Để xác định mục tiêu của bài thực hành hoá học cần chú ý: Tham khảo mứcđộ cần đạt của bài thực hành trong chương trình hoá học phổ thông và mục tiêu của học sinh và giáo viên.. BƯỚC 2: X
Trang 1A/ ĐẶT VẤN ĐỀ :
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Đối với các bộ môn khác như văn học, lịch sử, địa lí mà học sinh được học
ở trong chương trình THCS đã cung cấp cho các em những kiến thức hiểu biết về
đất nước, con người, xã hội thì môn hoá học cũng góp một phần quan trọng cho
sự phát triễn toàn diện của các em Môn hoá học giúp các em rất nhiều trong thực
tiễn, giúp các em giải thích các hiện tượng có thật xảy ra hàng ngày Và đặc biệt
môn hoá học trực tiếp giúp các em phát triễn về khoa học tự nhiên trong đời sống
Là một giáo viên đứng lớp giảng dạy nhiều năm liền về bộ môn hoá học
THCS Bản thân tôi có sự băn khoăn về việc học tập của học sinh mình Hoá học là
môn học quan trọng trong chương trình giáo dục không kém gì môn học khác như
Văn, Sử, địa, Toán nhưng không hiểu sao tỉ lệ học sinh yếu kém rất nhiều, mặc
dù dụng cụ thí nghiệm, hoá chất khá đầy đủ, giáo viên cũng rất nhiệt tình giảng
dạy Trong khi lên lớp yêu cầu giải thích một hiện tượng nào đó rất thực tế dù đã
học ở lớp 8, lớp 9 mà các em vẫn không giải thích được Vậy thì làm sao tiếp thu
được những kiến thức cao hơn ,những hiện tượng phức tạp hơn Đặc biệt ở các bài
thực hành thì sự tự tiếp thu, tự giải thích của các em càng khó khăn gấp bội Bởi vì
các em học sinh và gáo viên chỉ tập trung vào lí thuyết là chính mà chưa coi trọng
tiết thực hành Trong lúc đó các kiến thức về lí thuyết đã có trong sách giáo khoa
hoặc những phản ứng đó do giáo viên cung cấp học sinh chưa tạo cho mình có
hướng nghiên cứu riêng dẫn tới rất thụ động , rất nhàm chán Từ đó tôi đã tiến
hành một số trắc nghiệm như sau :
Trong bộ môn hoá học em thích học những loại bài học nào ?
a/ Tìm hiểu định nghĩa, khái niệm
b/ Tìm hiểu về tính chất hoá học
c/ Tìm hiểu về các bài tập nhân biết các chất
d/ Bài thực hành hoá học
Trang 2
g/ Bài luyện tập
Qua trắc nghiệm cho thấy các em rất ngán tiết học thực hành Tại sao vậy ?
Với trăn trở đó, và quá trình giảng dạy nghiên cứu Tôi đã tự rút ra một số kinh
nghiệm cho trong giảng dạy bài thực hành Hoá Học Trung học cơ sở
II/ MỤC ĐÍCH CHỌN ĐỀ TÀI :
Đề tài này bản thân tôi muốn tìm hiểu và áp dụng sáng kiến để nâng cao
chuyên môn nghiệp vụ trong giảng dạy bài thực hành theo phương pháp tích cực ,
để làm sao cho có kết quả tốt hơn Làm sao để học sinh khi nói đến bài thực hành
cũng muốn học, muốn thực hành trong môn Hoá Học
III/ CÁC PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ NGHIÊN CỨU TRONG QUÁ
TRÌNH VIẾT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1/ Phương pháp đàm thoại
2/ Phương pháp gợi mỡ, nêu vấn đề
3/ Phương pháp trực quan , quan sát thực tế
4/ Cuối cùng tổng kết đánh giá
B/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I/ Cở sở lí luận chung để thiết kế bài thực hành hoá học theo hướng dạy học tích
cực
