Các thiết bị công nghiệp và sinh hoạt sử dụng các linh kiện điện tử công suất cóthể tạo nên những những phụ tải phi tuyến và gây ra các thành phần sóng hài trên lưới.Những sóng hài này l
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP THÁI NGUYÊN
KHOA SAU ĐẠI HỌC
-
BẢN TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : KỸ THUẬT ĐIỆN TỬ Thầy hướng dẫn: TS TRẦN XUÂN MINH Người thực hiện: Đoàn Thị Lệ Thuỳ
THÁI NGUYÊN - 2012
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP
BẢN TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KỸ THUẬT
TÊN ĐỀ TÀI:
NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ BỘ LỌC TÍCH CỰC
ĐỂ GIẢM HÀI DÒNG ĐIỆN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LƯỚI ĐIỆN
CHUYÊN NGÀNH : KỸ THUẬT ĐIỆN TỬ HỌC VIÊN : ĐOÀN THỊ L
HỌC VIÊN : ĐOÀN THỊ LỆ THUỲ LỚP : KTĐT-K13
LỜI NÓI ĐẦU
Trang 3Ngày nay, công nghiệp và dân dụng sử dụng rất nhiều loại thiết bị là phụ tải phituyến đối với mạng điện công nghiệp
Các thiết bị công nghiệp và sinh hoạt sử dụng các linh kiện điện tử công suất cóthể tạo nên những những phụ tải phi tuyến và gây ra các thành phần sóng hài trên lưới.Những sóng hài này làm cho điện áp lưới bị méo dạng và gây ảnh hưởng không tốtcho những phụ tải được nối với nó
Một giải pháp mang tính kinh điển là sử dụng các bộ lọc thụ động L-C để loạitrừ sóng hài hoặc ngăn chặn sóng hài dòng điện tác động trở lại nguồn Mặc dù kháđơn giản về nguyên lý nhưng các bộ lọc thụ động thường rất cồng kềnh và thiếu linhhoạt
Giải pháp lọc tích cực ra đời đã giải quyết được những khó khăn nêu trên Ưuđiểm cơ bản của bộ lọc tích cực là chúng thích ứng với sự thay đổi của lưới và tải
Được sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo TS Trần Xuân Minh Cùng các
thầy cô giáo trong Khoa điện tử - trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Đại họcThái Nguyên, tôi xin hoàn thành luận văn tốt nghiệp cao học với nội dung:
“Nghiên cứu và thiết kế bộ lọc tích cực để giảm hài dòng điện nâng cao chất lượng lưới điện” Cấu trúc của luận văn gồm 4 chương :
Chương 1: Tổng quan về sóng hài trong lưới điện công nghiệp Chương 2: Các biện pháp hạn chế sóng hài trong hệ thống điện Chương 3: Cấu trúc và thuật toán điều khiển bộ lọc tích cựcChương 4: Mô phỏng hệ thống
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 20 tháng 11 năm 2012
Người thực hiện
Đoàn Thị Lệ Thuỳ
Chương 1:
Trang 4TỔNG QUAN VỀ SÓNG HÀI TRONG LƯỚI ĐIỆN CÔNG NGHIỆP
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ
1.2 KHÁI NIỆM VỀ SÓNG HÀI
Sóng hài điện áp và dòng điện là các phần hình sin (điều hòa) của điện áp, dòngđiện có tần số khác tần số điện áp lưới (tần số cơ bản) Sóng hài có tần số thấp hơn tần
số sóng cơ bản (còn gọi là sóng bậc nhất) được gọi là sóng hài bậc thấp, sóng hài cótần số cao hơn tần số sóng cơ bản được gọi là sóng hài bậc cao
