDPL; gắn GDPL trong và bằng giáo dục văn hoá; giải quyết vấn đề GDPL cho HS THPT một cách đồng bộ Chiến lược giải quyết vấn đề là xây dựng, phát triển chương trình GDPT theo hướng kiến tạo các môn học thành các lĩnh vực giáo dục nền tảng để thông qua đó, người GV chủ động

và sáng tạo nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục Chiến lược này sẽ góp phần giải quyết các nhiệm vụ giáo dục nền tảng cho HS về các mặt: đạo

đức, trí tuệ, pháp luật, môi trường-dân số, kĩ năng sống cũng như các lĩnh vực quan trọng khác

Chương 1

CƠ Sở Lý LUậN CủA vấn đề nghiên cứu

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Tình hình nghiên cứu trong nước:

- Đã có một số công trình, đề tài nghiên cứu lớn trong nước đề cập đến vấn đề GDPL nói chung và GDPL trong nhà trường nói riêng Các công trình đã đề cập đến những khía cạnh lý luận và thực tiễn của vấn đề GDPL nói chung và GDPL trong nhà trường nói riêng Tuy nhiên, cho đến nay việc tiếp tục nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống về cơ sở lý luận, bản chất, đặc trưng, nội dung, hình thức GDPL, nhất là việc khái quát thực tiễn GDPL trong tình hình mới, để từ đó có sự đổi mới, hoàn thiện công tác GDPL trong trường phổ thông cho phù hợp với giai đoạn phát triển hiện nay của đất nước vẫn là một việc làm cần thiết

- Hầu hết các đề tài tập trung giải quyết nhiệm vụ phân tích thực trạng trước tính cấp bách của vấn đề, chưa tập trung giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu lí luận một cách có hệ thống Một số đề tài đã đề cập đến những hình thức tổ chức GDPL cụ thể nhưng chưa đầy đủ và thiếu kết quả thực nghiệm

để rút ra các kết luận cần thiết Một số đề tài nghiên cứu tương đối đầy đủ các nhiệm vụ: nghiên cứu lí luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp giáo dục nhưng ở trên đối tượng khác là sinh viên Chưa có đề tài nào nghiên cứu đầy đủ công tác GDPL cho học sinh THPT ở TP Hồ Chí Minh

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài:

- Các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến việc giáo dục đạo đức, nhân cách và ý thức PL cho học sinh - sinh viên Mục tiêu quan trọng là giáo dục kĩ năng sống, kĩ năng vượt lên chính mình, khắc phục các trở ngại, ý chí nỗ lực cao…Thông qua nghiên cứu chương trình giáo dục của các nước, đều xuất hiện tình trạng chung là toàn bộ các trường PT coi trọng giáo dục tri thức văn hoá tổng thể và có mục tiêu quốc gia về đào tạo nhân cách, nhưng kết quả đạt được của giáo dục công dân (Civics) trong nhà trường về vấn đề này lại ít rõ ràng

- Tại nhiều nước đã rất chú trọng đưa chương trình GDCD vào trường học bằng nhiều nội dung và hình thức phong phú, phù hợp với môi trường

giáo dục của từng quốc gia: Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học ở

Macao; ở Braxin, chương trình GDPL tập trung vào vấn đề giáo dục nghĩa

vụ đóng thuế của công dân; tại Hoa Kỳ, giáo dục đạo đức trong nhà trường

có những kết quả tốt trong việc giáo dục nhận thức, lối sống, đạo đức và ý thức tuân thủ pháp luật cho học sinh ở Mỹ Giáo dục cho học sinh tranh luận những vấn đề lớn của quốc gia ở Achentina, giáo dục để đào tạo những nhà lãnh đạo tương lai cho đất nước, giáo dục hành động chống

tham nhũng trong hội trại thanh niên tại Moldova Nhận xét chung: 1) Nội dung

GDPL của các nước dành cho HS rất phong phú, không né tránh những vấn đề của người lớn Các nước đã quan tâm giáo dục HS về những vấn đề lớn lao của đất nước, những “vấn nạn”đã được cảnh báo từ khi con người ngồi trên ghế nhà trường 2) Thời gian trong phạm vi giáo dục nhà trường dành cho nhiệm vụ này rất đáng kể, chưa tính đến các hoạt động của các lực lượng khác như: cơ quan pháp luật, nhà thờ, cộng đồng…tham gia GDPL cho học sinh 3)Phương thức giáo dục rất hiệu quả, huy động mọi nguồn lực và sáng tạo nhiều mô hình giáo dục thông minh và coi trọng năng lực thực hành cho học sinh