Khi thiết kế kế hoạch bài học gồm các bước chung nhưng có đặc trưng riêng
của bài thực hành hoá học
Trang 3
Để xác định mục tiêu của bài thực hành hoá học cần chú ý: Tham khảo mức
độ cần đạt của bài thực hành trong chương trình hoá học phổ thông và mục tiêu của
học sinh và giáo viên
+ Kiến thức: Học sinh cần biết được mục tiêu,cách tiến hành kỉ thuật thực hiện
mỗi thí nghiệm Học sinh củng cố khắc sâu tính chất của chất đã được học trong
bài lí thuyết
+ Kĩ năng: Học sinh được rèn kĩ năng tiến hành thí nghiệm cụ thể, đảm bảo an
toàn thành công
Qan sát ,miêu tả, giải thích được những hiện tượng và viết phương trình hoá
học minh hoạ
+ Thái độ: Tích cực,hợp tác,trung thực để thực hiện nhiệm vụ chung của cá
nhân và nhóm Có ý thức chống ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí và ô
nhiễm đất
BƯỚC 2: XÁC ĐỊNH ĐỊNH HƯỚNG PHƯƠNG PHÁP CHUNG Ở TRÊN LỚP
Giáo viên là người đứng ra tổ chức, điều khiển điều chỉnh, đồng thời cũng
là người bổ sung hoạt động của cá nhân và học sinh theo nhóm để thực hiện được
mục tiêu của phần thực hành của mỗi bài thực hành cụ thể
Ở đây học sinh rất dễ bị lệch hướng do đó giáo viên là người uốn nắn kịp
thời đòi hỏi có sự bao quát của giáo viên đối với các nhóm trong khi tiến hành thí
nghiệm các phần
Đây là bước rất quan trọng, học sinh có làm được thực hành hay không, mức
độ chính xác như thế nào, học sinh có thích làm thí nghiệm hay không, tự lực quan
sát khi làm thí nghiệm hay không Vì vậy rất cần sự nổ lực của hai phía giáo viên
và học sinh Nên tôi đã tách ra từng hoạt động cụ thẻ như sau:
Trang 4
* Hoạt động 1: Tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu mục tiêu, nội dung ,cách
tiến hành các thí nghiệm trong bài thực hành
- Học sinh báo cáo trước toàn lớp: Tên thí nghiệm, dụng cụ, hoá chất, cách
tiến hành và những điểm cần lưu ý
- Học sinh thảo luận, bổ sung, hoàn thiện
- Giáo viên kết luận trên bảng phụ hoặc hình vẽ Giáo viên hướng dẫn cụ
thể thông qua biểu diễn thí nghiệm (nếu cần)
* Hoạt động 2: Phân công nhóm học sinh tiến hành thí nghiệm cụ thể
Giáo viên phải có sự phân công chỉ địmh từng công việc rõ ràng:
- Giáo viên chia nhóm phải phân công nhóm trưởng, thư kí của nhóm thí
nghiệm
- Học sinh tiến hành các hoạt động: Tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện
tượn, ghi chép, giải thích và viết phương trình hoá học nếu có
- Giáo viên theo dõi , hướng dẫn và điều chỉnh giúp các nhóm
* Hoạt động 3: Viết tường trình thí nghiệm theo cá nhân Học sinh có thể viết
ngay tại lớp hoặc giao về nhà ( phụ thuộc vào bài thực hành )
* Hoạt động 4 : Học sinh làm vệ sinh, thu dọn dụng cụ, hoá chất đúng nơi
quy định ( tránh hao hụt mất mát )
* Hoạt động 5: Đánh giá :
Giáo viên nhận xét, đánh giá chung về tinh thần thái độ, kết quả bài thực
hành và rút kinh nghiệm chung cho cả lớp
Nếu có thể, giáo viên cho bài tập trắc nghiệm khách quan để kiểm tra kĩ năng
thí nghiệm của học sinh
II/ NỘI DUNG THIẾT KẾ BÀI THỰC HÀNH HOÁ HỌC CỤ THỂ
Trong chương trình Hoá Học THCS hiện nay số lượng bài thực hành được