Các bộ biến đổi điện tử công suất gây nên sóng hài trong dòng điện lưới gồm:các bộ chỉnh lưu trong các hệ điều tốc động cơ một chiều; các bộ biến đổi tần số trựctiếp; các bộ biến tần cũng như các thiết bị phát dao động của các lò tần số; …
Các bộ biến đổi điện tử công suất không tạo ra tất cả các bậc hài mà chỉ một số bậc hài nhất định
1.3 CÁC NGUỒN SINH RA SÓNG HÀI CHO HỆ THỐNG ĐIỆN
Nguồn sinh ra sóng hài chủ yếu là các tải phi tuyến kết nối trên lưới Trong đócác thiết bị chứa các mạch điện tử công suất là các tải phi tuyến tiêu biểu Các phụ tải
ít nhiều có tính phi tuyến thường gặp trong công nghiệp và dân dụng gồm:
1.3.1 Máy biến áp
Thường khi xuất hiện hiện tượng bão hòa mạch từ thì dòng điện cấp vào máybiến áp sẽ xuất hiện các sóng hài bậc cao, trong đó sóng hài bậc 3 lớn nhất và đáng kểhơn cả, còn các thành phần khác khá nhỏ
1.3.2 Động cơ điện
Tương tự máy biến áp, đặc tính từ hóa của mạch từ động cơ cũng không hoàntoàn tuyến tính trong vùng làm việc được thiết kế, thêm nữa, cấu tạo và cách bố trí cáccuộn dây cũng là một yếu tố gây nên các sóng hài
1.3.3 Thiết bị điện tử công suất
Các bộ biến đổi điện tử công suất (chỉnh lưu, nghịch lưu …) đều được cấu tạo
từ các linh kiện bán dẫn như đi ốt, thyristor, tranzitor, mosfet, IGBT…, đây đều lànhững phần tử phi tuyến, là nguồn gốc gây ra sóng điều hòa bậc cao
1.3.4 Đèn huỳnh quang
Trang 5Đây là loại tải có tính phi tuyến cao Số lượng các sóng hài bậc 3, 5, 7, 9 có biên
độ khá lớn
1.3.5 Hệ thống truyền động điện có điều chỉnh
Các hệ thống truyền động điện có điều chỉnh là các thiết bị không thể thiếutrong công nghiệp Các hệ thống truyền động mới này sử dụng các bộ biến đổi côngsuất khi làm việc gây ra sóng hài bậc cao trong dòng điện lưới với biên độ lớn
1.4 ẢNH HƯỞNG CỦA SÓNG HÀI TRONG HỆ THỐNG ĐIỆN
Sự tồn tại của các sóng hài bậc cao trong dòng điện nguồn gây nên các sụt giảmđối với các thành này trên tổng nguồn, kết quả là điện áp nguồn tại các phụ tải bị méodạng, gây ra những ảnh hưởng không tốt cho các thiết bị sử dụng điện Một số ảnhhưởng quan trọng của sóng hài bậc cao được mô tả sau đây:
1.4.1 Máy biến áp
Các sóng hài bậc cao gây ra tổn thất trên cuộn dây, trên lõi sắt máy biến áp, dẫntới làm tăng tổn thất điện năng và có thể làm nóng quá mức máy biến áp, ảnh hưởngđến đặc tính làm việc của cách điện và giảm tuổi thọ máy biến áp
1.4.2 Động cơ điện
Các sóng hài điện áp xuất hiện thì tồn tại các sóng hài dòng điện, gây ra các tổnthất phụ trên dây quấn và trên mạch từ động cơ Biên độ sóng bậc cao càng lớn, tổnthất công suất càng tăng, nhiệt độ động cơ tăng và khi vượt quá một mức nào đó có thểlàm cho nhiệt độ động cơ vượt quá mức chịu đựng của cách điện trong động cơ, gâyhỏng động cơ Mặt khác, các sóng hài bậc cao dòng điện tạo ra các mô men đập mạch,
có thể gây nên hiện tượng rung trong máy điện, gây hỏng thiết bị Thêm nữa, hiệntượng rung còn có tác động xấu khác là gây ồn, chất lượng làm việc của thiết bị giảm