1.2 Những luận điểm khác nhau về GDPL

Từ kết quả tổng thuật các tài liệu, có thể nêu lên các quan điểm sau đây:

Quan điểm 1: GDPL không phải là một bộ phận độc lập trong hệ thống

GD ở trường PT Nó là một nội dung, một bộ phận giáo dục chính trị, tư

tưởng và giáo dục đạo đức Quan điểm thứ hai đã đồng nhất GDPL với việc

tuyên truyền phổ biến giải thích PL, đó là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên

trách, các phương tiện thông tin đại chúng và cả bộ máy tuyên truyền Quan

điểm thứ ba ngược lại quan điểm nêu trên khi cho rằng GDPL đồng nghĩa với

dạy và học PL ở các nhà trường Còn việc tuyên truyền, phổ biến về PL ở

ngoài xã hội thì không phải là GDPL Quan điểm thứ tư cho rằng không có

khái niệm GDPL Bởi PL là những quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung, mỗi người phải có nghĩa vụ tuân thủ Do đó không cần đặt vấn đề GDPL mà chỉ

cần phổ biến PL để mỗi người tự tìm hiểu mà có cách xử sự cho đúng Quan

điểm của chúng tôi cho rằng: GDPL là một nội dung của hoạt động sống của

con người trong quá trình phát triển Do vậy, việc hình thành văn hóa pháp luật cho thế hệ trẻ phải được xác định là nhu cầu tất yếu của cá nhân, là điều

kiện bắt buộc của xã hội đối với cá thể khi con người gia nhập vào chỉnh thể xã hội Theo đó, GDPL là một phạm trù rộng lớn, là nhiệm vụ của toàn xã hội, gia đình và nhà trường, trong đó vai trò định hướng dẫn dắt bởi các nội dung và hình thức giáo dục trong nhà trường có tầm quan trọng đặc biệt

1.3 Cơ sở lý luận của vấn đề GDPL cho học sinh trung học phổ thông hiện nay

1.3.1 Một số khái niệm cơ bản

Luận án sử dụng cấu trúc chung của lí thuyết hoạt động được biểu diễn

ở sơ đồ sau đây để tiếp cận GDPL:

Khái niệm hoạt động giáo dục được hiểu theo hai cấp độ: là hoạt động có

tính chất quá trình, hệ thống của lực lượng GD trong phạm vi môi trường ở

một giai đoạn nhất định; là một tình huống cụ thể trong ứng xử của người

GD và người được GD

Khái niệm tổ chức (Orgamizo - tiếng Latin) là một sự sắp xếp tương hỗ

và sự liên hệ qua lại giữa các yếu tố trong một phức hợp nào đó, tổ chức

được hiểu là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa chức năng cũng như về

ý nghĩa cấu trúc và đối tượng sự vật Trong phạm vi luận án, thuật ngữ tổ

chức được dùng để chỉ quá trình thực hiện các biện pháp giáo dục Khái

niệm tổ chức không dùng với hàm nghĩa tổ chức - quản lí (theo cách tiếp

cận của khoa học quản lí giáo dục)

Khái niệm biện pháp giáo dục (sử dụng trong luận án) được đặt trong mối quan hệ với phương pháp giáo dục Biện pháp giáo dục được coi là yếu

tố hợp thành của phương pháp giáo dục, phụ thuộc vào phương pháp giáo dục (khái niệm biện pháp khi được sử dụng ở cấp độ vĩ mô) Mỗi phương pháp giáo dục có thể bao gồm nhiều biện pháp giáo dục (biện pháp được sử dụng ở cấp độ vi mô) Trong từng tình huống cụ thể, phương pháp và biện pháp có thể chuyển hoá cho nhau Như vậy, khi đề cập đến biện pháp giáo

dục là nói đến cách giải quyết một vấn đề giáo dục cụ thể, một tình huống giáo dục cụ thể