nâng lên rất nhiều Chính vì vậy tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được nghiên
cứu ,áp dụng được kĩ năng dễ dàng hơn về cách thiết kế kế hoạch của bài thực
hành theo quy trình chung ở trên, đã giúp tôi gặt hái được rất nhiều kết quả Qua
Trang 5
quan sát 4 lớp với 8 bài thực hành với hai dạng kiểu thiết kế kế hoạch bài thực
hành khác nhau Cụ thể sau:
* Thiết kế theo hướng tích cức ở trên * Thiết kế theo hướng
giáo viên biểu diễn:
-Học sinh tiến hành thành thạo thí nghiệm: 70 % - Chỉ là : 52%
- HS mô tả thí nghiệm , quan sát hiện tượng
sau thực hành là :80% - Chỉ là :71%
- Viết tường trình đạt điểm khá –giỏi là:65% - Chỉ là :51%
Từ thực tế khảo sát qua 6 bài thực hành hoá học của hai khối 8 và 9 cho
thấy :tiến hành theo kiểu thiết kế kế hoạch đã trình bày ở trên học sinh có bước
chuyển biến rõ rệt Trên cở sở đó tôi sẻ đưa ra ví dụ cụ thể về một bài thực hành
hoá học lớp 8 Đây là dạng thiết kế tôi đã áp dụng trong thực tiễn
Bài 6 :TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA NƯỚC
• Bước 1/ Xác định mục tiêu của bài thực hành hoá học :
* Kiến thức :
- Học sinh nêu được mục tiêu, cách tiến hành ,kĩ thuật thực hành 3 thí
nghiệm :Nước tác dụng với Natri; Nước tác dụng với vôi sống ; Nước tác dụng với
điphôtpho penta oxit
- Học sinh được củng cố , khắc sâu thêm tính chất hoá học của nước Ngoài ra
bước đầu biết rõ hơn một tính chất hoá học của kim loại natri, Oxit bazơ CaO
Oxit axit P2O5 , Bazơ Ca(OH)2 , Axit H3PO4
* Kĩ năng :
- Học sinh được rèn kĩ năng tiến hành thí nghiệm cụ thể, bảo đảm an toàn thành
công : Kĩ năng tiến hành thí nghiệm với natri, với vôi sống, điều chế P2O5 tác dụng
với nước
- Quan sát, mô tả, giải thích được hiện tượng và viết phường trình hoá học minh
hoạ Nước tác dụng với : kim loại , oxit bazơ, oxit axit
* Thái độ :
Trang 6
- Tích cực, hợp tác, báo cáo trung thực kết quả của nhóm về 3 thí nghiệm
- Chú ý bảo vệ môi trường : Có bông tẩm nước vôi để đậy nút bình đốt
phốtpho, mở cửa sổ để thông gió
- Dùng sản phẩm của thí nghiệm 1 và 2 để trung hoà axit ở thí nghiệm 3
• BƯỚC 2: Xác định định hướng phương pháp chung ở trên lớp
Giáo viên tổ chức, điều khiển, điều chỉnh hoạt động của cá nhân học sinh
theo nhóm để thực hiện được mục tiêu của bài thực hành đã nêu trên
• BƯỚC 3: Thiết kế hoạt động của bài thực hành :
+ Hoạt động 1:Tổ chức, hướng dẫn học sinh tìm hiểu mục tiêu, nội dung ,cách
tiến hành các thí nghiệm trong bài thực hành
- Giáo viên yêu cầu đại diện 1-2 nhóm học sinh báo cáo trước toàn lớp về 3 thí
nghiệm : Tên thí nghiệm, dụng cụ thí nghiệm, hoá chất thí nghiệm, cách tiến hành ,
những điểm cần lưu ý
- Học sinh khác lắng nghe thảo luận , bổ sung , hoàn thiện
- Giáo viên kết luận trên bảng phụ hoặc tranh vẽ Giáo viên hướng dẫn cụ thể
thông qua biểu diễn thí nghiệm 1, thí nghiệm 2, thí nghiệm 3 Sau đó chốt lại các
kết luận là :
+ THÍ NGHIỆM 1:
Hoá chất : Natri, nước
Dụng cụ : Dao, contogut
Chú ý : Thấm khô dầu ở mẫu natri , kích thước bằng đầu que diêm Giấy lọc gấp
khum, thấm nước để trên một chiếc đĩa sứ nhỏ rồi mới thả natri vào