Trang 61.4.3 Dây dẫn điện
Cùng truyền một công suất tác dụng cho tải như nhau, nhưng khi trong dây dẫn
có các thành phần sóng hài bậc cao của dòng điện thì tổn hao nhiệt trên dây dẫn caohơn
1.4.4 Làm tăng dòng điện dây trung tính
Khi xuất hiện sóng hài bậc cao trong hệ thống điện, dòng điện dây trung tínhtăng Trong trường hợp này, phần quan trọng nhất của dòng điện chạy qua dây trungtính là sóng hài bậc ba
1.4.5 Làm nhiễu loạn đến các thiết bị điện và điện tử
Sóng hài bậc cao dòng điện chạy trên các đường dây truyền tải là nguyên nhângây nhiễu với các mạch truyền thông gần đường dây tải điện và có thể gây ra sự cố chocác thiết bị của các mạch điện này Mặt khác, sóng hài bậc cao dòng điện cũng lànguyên nhân gây nhiễu loạn cho các tải nhạy cảm của hệ thống điện như các thiết bị y
tế nhạy cảm, mạch điều khiển và máy tính [9]
1.4.6 Ảnh hưởng xấu đến tụ điện
Ảnh hưởng của các thành phần sóng hài trên bộ tụ điện đó là sự gia tăng nhiệtcủa chất điện môi, nhất là với các sóng hài tần số cao, làm cho nhiệt độ của bộ tụ caohơn bình thường và thậm chí có thể vượt quá nhiệt độ cho phép, trong nhiều trườnghợp có thể dẫn tới phá hủy chất điện môi
1.4.7 Gây ảnh hưởng đến hoạt động của các thiết bị bảo vệ
Làm tăng nhiệt máy cắt, ảnh hưởng đến khả năng cắt của máy cắt, sóng hài bậccao của dòng điện làm tăng giá trị hiệu dụng dòng điện qua thiết bị đo lường của hệthống máy cắt, dẫn đến máy cắt tác động sai lệch Sóng hài bậc cao của dòng điện làmcho hệ thống làm rơ le có thể tác động sai
1.4.8 Gây méo điện áp nguồn
Sóng hài dòng điện khi đi qua nguồn gây nên sụt điện áp trên tổng trở nguồn,làm cho điện áp đầu ra của nguồn bị méo dạng
1.4.9 Gây ảnh hưởng tới các thiết bị viễn thông
Các sóng hài bậc cao dòng điện chạy qua hệ thống dây tải điện có thể phát xạsóng điện từ lan truyền trong không gian làm ảnh hưởng đến thiết bị thu phát sóng
Trang 7Với các ảnh hưởng xấu của sóng hài bậc cao dòng điện nguồn gây ra cho hệthống điện cũng như các thiết bị điện nhạy cảm, cần phải có quy định về tiêu chuẩnchung cho các thành phần sóng điều hòa trên lưới để đảm bảo chất lượng điện và cácthiết bị điện Trên thế giới người ta đã đưa ra các tiêu chuẩn như IEE 519 - 1981, IEE
519 - 1992 để kiểm soát thành phần sóng hài Ở Việt Nam hiện nay vẫn chưa có mộttiêu chuẩn quy định nào về vấn đề này
Chương 1 giới thiệu những nguyên nhân sinh ra sóng hài bậc cao dòng điện vàđiện áp trong hệ thống truyền tải điện công nghiệp cũng như những ảnh hưởng củachúng đến cho hệ thống điện: làm giảm chất lượng điện năng, ảnh hưởng tới hoạt động
và hiệu suất của các thiết bị, … Việc sinh ra các sóng hài bậc cao dòng điện là khôngthể tránh khỏi khi sử dụng các tải phi tuyến, đặc biệt là các thiết bị biến đổi điện năng