PL là những quy tắc chuẩn mực xã hội được ghi thành các điều luật thể hiện trong hiến pháp và các bộ luật của nhà nước, mỗi công dân có nghĩa vụ tuân theo PL là ý chí của giai cấp cầm quyền trong việc duy trì trật tự xã hội ý thức PL là một bộ phận của ý thức xã hội, bao gồm một hệ thống các quy định về quyền lợi, nghĩa vụ công dân đối với nhà nước, những quy định xác nhận tính hợp pháp hay không hợp pháp của các hành

vi cá nhân hay tổ chức xã hội ý thức xã hội là sản phẩm của giáo dục, nội dung gồm: ý thức về nghĩa vụ công dân tham gia xây dựng hiến pháp và các bộ luật; ý thức về nghĩa vụ công dân cùng mọi người tham gia đấu tranh để thực hiện pháp luật công bằng, công khai dân chủ, phấn đấu cho nhà nước pháp quyền; ý thức về nghĩa vụ công dân trong việc thực hiện nghiêm chỉnh luật pháp của nhà nước; ý thức về quyền lợi của công dân

được nhà nước bảo hộ về pháp luật

Giáo dục pháp luật là một trong những bộ phận cấu thành của chương

trình giáo dục, có mục tiêu, phương hướng nội dung và phương pháp tác

động luôn gắn liền với những nhiệm vụ chính trị của Đảng trong các giai

đoạn lịch sử nhất định

Mục tiêu của GDPL trong trường PT là giúp cho HS những hiểu biết về pháp luật, về nghĩa vụ và quyền lợi của công dân… biết sống và hành động

đúng những quy định của PL, có ý thức đấu tranh với những biểu hiện vi phạm

PL, có ý thức tuyên truyền giúp đỡ mọi người xung quanh thực hiện đúng PL Nội dung GDPL cho HS gồm: quyền được nuôi dưỡng, giáo dục, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự; quyền được học tập, vui chơi, lao động, tham gia các hoạt động xã hội; nghĩa vụ vâng lời dạy bảo của cha mẹ, thầy cô giáo và kính trọng mọi người, học tập và phấn đấu vươn lên trở thành công dân có ích cho Tổ quốc; nghĩa vụ tuân theo các quy định của pháp luật

Biện pháp giáo dục pháp luật cho học sinh THPT là những cách thức

cụ thể mà các lực lượng giáo dục sử dụng để tác động đến HS nhằm hình thành ở các em ý thức, thái độ, hành vi PL đúng đắn, tạo ra nếp sống, thói quen-hành vi chấp hành pháp luật từ những yêu cầu cụ thể đến những nội

dung các luật trong một thể chế, đích cuối cùng là hình thành một nhân cách có văn hoá PL trong xã hội văn minh

Như vậy, bản chất của GDPL là hoạt động định hướng có tổ chức, có

chủ định của chủ thể GD thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau tác động lên đối tượng GD một cách có hệ thống và thường xuyên nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức PL, tình cảm và hành vi phù hợp với các

đòi hỏi của các quy định PL hiện hành

Mục đích của các biện pháp, hình thức tổ chức GDPL cho HS là đồng

thời quán triệt cả 4 phương diện: Nhận thức; thái độ; hành vi; kĩ năng

1.3.2 Giáo dục pháp luật và kết quả của giáo dục pháp luật

Theo quan điểm của khoa học pháp lý, GDPL được hiểu trên cơ sở các nội dung mang tính lý luận và thực tiễn sau:

Thứ nhất, quá trình hình thành ý thức của con người là quá trình ảnh

hưởng tác động thống nhất của các điều kiện khách quan và các nhân tố

chủ quan Thứ hai, GDPL là một lĩnh vực cụ thể, là “cái riêng”, “cái đặc

thù” trong mối quan hệ với giáo dục nói chung được thể hiện ở các điểm

sau: a) Đó là hoạt động nhằm hình thành tri thức, tình cảm PL ở mỗi cá

nhân (là đối tượng của giáo dục pháp luật), hình thành thói quen xử sự,

nếp sống phù hợp với quy định của PL b) GDPL có nội dung riêng, là sự

tác động định hướng để chuyển tải nội dung PL (nguyên tắc, giá trị của

pháp luật, các quy phạm pháp luật) c) Xét trên các vấn đề chủ thể, khách

thể, đối tượng, hình thức và phương pháp giáo dục thì GDPL cũng có những nét riêng Chủ thể GDPL trước hết phải có tri thức cần thiết về PL và

đời sống PL, phải hiểu biết được đặc điểm nhân thân, hoàn cảnh, môi trường của đối tượng, phải biết cách truyền tải những nội dung về PL đến

đối tượng và phải là hình mẫu trong việc tuân theo PL d) Xét về vị trí, vai trò trong hệ thống giáo dục thì GDPL có vai trò chi phối rất lớn đối với các dạng giáo dục chính trị xã hội khác