+ THÍ NGHIÊM 2:
Hoá chất :Vôi sống, nước vôi, dung dịch phênolphtalêin hoặc giấy quỳ tím
Dụng cụ : Muỗng xúc hoá chất, bát sứ nhỏ
Chú ý : Chỉ lấy lượng nhỏ vôi sống Trong thực tế tôi vôi, cho vôi sống vào hố
nước mà không dội nước vào vôi sống
+ THÍ NGHIỆM 3 :
Hoá chất : Phốt pho đỏ, nước khí, oxi , giấy quỳ tím
Trang 7
Dụng cụ : muỗng xúc hoá chất, lọ thuỷ tinh có nút đậy
Chú ý: Chỉ lấy lượng nhỏ photpho đỏ Chuẩn bị nút bông có tẩm nước vôi để
đậy nút lọ sau phản ứng
* Hoạt động 2: Phân công nhóm học sinh tiến hành thí nghiệm cụ thể
Giáo viên chia nhóm, phân công nhóm trưởng, thư kí của nhóm thí nghiệm
- Thí nghiệm 1: Nước tác dụng với Natri
Hiện tượng: Có ngọn lửa bùng cháy
2H2O(l) + 2Na(r) 2NaOH(dd) + H2 (k)
Phản ứng toả nhiều nhiệt làm khí hiđrô bốc cháy trong không khí do phản ứng :
2H2(k) + O2(kk) 2H2O(h)
- Thí nghệm 2: Nước tác dụng với CaO
Dung dịch nước vôi làm quỳ tím hoá xanh
H2O(l) + CaO(r,trắng) Ca(OH)2(dd)
Dung dịch Ca(OH)2 làm quỳ tím hoá xanh, làm phênolphtalêin ngả sang màu
đỏ
- Thí nghiệm 3: Nước tác dụng với P2O5
4P(r,đỏ) + 5O2 (k) 2P2O5 (r,trắng)
3H2O(l) + P2O5 (r,trắng) 2H3PO4(dd)
Dung dịch H3PO4 làm quỳ tím hoá đỏ
* Viết tường trình thí nghiệm theo cá nhân Giáo viên cho học sinh viết tại lớp
hoặc giao về nhà theo mẫu sau:
Họ và tên:
Lớp :
Nhóm :
Bài thực hành 6: TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA NƯỚC
hành
Hiện tượng quan sát
Giải thích hiện tượng
Viết phương trình
Trang 8
1.Nước tác
dụng với natri
2.Nước tác
dụng với CaO
3.Nước tác
dụng với P2O5
* Hoạt động 4: Học sinh làm vệ sinh, thu dọn dụng cụ hoá chất đúng nơi qui
định
* Hoạt động 5: Đánh giá :
- Giáo viên nhận xét, đánh giá về tinh thần thái độ của các nhóm trong
quá trình thực hành
- Nhận xét kết quả thực hành
- Rút kinh nghiệm nếu có
Để khắc sâu kiến thức bài thực hành Giáo viên cho trắc nghiệm khách quan để
kiểm tra kĩ năng thực hành thí nghiệm của học sinh :
Ví dụ: Trong thí nghiệm 1: Giấy lọc bùng cháy là do phản ứng trực tiếp của :
A Natri phản ứng với nước
B Natri phản ứng với oxi không khí
C Natri phản ứng với hiđrô
D Hiđrô phản ứng với oxi không khí Khi thiết kế kế hoạch theo hướng trên đã tạo cho học sinh không thấy khó
khăn trong giờ thực hành hoá học, các em học say mê theo hướng tự giác, tự
nghiên cứu và nhiệt tình đem lại kết quả cao hơn
III/ KẾT QUẢ ÁP DỤNG :
Sau khi thực hiện thiết kế kế hoạch bài thực hành trên đem lại những biến
đổi rõ rệt trong học tập từ phía học sinh Các em đã tự mình tiến hành thí nghiệm,
biết cách quan sát thí nghiệm Giải thích hiện tượng và biết được sản phẩm sau
Trang 9
phản ứng xảy ra và hoàn thành được phương trình hoá học chính xác Vì vậy các
em rất muốn học tiết thực hành, thí nghiệm tránh sự nghi ngờ về lí thuyết đã học
Cùng với sự nhiệt tình giảng dạy, sự giúp đỡ của phòng thí nghiệm,bản
thân tôi đã thể hiện cách thiết kế kế hoạch bài thực hành nhằm phát huy phương
pháp dạy học tích cực để đạt kết quả cao Chính vì vậy mà khi tiến hành bài thực
hành hoá học lấy điểm một tiết của 2 học kì hoá 8 và 9 như sau :