sử dụng dụng cụ bán dẫn công suất lớn Để đảm bảo chất lượng điện năng của hệthống cung cấp điện, đảm bảo sự làm việc bình thường của các thiết bị sử dụng nănglượng điện công nghiệp, đảm bảo hiệu suất, an toàn, … cho các thiết bị sử dụng điệncần thiết phải có biện pháp hạn chế sóng hài bậc cao dòng điện và điện áp trong hệthống điện công nghiệp
Trang 8Chương 2:
CÁC BIỆN PHÁP HẠN CHẾ SÓNG HÀI TRONG HỆ THỐNG ĐIỆN
Như đã nhận xét trong phần cuối chương 1, sóng hài tồn tại và gây nên nhữngảnh hưởng xấu đến hệ thống điện và các thiết bị sử dụng điện Giảm thiểu hoặc loại bỏcác sóng hài có thể được thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau như dùng cuộnkháng, các bộ lọc,….Tuy nhiên, sẽ là tốt hơn nếu ngăn chặn các sóng hài trong quátrình sản xuất Trong mục này sẽ giới thiệu một số biện pháp thực tiễn dùng để giảmảnh hưởng của sóng hài
2.1 CÁC BIỆN PHÁP NGĂN NGỪA PHÁT SINH SÓNG HÀI
Một trong những biện pháp tích cực để giảm sóng hài trong dòng điện của lướiđiện công nghiệp là lựa chọn bộ biến đổi phù hợp hoặc nghiên cứu và đưa vào sử dụngcác bộ biến đổi với cấu trúc điều khiển mới có khả năng giảm biên độ các sóng hàihoặc giảm số lượng sóng hài bậc cao trong dòng điện nguồn, mà đặc biệt là các sónghài tần số thấp (bậc 5, bậc 7)
2.2 TĂNG ĐIỆN KHÁNG PHÍA NGUỒN XOAY CHIỀU TẠI ĐIỂM NỐI VỚI TẢIPHI TUYẾN
Trong trường hợp không thể sử dụng các sơ đồ chỉnh lưu liên hợp có số lần đậpmạch của điện áp đầu ra q lớn, khi đó, biện pháp đơn giản để hạn sóng hài dòng điệnnguồn là mắc nối tiếp điện cảm thêm vào phía xoay chiều
Có thể giải thích một cách định tính như sau, cuộn kháng có tác dụng làm chậmtốc độ tăng của dòng khi dòng điện khi dòng điện chuyển từ van này sang van khác(chuyển mạch) Với phương pháp này thì việc cải thiện được độ méo sóng hài baonhiêu lại phụ thuộc vào lượng sụt áp cho phép với tải là bấy nhiêu
2.3 SỬ DỤNG CÁC BỘ LỌC THỤ ĐỘNG
Bộ lọc thụ động là các thiết bị được xây dựng từ các điện cảm, điện dung và cóthể cả điện trở với một số đặc tính nào đó có thể hạn chế, làm giảm thành phần sónghài dòng và áp cho lưới điện Các bộ lọc thụ động có cấu trúc đơn giản, độ bền cao,vận hành đơn giản nên được sử dụng khá phổ biến để hạn chế sóng hài cho lưới điện.Tuy nhiên, chúng có một số nhược điểm là có khả năng tương tác bất lợi với hệ thốngđiện, với một bộ lọc thường chỉ có khả năng hạn chế được một hoặc một số sóng hài
Trang 9nào đó Thông thường các bộ lọc thụ động có kết cấu gồm một nhóm mắc song song
có trở kháng thấp đối với nhiều bậc hài khác nhau Dòng hài sẽ chảy qua các đườngdẫn có trở kháng thấp này và làm áp hài tại điểm xét giảm đi Hình 2.6 biểu diễn một
số sơ đồ bộ lọc thông thường
2.4 SỬ DỤNG BỘ LỌC TÍCH CỰC
2.4.1 Giới thiệu chung về bộ lọc tích cực
Bộ lọc tích cực là bộ lọc sử dụng các thiết bị điện tử công suất có điều khiển đểtạo nên các sóng hài bằng và ngược pha với sóng hài phát sinh trong mạch Kết quả làcác thành phần sóng hài bị triệt tiêu do đó dạng sóng của nguồn sẽ thuần túy hình sin