Như vậy, có thể đưa ra quan niệm tương đối đầy đủ về GDPL như sau:

Giáo dục pháp luật là một hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ

đích của chủ thể giáo dục thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống nhằm hình

thành ở người học tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với pháp luật hiện hành, xây dựng lối sống theo pháp luật

Kết quả của GDPL đã hình thành những thói quen của hành vi hợp pháp có biểu hiện ở các dạng sau đây: a) Thói quen tuân thủ PL; b) Thói quen thực hiện nghĩa vụ pháp lí; c) Thói quen sử dụng PL

1.3.3 Những quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước về GDPL

PL và đường lối chính sách của Đảng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Hiến pháp 1992 khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội Về mặt pháp lí, quy định này có ý nghĩa quan trọng đối với toàn dân: thi hành Hiến pháp chính là thực hiện đường lối chính sách của

Đảng và tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng Đồng thời, Hiến pháp quy định mọi tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật Thực hiện đúng đắn đường lối chính sách của Đảng của Nhà nước chính là hành vi tôn trọng và thực hiện pháp luật

Khẳng định vấn đề này, từ văn kiện đại hội Đảng lần thứ VI đã nêu rõ: Cần coi trọng công tác giáo dục, tuyên truyền giải thích PL Đưa GDPL

vào hệ thống các trường của Đảng và Nhà nước (kể cả các trường phổ

thông, đại học) của các đoàn thể nhân dân; cán bộ quản lý các cấp từ trung

ương đến đơn vị cơ sở phải có kiến thức quản lý hành chính và hiểu biết

PL Tại văn kiện Đại hội X (2005), phần IX của Báo cáo Chính trị có ghi

rõ: “Đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của nhà nước, phát huy dân

chủ, tăng cường pháp chế, phát duy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền giáo dục toàn dân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật” Điều 12, Hiến

pháp 1992 ghi nhận: “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không

ngừng pháp chế xã hội chủ nghĩa Các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh

tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang, nhân dân và mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành hiến pháp và pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật”

1.3.4 Một số đặc điểm tâm lí học sinh trung học phổ thông hiện nay

- Về hoạt động học tập và sự phát triển nhận thức: HSTHPT là có tính

năng động và mức độ tự lực cao hơn HSTHCS, xu hướng chung là phát

triển tư duy lí luận ở mức độ ngày càng cao

- Về đặc điểm tình cảm, thói quen, lối sống: Tuổi THPT đang bước vào

ngưỡng cửa của cuộc đời, có định hình về tình cảm nhất định, các em đang

định hình những giá trị mới về bản thân và cuộc sống Phạm vi tiếp xúc với con người và môi trường xã hội của các em ngày càng rộng đã thúc đẩy các qúa trình xúc cảm tình cảm chuyển biến theo xu hướng mới Thói quen

ở lứa tuổi này đã tương đối ổn định, do vậy việc thay đổi các thói quen cũ không dễ dàng Thói quen tốt dễ củng cố và phát triển thành những đặc trưng của lối sống tốt, tích cực Ngược lại, những thói quen xấu nếu không khắc phục ngay sẽ dẫn đến thói hư hỏng, suy thoái nhân cách nhanh chóng

- Về môi trường giao tiếp: Phạm vi các quan hệ ngày càng rộng mở,

nội dung giao tiếp ngày càng phức tạp, cùng với các chủ đề học tập, các nội dung về xã hội, chính trị, văn hoá, con người, giới tính, tình bạn tình yêu đã trở thành chủ đề chính trong giao tiếp của học sinh THPT Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự bùng nổ công nghệ thông tin và truyền thông có mặt ở mọi nơi đã làm cho thông tin đến với lứa tuổi này dồn dập

và thiếu định hướng Môi trường giao tiếp qua mạng Internet đang trở thành một vấn đề rất khó quản lí trong giáo dục, bởi nó có những đặc điểm rất khác so với môi trường giao tiếp trực tiếp giữa người với người, do vậy

cách tiếp cận môi trường giáo dục cũng đòi hỏi phải có cách tiếp cận riêng

- Về đặc điểm nhân cách: Nổi bật là sự phát triển tự ý thức đang dần

chiếm xu hướng chính trong các thuộc tính nhân cách Nhu cầu tìm hiểu những đặc điểm tâm lí của bản thân về mục đích sống, ước mơ và hoài bão