KHỐI 9: KHỐI 8:
-Điểm: 9 = 13 % -Điểm : 9= 11 %
-Điểm: 7 -8 = 60 % -Điểm: 7- 8= 50,3 %
-Điểm: 5- 6 =18,6 % -Điểm : 5-6= 28,6 %
-Điểm: 3-4 = 8,9 % -Điểm :3-4 = 10,1 %
Trên đây là kết quả thu được qua việc áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.Tuy
nhiên mới là những áp dụng ban đầu nhưng đã thấy được sự chuyển biến tích cực
trong học tập từ phía học sinh khi thực hành thí nghiệm
C/ KẾT THÚC VẤN ĐỀ :
Trong quá trình tòi sáng kiến thiết kế kế hoạch bài thực hành ở trên Tôi tự
thấy mình nâng cao được phần nào về chuyên môn nghiệp vụ Măt khác chất lượng
bộ môn cũng được nâng lên, đồng thời cải tiến được phương pháp dạy học theo
hướng tích cực Trong học tập làm cho tâm lí người học không nặng nề và dụng cụ
thí nghiệm được sử dụng ,phát huy tối đa, đồng thời phát huy khả năng sáng tạo
của học sinh Bước đầu tập cho các em làm việcvà học tập có khoa học
Tuy vậy tôi vẫn mong được sự góp ý rất nhiều của quý đồng nghiệp, quý
lãnh đạo, quý ngành …xây dựng, đóng góp để cho sáng kiến kinh nghiệm của tôi
được hoàn thiện đầy đủ hơn, hiệu quả hơn Để có thể áp dụng vào việc thiết kế kế
hoạch của bài thực hành Hoá Học ở trường Trung học cơ sở có kết quả tốt hơn đáp
ứng yêu cầu và mục tiêu giáo dục của ngành đề ra Đồng thời góp phần vào đổi
mới phương pháp dạy học tích cực nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội ngày càng cao
Trang 10
Người thưc hiện :
Trang 11
BẢN TÓM TẮT A/ ĐẶT VẤN ĐỀ :
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Là một giáo viên giảng dạy nhiều năm liên về bộ môn hóa học THCS Bản thân
tôi rất băn khoăn về việc học tập của học sinh mình , đặc biệt là những bài thực
hành hóa học Sự tiếp thu giải thích của học sinh rất khó khắn Khẳ năng tự làm
thực hành của các em rất yếu , trong lúc đó các dụng cụ , hóa chất phục vụ cho
thực hành khá đầy đủ Điều đó cho thấy sự hạn chế của học sinh phần nào có liên
quan đến giáo viên đó là : chưa đấu tư nhiều vào tiết thực hành thực hành chưa
phát huy được tính tích cực của học sinh Từ đó tôi đã rút ra cho mình một sáng
kiến là phải thiết kế kế hoạch bài thực hành theo phương pháp tích cực
II/ MỤC ĐÍCH CHỌN ĐỀ TÀI :
Muốn áp dụng dạng thiết kế kế hoạch bài thực hành theo hướng tích cực để nâng
cao chất lượng trong dạy và học làm sao để tạo cho học sinh có tâm lý muốn học
bài thực hành hóa học và phát huy khả năng sáng tạo của các em
III/ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ VIẾT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM :
1 Phương pháp đàm thoại
2 Phương pháp phỏng vấn
3 Phương pháp trực quan (làm thí nghiệm cụ thể )
4 Cuối cùng tổng kết , đánh giá
B/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I/ CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG ĐỂ THIẾT KẾ KẾ HOẠCH BÀI THỰC HÀNH
HÓA HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC
Bước 1/ xác định mục tiêu của bài thực hành háo học :
+ Kiến thức :
Biết thực hành các thí nghiệm trong bài thực hành Củng cố ,khắc sâu tính
chất của chất đã học ở lý thuyết
+ Kĩ năng :