Trên hình 2.1, có thể thấy sóng hài do nguồn i S bằng tổng của sóng hài do tải phi tuyến
i L gây nên và sóng hài do bộ lọc tích cực phát ra i C bằng không (iS= i L+ i C) Tuy nhiêncác sóng này luôn thay đổi, do đó bộ lọc tích cực cần được điều khiển theo tín hiệudạng sóng nguồn và dạng sóng tải và được phản ảnh qua phản hồi dòng điện Nhờ bộlọc tích cực chất lượng điện áp cũng được nâng lên và tổn hao công suất trong lưới sẽgiảm đi
Hình 2.1: Sơ đồ minh họa việc sử dụng bộ lọc tích cực và các thành
phần dòng điện trong hệ thống
Trang 102.4.2 Phân loại bộ lọc tích cực
Dựa trên cấu trúc, có hai loại bộ lọc tích cực: bộ lọc tích cực nguồn dòng và bộlọc tích cực nguồn áp Bộ lọc tích cực nguồn dòng (CSAFs) sử dụng cuộn dây như làthiết bị lưu trữ năng lượng DC Bộ lọc tích cực nguồn áp (VSAFs), sử dụng tụ điện làphần tử tích trữ năng lượng VSAFs ít tốn kém hơn, nhẹ hơn, và dễ dàng điều khiển sosánh hơn so với CSAFs
2.4.2.1 Phân loại theo bộ biến đổi công suất
a Bộ lọc tích cực nguồn dòng CSAFs
Tải phi tuyến tạo ra dòng điện không sin Các thành phần sóng hài của dòngđiện đi qua các trở kháng nguồn xoay chiều gây nên các sụt điện áp làm cho điện ápcủa lưới điện xoay chiều bị méo dạng (không còn là hình sin) Bộ lọc tích cực đượcthiết kế để tạo ra các sóng hài dòng điện bằng về biên độ và ngược pha với các sónghài của dòng điện tải, kết quả là dòng điện nguồn không còn các sóng hài khác sónghài cơ bản nữa
Hình 2.3: Bộ lọc tích cực mắc song song nguồn dòng
C f
Trang 11khiển so sánh hơn so với kiểu chuyển đổi nguồn dòng Tổn thất của chúng ít hơn sovới CSAFs.
2.4.2.2 Phân loại theo sơ đồ mắc
a Bộ lọc tích cực mắc song song
Loại phổ biến nhất của bộ lọc tích cực là bộ lọc tích cực mắc song song Bộ lọcnày có thể là một pha hoặc ba pha, nguồn áp hoặc nguồn dòng và lần đầu tiên đượcgiới thiệu bởi Gyugyi và Strycula năm 1976 [Gyugyi, et al, 1976.]
b Bộ lọc tích cực mắc nối tiếp
Bộ lọc công suất tích cực mắc nối tiếp được thiết kế để bù những sóng hài hiện tại cótrong các tín hiệu điện áp Nó sẽ hoạt động như một nguồn điện áp phụ thuộc để táchlưới điện và tải đối với các thành phần có tần số khác với tần số cơ bản
c Bộ lọc hỗn hợp
Đây là bộ lọc kết hợp giữa bộ lọc tích cực và bộ lọc thụ động Mục đích chínhcủa việc sử dụng kết hợp này là để giảm chi phí ban đầu của bộ lọc và nâng cao hiệuquả Nhiều cấu hình của sự kết hợp giữa bộ lọc tích cực và các bộ lọc thụ động đãđược nghiên cứu và phát triển
Hình 2.4: Bộ lọc tích cực mắc song song nguồn áp
Trang 12Ngoài ra khi kết hợp AF song song và AF nối tiếp ta được bộ UPQC (UnifiedPower Quality Conditioner) kết hợp được cả tính năng của AF song song và AF nốitiếp Hình 2.24 biểu diễn cấu trúc cơ bản của một bộ điều khiển mắc nối tiếp và songsong chung Đầu ra AC thứ nhất của bộ biến đổi được lắp nối tiếp với hệ thống điện,trong khi đầu ra AC thứ hai của bộ biến đổi được kết nối song song.