về bản thân đã giúp các em có nhu cầu khám phá bản thân, cũng như tìm

hiểu những người xung quanh

- Một số biểu hiện tâm lí của học sinh yếu kém đạo đức, dễ vi phạm pháp luật diễn ra như sau: 1) giai đoạn tập nhiễm, học sinh bị cám dỗ,

không có khả năng đề kháng trước thói xấu, bắt đầu có biểu hiện buông thả; 2) giai đoạn phát triển gồm những hoạt động tiêu cực dần chiếm ưu thế trong đời sống học sinh yếu kém; 3) giai đoạn nghiệm trọng, gồm những hoạt động tiêu cực trở thành chủ yếu trong đời sống và dẫn đến sự biến

chất về nhân cách

Tóm lại, PL là một hiện tượng xã hội nhưng rất gần gũi và cần thiết

đối với đời sống của con người GDPLcho mọi công dân là một nhiệm vụ quan trọng của toàn xã hội, trong đó giáo dục nhà trường có tầm quan

trọng đặc biệt đối với thế hệ trẻ Giáo dục nhà trường thông qua nội dung chương trình các môn học và các hoạt động giáo dục có ưu thế đặc biệt trong việc hình thành kiến thức pháp luật, hành vi PL đúng đắn cho học sinh Hành vi của nhân cách là kết quả cuối cùng của GDPL, cả 3 mục đích trên tác động qua lại hữu cơ tạo thành một hệ thống Khi tiến hành GDPL phải hướng vào các mục tiêu đồng bộ, không thể tác động thiếu hệ thống

và cần tuân thủ theo nguyên tắc giáo dục: trang bị kiến thức, hình thành tình cảm, giáo dục thói quen xử sự hợp pháp Chú ý đến các đặc điểm: Dựa trên nền tảng học vấn phổ thông để xác định cách diễn đạt, ngôn ngữ, mức

độ và liều lượng thông tin; Khả năng nhận biết của đối tượng học sinh về các vấn đề PL phụ thuộc vào các yếu tố: mức độ hiểu các văn bản; xử lí các tình huống (có tính chất ví dụ để minh hoạ); phương pháp giáo dục nhà trường; các phương tiện thông tin và truyền thông (báo, truyền hình, Internet…); đặc biệt là cách xử thế của xã hội với hành vi vi phạm pháp luật (từ cách hành xử của trật tự viên/bảo vệ, công an, các cán bộ quản lí )

Chương 2

THựC trạng Tổ CHứC GIáO DụC PHáP LUậT CHO HọC SINH trung học phổ thông

2.1 Về thực trạng công tác tổ chức giáo dục pháp luật ở trường THPT

Mục đích của GDPL cho học sinh THPT là giúp cho các em nắm được

sự cần thiết của PL, một số khái niệm cơ bản về PL, nội dung cơ bản của một số ngành luật thông qua một số văn bản PL quan trọng như Hiến pháp

và một số bộ luật

Về nội dung cụ thể của GDPL ở THPT: chương trình GDPL được biên soạn và giảng dạy trong môn GDCD và chiếm một tỷ trọng tương đối lớn

(bố trí giảng 24 trên tổng số 41 tiết lý thuyết trong môn Giáo dục công

dân) và được dạy ở lớp 12 Toàn bộ những vấn đề chung trên đây được thể

hiện thành một khối kiến thức của sách GDCD với chủ đề “Một số vấn đề

pháp luật nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” gồm những bài cụ

thể: Nhà nước quản lý xã hội bằng PL; Luật Nhà nước và Hiến pháp 1992;

Luật Dân sự và Hợp đồng dân sự; Luật Lao động và Hợp đồng lao động; Pháp lệnh về Thuế; Luật Hôn nhân và Gia đình; Luật Hành chính và Pháp

lệnh xử lý vi phạm hành chính; Luật Hình sự và Bộ luật Hình sự; Luật Tố tụng hình sự; Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân; Nâng cao trách nhiệm công dân Theo chương trình phân ban, nội dung GDPL được đưa

vào giảng dạy chủ yếu là ở lớp 12 (trong môn Giáo dục công dân) Còn đối

với lớp 10, lớp 11, nội dung môn GDCD gồm những vấn đề ít tính pháp lý Chẳng hạn như lớp 10 gồm những vấn đề: công dân, gia đình, cộng đồng, quốc gia, nhân loại và lớp 11 gồm những vấn đề: công dân với kinh tế, công dân với đạo đức