2.5 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
Căn cứ vào kết quả nghiên cứu được giới thiệu trong các tài liệu tham khảo vàcác kết quả phân tích và mô phỏng thêm, cho thấy, để hạn chế sóng hài bậc cao trongdòng điện lưới, tăng chất lượng lưới điện có thể áp dụng một số biện pháp khác nhau.Tuy nhiên mỗi biện pháp điều có ưu nhược điểm của nó và một khi dòng điện lưới đã
có sóng hài bậc cao thì chỉ còn biện pháp là hoặc sử dụng các bộ lọc thụ động, hoặc sửdụng các bộ lọc tích cực, hoặc sử dụng các bộ lọc hỗn hợp Việc nghiên cứu để lựachọn một phương pháp lọc sóng hài có hiệu quả và có khả năng ứng dụng vào thực tế
là rất có ý nghĩa về khoa học và thực tiễn
Bộ chuyển đổi nối tiếp
Bộ chuyển đổi song
song
Trang 13nó cũng phức tạp nhất Để giảm nhỏ độ phức tạp, tính khả thi cao, đề tài lựa chọnnghiên cứu, xây dựng bộ lọc tích cực có thể áp dụng rộng rãi cho nhiều hộ phụ tải điện
có khả năng gây nên sóng hài cho hệ thống điện Nội dung cơ bản tiếp theo là lựa chọncấu trúc, thuật toán điều khiển và xây dựng bộ điều khiển cho thiết bị lọc
3.2 LỰA CHỌN CẤU TRÚC BỘ LỌC VÀ XÂY DỰNG THUẬT TOÁN ĐIỀU
KHIỂN BỘ LỌC
3.2.1 Lựa chọn loại bộ lọc tích cực
Theo các phân tích ở chương 2 và dựa vào các tài liệu đã được các nhà khoa họccông bố, có thể thấy, với phạm vi công suất trung bình và nhỏ thì thường hay sử dụngcác bộ lọc tích cực mắc song song Thêm nữa, các bộ lọc tích cực lại có loại nguồn áp
và loại nguồn dòng Các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm đều chỉ ra rằng, bộ lọctích cực nguồn áp nhẹ hơn, ít tốn kém hơn, điều khiển thuận tiện hơn, hiệu suất caohơn so với bộ lọc tích cực nguồn dòng [9] Trên cơ sở các phân tích này, tác giả luậnvăn quyết định chọn loại bộ lọc nguồn áp mắc song song để thiết kế ứng dụng
3.2.2 Lựa chọn thuật toán điều khiển bộ lọc
Các thuật toán điều khiển các bộ lọc tích cực đã được nhiều nhà khoa học trênthế giới quan tâm và đã có nhiều thuật toán được ứng dụng Với giới hạn của đề tài,sau khi tìm hiểu các thuật toán thường sử dụng, tác giả quyết định lựa chọn thuật toántheo lý thuyết công suất tức thời p-q do Akagi, Kanazawa và Nabae đề xuất
Các bước để xác định dòng bù cần thiết theo phương pháp này được tiến hànhnhư sau:
Trước hết tính toán dòng điện và điện áp trong hệ tọa độ α- từ hệ tọa độ ba phaABC theo phép biến đổi Park, có phương trình sau:
Trang 14
a b
Trang 15(3.6) Công suất tác dụng tức thời p gồm thành phần không đổi p và một thành phần
dao động p~ Nó được hiểu rằng công suất tác dụng tức thời p có giá trị không đổi p
xếp chồng với thành phần dao động ~p
p = p + p~ (3.7)Tương tự như vậy, công suất phản kháng cũng bao gồm thành phần không đổi
q và thành phần dao động q~
q q q~ (3.8)
Công suất tác dụng tức thời p biểu diễn tổng dòng chảy năng lượng cho mỗi
đơn vị thời gian trong mạch điện Giá trị trung bình p biểu diễn dòng năng lượng cho
mỗi đơn vị thời gian theo một hướng duy nhất Thành phần dao động ~p biểu diễn dao
động dòng chảy năng lượng cho mỗi đơn vị thời gian, dĩ nhiên giá trị trung bình của
nó bằng không, biểu diễn độ lớn của dòng công suất trong hệ thống mà không đóng
góp hiệu quả cho việc truyền năng lượng từ nguồn tới tải hoặc từ tải tới nguồn
Công suất phản kháng q cho thấy tầm quan trọng của công suất tương ứng trong
hệ thống abc Giá trị trung bình của công suất phản kháng q tương ứng với công suất
phản kháng ba pha tiêu chuẩn và không tham gia vào việc truyền năng lượng Các
thành phần dao động của công suất phản kháng q~tương ứng cũng là công suất, nó
được chuyển đổi giữa ba pha mà không truyền bất kỳ năng lượng giữa nguồn và tải
Trong hệ thống điện, cả hai thành phần dao động của công suất tác dụng ~p
p
t p
Hình 3.1: Công suất tác dụng trên tải