Tóm lại, GDPL trong trường phổ thông có vị trí đặc biệt quan trọng, có

ý nghĩa chiến lược trong việc hình thành những thế hệ công dân - người lao

động đáp ứng các yêu cầu hiện tại và tương lai của xã hội

2.2 Đánh giá chung về công tác tổ chức giáo dục pháp luật

- Kết quả khảo sát về nhận thức pháp luật:Theo kết quả khảo sát gần

1000 học sinh cho thấy: 49,2% HS hiện nay thiếu hiểu biết về PL; 71,3%

HS thiếu ý thức tôn trọng PL Khi khảo sát nhận thức của HS về 5 Bộ luật ở

3 mức độ: nghe - đọc - hiểu, kết quả cho thấy chỉ có 505 số người được hỏi

nói rằng mới được “nghe”, số người đã đọc và hiểu chiếm tỷ lệ ít

- Kết quả khảo sát về tình hình vi phạm pháp luật ở lứa tuổi học sinh:

Biểu đồ 1: Tỷ lệ giữa số HS/SV bị khởi tố hình sự của từng tội với số

25.68

12 9.3 6.28 8.2 1.91 7.4 2.181.16.26

23.9

17.4 8.53 6.5 6.28 4.4 5.8 2.4 2.04

21.16

13.44 4.84 10.48 0.81 3.49 1.61 6.18

22.22

10.83 3.7 19.66 0.43 4.27 3.85 3.85 2.71

Đánh bạc, tổ chức đánh bạc hoặc giá bạc Hiếp dâm Các vi phạm các quy định

về GTVT Giết người Gây rối loạn trật tự công cộng

Cướp tμi sản Tội trộm cắp TS xã hội chủ nghĩa

Cố ý gây thương tích Trộm cắp tμi sản công dân

(Nguồn: báo cáo tổng kết của Tòa án nhân dân TP.HCM năm 2006)

Biểu đồ 2: Tỷ lệ HS/SV phạm từng tội so với số đã bị khởi tố của tất cả

các loại tội:

Tỷ lệ (%)

21

12.1 7.5

6

4.7 3.9 3.5

2.8

Tội trộm cắp tải sản của công dân Tội cố ý gây thương tích Tội cướp tμi sản xã hội chủ nghĩa Tội cướp tμi sản của công dân Tội gây rối trật tự công cộng Tội cưỡng đoạt tμi sản của công dân Tội giết người Tội vi phạm các quy định về an toμn giao thông

(Nguồn: báo cáo tổng kết của Tòa án nhân dân TP.HCM năm 2006)

- Kết quả khảo sát về công tác phối kết hợp các lực lượng trong xã hội:

Có thể thấy trong thực tiễn, các tổ chức cơ sở của Đoàn, Hội, trong công tác phổ biến GDPL thường hướng vào việc tuyên truyền phổ biến những Bộ luật cơ bản liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của HS, xuất phát từ nhu cầu của HS và yêu cầu nhiệm vụ chính trị của địa phương,

đơn vị cơ quan, trường học Kết quả khảo sát cũng đã cho thấy nổi lên các hạn chế cơ bản sau đây: 1) Tại TP.HCM nói riêng, cả nước nói chung, mạng lưới tuyên truyền viên về PL là những cán bộ chưa có đủ kiến thức và năng lực tuyên truyền PL cần thiết để đáp ứng được những đòi hỏi cần thiết của công việc quan trọng này; 2) Điều kiện, cơ sở vật chất trường học còn thiếu; điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh còn bất cập; 3) Công tác quản lý học sinh trong những năm qua đã góp phần tích cực vào việc hình thành và bồi dưỡng nhân cách theo mục tiêu giáo dục; 4) Sự kết hợp giữa nhà trường và chính quyền địa phương sở tại nơi nhà trường đóng trên địa bàn đó cũng còn chưa được chú ý đúng mức

Nhìn chung, công tác GDPL còn thiếu hệ thống và chưa đồng bộ trong

và ngoài nhà trường Nguyên nhân chủ quan: những HS đã phạm tội thiếu thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện và phấn đấu Lối sống vụ lợi, xa hoa, truỵ lạc, lười lao động đã phát triển, lây lan trong điều kiện môi trường kinh tế - xã hội mới, đặc biệt là ở một số thanh thiếu niên Sự kém hiểu biết, thiếu ý thức tôn trọng kỷ cương PL của một bộ phận dân cư cùng với

sự buông lỏng quản lý xã hội Sự thiếu trách nhiệm của gia đình trong việc giáo dục, dạy dỗ con cái